کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » اشاعه اطلاعات » نسخ خطی و کتب کمیاب
0.0 (0)
بخش خطی کتابخانه مجلس؛
[1397/07/23]

معرفی نسخ خطی شروح دیوان حافظ موجود در کتابخانه مجلس  

 

 

به مناسبت بیستم مهر ماه، روز بزرگداشت خواجه شمس‌الدین حافظ شیرازی، نمایشگاهی از نسخ نفیس دیوان حافظ شیرازی موجود در کتابخانه مجلس شورای اسلامی برای بازدید عموم دایر گردیده است. اما بر دیوان حافظ، شروح متعددی نیز نگاشته شده. در اینجا شرح‌هایی از این دیوان که در بخش خطی کتابخانه مجلس موجود است، معرفی می‌شود:

1. بحرالفراسه الالفظ فی شرح دیوان الحافظ: تألیف عبدالله بن عبدالقادر خویشگی(1043-1106ق.)

شرح فارسی مهمی است بر دیوان حافظ شیرازی. شارح ابیات دشوار را به ترتیب الفبایی شرح نموده و آن را به نام شاه جهان(1037-1068ق.) تألیف کرده است.

شارح در دیباچه می‌گوید:«علم فرس علمی است به غایت شریف و نکات اوست به نهایت لطیف خصوصاً علم نظم.....چون فقیر به حسب اراده صمیمی کتب این فن را بسیار مطالعه نموده.....دیوان خواجه حافظ که مشحون به لطایف صور الفاظ و مقرون به طرایف حقایق معانی است....در اکثر اوقات به تدریس و تعلیم او مشغول می‌بودم و در تأویلات و توجیهات اکثر ابیات او که ظاهراً به قانون شرعی مخالفت دارند اندیشه خود را می‌نگاشتم....از همه اشتغال بر کنار و جدا مانده و در تحریر بحر الفراسه اللافظ فی شرح دیوان حافظ مشغول شدم....»

نک: فهرستگان نسخه‌های خطی(فنخا)؛ ج5ص767.

سه نسخه از این کتاب در کتابخانه مجلس نگهداری می‌شود:

 شماره1110؛ این نسخه را در 11جمادی‌الاول 1219ق.ملا انور به دستور ملامحمد فاروق به خط نستعلیق در کشمیر نوشته است.فهرست ابواب و غزلیات را نور الانوار معروف به نورالدین سهروردی کتابت کرده است.(فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس ج3ص354).

 

شماره 1111؛ نسخه‌ای است به خط نستعلیق که در سال 1246ق. کتابت شده است.نام کاتب در نسخه ذکر نشده اما فهرست مطالب با مقدمه مختصری توسط نورالدین سهروردی نوشته شده است.(فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس ج3ص354).

شماره 17846؛ نسخه‌ای است به خط نستعلیق هندی که در سال 1215ق. توسط میان شمس‌الدین بن شیخ محمدزبیر نبیره غوث اعظم شیخ رحمکار ختک کتابت شده است.(فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس ج49ص85-86).

 

2.مرج البحرین: تألیف عبدالرحمن بن سلیمان ختمی لاهوری(یا) میان عبدالرشید خویشگی قصوری؟ شرح فارسی بر غزلیات حافظ به نظم و نثر با توضیح واژگان دشوار و بیان صنایع ادبی به کار رفته در اشعار.   

 (درباره مؤلف و تاریخ تألیف نسخه اختلافاتی در نسخ معرفی شده وجود دارد که نیاز به بررسی دقیق‌تری دارد.)

از این شرح یک نسخه با شماره 18956 در کتابخانه مجلس در دست است.(نک: فهرستگان نسخه‌های خطی(فنخا)؛ ج29ص71، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس ج52ص50، فهرست مشترک نسخه‌های خطی پاکستان ج3ص1597و1605.)

 

3.شرح دیوان حافظ: تألیف محمد ابراهیم بن محمد سعید

شرح فارسی برخی از ابیات دیوان حافظ که مؤلف به درخواست میر صابر حسینی در سفر بنگاله نوشته است.

نک: فهرستگان نسخه­‌های خطی(فنخا)؛ ج19ص739.

یک نسخه از این شرح با شماره10/1346طباطبایی(ص91-103)در کتابخانه مجلس موجود است.این نسخه در روز دوشنبه15 ذی‌الحجه1083ق. کتابت شده است. (فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس ج3/24ص76).

 

 

4.لطیفه غیبیه= لطیفه غیبی= لطائف غیبیه:تألیف شاه­محمد بن محمد دارابی(1027؟-1147؟ق.)  

شرح فارسی مختصری است در شرح بعضی از ابیات و اصطلاحات عرفانی دیوان حافظ.مشتمل بر مقدمه،سه باب و خاتمه.

این شرح چاپ شده و نسخ متعددی از آن در کتابخانه‌های مختلف وجود دارد.

 نک: فهرستگان نسخه‌های خطی(فنخا)؛ ج27ص363.

برخی از نسخه‌های این شرح در کتابخانه مجلس عبارتند از:

شماره1/5903: نسخه‌ای است به خط نستعلیق بدون نام کاتب و با تاریخ کتابت جمادی‌الاول1094ق.که در قندهار کتابت شده است. کاتب در پایان نسخه افزوده که نسخه اصل بسیار مغلوط بوده و این نسخه مقابله و تصحیح شده است.(فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس ج17ص294.)

 

 

شماره477سنا: نسخه‌ای است به خط نسخ محمد صادق بن علی حسینی و کتابت شده در روز چهارشنبه 10صفر1258ق.(فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه شماره2(سنای سابق)ج1ص278.)

شماره 3/158طباطبایی (ص303-312): این نسخه دیباچه کتاب را ندارد و به خط نستعلیق محمدامین بیک در سال 1232ق. کتابت شده است.(نک: فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس ج22ص52.)

شماره1112: این نسخه به خط شکسته نستعلیق در همدان کتابت شده است.بالای نخستین صفحه نسخه یادداشتی به امضای قوام دفتر آشتیانی(حسین)که از درباریان قرن چهاردهم به تاریخ 1314ق.نوشته شده:«این کتاب به خط میرزا محمد حشمت آشتیانی است.» اما به نظر می‌رسد این یادداشت الحاقی باشد.(نک: فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس ج3ص356.)

5.شرح دیوان حافظ :تألیف مصطفی بن شعبان سروری(897-969؟ق.)

شرحی است به زبان ترکی که در روز چهارشنبه 4 ذی‌الحجه966ق. تألیف شده است.

این شرح چاپ شده و چند نسخه از آن در کتابخانه‌های ایران موجود است.

دو نسخه از این شرح در کتابخانه مجلس نگهداری می‌شود:

شماره18635: نسخه‌ای است که به خط نسخ در قرن 11یا 12ق.کتابت شده است.(نک: فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس ج51ص79.)

 

 

شماره 18636: این نسخه از آغاز و انجام افتادگی دارد وبه خط نستعلیق در قرن 11ق. کتابت شده است.(نک: فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس ج51 ص79.)

 

معرفی از: سیمین صیدیه (کارشناس بخش خطی کتابخانه مجلس)

مرضیه راغبیان

    بازدید:2333
    یادداشت ها
    Parameter:301067!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار