کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » خواندنی‌ها » پارلمان و مطالعات پارلمانی
0.0 (0)
به مناسبت روز مجلس
[1399/09/09]

قوانین اولیه مشروطه در ایران  

 

شکل گیری جوامع پویا و نیروی انسانی توسعه‌یافته در گرو وضع قوانین عادلانه و رعایت و پایبندی به آن است. قانون شاکله نظم و امنیت یک جامعه و لازمه زندگی اجتماعی است که مختص به زمان و یا افراد خاص نمی شود.

در کشور ما از سال 1285 با شکل گیری مجلس شورای ملی به دستور مظفرالدین شاه گامی در این حوزه برداشته شده است.

با توجه به فرا رسیدن 10 آذر روز مجلس شورای اسلامی بر آن شدیم که مروری تاریخی بر شکل گیری قوانین و مصوبات مقدمه افتتاح مجلس داشته باشیم.

سبقه تاریخی قانونگذاری در کشور نشان دهنده دریافت اهمیت این موضوع و پایه گذاری مجلس برای وضع قوانین عادلانه است.

مصوبات و قوانین مقدمه افتتاح مجلس عبارتند از:

 

1. فرمان مشروطیت:

این فرمان در اصل فرمان تشکیل مجلس شورای ملی است که مظفرالدین شاه قاجار در 13 مرداد 1285 خورشیدی امضاء نمود. 3 روز پس از آن مظفرالدین شاه در فرمان دیگری صدراعظم خود مشیرالدوله را مامور تاسیس مجلس شورا و تدوین نظامنامه انتخابات کرد.

 

جناب اشرف صدراعظم -- از آن جا که حضرت باری تعالی جل‌شأنه سررشته ترقّی و سعادت ممالک محروسه ایران را بکف کفایت ما سپرده و شخص همایون ما را حافظ حقوق قاطبه اهالی و رعایای صدیق خودمان قرار داده لهذا در این موقع که اراده همایون ما براین تعلق گرفت که برای رفاهیّت و امنیّت قاطبه اهالی ایران و تشیید مبانی دولت، اصلاحات مقتضیه به مرور در دوائر دولتی و مملکتی به موقع اجرا گذارده شود چنان مصمم شدیم که مجلس شورای ملی از منتخبین شاهزادگان وعلماء و قاجاریه، اعیان، اشراف، ملاکین و تجار و اصناف به انتخاب طبقات مرقومه در دارالخلافه تهران تشکیل و تنظیم شود که در مهام امور دولتی و مملکتی و مصالح عامه مشاوره و مداقه لازمه را به عمل آورده به هیئت وزرای دولت خواه ما در اصلاحاتی که برای سعادت و خوشبختی ایران خواهد شد اعانت و کمک لازم را بنماید و در کمال امنیت و اطمینان عقاید خود را در خیر دولت و ملت و مصالح عامه و احتیاجات قاطبه اهالی مملکت به توسط شخص اول دولت به عرض برساند که به صحه همایونی موشح و به موقع اجرا گذارده شود. بدیهی است که به موجب این دستخط مبارک نظامنامه و ترتیبات این مجلس و اسباب و لوازم تشکیل آن را موافق تصویب و امضای منتخبین از این تاریخ معیّن و مهیّا خواهد نمود که به صحه ملوکانه رسیده و بعون‌الله تعالی مجلس شورای مرقوم که نگهبان عدل است افتتاح و به اصلاحات لازمه امور مملکت و اجراء قوانین شرع مقدس شروع نماید و نیز مقرر می‌داریم که سواد دستخط مبارک را اعلان و منتشر نمایند تا قاطبه اهالی از نیات حسنه ما که تماماً راجع به ترقی دولت و ملت ایران است کماینبغی مطلع و مرفه‌الحال مشغول دعاگوئی دوام این دولت و این مجلس بی‌زوال باشند -- در قصر صاحبقرانیه به تاریخ چهاردهم جمادی‌الثانیه ۱۳۲۴ هجری در سال یازدهم سلطنت ما

 

2. قانون اساسی:

قانونی است که پس از امضای فرمان تشکیل مجلس توسط مظفرالدین شاه نوشته شد و در 10 دی به امضای مظفرالدین شاه رسید. در ابتدای کار مجلس شورای ملی، قانون اساسی کشور که متاثر از قانون اساسی کشورهای غربی از جمله بلژیک و فرانسه نوشته شده بود تدوین گردید و به امضای مظفرالدین شاه رسید. مهمترین اقدام این مجلس نیز همان تدوین قانون اساسی کشور بود که مشتمل بر 51 اصل بود و در 10 دی 1285 با عنوان نظامنامه سیاسی تدوین گردید.

 

 

3. متمم قانون اساسی:

در سالروز تشکیل مجلس شورای ملی متمم قانون اساسی به امضای محمدعلی شاه رسید. وقتی محمدعلی شاه نامه تائید مشروطه بودن حکومت ایران را داد کمیسیونی تشکیل شد تا متمم قانون را بنویسد این کمیسیون متشکل از صنیع­الدوله، وثوق­الدوله، سعدالدوله، مشارالملک، مستشارالدوله، تقی زاده، امین­الضرب و حاجی نصراله بود. متمم قانون اساسی در مرداد 1286 همزمان با سالروز نهضت که در آن زمان به آن مشروطه می گفتند آماده شد که محمدعلی شاه از امضای آن سر باز زد تا نهایتا در سالروز تاسیس مجلس یعنی 14 مهر 1286 در کاخ گلستان آن را امضاء کرد.

در متمم قانون اساسی بود که برای نخستین بار نام کشور ایران خوانده و مذهب رسمی آن شیعه و پایتختش تهران معرفی شد.

یکی از مهمترین نکات متمم قانون اساسی اختصاص بخشی از آن به حقوق ملت است.

 

 

4. قوانین انتخابات اصنافی و دو درجه:

طبق نظامنامه انتخابات اولین مجلس شورای ملی، انتخابات بر اساس جایگاه های اجتماعی و به صورت طبقاتی انجام می شد نه به صورت تقسیم بندی کشور به حوزه های انتخابی و فقط 6 گروه دارای حق انتخاب شدن داشتند که عبارت بودند از:

شاهزادگان و درباریان، روحانیون و طلبه ها، اشراف و اعیان، تاجران، ملاکین و اصناف.

پس از برکناری محمدعلی شاه دولت جدید درصدد برآمد انتخابات را برگزار کند و مجلس دوم شورای ملی را تشکیل دهد. نظامنامه انتخابات دوره دوم در اواخر سلطنت محمدعلی شاه تهیه شد.

همانطور که گفته شد نظامنامه انتخابات مجلس اول بر پایه انتخابات صنفی بود ولی نظامنامه مجلس دوم بر پایه انتخابات غیر صنفی و دو درجه ای تدوین شده بود.

مراد از گزینش دو درجه ای آن بود که نخست در محله های یک شهر یا در شهرهای یک حوزه انتخابیه شمار معینی را برمی گزیدند که منتخب نامیده می شد و سپس این انتخاب شدگان در مرکز حوزه انتخابیه گرد هم می آمدند و از میان خود عده مطلوبه را ثانیا انتخاب می کردند و این انتخاب شدگان درجه ثانی خوانده می شدند.

 

تصاویر مربوط به قوانین اولیه مشروطه

 

 

    بازدید:1199
    یادداشت ها
    Parameter:306029!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار