صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » اشاعه اطلاعات » ایرانشناسی
5.0 (1)
معرفی تازه‌های کتاب در کتابخانه ایران‌شناسی مجلس؛
[1400/07/12]

سفرنامه گذری بر سواحل دریای مازندران  

 

وسوسه درک رمز و راز سرزمین های دوردست به ویژه شرق اسرارآمیز، همواره سیاحان و پژوهشگران غربی را به گشت و گذار در این سرزمین وا داشته است. ایران با پیشینه ای از تمدن غنی، یکی از سرزمین های مورد علاقه سیاحان در طول تاریخ بوده و هست، تا جایی که می توان از نوشته همین سیاحان به شیوه زندگی مردم، آداب و رسوم، جغرافیا، ویژگی های اقلیمی، معماری و ... ایرانیان پی برد. کتاب «گذری بر سواحل خزر»1 نوشته ویلیام ریچارد هولمز به زبان انگلیسی یکی از سفرنامههایی ست که به تازگی در کتابخانه ایرانشناسی تهیه شده که در ادامه جهت آشنایی پژوهشگران معرفی می‌گردد.

سر ویلیام ریچارد هولمز کوچک ترین فرزند ویلیام هولمز و هریت برنت در سال 1822م. در انگلستان دیده به جهان گشود. او پس از اتمام تحصیل و در جوانی به خدمت دولت درآمد و در سال 1841م. مامور کنسولگری ارزروم در کشور عثمانی شد. وی در سال 1844م. و در سن 22 سالگی همزمان با دوران سلطنت محمدشاه قاجار به سواحل جنوبی دریای خزر در شمال ایران سفر کرد و مشاهدات خود را به صورت متن و طرح و تصویر ثبت نمود و سفرنامهاش را در سال 1845م. تحت عنوان « Sketches on the Shores of the Caspian» در لندن به چاپ رساند.

پس از آن هولمز در سال 1864م. بار دیگر به کشور عثمانی بازگشت و به معاونت کنسولگری شهر بندری سامسون در شمال این کشور واقع در ساحل دریای سیاه تعیین شد و در سال 1847م. با آدلا لوییزا زهراب اهل کشور مالت ازدواج کرد. هولمز سپس در سال 1860م. به عنوان کنسول انگلستان در بوسنی و هرزگوین که در آن زمان از ایالات امپراتوری عثمانی بود، منصوب شد و سال ها در این سمت باقی بود و در همین ایام در سال 1863م. صاحب فرزندی به نام ویلیام جیمز هولمز شد. او در نهایت در جولای 1877م. بازنشسته شد و در 13آگوست سال 1877م. به پاس خدمات طولانیاش از جانب ملکه ویکتوریا به دریافت لقب «سر» نایل آمد. سر ویلیام ریچارد در سن 60 سالگی در بلودر واقع در کنت انگلستان درگذشت.

سفرنامه «گذری بر سواحل خزر» روایتی از سفر هولمز به نواحی شمال کشور ایران شامل سیاحت در خاک تبریز، اردبیل، گیلان و مازندران است. هولمز سفر خود را از شهر تبریز آغاز میکند. موقعیت این شهر از لحاظ مسیر تجارت و ویژگی آب و هوایی تبریز سبب شده بود تا کاروانهای تجاری و مسافران در این شهر اسکان یابند و استراحت کنند. هر چند هولمز در مدت کوتاهی در شهر تبریز بود اما آن را به زیباترین شکل ممکن توصیف میکند.

مقصد بعدی هولمز شهر اردبیل بود؛ شهری در حاشیه جاده ابریشم که اهمیت بسزایی برای تجار ایرانی و خارجی داشت. او در نوشته هایش از صنایع دستی و فرشهای اردبیل یاد میکند و این شهر را مرکز صنایع دستی می داند.

هولمز در ژوئن 1844م. از راه آستارا وارد گیلان شد و پس از عبور از حویق، کرگانرود، انزلی و پیربازار در 30 نوامبر وارد رشت گردید و پس از اقامتی دوازده روزه، این شهر را به مقصد مازندران ترک کرد و پس از عبور از کیسم، لاهیجان، لنگرود و رودسر در اواخر دسامبر وارد مازندران شد و بدین ترتیب اقامت او در گیلان هفت ماه طول کشید. هولمز در سفرنامه خود جزئیات بسیار جالبی از گیلان آن روزگار را به رشته تحریر درآورده و طرح های جالبی از مناطق مورد بازدید خود کشید؛ ولی فقط معدودی از آن طرح ها را منتشر نمود. او اطلاعات بسیار ارزشمندی از اوضاع سیاسی و اجتماعی و اقتصادی گیلان به دست می دهد و نکات جالبی را درباره افراد و جای ها و کسب و کار اهالی این ایالت شمالی ایران بازگو می کند. همچنین با دقت نظر وجوه مختلف زندگی در گیلان را مورد بررسی قرار داده است؛ از جمعیت، تجارت، عواید دولتی، نیروهای نظامی، آداب اجتماعی، آب و هوا، پوشاک و معماری گرفته تا خصوصیات عمومی و شخصی اهالی، وضعیت شکار و ماهیگیری و کشاورزی و نیز انواع جانوران و ماهی ها و این ویژگی ارزش و اهمیت این کتاب را دو چندان کرده است.

هولمز در سفرنامه خود اوضاع گیلان را به خوبی به تصویر کشیده است. او زمانی وارد گیلان شد که محمدشاه قاجار به تازگی عموی خود یحیی میرزا را از حکومت گیلان برکنار کرده و وزیر وی محمدامین خان نسقچی باشی را به عنوان حاکم و بیگلربیگی این ایالت منصوب نموده بود. محمدامین خان مردی عیاش بود و به همین خاطر در دوران حکومتش اوضاع گیلان به بی نظمی و هرج و مرج گرایید. هیچ کس از فرامین او اطاعت نمی کرد و در هر ناحیه حاکمی به فرمانروایی مشغول بود و دخالت ها و اوامر و نواهی کنسول روس در گیلان هم مزید بر علت شده بود. در نهایت محمدامین خان بین سال های 1262-1264ق. از سمت خود برکنار شد. هولمز درباره یحیی میرزا حکمران معزول که هم چنان در گیلان اقامت داشت، اطلاعاتی به دست می‌دهد که در منابع دیگر نمی توان یافت. او همچنین حکمران لاحق، محمدامین خان را توصیف می کند. هولمز با آنکه از استقبال و پذیرایی حکمران و همکارانش برخوردار شده بود، به درستی درباره اوضاع گیلان می نویسد.

سفرنامه هولمز بازتاب نگاه یک سیاح اروپایی به شهرهای نواحی شمال ایران آن روزگار همراه با جزئیات زیادی درباره شهرها، فرهنگ، آداب و رسوم، تجارت، آب و هوا، مذهب و ... است و انتشار آن گامی ارزشمند در جهت شناخت کرانه های جنوبی دریای خزر و ارتقای دانش محققان درباره تاریخ این بخش از ایران به شمار می‌آید.

کتاب « Sketches on the Shores of the Caspian» با مقدمه موریس روسابی2 (استاد تاریخ آسیا در دانشگاه کلمبیا و استاد برجسته تاریخ دانشگاه نیویورک سیتی) در سال 2019م. از سوی انتشارات آی.بی. توریس3 بازچاپ شده و هم اکنون با شماره رده بندی کنگره  DS258.H74 2019در کتابخانه ایرانشناسی مجلس شورای اسلامی در دسترس پژوهشگران و علاقه مندان است؛ همچنین ترجمه این کتاب با عنوان «سفرنامه‌ ساحل خزر» اثر شبنم حجتی‌سعیدی، توسط انتشارات فرهنگ ایلیا در سال ۱۳۹۰ منتشر شده که در کتابخانه ایرانشناسی موجود است.

 

معرفی از: سعیده ایمانی (کارشناس کتابخانه ایرانشناسی مجلس)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1.Sketches on the Shores of the Caspian

2. Morris Rossabi

3. I.B. Tauris

 
    بازدید:129
    یادداشت ها
    Parameter:307305!model&5272 -LayoutId:5272 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار-پوسته جدید