کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » اشاعه اطلاعات » اسناد ملی و بین المللی
0.0 (0)
مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
[1399/10/14]

نظامنامه اساسی آستان قدس در سال 1305 خورشیدی  

 

شهر مشهد از دیرباز به علت وجود حرم امام رضا (ع) مورد توجه علاقمندان بوده است. این علاقمندی باعث شده که برخی از شیعیان آن حضرت از همان قرون اولیه،‌ کتب و در قرن‌های بعدی زمین‌هایی وقف آستان آن حضرت نمایند. هرچند مقدار وقف‌ها و موارد مصرف آن در قرون اولیه چندان زیاد نیست لیکن برای اداره همین مقدار کم افرادی عهده دار آن بوده‌اند که به آنها "نقیب" گفته می‌شد. بعدها با گسترش وقف و تطور حکومتی "نقیب" تبدیل به متولی شد و با افزایش قدرت مالی و ازدیاد کارمندان منجر به ایجاد تشکیلات منظم و نظام اداری جهت اداره نمودن حرم و متعلقات آن در کشور گردید.

آستان قدس رضوی از قدیمی ترین نهادهای مذهبی دارای سابقه دیوانی و اداری است، قبر مطهر حضرت رضا (ع) از همان روزهای نخست خادم، متولی و متصدی داشته است. در اواخر قرن سوم هجری، گروهی در کنار قبر مبارک آن حضرت ساکن بوده اند و نخستین ساکنان هم خادمان و کارگذاران روضه مبارکه بوده اند. نخستین متولی شخصی به نام حسین بن علی بن صاعد بربری بوده است.

در زمان صفویه تصدی و تولیت امور رضویه از نقباء به درباریان شاهی واگذار شد. و در دوره قاجار تولیت آستان قدس سپرده به امناء‌ و صاحب منصبان آستانه بود و آنان با فرمان های مخصوص و احکامی که دردست داشتند، سازمان و دستگاه را اداره می کردند تا اینکه در سال 1248 قمری از طرف دربار، حاج میرزا موسی خان بطور رسمی به مقام نیابت تولیت عظمی معین شد که آستان قدس را از نو نظم و رونقی به تمام معنی داد.

در زمان پهلوی محمد ولی‌خان اسدی اولین نائب التولیه تغییرات زیادی در وضعیت تولیت آستان قدس ایجاد کرد و ضمن انجام اصلاحات، نظامنامه جدیدی را برای آستان قدس در سال 1305 شمسی به تصویب رسانده است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی امام خمینی رضوان الله تعالی علیه نماینده‌ای از طرف خود انتخاب کردند که برای نخستین بار در تاریخ ایران امور آستان قدس در دست یک فقیه جامع الشرایط مجتهد و مرجع تقلید قرار گرفت.

تشکیلات آستان مقدس و ادارات آن در دوره‌های مختلف دستخوش دگرگوهایی شده،‌ در مورد تشکیلات و طرز اداره نمودن امور آستان قدس رضوی، قبل از دوره صفویه سابقه روشن و اطلاعی در دست نیست، در عصر صفویه که آرامش در مملکت بوجود آمده است آستانه هم موقوفا ت و دارائی زیادتری پیدا کرده است. خصوصاً در دوره شاه عباس اول،‌ در این دوره به تدریج با افزایش قدرت مالی و ازدیاد کارمندان تشکیلات منظمی برای اداره حرم و متعلقات آستان قدس در کشور شکل گرفت که از نظم خاصی پیروی می کرد.

در دوره قاجاریه به علت گرفتاری دولت، اصلاحات تازه‌ای در سازمان آستان قدس به عمل نیامد،‌ در زمان رضاخان تشکیلات سابق آستانه متزلزل و تشکیلات تازه ای برقرار و امور تصدی و محاسبات آستانه با اسلوب جدید شروع گردید رضاشاه مقارن تابستان 1305 به خراسان آمد و دستورها و اوامری در اصلاحات آستانه صادر نمود و محمد ولی خان اسدی نیابت تولیت آستان قدس به کارهای تازه ای دست زد.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران آستانه مقدسه نیز مانند سایر تشکیلات و ادارات و موسسات پاکسازی شد و به ویژه در سال‌های اخیر این تشکیلات به درخشانترین و منسجم‌ترین شکل خویش رسید و همچنان نیز مسیر تعالی و پایندگی را می‌پیماید.

شرح سند:

سندی که در پی خواهد آمد نظامنامه اساسی آستان قدس رضوی در سال 1305 خورشیدی است که اصل سند در کتابخانه آستان قدس رضوی و نسخه چاپی آن در کتابخانه،‌ موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی نگهداری می‌شود.

این نظامنامه موشح بصحه و امضاء رضاشاه پهلوی است و در زمان نیابت تولیت محمدولی اسدی به قلم آقایان امیراعلم و محمود فرخ برای تشکیلات تازه آستان قدس در تاریخ 16 مرداد 1305 تدوین شده و بودجه جدیدی نیز به وسیله خود اسدی و با نظر یکی دو نفر از کارمندان مطلع آستان قدس نوشته و تصویب گردیده است.

این نظامنامه شامل 27 ماده است که راجع به تولیت، تقسیمات آستانه مقدسه،‌ وظایف نایت التولیه،‌ وظایف اداره محاسبات،‌ وظایف اداره وصول و ایصال، وظایف دائره ملزومات،‌ وظایف خزانه یا تحویل خانه، وظایف دائره مهندسی و نقشه برداری، وظایف مستخدمین آستانه مقدسه،‌ تقسیمات مستخدمین، تادیه حقوق و مخارج خارج از بودجه، فوت وظیفه کنندگان،‌ مناصب موروثی، انتصاب، انفصال، حقوق و غیبت اعضاء و اجزاء‌ آستانه، بودجه سالیانه،‌ اقامه دعاوی بر ضد رقبات آستانه، تخفیفات آستانه، اداره نمودن املاک،‌ اجاره و مستاجرین،‌ انقضاء‌ و فسخ اجارات و چگونگی اطلاع پیشگاه همایونی از امور آستانه می باشد.

این سند با شماره بازیابی  دوره: 6 کارتن: 35 جزوه دان: 18 پوشه: 136 در آرشیو مخزن اسناد کتابخانه مجلس موجود است.

تهیه و تنظیم: زهرا غلامحسین‌پور کارشناس اشاعه و اطلاع رسانی گزارش­‌های دولتی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    بازدید:551
    یادداشت ها
    Parameter:306099!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار