کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » خواندنی‌ها » مقالات
0.0 (0)
سند‌پژوهی
[1397/09/11]

صلح‌نامۀ سیده نساء بنت میرکاظم به تاریخ 1285 قمری/علی قنبریان و اسداللّه عبدلی آشتیانی  

 

مقدمه

وثیقه نوشته‌ای است که دالّ بر تعهد امری است(3) و متعلق آن می‌تواند هبه، بیع، اجاره، و سایر عقود و ایقاعات شرعیه باشد. نوشتار حاضر وثیقه‌نامه‌ای است که دربردارندۀ مصالحه‌ای است بین سیده نساء فرزند میرکاظم و برادرش سیدحسن جهت واگذاری ارث پدری و مادری در شهررمضان المبارک 1285 قمری.

صلح عقد مستقلی است که می‌توان نتیجۀ جمیع عقود را از آن استنتاج نمود.(4) به عبارتی شرایط مطلق هیچ عقدی را ندارد اما همۀ آن‌ها را پوشش می‌دهد. عدول نمودن مردم از صیغۀ بیع و اجاره در معاملات به صیغۀ صلح به جهت توسعه در صلح است. مثلاً خیار مجلس در بیع هست و در صلح نیست. دیگر آنکه در فروختن حیوانات به صیغۀ بیع تا سه روز اختیار فسخ دارند به خلاف صلح. خیار ثلاثۀ ایام در بیع هست و در صلح نیست یعنی بایع چیزی را بفروشد و مشتری قیمت را تسلیم نکند تا سه روز بایع حق فسخ دارد و مشتری حق ندارد مبیع(5) را منتقل به غیر نماید.(6)

یکی از دو طرف صلح را مصالح و دیگری را مصالحٌ‌له یا متصالح و شیء مورد صلح را مصالحٌ‌عنه گویند و عوض یا مال مورد صلح را، مال‌المصالحه یا مصالحٌ‌به گویند.(7)

وثیقه‌نامۀ حاضر در زمان قاجار (ناصرالدین شاه) نگاشته شده است و تصویر آن در کتاب «اسناد سادات حسینی آشتیانی (آقا میرکاظم)» به شمارۀ 0007 منتشر شده است.(8)

در ابتدای وثیقه‌نامه، بر مصالحۀ بین دو شخص مذکور تصریح شده است:

«امّا بعد غرض از تحریر و باعث بر ترقیم این وثیقه آنست که حضور بهم رسانید عفت‌مآب و هی المسماة سیده نساء بنت المرحوم میرکاظم در حالت صحت نفس و کمال عقل بدون شائبۀ اکراه بل بالطّوع بالاختیار مصالحۀ صحیحۀ شرعیه نمود...».

دو نفر شاهد نیز در بالای سند، مصالحه را تأیید و مهر کرده‌اند:

الف) قد اجرت صیغة المصالحة کما رقم فیه حرره الاقل، (مهر: عبده آقا بزرگ)

ب) بسم اللّه و بحمد له، قد وقع ما رقم لدیّ، (مهر: یا محمود فی کل فعال)

تصحیح، ساختارشناسی، و فهرستِ وثیقه‌نامۀ  سیده نساء بنت میرکاظم رسالت نوشتار حاضر است.

متن وثیقه‌نامه

 1/ امّا بعد غرض از تحریر و باعث بر ترقیم

2/ این وثیقه آنست که حضور بهم رسانید عفت‌مآب و هی المسماة

3/ سیده نساء بنت المرحوم میرکاظم در حالت صحت نفس

4/ و کمال عقل بدون شائبۀ اکراه بل بالطّوع بالاختیار

5/ مصالحۀ صحیحۀ شرعیه نمود هرگونه حقی و بهره و نصیبی که از بابت

6/ ارثیۀ پدری و صداق و ارثیۀ مادری خود است

7/ اعم از عمارت و باغ و اثاث‌البیت و غیر ذلک

8/ در حق برادر خود و هو سلالة السادات آقا سیدحسن

9/ بمال المصالحه مبلغ یکصد دینار رایج دیوان پول سیاه

10/ که عبارت از سه عدد پول سیاه بوده باشد و یک من گندم

11/ به سنگ هشتصد دینار و علی ذلک صیغة المصالحة بالفارسیة و العربیة

12/ و اخذ مال المصالحة واقع و جاری گردید و کان ذلک

13/ فی یوم بیست [و] چهارم شهر رمضان المبارک سنۀ 1285

سجلات  صدر سند

1/ قد اجرت صیغة المصالحة کما رقم فیه حرره الاقل، (مهر: عبده آقا بزرگ)

2/ بسم اللّه و بحمد له، قد وقع ما رقم لدیّ، (مهر: یا محمود فی کل فعال)(9)

 

ساختار وثیقه‌نامه

ترتیب اجزای متن

            عبارت

1. دیباچه

1/ امّا بعد غرض از تحریر و باعث بر ترقیم

 

2.عبارت صحیح وثیقه (اظهار صیغه به‌طور کتبی)

2/ این وثیقه آنست که حضور بهم رسانید عفت‌مآب و هی المسماة

 

3.مشخصات کامل واثق

2/ عفت‌مآب و هی المسماة

3/ سیده نساء بنت المرحوم میرکاظم

4.شرایط تحقق عقد

3/ در حالت صحت نفس

4/ و کمال عقل بدون شائبۀ اکراه بل بالطوع بالاختیار

5.عبارت صحیح در صلح ( اظهار صیغه به طور کتبی)

5/ مصالحۀ صحیحۀ شرعیه نمود

6. مصالحه به

5/ هرگونه حقی و بهره و نصیبی که از بابت

6/ ارثیۀ پدری و صداق و ارثیۀ مادری خود است

7/ اعم از عمارت و باغ و اثاث‌البیت و غیر ذلک

7.مشخصات مصالحٌ‌له

8/ در حق برادر خود و هو سلالة السادات آقا سیدحسن

8.مال المصالحه

9/ بمال المصالحه مبلغ یکصد دینار رایج دیوان پول سیاه

10/ که عبارت از سه عدد پول سیاه بوده باشد و یک من گندم

11/ به سنگ هشتصد دینار

9.الفاظ اعتباری و ایجاب و قبول

11/ و علی ذلک صیغة مصالحه بالفارسیة و العربیة

12/ و اخذ مال المصالحه واقع و جاری گردید

10.تاریخ تحریر

12/ و کان ذلک

13/ فی یوم بیست [و] چهارم شهر رمضان المبارک سنۀ 1285

 

 

 

 

فهرست سند وثیقه‌نامه

1. عنوان سند

«وثیقه‌نامه»، مربوط به سیده نساء خانم

2. تاریخ

24رمضان المبارک 1285

3. خلاصه

طبق این وثیقه‌نامه هرگونه  حق و بهره‌ای از بابت ارثیۀ پدری و صداق و ارثیۀ مادری در حق برادر خود آقا سیدحسن به مال المصالحه مبلغ یکصد دینار پول و یک من گندم واگذار می‌شود

4. نوع سند

قبالجات و اسناد

5. مقولۀ سند

شرعی

6. خط

شکسته

7. انتشار

عبدلی آشتیانی، اسداللّه، «اسناد سادات حسینی آشتیانی (آقا میرکاظم)»: قم، نشر مجمع ذخائر اسلامی، (معرفی میراث مخطوط 209)، 1392 شمسی

8. موضوع

وثیقه (گرویی)

 

 

9. اشخاص

سیده نساء، آقا سیدحسن (برادرش)

10. مکان

 آشتیان

11. متن تصحیح  در انتشار

ندارد. فقط تصویر سند

 

 

منابع و مآخذ

  1. انوری، حسن، 1382ش، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، نشر سخن، چ دوم.
  2. رضایی، امید، 1390، درآمدی بر اسناد شرعی دورۀ قاجار، تهران، نشر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چ اول.
  3. عبدلی آشتیانی، اسداللّه، 1392ش، اسناد سادات حسینی آشتیانی (آقا میرکاظم)، قم، نشر مجمع ذخائر اسلامی، چ اول.
  4. ______________، 1395، سیاق: تاریخ آموزش دیوان‌سالاری و ریاضی حسابداری، ویراستار: مجتبی مقدسی، تهران، نشر سفیر اردهال، چ اول.
  5. گرجی، ابوالقاسم، 1365، مالکیت در اسلام، مجلۀ تحقیقات اسلامی، سال اول، شمارۀ اول.

 

 

 

   پاورقی‌ها                   

علی قنبریان: دانشجوی دکتری دانشگاه تهران/ ghanbarian.howzeh@yahoo.com

اسداللّه عبدلی آشتیانی: پژوهشگر اسناد تاریخی.

. حسن انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ج8، ص8181.

. ابوالقاسم گرجی، مالکیت در اسلام، ص26.

. مبیع: شیء خریده‌شده توسط مشتری.

. اسداللّه عبدلی آشتیانی، سیاق: تاریخ آموزش دیوان‌سالاری و ریاضی حسابداری، ج2، ص778.

. امید رضایی، درآمدی بر اسناد شرعی دورۀ قاجار، ص176.

. عبدلی آشتیانی، اسداللّه،  1392ش، اسناد سادات حسینی آشتیانی (آقا میرکاظم)، قم، نشر مجمع ذخائر اسلامی، چ اول.

. مأخوذ از دعای جوشن کبیر.

 

 

اسداللّه عبدلی آشتیانی

 

علی قنبریان

    بازدید:864
    یادداشت ها
    Parameter:302461!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار