کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » پژوهش و انتشارات
0.0 (0)
انتشارات کتابخانه مجلس
[1397/05/27]

«متون ایرانی« در گام چهارم  

کتاب «متون ایرانی»، که به همّت و تلاش جناب آقای دکتر جواد بشری تدوین و تکمیل شده، مجموعه‌ای از رساله‌های فارسی و عربی دانشوران ایرانی است که از آغاز دوره اسلامی تا پایان عصر تیموری تالیف شده‌اند. تاکنون از این مجموعه سه دفتر، به چاپ رسیده و آنچه معرّفی می‌شود در دفتر چهارم منتشر شده است. 

بخش یک: متون تصحیح شده:

1. اختیارات منظوم، رساله‌ای به نظم در موضوع اختیارات و نجوم، تالیف شده در سده 5-6ق. تنها نسخه شناخته شده این رساله به شماره 5381 در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود و آقای محمدحسین سلیمانی، بر اساس این نسخه، این رساله را تصحیح کرده‌اند. از ویژگی‌های منحصر بفرد این نسخه کهن، مشکول بودن آن است که در مطالعات زبان‌شناسی بسیار اهمیت دارد.

2. اسناد دعای بزرگ، این رساله کوتاه شامل چند برگ از کتابی ناشناس در موضوع دعاست که به سبب قدمت نسخه آن، علاوه بر مهم بودن از منظر مطالعات مربوط به مأثورات و ادعیه، از نظر زبانی نیز اهمیت فراوانی دارد. تنها نسخه این رساله که احتمالا از سده 6ق به یادگار مانده در کتابخانه آستان قدس، به شماره 15483 نگهداری می‌شود. این رساله را آقای امین حق‌پرست تصحیح کرده‌اند.

3. ترجمه‌ای کهن از وصایای پیامبر اکرم (ص) به امام علی (ع). مترجم این اثر ناشناخته و زمان ترجمه پیش از 738ق است. این ترجمه در انتهای نسخه‌ای از ترجمه تنبیه الغافلین ابولیث سمرقندی، نوشته شده و نمونه نادری در موضوع خود به زبان فارسی از محیط حنفیان ماوراءالنهر به شمار می‌آید. یگانه نسخه این اثر به شمارة 1396 در کتابخانه اسعد افندی ترکیه نگهداری می‌شود. این رساله توسّط آقای حامد خاتمی‌پور تصحیح شده است.

4. دیوان اشعار بدر بن عمر جاجرمی. بدر یکی از شاعران مهم و صنعت‌پرداز در سده 7ق است که ایلخانان و خاندان جوینی را مدح کرده است. پسر او محمد، جامع سفینه مشهور مونس‌الاحرار نیز شاعر مشهوری است. از دیوان بدر، دستنویس مستقلّی بر جای نمانده، ولی مصحّح گرامی آقای عبّاس بگ‌جانی، با بررسی سفینه‌ها، جنگها و منابع دیگر، توانسته‌اند اشعار پراکندة وی را در قالب یک دیوانچه تصحیح کنند.

5. چهل مقام / مقامات اربعین. از این رساله مشهور نسخ متعدّدی بر جای مانده و مصحّح محترم خانم معصومه امیرخانلو، بر اساس کهن‌ترین نسخ که قدیم‌ترین آنها بین 727-731ق است به تصحیح این رساله پرداخته‌اند.

6. چهل مقام یا مقامات اربعین. این رساله نیز روایتی دیگر از رساله پیشین است که اختلافاتی در روایت، عبارات و فقره‌ها دارد. مولف این رساله ناشناخته است و یگانه نسخه آن که در 714ق کتابت شده، به شماره 1292 در موزه قونیه نگهداری می‌شود. آقای اکبر راشدی‌نیا این رساله را تصحیح کرده‌اند.

7. زین‌المعتقد لزیل المعتقد. رساله‌ای است به فارسی از علاءالدوله سمنانی در تصوّف که بر اساس دو نسخة موجود در کتابخانه ملّی ایران، توسّط آقای احسان پور ابریشم به تصحیح رسیده است.

8. محبوب‌القلوب. منظومه‌ای در نوع ادبی «ده نامه» است در موضوع مکاتبات عاشق و معشوق در قالب مثنوی و غزل از شاعری به نام حریری تبریزی که در حدود 800ق سروده شده. حریری این منظومه را به شیخ ابراهیم شروانشاه تقدیم کرده است. این منظومه بر اساس نسخه شمارة 1531 کتابخانه ملی پاریس (کتابت 816ق) توسّط خانم زهرا معینی‌فرد به تصحیح رسیده است.

9. از گفته‌های بایزید. این رساله، قطعه‌ای از اقوال و سخنان بایزید است که در دستنویس 7198 کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران (کتابت 833ق) تدوین شده و تاکنون در مطالعات بایزیدشناسی به آن توجه نشده است. این متن را خانم زینب افضلی تصحیح کرده‌اند.

10. تحفة شاهان. این رساله شرحی نسبتا کهن به فارسی از مکتوب امام علی (ع) به مالک اشتر است که در دوران شاهرخ تیموری، توسّط فتح الله بن عبدالملک، نوشته شده است. یگانه نسخة این اثر که در 845ق کتابت شده در کتابخانة فاتح استانبول محفوظ است. این رساله را آقای احسان پورابریشم تصحیح کرده‌اند.

11. رساله شمع جمع. این متن، مناظره‌ای مقامه‌گونه به نثر فارسی از محمد بن عبداللطیف وفایی است. در این متن به ترتیب میان جام و شراب؛ عقل، جان و دل مناظراتی انجام شده است. تک نسخه این اثر به شماره 16/4913 در کتابخانه نورعثمانیه استانبول محفوظ است. این رساله را آقای امید سُروری تصحیح کرده‌اند.

12. کتاب الاسرار الجلیة فی جواب الأسئلة الصوفیة. رساله‌ای صوفیانه به زبان عربی از شهاب الدین غزّی شافعی است که در آن به دو پرسش مریدان در باب «ذکر» و فضیلت سورة فاتحه پاسخ داده شده است. تنها دستنویس شناخته شده این اثر به شماره‌5471 در کتابخانه یوسف آغا نگهدای می‌شود. این رساله را آقای محمد سوری به تصحیح رسانده‌اند.

13. رساله قطبیه. این رساله در تصوف به زبان فارسی است و مولفش شناخته شده نیست. این رساله در دوران تیموری تالیف شده و مولّف آن مراتب بزرگان صوفیه را که تحت سرپرستی «قطب» قرار دارند در نگاهی نظر بر شمرده است. یگانه دستنویس این اثر که در 899ق کتابت شده به شمارة 4764 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی ایران محفوظ است. این رساله را آقایان حمید رضایی و فردوس مرادی به تصحیح رسانده‌اند.

14. دو مکتوب از عبدالله قطب بن محیی. این متن در بردارنده دو نامه مهم یکی به فارسی و دیگری به عربی، از قطب الدین محمد بن یحیی شیرازی (زنده در 901ق) است که به ترتیب به ادریس بدلیسی و فضل الله بن روزبهان خنجی نوشته شده. این رساله بر اساس چندین نسخه توسطها خانمها، مریم دانشگر و منصوره اعتمادی تصحیح شده است.

15. شهادت‌نامه. منظومه‌ای از ابن همام شیرازی است که بر اساس تاریخ سرایش (903ق) قدیمی‌ترین اثر منظوم در موضوع مقتل امام حسین (ع) به شمار می‌آید. این منظومه مهم بر اساس تنها دستنویس آن که به شماره 2654 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران محفوظ است، توسط آقای وحید قنبری ننیز به تصحیح رسیده است.

بخش دو: چاپ عکسی:

1. مفضل بن عمر و کتاب التوحید منسوب به او (چاپ عکسی کتاب الفکر و الاعتبار از جبرئیل بن نوح انباری). در تمهید آغاز این بخش، با ژرف‌نگری در دستنویس شماره 4836 کتابخانه ایاصوفیا حاوی رساله‌ای موسوم به کتاب الفکر و الاعتبار علی الخالق و ازالة الشکوک فی تدبیره عن قلوب المسترشدین، اثر جبرئیل بن نوح انباری نصرانی، از نسطوریان عراق در روزگار متوکّل عبّاسی، نشان داده شده است که رساله مشهور مفضّل بن عمر جعفی موسوم به کتاب فکّر / کتاب التوحید با آن پیوندی عمیق دارد. در این پژوهش همچنین به اهمیت ارزیابی و داوری گزارش‌های رجالیان کهن و لزوم توجّه بیشتر به آراء آنها و شیوه فهرستی قدما در بررسی اصالت متون پرداخته شده است. این تحقیق ارزنده را آقای محمدکاظم رحمتی به انجام رسانده‌اند.

2. اشراق اللاهوت در شرح کتاب الیاقوت. در این رساله کتاب الیاقوتِ ابواسحاق ابراهیم بن نوبخت به زبان عربی توسّط رکن الدین محمد بن علی جرجانی حلّی غروی، شرح شده است. در این چاپ، دستنویس شماره 10187 کتابخانه مجلس شورای اسلامی به صورت عکسی منتشر شده و آقای حسن انصاری بر آن مقدمه‌ای جامع نوشته‌اند.

    دفتر چهارم متون ایرانی، به هلموت ریتر، محمد معین، علی اشرف صادقی و مظفّر بختیار تقدیم شده است.

   این کتاب را کتابخانه مجلس شورای اسلامی، در شمارگان 1000 به چاپ رسانده و به قیمت 70.000 تومان به جامعة علمی عرضه می‌شود.

مرکز پژوهش کتابخانه مجلس شورای اسلامی

    بازدید:1352
    یادداشت ها
    Parameter:300858!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار