کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » خواندنی‌ها » دنیای کتاب
0.0 (0)
معرفی و بررسی کتاب «تفکر انتقادی؛ واکاوی مبانی نظری و عملی»؛
[1399/02/07]

درس‌نامه‌ای برای انتقادی اندیشیدن  

 

همه از لزوم اتکا به تفکر انتقادی در ساخت روابط اجتماعی سخن می‌گویند اما کم هستند متونی که به شکل عملی چگونگی انتقادی اندیشیدن را آموزش دهد. کتاب «تفکر انتقادی؛ واکاوی مبانی نظری و عملی» که جنیفر مون آن را نوشته و مرضیه باقرکاظمی و بهرام مولائی ترجمه‌اش کرده‌اند تلاشی برای ارائه چنین متنی است.

 

 اهمیت تفکر انتقادی در شکل‌گیری آنچه که امروز با عنوان «عصر روشنگری» شهره شده است، غیر قابل انکار است. از دکارت تا کانت و پس از آن، تردید در مبانی از پیش پذیرفته شده و نقد آن مبانی از جمله الزامات زیست اندیشورزانه دانسته شده است. همه از لزوم اتکا به تفکر انتقادی در ساخت روابط اجتماعی سخن می‌گویند اما کم هستند متونی که به شکل عملی چگونگی انتقادی اندیشیدن را آموزش دهد. کتاب «تفکر انتقادی؛ واکاوی مبانی نظری و عملی» که جنیفر مون آن را نوشته و مرضیه باقرکاظمی و بهرام مولائی ترجمه‌اش کرده‌اند تلاشی برای ارائه چنین متنی است.
 

«تفکر انتقادی» به بررسی و ترسیم مفهوم پیچیده تفکر انتقادی، که نقشی اساسی در عملکرد فرد در مقاطع بالای تحصیلی و پیشرفت حرفه‌ای او دارد، می‌پردازد. این کتاب بر اساس مرور جامع پیشینه تحقیقاتی و مباحثه در این زمینه استوار بوده و با اختصاص بخشی قابل توجه به منابعی که می‌توان به طور مستقیم در رابطه با فراگیران به کار بست، فرایند تدریس را به لحاظ نظری و عملی برای ارتقای سطح کارآمدی فراگیران تسهیل می‌کند. موضوعات مورد بحث کتاب عبارتند از: مرور مفهوم تفکر انتقادی، رویکردهای موجود نسبت به آن و فعالیت‌هایی که این نوع تفکر شامل می‌گردد؛ اهمیت رابطه میان تکامل شناخت‌شناختی و تفکر انتقادی؛ مفهوم جدیدی تحت عنوان ژرفا و کیفیت تفکر انتقادی؛ مفهوم جدید تحت عنوان جسارت علمی به همراه پیامدهای گسترده آن برای تمامی جنبه‌های فراگیری؛ آموزش تفکر انتقادی که از طریق مباحثه و تمرین‌های متعدد به آن پرداخته شده؛ آموزش جسارت علمی به عنوان توانشی یاری‌بخش در تسهیل تفکر انتقادی.
 

مخاطبان این کتاب تلاش‌گران در حوزه ارتقای کارآیی فرایند تدریس، خود استادان، فراگیران و افرادی که در حوزه آموزش حرفه‌ای و پیشرفت حرفه‌ای فعالیت می‌کنند، هستند. استادان تمامی رشته‌ها در مقاطع آموزش عالی و تکمیلی، رویکرد اتخاذی در تعریف تفکر انتقادی و پیشبرد این نوع تفکر در دانشجویان را بسیار سودمند خواهد یافت.
 

هدف از تألیف این کتاب هم کاوش است و هم شفاف‌سازی. ایده اولیه این کتاب از علاقه شدید نویسنده به مفهوم تفکر و این موضوع که تفکر با وجود جایگاه که به عنوان قلب آموزش دارد، صراحتاً در امر تعلیم و تربیت مورد توجه قرار نمی‌گیرد، نشأت گرفته است؛ با وجود این، تفکر انتقادی در بیان مفاهیم مربوط به حوزه آموزش و به‌ویژه آموزش عالی به وفور به چشم می‌خورد؛ اما صرف سخن‌راندن از یک مفهوم به این معنا نیست که همگان درک یکسانی از آن دارند. مطالعات اولیه نویسنده در مورد موضوع، دامنه گسترده دیدگاه‌های متفاوت نسبت به این مفهوم مبهم را نمایان کرد؛ از این‌رو جستجو و تحقیق در این مورد، شکل کاوش و شفاف‌سازی به خود گرفت. پیش‌زمینه تألیف کتاب در فصل یک بیشتر توصیف شده است.
   

این کتاب الزاماً نباید از اول تا آخر مورد مطالعه قرار گیرد، بلکه می‌توان بسته به نوع اطلاعات مورد نیاز به بخش‌های متفاوت آن نیز به اصطلاح دستبرد زد. نوع عناوین بخش‌ها و فصول این امر را تسهیل می‌کند. این کتاب برخلاف بسیاری از کتاب‌های موجود، تعریف واژگان و عبارات را در فصل اول ارائه نمی‌دهد. هدف اصلی، خلق تصویری کاملاً جامع از تفکر انتقادی است که به عنوان پایه و اساس تعلیم و تربیت مورد استفاده قرار گیرد.
 

فصل ششم به امر تعلیم و تربیت می‌پردازد که به وسیله مطالب موجود در بخش منابع (فصل 7) پشتیبانی می‌شود. فصل‌های دوم و سوم کتاب مباحثی را مشخص و بررسی می‌کنند که می‌توانند در امر مرزبندی تفکر انتقادی سودمند باشند. فصل دوم به مؤلفه‌های فرایند تفکر انتقادی ـ رویکردها، مباحث فرهنگی، معیارها و .... ـ می‌پردازد. دو فصل موجود در بخش سوم، ویژگی‌ها و رفتارهای فردی مؤثر بر تفکر انتقادی را مورد بررسی قرار می‌دهد. فصل ششم با طرح مفهوم تازه «جسارت علمی» برگی تازه در رابطه با مفهوم تفکر انتقادی ورق می‌زند. مفهوم جسارت علمی بیانگر این نکته است که تفکر انتقادی و سایر فرآیندهای آکادمیک به‌خودی‌خود فرایندهایی چالش‌برانگیزند و بنابراین موفقیت در رویارویی با این چالش‌ها به توانش تفکر انتقادی برمی‌گردد. نکته مهم این است که در تقابل با این چالش‌ها، باید صریح و جسورانه عمل کرد.
 

جمع‌بندی فصل‌های 1، 2 و 3، در بخش 4 با عنوان «جمع‌بندی» صورت گرفته است. فصل هفتم فرصتی برای توقف ارائه مفاهیم جدید و ارائه خلاصه‌ای از مفاهیم مطرح‌شده فراهم می‌آورد در قالب فصلی با هدف جمع‌بندی مطالب به شکل یک گزاره توصیفی بر اساس اندیشه شکل‌گرفته «تا آن قسمت از کار». فصل پنجم به دو مجموعه جدید و مرتبط از مسائل مربوط به تفکر انتقادی می‌پردازد؛ شناخت‌شناسی تکاملی و ژرفا. این مفاهیم به طور قابل توجهی در امر تعلیم و تربیت تفکر انتقادی موضوعیت دارند.
 

فصل ششم کتاب درباره تعلیم و تربیت است. قسمت اول این فصل، تعریف مشخصی از تفکر انتقادی ارائه کرده و به مباحثی می‌پردازد که در تعلیم و تربیت مصداق دارد. فصل‌های یازده و دوازده به طرح مفاهیم عملی می‌پردازند و شامل گستره‌ای از فعالیت‌های عملی تحت عناوین مشخص می‌باشند که می‌توان در جهت رشد تفکر انتقادی فراگیران، یا چنان‌که در فصل دوازدهم نیز مطرح شده، ارتقای سطح جسارت علمی آنها به کار بست.
 

مفاهیم این کتاب در فصلی با عنوان «منابع» به طور عملی ترسیم شده‌اند که می‌توان به طور مجزا از سایر بخش‌های کتاب به کار گرفت؛ اما در واقع به فصل یازدهم مرتبط است. در انتهای این فصل و دیگر فصل‌ها، بخشی با عنوان «نقطه‌نظر» گنجانده شده است. این قسمت یک جمله قصار قابل تأمل را دربر می‌گیرد که معمولاً در کتاب‌های دیگر در ابتدای هر بخش ارائه می‌گردد؛ اما نویسنده در این کتاب آنها را در انتهای هر فصل قرار داده است.
 

انتشارات خاموش کتاب «تفکر انتقادی؛ واکاوی مبانی نظری و عملی» نوشته جنیفر مون را با ترجمه مرضیه باقرکاظمی و بهرام مولائی را در سال 1398 با تیراژ 300 نسخه و قیمت 65 هزار تومان در 452 صفحه منتشر کرده است.

منبع: ایبنا

    بازدید:232
    یادداشت ها
    Parameter:305623!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار