کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » تازه‌های کتاب
0.0 (0)
دنیای کتاب
[1399/08/18]

منطق و معرفت در اندیشه سهرودی  

 

کتاب منطق و معرفت در اندیشه سهرودی: شرح منطق حکمه الاشراق، تالیف مهدی عظیمی؛  انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران؛ 604 ص. ؛ شمارگان 500 نسخه؛ نوبت چاپ اول 1398؛ قیمت 90000 تومان روانه بازار گردید.

سهروردی، از آن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌جا که زبان فیلسوفان نخستین را نمادین می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شمارد، سخنانشان را ردّناپذیر می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌داند. شارحان می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گویند که این از آن روی است که ردّ یک سخن وابسته به فهم مراد گویندۀ آن است. ولی آن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌چه از سخنان فیلسوفان نخستین فهمیده می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود، به دلیل رمزی بودن، ظاهر قول است که مراد آنان نیست؛ و آن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌چه مراد ایشان است باطن قول است که فهمیده نمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود. لازمۀ سخن سهروردی این است که سخنان فیلسوفان نخستین نیازمند تأویل است. در این صورت، باید پرسید که چه کسانی با چه روشی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توانند دست به چنین تأویلاتی بزنند؛ پرسشی که کمابیش بی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پاسخ می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ماند.

کتاب منطق و معرفت در اندیشۀ سهروردی، عنوانِ کتاب مفصّلی در شرح منطق «حکمة‌الإشراق» است. این کتاب، در هر فصل، با قطعه‌ای از متن اِعراب‌گذاری‌شدۀ حکمة‌الإشراق آغاز می‌شود؛ سپس با ترجمۀ دقیق فارسیِ آن قطعه ادامه می‌یابد، و سرانجام با شرحی تحلیلی‌ـ‌انتقادی و کاملاً معاصر بر آن قطعه، پایان می‌پذیرد.

معرفت شناسی سهروردی چنان‌که در این کتاب آمده، درباره چیستی، امکان، منابع، و ساختار معرفت، تابع معرفت‌شناسی ابن‌سیناست؛ و تنها تفاوت بنیادین آن در به‌رسمیت‌شناختن یک منبع نامتعارف معرفت به نام "تألّه" یا "ذوق" یا "اشراق"است که در مفهوم‌سازی معاصر مترادف است با تجربه دینی. دربارۀ تجربۀ دینی سه مسئلۀ مهم وجود دارد: ماهیت، انواع، و اعتبار. در باب ماهیت تجربۀ دینی دیدگاه‌های مختلفی مطرح شده است که از آن میان، کتاب ادّعا می‌کند که نگاه سهروردی به دیدگاه آلستون نزدیک‌تر است. آلستون تجربۀ دینی و تجربۀ حسّی را هم‌ساخت می‌داند. دربارۀ نوع تجربۀ دینی، آن‌گونه که مراد سهروردی است، این کتاب می‌گوید که اوّلاً متعلَّق تجربۀ دینی هِرَم مُثُل است، که خداوند به‌منزلۀ مثال خیر در رأس آن قرار دارد؛ و ثانیاً فرآیند این تجربه برای سهروردی خلع ارادی بدن است، که در فراروانشناسی ذیل عنوان «تجربۀ بیرون از بدن» از آن بحث می‌شود. در باب اعتبار معرفت‌شناختیِ تجربۀ دینی دو چیز را باید از هم تفکیک کرد: نخست، اعتبار برای تجربه‌گر؛ و دوم، اعتبار برای دیگران. این کتاب توضیح می‌دهد که، در یک مفهوم‌سازی معاصر، سهروردی بر پایۀ اصل آسان‌باوری، اوّلی را؛ و بر پایۀ اصل گواهی، دومی را می‌پذیرد؛ و از این رهگذر بر آلستون و سوئین‌برن فضل تقدّم می‌یابد. مهم‌ترین چالش در برابر اعتبار تجربۀ دینی، چنان‌که کتس بر آن پای می‌فشرد، چالش تعارض است. این کتاب نشان می‌دهد که سهروردی با بصیرتی شفّاف نسبت به این چالش، می‌کوشد تا از طریق بازگرداندن آن به زبان نمادین اصحاب تجارب دینی راه‌حلّی پیش نهد.

سهروردی در منطق حکمه‌الإشراق هرسه قلمرو منطق، معرفت شناسی و تفکر انتقادی، برخلاف مشهوربیان می­دارد که، نه تنها بر ضد ابن سینا پیش نمی­رود بلکه برنامه او را کامل می­کند  ودر حال پیشبرد اندیشه های استاد خویش است .سهروردی شاگرد هوشمند ابن سیناست و بر خلاف نظر رایج   ضیایی و والبریج  که در غرب بین می­دارند به‌جدّ از ابن‌سینا واگرایی دارد ، در این کتاب آمده  که سهروردی، بر خلاف این نظر رایج، در هردو حوزه کاملاً با ابن‌سینا همگرایی دارد و در حال تکمیل برنامه‌های ناتمام اوست .

این کتاب شرح بخش نخست حکمه الاشراق سهروردی، به استثنای فصل سوم از گفتار سوم است. سهروردی حکمه الاشراق را به دو بخش تقسیم کرده است: بخش نخست درباره سنجه­های اندیشه، یعنی منطق است و بخش دوم درباره انوار الهی و نورالانوار و سرچشمه­های هستی و سلسله مراتب آن­ها، یعنی – در یک کلام- درباره انوارشناسی(علم­الانوار) یا متافیزیک نور و ظلمت است. بخش نخست از سه گفتار تشکیل شده است: گفتار نخست درباره معرفت­ها و تعریف، گفتار دوم درباره استدلال­ها و مبادی آن­ها و گفتار سوم درباره مغالطه­ها پارادوکس­ها ، نقد و برخی داوری­ها میان اشراقیان و مشائیان است. و گفتار سوم خود از سه فصل تشکیل شده است که فصل سوم آن پس از مقدمه­ای که بیانگر همرایی­های سهروردی با فلسفه مشایی­ست، به طرح و شرح ناهمرایی­های او با این فلسفه می­پردازد.بنابراین فصل سوم گفتار سوم در واقع نقد سهروردی بر فلسفه مشایی است .در این کتاب سعی شده که بیان دارد سهروردی در هر سه قلمرو منطق. امید است مورد توجه محققین و پژوهشگران قرار گیرد.

کتاب حاضر با شماره بازیابی597707 درکتابخانه مجلس موجود و قابل دسترسی محققین و پژوهشگران گرامی می­باشد.

مریم نوری کارشناس روابط عمومی و امور بین‌الملل

    بازدید:459
    یادداشت ها
    Parameter:305985!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار