کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » ریاست » روابط عمومی
5.0 (1)
مصاحبه با اعضای هیأت علمی همایش تاریخ مجلس؛
[1398/09/11]

تداوم حکومت پهلوی، گواهی از درماندگی مجالس شورای ملی/دکتر سینا فروزش  

 

هفتمین همایش تاریخ مجلس، با دو  نشست تخصصی با موضوعات «حزب رستاخیز» و «رویارویی مجلس با انقلاب اسلامی»، در تاریخ 12 آذرماه 1398 برگزار خواهد شد.

وب‌سایت کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، مصاحبه‌هایی را با اعضای هیئت علمی هفتمین همایش تاریخ مجلس، تدوین کرده است. پرسش‌های این مصاحبه‌ها در مورد موضوعات اصلی این دوره از همایش است.

چهارمین مصاحبه با آقای دکتر سینا فروزش، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران است. مشروح این مصاحبه در زیر می‌آید:

 

سؤالات تخصصی و علمی

1. نقش حزب رستاخیز در انتخابات مجلس شورای ملی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

پیش از پرداختن به نقش حزب رستاخیز در انتخابات مجلس شورای ملی لازم است تا اشاره کوتاهی به نقش و کارکرد احزاب داشته باشیم. احزاب در واقع می‌بایست نمایندگان اقشار و طبقات اجتماعی باشند که نمایندگان مردم از دل آن‌ها برخواهند خاست. متأسفانه از زمان مشروطه تاکنون عمده احزاب شکل یافته در ایران زمین، نمایندگان حکومت بوده‌اند، طبعا نمایندگان مجالس شورا هم که از دل این احزاب برآمده‌اند، نمایندگان حکومت بوده‌اند نه نمایندگان ملت. هنوز هم حزب در ایران با مفهوم کارکرد و کارویژه ای که از آن توقع می‌رود نهادینه نشده و جایگاه حقیقی خود را پیدا نکرده است، یعنی هنوزم مراد از حزب در یک نظام دموکراتیک، تک حزبی است که این هم به طنز می‌ماند و هم تراژدی است. تشکیل حزب رستاخیز علاوه بر اینکه فرصتی برای رژیم پهلوی تلقی شد، اما در درازمدت از دل این حزب تهدید برآمد و تشکیل آن تیر خلاصی بود بر حکومت پهلوی دوم. تلفیق همه احزاب حکومتی در یک حزب، حتی حکومت و شخص محمدرضاشاه را دچار سردر گمی کرد. با ادغام احزاب و گروه‌های اجتماعی، کلاف سردر گمی درست شد که دیگر تفکیک و تشخیص گروه‌ها و جریانات سیاسی در آن مشکل و غیرممکن می‌نمود.

از سوی دیگر با اجرای برنامه آمریکایی انقلاب سفید شاه و ملت، کم کم، شاهد پیدایش تکنوکرات‌ها (فن سالاران و متخصصان) یا به عبارتی طبقه متوسط در جامعه ایرانی هستیم. حتما می‌دانید که در ساختار اجتماعی و تاریخی ایران، هیچ‌گاه طبقه متوسط نداشتیم و این نقطه ضعف بزرگ تاریخ ما بوده است. طبقه متوسط است که می‌تواند با طبقات حاکم و محکوم ارتباط برقرار کند و در تهیج و بسیج توده‌ها نقش ایفا کند و رهبری توده‌ها را علیه سیستم حاکم بر عهده گیرد.

با عنایت به اسناد و منابع موجود در خواهیم یافت که در کنار عوامل اجرائی و نهادهای قانونی مثل نخست وزیری، وزارت کشور، ساواک و مداخلات اشرف پهلوی و دیگر افراد ذی نفوذ دربار که در اختیار و انحصار اعضاء حزب رستاخیز بود، مدیریت، مهندسی، برگزاری و نظارت بر انتخابات مجالس 23 و 24 نیز با عوامل و دیگر اعضاء حزب رستاخیز بوده است، حتی عموم نمایندگان دو مجلس آخر عصر پهلوی هم رستاخیزی بوده‌اند.

 

2. به طور کلی عملکرد مجالس دوره 23 و 24 شورای ملی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

طبعا اظهارنظر علمی راجع به عملکرد مجلس در سال‌های پایانی حکومت پهلوی نیازمند بررسی دقیق اسناد، صورت مذاکرات مجلس شورای ملی، مطبوعات و خاطرات برجای مانده از مبعوثان ملت است. بنده تفاوت بارزی در عملکرد مجالس دوره‌های 23 و 24 با دیگر مجالس عصر پهلوی نمی بینم که عموما در خدمت تأمین منافع و مطامع اقشار و گروه‌های اجتماعی حاکم بر جامعه و منویات شخص محمدرضاشاه بوده‌اند؛ با این حال، بر این باورم که مجالس اول، چهارم و چهاردهم مشروطه، مردمی ترین مجالس تاریخ ایران زمین تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی بوده‌اند.

 

3. رویکرد مجالس 23 و 24 را با پدیده انقلاب اسلامی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

هر چند در پی ناآرامی‌های دوران انقلاب، نمایندگان مجلس به عنوان بخشی از بدنه حاکمیت مورد تنفر قرار گرفتند، اما مجلس بیست و چهارم در روزهای آخر عمر رژیم شاهد جنب و جوشی تازه شد و برخی از نمایندگان مجلس حرف‌هایی می‌زدند که بعضی از آن‌ها سخن قشرهای ناراضی جامعه بود‏‏. ‏‏این مخالفت‌ها از اواسط نخست‌وزیری آموزگار آغاز شد و هنگام روی کار آمدن دولت شریف امامی نمود بیشتری یافت‏‏. ‏‏انتصاب شریف امامی که از یک سو با اعطای آزادی‌های سیاسی بیشتر و شکست اقتدار حزب رستاخیز و از سوی دیگر با گسترش دامنه انقلاب همراه بود باعث شد تا نمایندگان نیز از موضع انفعالی دست کشیده و به انتقادهای پر سر و صدا از روش دولت‌های گذشته پرداخته تا خود را با حرکت‌های انقلابی همراه و مجلس و خصوصاً شخص شاه را از امواج انقلاب مصون نگاه دارند، اما در نهایت به نظر می‌رسد که مجلس ‏‏24 ‏‏با وجود برخی صداهای مخالف در برابر حوادث انقلاب نتوانست موضع مستقلی از دولت و شاه اتخاذ کند تا مجلس را از کوران حوادث انقلاب به سلامت عبور دهد‏‏.

 

4. استعفای نمایندگان و انحلال مجلس 24 را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

استعفای نمایندگان مجلس شورای ملی آن هم در شرایطی که شاه و نمایندگان مجلس صدای انقلاب ملت را نشنیده بودند و نظام شاهنشاهی در آستانه سقوط قرار گرفته بود را نمی توان همراهی و همدلی با مردم و انقلاب شان به حساب آورد و تحلیل کرد، زیرا بخشی از نمایندگان در شرایط استیصال و به ناچار یا اقلی به خاطر کینه‌هایی که از سیستم داشتند و از سر انتقام‌گیری و اختلافات درون حزبی، فتوای آیت‌الله خمینی را سرلوحه اقدام خود قرار دادند و حاضر به استعفا شدند.

 

5. کارکرد مجلس در سال‌های پایانی حکومت پهلوی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

از ماهیت و روح مجالس عصر پهلوی که عموما فرمایشی و برخاسته از گروه‌های حاکم جامعه بودند چنین استنباط می‌شود که مجلس 24 هم برآمده از متن ملت نبوده است و در راستای تأمین منافع قشر خاصی از جامعه قانونگذاری می‌کرده است. تداوم حکومت پهلوی دوم خود گواهی از استیصال و درماندگی مجالس شورای ملی است که در یک ساختار دموکراتیک نه تنها نتوانست از تبدیل شدن محمدرضا، شاه مشروطه، به یک دیکتاتور جلوگیری کند بلکه با رستاخیزی شدن احزاب و انتخابات شورای ملی، خود تبدیل به یک نهاد دیکتاتوری شد که زمینه‌های رستاخیز ملت ایران و سرنگونی حکومت پهلوی را فراهم آورد.

 

سؤالات کلی و عمومی

1. همایش‌های تاریخ مجلس تا چه میزان می‌تواند به آسیب‌شناسی عملکرد مجلس در ایران کمک کند؟

همه نهادهای موجود درون یک حاکمیت به منظور پویایی و پایایی نیازمند بازخوانی و آسیب شناسی عملکرد خود هستند؛ طبعا مجلس شورای اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست. پرداختن به مسائل گذشته نزدیک این امکان را فراهم می‌آورد که تاریخ از شکل توصیف، تشریح، تعلیل، تحلیل و تبیین صرف خارج شود و شکل کاربردی به خود بگیرد. در نتیجه، پرداختن به موضوع مهم آسیب شناسی عملکرد مجلس سبب می‌شود تا نقاط ضعف، کمبودها و موانع موجود در بحث سازوکارهای انتخابات و قانونگذاری به خوبی نمایان شود. حکومت‌های عاقل و آینده نگر نیز سعی خواهند کرد درصدد ترمیم نقاط ضعف، رفع کمبودها و برداشت موانع برآیند.

 

2. برگزاری همایش تاریخ مجلس چه میزان در پژوهش‌های تاریخ معاصر اهمیت دارد؟

برگزاری همایش تاریخ مجلس به میزان غیرقابل وصفی در پژوهش‌های تاریخ معاصر اهمیت دارد، زیرا مجلس شورا مهم ترین نهاد مدنی و قانونگذاری کشورهایی است که اصل تفکیک قوا را پذیرفته‌اند و با یک واسطه(نظارت نهادهای قانونی) نمایندگان ملت در آن حضور دارند. مجلس پژوهی پرداختن به مسائلی است که جمهوری اسلامی و مجلس شورای اسلامی میراث دار آن هستند. طبعا پرداختن به تاریخ مجلس نه تنها اهمیت دارد، بلکه ضرورت دارد بخشی از علمای تاریخ، تخصص و عمر علمی خود را صرف پرداختن به مسائل آن کنند؛ یعنی علاوه بر آسیب شناسی به ارائه راهکارهای عملی بومی بپردازند.

 

3. بازتاب این همایش را در بین دانشگاهیان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

پاسخ این پرسش را باید از دانشگاهیان نظرسنجی کرد، اما آنچه که واضح و مشهود است این است که این همایش همچون همایش‌های گذشته که با محوریت بارزترین نهاد مدنی حکومت یعنی مجلس شورا برگزار خواهد شد، از سوی دانشگاهیان و اهل تاریخ با استقبال غیرقابل وصفی مواجه خواهد شد.

 

4. آیا با برگزاری این همایش در سال‌های آینده موافقید و دلایل این امر را ذکر بفرمایید؟

قطعا با تداوم برگزاری این همایش در سال آینده موافق هستم، زیرا:

-بسیاری از اهل تاریخ به تولید علم در قالب مقاله مشغول خواهند شد؛ تداوم برگزاری همایش‌های مجلس ایجاد شور و معرفت علمی در میان علاقه مندان به تاریخ خواهد کرد.

-بسیاری از اسناد و صورت مذاکرات مجلس شورا مورد بازخوانی قرار خواهد گرفت.

-سازوکارهای انتخابات و عملکرد مجالس مورد بازخوانی و آسیب شناسی قرار خواهد گرفت.

-برای حل ناکارآمدی سازوکارهای انتخابات و تقویت نقاط ضعف عملکرد مجالس، راهکارای عملی ارائه خواهد شد.

-تاریخ شکل کاربردی پیدا خواهد کرد و از رکود مباحث صرف نظری خارج خواهد شد.

-به صورت علمی و به شیوه انتقادی، آن هم توسط علمای تاریخ، بر مجلس و نهادهای مدنی نظارت صورت خواهد گرفت.

 

5. عملکرد دبیرخانه همایش تاریخ مجلس را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

حقیقتا عملکرد دبیرخانه همایش ستونی و شایسته تقدیر است. دبیرخانه همایش در برگزاری جلسات شورای علمی، اطلاع‌رسانی فراخوان همایش در فضای واقعی و مجازی (شبکه‌های اجتماعی)، دریافت مقالات و ارسال آن‌ها برای داوری، اطلاع‌رسانی زمان برگزاری همایش، چاپ و نشر مقالات همایش، برگزاری همایش و... بسیار موفق عمل کرده است. خداقوت و دست‌مریزاد می‌گویم و برای دوستان و همکاران عزیز در کتابخانه مجلس، تندرستی و عاقبت بخیری را از درگاه الهی مسألت دارم.

    بازدید:441
    یادداشت ها
    Parameter:305151!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار