کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » اشاعه اطلاعات » نشریات ادواری
0.0 (0)
نشریات ادواری کتابخانه مجلس
[1400/01/21]

نشریه استوار، منتشره در قم  

 

مقدمه

روزنامه­‌ها از منابع مهم و ضروری کتابخانه به شمار می­‌آیند. روزنامه‌های قدیمی نیز همانند سایر اسناد رسمی از جمله منابع مهم تحقیق می­باشند و از نظر وقوف به مسائل گذشته جهان، منبع عمده‌ای در زمینه تحقیق در تاریخ اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، هنری، و خبری ملت‌ها محسوب می‌شوند. با مطالعه آن‌ها می‌­توان تصویری روشن از رویدادها، و تحولات دوره­‌های مختلف تاریخی به دست آورد.

بخش آرشیو نشریات کتابخانه مجلس شامل گنجینه‌ای از روزنامه‌های قدیمی است که جهت محققان و پژوهشگران این حوزه معرفی می­‌گردد.  

 

معرفی استوار

استوار، نشریه هفتگی خبری - تحلیلی با موضوعات متنوع منتشره در قم. صاحب امتیاز و مدیرمسئول آن ابوالفضل طهماسبی بود که امتیاز آن را در 2 خرداد 1313 ش از «شورای عالی فرهنگ» گرفت اما نخستین شماره آن در 24 تیر 1314ش در قم انتشار یافت (مجیدی، ص8؛ رحیمی، ص19).

انتشار این روزنامه در آن شهر با مشکلات و تنگناهای زیادی روبرو بود. از یک سو مصادف با اوج اقدامات تجددخواهانه و ضد‌دینی رضاشاه بود؛ چنان که واقعه کشتار بست­‌نشینان مسجد گوهرشاد سه روز پیش از انتشار این روزنامه و نیز واقعه کشف حجاب زنان کمتر از شش ماه بعد از آن تاریخ روی داد و لذا مدیرمسئول، ناگزیر به درج اخبار و گزارش­‌هایی در آن باره و بعضاً در تأیید و تحسین آن‌ها گردید. به عنوان نمونه: «اعلامیه دولت درباره واقعه مسجد گوهرشاد» در شماره اول (اباذری، ص47)، «قضایای مشهد» در شماره دوم (همان، ص40) «آغاز سال 1315ش چه خواهیم کرد؟» راجع به کشف حجاب بانوان (همان، ص47).

از سوی دیگر به سبب محیط مذهبی قم و پایگاه حوزه علمیه و روحانیت و ضمناً تعلقات دینی مدیرمسئول، اشعاری در مدح و منقبت و یا مراثی ائمه معصومین(ع) (استوار، ش12، مورخ 20مهر 1314ش، ص1) و نیز مقالات ادبی، دینی، و اخلاقی (همان، ص2) و اخبار سوخته و انتشار‌یافته رسمی را نیز درج می­کرد (اباذری، ص37) و تصویر بارگاه حضرت معصومه(س) را به طور ثابت در بالای صفحه اول، سمت چپ همه شماره­‌های سال­‌های نخست قرار داد (استوار، ش12، مورخ 20مهر 1314ش، ص1).

 مدیرمسئول استوار، در سرمقاله شماره اول، ذیل عنوان «ما و نامه‌­نگاری» هدف از انتشار روزنامه را «پیشرفت معارف و توسعه علوم» (مجیدی، ص8) و «توسعه و ترقی اقتصادیات (اعم از فلاحت، تجارت، صناعت)» دانسته (اباذری، ص37) و محتوای آن را اقتصادی، علمی، اجتماعی، معرفی کرده بود (استوار، ش4، مورخ 16مرداد 1314، ص1)، اما اخبار، گزارش­ها و مقالات آن بسیار متنوع­‌تر از آن بود.

در کنار اخبار و گزارش­‌هایی از اقدامات عمرانی رژیم رضاشاه در کشور، بخشی نیز به اقدامات عمرانی و رفاهی در شهر قم اختصاص داشت؛ همچون: «افتتاح موزه حضرتی» (اباذری، ص41)، «آغاز بنای سد قم» (همانجا)، اولین «کودکستان مختلط» (همان، ص43)، «جشن بانوان قم» (همان، ص44)، «آتش‌بازی به مناسبت نهضت بانوان» (همان، ص47)، «جشن کلاه جدید در قم» (همان، ص40)، «ایستگاه راه‌­آهن یا منزلگه کاروان سعادت در قم» (همان، ص50)، «شرکت چاپخانه قم» (همان، ص 44)، ...

برخی مندرجات روزنامه، اخبار و گزارش­‌ها و مقالات مذهبی بود؛ همچون: «گشایش مسجد بزرگ در ژاپون» (همان، ص45)، «حقیقت روحانیت چیست؟» (همان، ص52-54)، ‌«ایران و کشور سعودی:‌ تعمیر بقاع ائمه بقیع» (همان، ص55)، و «کوچکترین حکومت اسلامی» (همانجا).

چون مشی این روزنامه هم در تأیید و لزوم تجدد، و هم در جهت تحکیم مبانی اخلاقی، دینی‌ جامعه – به ویژه پس از عزل رضاشاه در شهریور 1320- بود، لذا نویسندگانی از هر دو گروه در آن مقاله می‌­نوشتند. از گروه تجددخواهان می‌­توان از جلال صالحی، ‌دکتر تمدن، سعید نفیسی، محمد حجازی و علی­‌اکبر حکمی‌­زاده (همان، ص38)،‌ و از گروه اسلام­‌خواهان از علی‌­اصغر فقیهی (همانجا)،‌ محمدتقی اشراقی (همان، ص52-54)، علاءالدین طالقانی (همان،‌ ص54)، و علی دوانی (دوانی، ج1، ‌ص224) نام برد.

استوار در وقایع مربوط به سخنرانی امام در روز 13خرداد 1342ش و متعاقب آن واقعه 15 خرداد 1342ش هیچگونه خبر، گزارش و یا مقاله­‌ای در آن باره درج نکرد، فقط در سه شماره بعد، در صفحه اول تحت عنوان «خلاصه اخبار ایران»، خبر حکومت نظامی در تهران را در چند کلمه بدین شرح درج نمود:‌ «به موجب اعلامیه فرمانداری نظامی، ساعت منع عبور و مرور در طهران از ساعت یک بعد از نیمه شب تا چهار صبح تعیین گردیده است» (استوار، ش1773، مورخ 16خرداد 1342، ص1؛ ش1774، مورخ 23 خرداد 1342، ص1؛ ش1775، مورخ 30 خرداد 1342، ص1).

 

ساختار استوار

استوار، نخست هفتگی و بعد هفته‌­ای دو شماره و در چهار صفحه، در قطع خشتی بزرگ و هر صفحه در سه ستون (صدرهاشمی، ج1، ص165) و سپس هفته­ای سه شماره انتشار می­‌یافت (اباذری، ص37).

هزینه روزنامه هم از سه طریق تأمین می­‌گردید: نخست، فروش روزنامه، که در سال اول اشتراک، سالانه برای طبقه اول جامعه 50 ریال، محصلین و طبقه دوم 25ریال، و تک شماره در ولایات 8 شاهی بود (استوار، ش 4، مورخ 16 مرداد 1314، ص1). دوم، از طریق چاپ آگهی، که در سال اول بهای آن در صفحه اول، سطری 2 ریال، و سایر صفحات سطری 1ریال بود (همانجا). سوم، از طریق چاپ و نشر کتاب، که عمدتاً مذهبی بودند (اباذری، ص39،40).

استوار، در طول چهل و یک سال فعالیت خود، در برخی شماره‌­ها در 4 صفحه و بدون آن­که خبری به چاپ برساند، فقط آگهی‌­های تجاری و به ویژه آگهی ثبت اسناد املاک را چاپ می­‌کرد؛ از جمله در شماره مورخ 10 شهریور 1317ش به سبب چاپ فراوان آگهی، روزنامه در 32 صفحه منتشر گردید (مجیدی، ص8).

 

آخرین شماره استوار

این روزنامه در روز پنجشنبه 16 مرداد ماه سال 1354ش، خبر درگذشت ابوالفضل طهماسبی را در سن هشتاد و چهار سالگی به اطلاع عموم رساند. چند روز بعد از دفن وی در آرامگاه شیخان قم، آخرین شماره استوار در 2 شهریور 1354ش منتشر شد و با انتشار 2455 شماره در طول حیات چهل و یک ساله، برای همیشه به کار خود پایان داد (همانجا).

به نوشته رجال قم، « استوار، مشی آزادی‌خواهانه و مدافع مردم داشت و به همین سبب، با این­که مورد تعرض و حتی جرح و ستم مخالفان خود واقع شد، اما به اصول افکار خود وفادار ماند» (مقدس­زاده، ص86).

 

محل نگهداری نشریه استوار در کتابخانه مجلس

این نشریه در بخش آرشیو نشریات کتابخانه مجلس شورای اسلامی(سال1314، 1325، 1329، 1330، 1341، 1342، 1349-1347، 1352-1349، 1353) نگهداری می‌شود.

 

منابع

  •  اباذری، علیرضا، استوار، س1، ش4، مورخ 16مرداد 1314ش؛ س28، ش 1775، مورخ 30خرداد 1342، پیام بهارستان، سال اول، شماره 4 (تابستان 1388).
  • دوانی، علی، نقد عمر، ج1، تهران، نشر رهنمون، 1384.
  • رحیمی، احمد، تاریخچه روزنامه‌­نگاری در قم، قم، چاپخانه نوین، 1348.
  • صدرهاشمی، محمد، تاریخ جرائد و مجلات ایران، ج1، اصفهان، بی­‌نا، 1327-1332ش.
  • مجیدی، حسن، روزنامه ایران، ش5993، سه­‌شنبه مرداد 1394.
  • مقدس‌­زاده، محمد، رجال قم و بحثی در تاریخ آن، قم، چاپخانه مهر ایران، 1335.      

 

سکینه مرادی

نشریات کتابخانه مجلس

    بازدید:347
    یادداشت ها
    Parameter:306411!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار