کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » خواندنی‌ها » ایران شناسی
5.0 (1)
ایران‌شناسی نوین در روسیه؛
[1398/08/01]

نشست «مطالب نوین ایران‌شناسی در روسیه» با حضور ایران‌شناسان روس  

 

یک ماهی هست جمعی از ایران‌شناسان روسیه که در آکادمی علوم روسیه و موزه آرمیتاژِ این کشور در حوزه‌های مختلف درباره ایران پژوهش می‌کنند، در ایران به سر می‌برند. آن‌ها آثار باستانی شهرهای مختلف ایران را از نظر گذراندند و با نهادهای علمی ایران درباره تبادلات فرهنگی و علمی به گفت‌وگو پرداختند. این جمع آکادمیک روس در آخرین روز حضور در ایران، صبح شنبه ۲۰ مهر به بنیاد ایران‌شناسی آمدند و ضمن شرکت در نشست «مطالب نوین ایران‌شناسی در روسیه»، از نتایج آخرین تحقیقات خود در عرصه مورد مطالعه‌شان گفتند.

 

در این برنامه پس از آنکه قدرت‌الله علیزاده، معاون بین‌الملل بنیاد ایران‌شناسی، داریوش بوربور، مدیر پژوهشکده و کتابخانه مطالعات ایران‌شناسی و محمد بهرام‌زاده، مشاور بنیاد ایران‌شناسی، نکات مقدماتی بیان کردند، پنج تن از ایران‌شناسان روس که برای سفر پژوهشی به ایران سفر کرده‌اند، به ایراد سخن پرداختند.

 

نسخ خطی ایرانی میانه موجود در انستیتو نسخ خطی آکادمی علوم روسیه

ابتدا، «الگا چناکوا» (Olga Chunakova)، استاد زبان‌شناسی دانشکده شرق‌شناسی دانشگاه ایالتی سن‌پترزبورگ و پژوهشگر انستیتو نسخ خطی آکادمی علوم روسیه، برای حاضران سخن گفت. او که در این سال‌ها به ویراستاری علمی و ترجمه برخی متون فارسی میانه به روسی و جمع‌آوری قطعات زیادی از زبان مانوی و سُغدی مشغول بوده، گفت: این انستیتو که سال گذشته دویست ساله شد، کتابخانه‌ای با بالغ بر یکصدهزار نسخه خطی به ۶۵ زبان شرقی دارد که برخی از آن‌ها هم‌اکنون مُرده به حساب می‌آیند. بخشی از این مجموعه که در اختیار ماست، از آرشیو ادوارد ویلیام وِست (Edward William West)، خاورشناس انگلیسی، به دست آمده و خریداری شده است. بعضی از آثار آرشیو او نسخ خطی به زبان پهلوی هستند که بعضی از آن‌ها منحصر به‌فردند. همچنین در انستیتو، آثاری به زبان فارسی میانه و خط اوستایی هست. همچنین نسخه‌ای حیرت‌انگیز از بندهش که یکی از بزرگ‌ترین نمودهای ادبیات پهلوی است در اختیار ماست.

او ادامه داد: از سین کیانگ چین که زمانی حوزه نفوذ ایران بود، آثاری توسط هیات‌های اعزامی اروپایی ازجمله روسیه به اروپا برده شده‌اند که بخشی از آن‌ها هم در روسیه است که به حدود ۴۰۰ نسخه می‌رسد و همه به فارسی میانه، پارتی و سُغدی است و غالبا به مانوی‌ها برمی‌گردد زیرا زبان مذهب مانی، فارسی میانه بود اما تلاش بسیار شد تا آثار مانی به زبان‌های دیگر نیز ترجمه شود که شامل سروودها و دعاهای او می‌شود. در انستیتو نسخ خطی روسیه، همچنین چهار نسخه به سُغدی وجود دارد و جز این، به زبان‌های خُتَنی و خوارزمی هم آثار معدودی وجود دارد و در این راه از آثار بدرالزمان قریب و زهره زرشناس بسیار بهره برده‌ایم و این پژوهش‌ها برای فهم زبان و تاریخ و فرهنگ و دین ایران و آسیای مرکزی ادامه دارد.

 

نتایجی چند درباره ایرانِ هزاره اول قبل از میلاد

در ادامه، «اینا مدودسکایا» (Inna Medvedskaya)، استاد باستان‌شناسی دانشکده باستان‌شناسی دانشگاه ایالتی لنینگراد و از پژوهشگرانِ انستیتو نسخ خطی آکادمی علوم روسیه صحبت کرد. او تحقیقات قابل‌توجهی درباره سکاها، مادها و اورارتوها و همچنین بناهای تدفینی هزاره اول پیش از میلاد انجام داده و کتاب «ایران در عصر آهنِ» او نیز به فارسی ترجمه شده است که درباره ایرانِ هزاره اول پیش از میلاد گفت: ایرانِ کهن  مانند یک موزاییک از طوایف کهن بود که هر گوشه آن برای کسب قدرت به جنگ می‌پرداختند. در این میان اورارتویی‌ها از قرن نهم تا سال ۷۱۴ پیش از میلاد در غرب دریاچه ارومیه ساکن بودند تا آنکه با حمله آشوری‌ها به سرکردگی سارگُن دوم پایگاه‌شان از بین رفت و حدودشان تا سکونتگاه مادها کنار رفت.

او درباره کاوش‌ درباره اورارتویی‌ها گفت: از سال ۱۹۵۰ باستان‌شناسان به کاوش در منطقه اورارتویی‌ها پرداختند. سال‌ها این تصور وجود داشت که سارگن دوم به جای غرب دریاچه ارومیه که مقر اورارتویی‌ها بوده به شرق لشکر کشیده اما در سال ۱۹۸۹ و با بررسی یافته‌های تپه حسنلو معلوم شد که آشوری‌ها همه قلعه‌های اورارتویی‌ها را ویران کردند.

این پژوهشگر همچنین نکاتی درباره پلاک‌های عاج‌کاری شده در تپه حنسلو که مختص اورارتویی‌ها بوده است، مطرح کرد.

 

گزارشی درباره مسکوکات بیلار در تاتارستان

سپس، «علی کلسنیکوف» (Ali Kolesnikov) سخنرانی کرد. او که در تاریخ و سکه‌شناسی تخصص دارد، از پژوهشگران موزه آرمیتاژ روسیه است و به‌ویژه به مسکوکات اشکانی و ساسانی پرداخته و کتاب «ایران در آستانه سقوط ساسانیان‌ِ» او در ایران منتشر شده است. او در مطالب خود، درباره مجموعه‌ای از سکه‌های اسلامی که در سال ۲۰۰۲ در جنوب تاتارستان در منطقه‌ای به نام بیلار کشف شده است، گفت: این سکه‌ها گنجی برای متخصصان سکه در موزه آرمیتاژ (Hermitage Museum) بود. پس از آن مطالعه روی این سکه ازسوی مدیر شعبه سکه‌شناسی موزه به من سپرده شد تا روی آن مطالعه شود.

او اضافه کرد: بیشتر این مجموعه که حدود ۱۹۱۶ سکه را در برداشت، به دوره خوارزمشاهیان مربوط بود و بقیه از دوره آل‌بویه، سامانیان، قراختاییان، آل‌اینجو و... بودند. با مطالعه رو و پشت سکه‌ها می‌توان فهمید آن‌ها که نامی از خلیفه عباسی آورده‌اند، تابع او بودند و در نماز جمعه به نام او خطبه می‌خواندند و جز این، به گردن‌کشی در برابرش مشغول بوده‌اند.

 

اشیای منحصربه‌فرد کشف شده در نسا نو در ترکمنستان

و بعد، «والری نیکونوروف» (Valery Nikonorov)، پژوهشگر انستیتو تاریخ و فرهنگ آکادمی علوم روسیه سخنانی چند ایراد کرد. او که متخصص دوره اشکانی است، مدیر انجمن باستان‌شناسی شرقی روسیه و سردبیر مجله آن نیز هست، درباره نتایج کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر نسا در ترکمنستان که از معدود شهرهای بازمانده از دوره اشکانی  است صحبت کرد: شهر نسا که در ۸۰ کیلومتری عشق‌آباد(پایتخت ترکمنستان) قرار دارد، به دو دوره کهنه و نو تقسیم می‌شود. نسا کهنه که پایتخت اشکانی بوده، دوران اوجش از قرن دوم پیش از میلاد تا قرن نخست پس از میلاد بوده است و بررسی آن از سال ۱۹۴۸ آغاز شد اما توجه به نسا نو از سال‌های پیش از جنگ جهانی دوم شروع شد.

او ادامه داد: در نسا نو خاک پر از فسفات است و این نشان می‌دهد در آن زمان این منطقه، محل رونق کشاورزی بوده است. جالب آنکه برخی مکشوفات آن نیز نشان می‌دهد  که شباهتی با آثار تخت جمشید دارد. همچنین کاوش‌های باستان‌شناسی حکایت از کشف قبرستان پارتی در باروی نسا نو دارد و البته حفریات باستان‌شناسی در نسا نو ادامه خواهد یافت چون هنوز بررسی کاملا دقیقی از این محوطه نداشته‌ایم.

 

مدارک جدید تصویری از حماسه رستم در دیوارنگاره‌های سُغدی

آخرین سخنران، «پاول لوریه» (Paul Lurie)، باستان‌شناس و مدیر بخش مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز موزه آرمیتاژ روسیه بود. او که مدیریت انجمن ایران‌شناسان اوراسیا را هم برعهده دارد و در فوریه ۲۰۱۹ نخستین کنگره انجمن ایرانشناسان اوراسیا را برگزار کرد، مطالعات خود روی دوره سُغدیان و خوارزمیان و زبان و فرهنگ آنان متمرکز ساخته است. او درباره پژوهش‌های خود در منطقه پنجکنتِ کهن در شمال تاجیکستان که پیشینه سُغدی دارد، گفت: این ناحیه که در ۶۰ کیلومتری سمرقند قرار دارد و وسعت آن به ۱۷ هکتار می‌رسد. حفریات آن از سال ۱۹۴۶ آغاز شده و تا اکنون، هر سال در فصل تابستان ادامه پیدا می‌کند اما با این وجود این، تنها نیمی از آن کاوش شده است. یکی از مکشوفه‌ها دیوارنگاره‌ای است به ارتفاع سه متر و طول یازده متر که طولانی‌ترین دیوارنگاره موزه آرمیتاژ است.

او افزود: قهرمان این دیوارنگاره رستم سوار بر رخش است و نشان می‌دهد اگرچه رستم پهلوان سیستانی بوده اما در فرهنگ سُغدی نیز  قهرمان ان بوده است. افزون بر این، رستم به متون سغدی هم راه یافته است و این اثر ازجمله مهم‌ترین آثار به‌دست آمده در پنجکنت است. البته چون نمی‌توان برای مدت طولانی آن را در آرمیتاژ در معرض قرار داد، فعلا چند ماه روی دیواری در موزه قرار داده شده است تا بعد به گنجینه منتقل شود. تیم کاوش در پنجکنت بیش از بیست نفر هستند و بررسی‌هایشان در این منطقه در سال‌های بعد ادامه خواهد یافت.

منبع: خبرگزاری جمهوری اسلامی

    بازدید:392
    یادداشت ها
    Parameter:304982!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار