کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » ریاست
0.0 (0)
بمناسبت سالروز صدور فرمان مشروطت
[1399/05/14]

از فرمان تاسیس عدالتخانه تا صدور فرمان مشروطه  

حجت الاسلام و المسلمین غلامرضا قاسمیان

 

 

محرم  ١٣٢٣ آغاز فصلی نوین از مطالبات ظلم ستیزی در ایران بود که  از کرمان آغاز و  و در تهران نیز به مقابله استبداد و فساد ادامه پیدا کرد و  به مهاجرت جمعی از علما به حرم حضرت عبدالعظیم و بسته شدن بازار و اجتماع در مساجد اصلی تهران منتهی شد و با این تحصن و اعتراض  مطالبه "تاسیس عدالتخانه" بر اساس قانون " عدالت اسلامیه" در ذی القعده ١٣٢٣ ق . به ثمر نشست  و در مراحل بعدی  نیز با درگیری مخالفان با صدراعظم  عین الدوله  و علاءالدوله حاکم تهران و کشته شدن تعدادی از مبارزان از جمله طلبه سید حسین و سیدعبدالحمید به اجتماع و تحصن علما در مسجد جامع بازار تهران تشدید شد.

همزمان با این تحولات، تحصن دسته ای از کسبه و اصناف در ٢٤ جمادی الاولی ١٣٢٤ در باغ قلهک -سفارت انگلیس- و پیوستن آزادیخواهان  به متحصنان و کناره گیری عین الدوله از صدر اعظمی ، منجر به فشارهای خارجی و داخلی  و صدور فرمان مشروطیت در ١٤ جمادی الثانی ١٣٢٤ مصادف با ١٤ مرداد ١٢٨٥ شد.

مظفرالدین شاه  در این فرمان که خطاب به صدراعظم صادر کرد، چنین نوشت :" چنان مصمم شدیم که مجلس شورای ملی از منتخبین شاهزادگان قاجاریه و علماء و اعیان و اشراف و ملاکین و تجار و اصناف بانتخاب طبقات مرقومه در دارالخلافه تهران تشکیل و تنظیم شود... تا هیئت وزرای دولت ما را مشورت و اعانه دهد". مظفرالدین شاه در تکمیل این فرمان ، دستخط دیگری به همین تاریخ صادر که در بخشی از آن آمده است: "در تاسیس مجلس منتخبین ملت ... بعد از انتخابات اجزاء مجلس فصول و شرایط نظام مجلس شورای اسلامی را مطابق تصویب و امضای منتخبین به طوری که شایسته مملکت و ملت و قوانین شرع مقدس باشد  ".در ادامه نظامنامه انتخابات مجلس شورای ملی با حضور سران مشروطه خواه  در ١٣ رجب ١٣٢٤ به امضای مظفرالدین شاه رسید و انتخابات تهران با رای مستقیم و حضور ٦٠  نفر نمایندگان تهران ، مجلس شورای ملی تشکیل گردید .

اولین جلسه در ١٨ شعبان ١٣٢٤ با حضور وزیران و نمایندگان سفارتخانه ها ی خارجی و علمای طرفدار مشروطه در کاخ گلستان توسط مظفرالدین شاه رسما افتتاح و صنیع الدوله به ریاست انتخاب شد و پس از تشکیل مجلس و انتخاب نمایندگان شهرستانها،  قانون اساسی مشروطه در ٥١ ماده تدوین و به امضای مظفرالدین شاه و محمدعلی میرزا ولیعهد رسید  و این در حالی بود که در قانون اساسی اولیه ،بدلیل عدم توجه به حقوق طبیعی و فطری و آزادیهای فردی و اجتماعی منجر به گنجاندن قوانین اساسی فرانسه، انگلستان بلژیک و آمریکا  گردید و  متمم قانون اساسی در دوران سلطنت  محمدعلی شاه با بروز مناقشاتی به تصویب وی رسید .

از طرف دیگر بحث توجه به احکام شرع در تدوین قانون اساسی  از همان آغاز مطالبه عدالت طلبی که  از  دغدغه علمای طراز اول کشور و مشروطه از جمله آیات عظام آخوند خراسانی ، میرزا حسین خلیلی تهرانی، شیخ عبدالله مازندرانی؛ شیخ فضل الله نوری و سید محمد طباطبایی  و... بود که در بروز جنبش مشروطه با " تاسیس مجلس شورای ملی و لزوم اجرای قوانین شرع "  با شعار "مشروطه مشروعه "نمود پیدا کرد.

 

دغدغه لزوم اجرای قوانین شرع مقدس در آن روزگار امروز در عصر انقلاب اسلامی به لزوم قانون گذاری بر مبنای موازین شرع در بیانات امامین انقلاب اسلامی تبلور داشته است و این مهم  در بند یک سیاستهای کلی قانون گذاری از سوی مقام معظم رهبری دام ظله اینگونه تبیین شده است :"توجه به موازین شرع به عنوان اصلی‌ترین منشاء قانون‌گذاری در تنظیم و تصویب طرح‌ها و لوایح قانون"*می باشد " و سوال مهم این است که چگونه می توان ابتناء به موازین شرع در قانون گذاری را تحقق بخشید و نقش شرع تنها به تعیین حدود قانونی تقلیل نیاید ؟

مورخان تاریخ مشروطه بروز نزاع میان محمدعلی شاه قاجار و برخی وکلای مجلس را عامل اصلی وقایع محاصره بهارستان و اعزام لیاخوف روسی برای بمباران مجلس می دانند که سنگربندی مجاهدان در مسجد سپهسالار و انجمن های اطراف مجلس و تیراندازی قزاق ها به آنها به فاجعه به توپ بستن مجلس و تخریب  باغ بهارستان و غارت اموال و اسناد مجلس در سال ١٢٨٧ش .گردید.

سرکوب مشروطه خواهان و تخریب انجمن های وابسته و اعدام ملک المتکلمین و دستگیری سیدین روحانی مشروطه (آیت الله سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی )و تعدادی دیگر از وکلا، پناهنده شدن رییس مجلس وقت به سفارت فرانسه، پناهندگی حسن تقی زاده به سفارت انگلیس و تنی دیگر از وکلا  به سفارتخانه هلند و ایتالیا و عثمانی، نزاع های سیاسی دربار و مجلس شورای ملی را تشدید نمود که در دوران انحلال بروز  جنگ شهری در تبریز و مقابله با دربار و شاهزادگان در اصفهان و دیگر نقاط کشور بخش مهمی از تاریخ مشروطه می باشد.

تحریف در مبانی فکری مشروطه و جبهه بندی مشروطه طلبان در برابرمشروعه خواهان و تاسیس احزاب دموکرات و اعتدالی در مجلس و شکل گیری دسته بندی جدید در جنبش مشروطه تا خلع محمد علی شاه قاجار از سلطنت  و وقایع فتح تهران و تشکیل مجلس دوم و سوم هنوز نیاز به تحقیقات جامع دارد و ضرورت تشکیل نهادی علمی پژوهشی برای مشروطه شناسی را خاطر نشان می سازد .

 

 

 

 

منابع :

1-ایران در دوره سلطنت قاجار ، علی اصغر شمیم ،شرکت چاپ و انتشارات علمی، ١٣٧٢ صص٤٤٦-٤٥٩

2-ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، فریدون آدمیت، انتشارات پیام 

3-بازخوانی روزنامه شیخ فضل الله نوری، ستار شهسواری، موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران ، ١٣٨٦

4-دوره کامل زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، حسن مرسلوند،انتشارات دهخدا ، ١٣٧٦ 

 

 

 

    بازدید:1599
    یادداشت ها
    Parameter:305867!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار