کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » اشاعه اطلاعات » موزه
0.0 (0)
اثر هفته
[1399/07/01]

میز موزاییک با پنج دورنما  

میثم رضایی مهوار- کارشناس موزه داری

 

محل ساخت: ایتالیا
قدمت: نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی
جنس: سنگ‌های مرمر سیاه بلژیکی، مالاکیت، لاجورد، شیشه(اسمالتی) و چوب
تکنیک: معرق و منبت

 

یکی از آثار مجموعه اهدایی خانواده سردار اسعد بختیاری به مجلس شورای ملی، میز موزاییک نفیسی است که به شیوه معرق ساخته شده است. نقوش روی میز با استفاده از قطعات ریز شیشه‌های رنگی، سنگ و عاج به شیوه معرق (موزاییک)، با دقت و ظرافت بالا و بسیار هنرمندانه اجرا شده است، با مطالعه­‌ای که برای نگارش معرفی این اثر صورت گرفت مشخص شد که نقوش روی میز، بناهای عثمانی در استانبول را بازنمایی می­‌کنند. دورنمای مرکزی این میز قصرموسوم به «کوچوکسو» را نشان می‌دهد و چهار نمای دیگر به ترتیب شامل «سردر کاخ دلُما باغچه»، «کاخ چیراگان»، یکی از ورودی‌های مجموعه ایاصوفیه و نمای باغ و کاخ دلما باغچه می‌شود که در درون قاب‌های دایره و بیضی سبز‌رنگ از سنگ مالاکیت احاطه شده است، همه این نماها با نقوش معرق دسته­‌های گل به هم متصل شده ­است. مرز بیرونی نقوش با نواری از سنگ‌­های ریز لاجورد و با نقوش مدالیون و ترنج‌هایی طلایی رنگ‌ تزیین شده و کل نقوش مجموعاً بر روی بستری از یک تخته سنگ یکپارچه سیاه رنگ قرار گرفته است. میز همچنین بر روی یک سه پایه چوبی سیاه رنگ با منبت کاری بسیار نفیس قرار گرفته است.
این شیوه معرق هنوز در ایتالیا و رم رایج است و با توجه به نمونه‌های مشابهی که بررسی شد تاریخ این اثر به نیمه دوم قرن نوزدهم بر می­‌گردد و احتمالا در سال‌های 1870-1890 میلادی در کارگاه صنعتگر مشهور «سزار تورگگیانی» ساخته شده است.
متن کتیبه پلاکی که در زیر میز نصب شده به این شرح است:
« بیادگار خدمات مرحوم جعفر‌قلی اسعد بختیاری به آزادی و مشروطیت تقدیم مجلس شورای ملی گردید. محمد تقی اسعد – سهراب اسعد بهمن ماه 1321»
این اثر اکنون در گالری نقاشی‌های موزه مجلس شورای اسلامی به نمایش گذاشته شده است.

 

فن شناسی:
تکنیک ریزموزائیک نوعی معرق است که از کنار هم قرار دادن قطعات ریز شیشه‌­ای به نام اسمالتی (نوعی خمیر شیشه که به اندازه شیشه معمولی شکننده نیست) که به آن ِتسرا می‌گویند(tesserae ) و یا عاج و به همراه انواع سنگ‌های قیمتی و تزیینی ایجاد می­‌شود.
در این شیوه قطعات موزاییکی شیشه درطیف وسیعی از رنگ‌ها به نام (Smallto ) ساخته می­‌شوند. اسمالتو درون قالبی از شیارها یا میله­‌ها ریخته می­‌شود، که فیلاتی نامیده می­‌شوند و پس از خنک شدن، آن را به صدها قطعه مکعب یا ِتسرا برش داده و روی یک سینی مسی یا طلایی درکنار هم قرار می‌دهند تا یک صحنه، پرتره یا منظره تشکیل یابد،  از اواسط قرن نوزدهم، سنگ مرمر سیاه بلژیکی پرداخت شده (Noir Belge ) نیز برای زمینه یا پایه مورد استفاده قرار گرفته است. در مرحله بعد نگهدارنده ها یا قاب‌های فلزی یا سنگی نقوش، توسط ملاتی مخصوص پر می­‌شود که روی آن قطعات با دقت در کنار هم قرار می­‌گیرد. به محض اینکه ملات مخصوص قوام یافت، شکاف‌های موجود با موم رنگی پر می­‌شود و برای رسیدن به یک سطح صاف و یکنواخت­، کل تصویر پرداخت و جلا داده می‌شود.
این تکنیک، یک فرم هنری بسیار پرزحمت است که در آن هنرمند موزاییک کار با استفاده از انبر‌های مخصوص، صدها و گاه هزاران قطعه کوچک را ترکیب می‌­کند تا صحنه‌هایی فوق‌العاده زیبا و دقیق خلق نماید. این موزاییک‌ها می‌توانند پانل‌ها یا پلاک‌های نسبتاً بزرگی باشد که روی میز و یا روی دیوار نصب شود، ولی معمولاً بصورت پلاک‌های دایره‌ای بسیار کوچک‌تری ساخته می­‌شوند که از آن‌ها به عنوان زیور آلات استفاده می­‌شود، در آویزها، گردنبندها ، گوشواره‌ها و حلقه‌ها گنجانده می­‌شود.  در طول قرن هجدهم و نوزدهم ، این پلاک‌ها اغلب در رم ساخته شده و به لندن یا پاریس صادر می­‌شد.

 

میز موزاییک اهدایی خانواده سردار اسعد بختیاری. (عکس از نگارنده)

 

جزییات اثر، نمای موزاییک از کاخ «کوچوکسو» در استانبول. (عکس از نگارنده)

 

جزییات اثر، نمای موزاییک از «سردر کاخ دلُما باغچه» در استانبول. (عکس از نگارنده)

 

جزییات اثر، نمای موزاییک از یکی از ورودی های مجموعه ایاصوفیه در استانبول. (عکس از نگارنده)

 

جزییات اثر، نمای موزاییک از مجموعه باغ و کاخ « کاخ دلُما باغچه » در استانبول. (عکس از نگارنده)

 

جزییات اثر، نمای موزاییک از کاخ « کاخ چیراگان » در استانبول. (عکس از نگارنده)

 

جزییات اثر، نمای موزاییک از نقوش دسته گل و نوار تزیینی لاجورد. (عکس از نگارنده)

 

شیوه اجرای نقوش ریز موزاییک. (ماخذ عکس:  langantiques.com )

 

منبع:‌ موزه مجلس شورای اسلامی

    بازدید:1079
    یادداشت ها
    Parameter:305922!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار