کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هجدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18
[1396/05/30]

جلسه: 97 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه هشتم اسفند ماه 1333  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس‏

2- بیانات قبل از دستور آقایان: بهبهانى. رضایی. نورالدین امامى‏

3- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى نقابت‏

4- بیانات آقاى تیمورتاش طبق ماده 87 آئین‌نامه‏

5- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى دکتر جزایرى‏

6- بقیه مذاکره در طرح پیشنهادى راجع بتمدید مدت رسیدگى کمیسیون‌هاى مشترک مجلسین بلوایح ناشیه از اختیارات آقاى دکتر مصدق‏

7- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت فرهنگ‏

8- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت کشور

9- تعیین موقع و دستور جلسه‏‌ بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

 

 

جلسه: 97

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه هشتم اسفند ماه 1333

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس‏

2- بیانات قبل از دستور آقایان: بهبهانى. رضایی. نورالدین امامى‏

3- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى نقابت‏

4- بیانات آقاى تیمورتاش طبق ماده 87 آئین‌نامه‏

5- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى دکتر جزایرى‏

6- بقیه مذاکره در طرح پیشنهادى راجع بتمدید مدت رسیدگى کمیسیون‌هاى مشترک مجلسین بلوایح ناشیه از اختیارات آقاى دکتر مصدق‏

7- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت فرهنگ‏

8- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت کشور

9- تعیین موقع و دستور جلسه‏‌ بعد- ختم جلسه

 

(مجلس دو ساعت و یک ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید)

1- تصویب صورت‌مجلس

رئیس- اسامی‌ غائبین قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

غائبین با اجازه- آقایان: خزیمه‌علم. نصیرى. سلطانى. ثقةالاسلامى. سعیدى محمود ذوالفقارى. مصطفى ذوالفقارى اکبر. دکتر وکیل. امیرتیمور کلالى. حائری‌زاده. عبدالحمید بختیار. صدقى. دکتر عمید. سرمد. دکتر جزایرى. اورنگ

غائبین بی‌اجازه- آقایان: اریه کیکاوسى. اعظم زنگنه. کى نژاد

دیرآمدگان و زودرفتگان با اجازه- آقایان: صراف‌زاده. دکتر سید امامی‌بهادرى. تفضلى و احمد صفایی هر کدام نیم ساعت- آقایان: مسعودى. میراشرافی و پناهى هر کدام چهل و پنج دقیقه. آقایان بزرگ ابراهیمى. پیراسته و محمود افشار هر کدام یک ساعت. آقایان: خاکباز و کدیور هر کدام یک ساعت و نیم آقاى بزرگ‌نیا دو ساعت آقاى دهقان چهل و پنج دقیقه

رئیس- نسبت به صورت‌مجلس نظرى نیست؟ (اظهارى نشد) صورت‌مجلس جلسه‏‌ قبل تصویب شد.

2- بیانات قبل از دستور آقایان: بهبهانى- رضایی و نورالدین امامى‏

رئیس- شروع می‌شود به نطق قبل از دستور سه نفرى که تقاضاى نطق قبل از دستور کرده بودند و به امروز موکول شد به نطق قبل از دستور می‌پردازند. آقاى بهبهانى بفرمایید.

بهبهانى- همکاران ارجمند مجلس با فردا نهم اسفند 1333 دو سال تمام از روز تاریخى نهم اسفند 1331 می‌گذرد در آن روز که دکتر مصدق و یاران معدود او در اوج قدرت بودند و هیچکس را یاراى طرفدارى از مقامات حقیقى مملکت نبود مردم وطن‌پرست و شاه‌دوست از وصول خبر مسافرت ناگهانى اعلیحضرت شاه به جان آمدند (صحیح است) دیوانه‌وار خود را به یکصد مترى مقر فرمانروایی رئیس مقتدر دولت وقت رسانیدند و قصر سلطنتى را هم چون نگینى در میان اراده و علاقه خود گرفتند (صحیح است) و بر دشمنان ایران و خصمان شاه بانگ برآوردند و از شاه رئوف و دمکرات ایران خواستار شدند که در آن روز حساس خاک میهن را ترک نگوید (صحیح است) و مردم ایران را بى‌سرپرست به دست نقشه‌هاى پلید بیگانه‌پرستان نسپارد (صحیح است) اگر شاه علاقه‌مند بایران آن روز فسخ عزیمت نمی‌کرد مطمئن باشید که نهضت 28 مرداد در همان روز پدیدار می‌گشت (چند نفر از نمایندگان- صحیح است) و شاید امروز عده کمترى از جاه‌طلبان فاسد و رشوه‌خواران بدنام مدعى آن می‌گشتند که این نهضت ریشه‌دار مت ایران از آنهاست (چند نفر از نمایندگان- صحیح است) و به دست آنها برپا گشته و محصول فعالیت آن‌ها بوده است (چند نفر از نمایندگان- صحیح است) دلیل بارز این گفته این است که نهضت‌هاى ملى ریشه‌دار و عمیق است و به هیچ‌وجه صورت سطحى و ناگهانى ندارد (صحیح است) البته همه همکاران به خوبى اطلاع دارند که نهضت 28 مرداد متعاقب قیام 9 اسفند رخ داده و در روز 9 اسفند مردم ایران را خطرى بس مهیب به خود آورد و در آن روز هسته مرکزى وحدت ملى و مظهر ایرانیت و قومیت ما یعنى مقام شامخ سلطنت دستخوش دسیسه‌بازى قرار گرفته بود مردم ایران براى حفظ و حراست مظهر وحدت ملى خود به صدا در آمد و نقشه شوم هوسبازان را بر آب ساخت در آن روز و دقایق حساس که بین مرگ و حیات نیستى و استقلال را سیر می‌کردیم جانبازان وطن و علمداران راه حریت و آزادى چوب به دست سنگ به دست و فریاد «ما شاه می‌خواهیم» «یا مرگ یا شاه» به هدف واقعى خود که مراجعت شاهنشاه به ایران بود رسیدند و ایران را از خطر اضمحلال قطعى نجات دادند (صحیح است) بنابراین اگر ملت ایران قیام کردند و اگر مردم از جان و مال خود گذشتند و اگر نوجوانان ما سینه‌هاى خود را آماج گلوله‌های‌ آتشین قرار دادند و قربانى بقاى ایران شدند مسلماً به این جهت نبود که تیمسار زاهدى نخست‌وزیر ایران شد (چند نفر از نمایندگان- صحیح است) بلکه هر کس دیگرى هم به جای ایشان فرمان همایونى را در دست داشت قانوناً می‌توانست به این کرسى تکیه زند (چند نفر از نمایندگان- صحیح است) که مورد قبول ملت واقع می‌شد (صحیح است)

کریمى- مردش کم بود

مکرم- ایشان هم همین کار را کردند.

مشایخى- آقاى بهبهانى همه می‌ترسیدند آن روز می‌ترسیدند (زنگ رئیس) آن روز هیچ‌کس جرأت نمی‌کرد اظهار بکند همه می‌ترسیدند

کریمى- هیچ‌کدام جرأت نمی‌کردند آقا (زنگ رئیس)

+++

رئیس- آقایان گوش بدهید وسط نطق ناطق صحبت نکنید

بهبهانى- در آن روزها که سپهبد زاهدى داعیه‏‌ نخست‌وزیرى داشت از پى این هدف مشخص فعالیت شدید می‌کرد و مدعى بود که به خاطر اجراى آرمان‌هاى ملى قبول مسئولیت می‌کند بدین جهت بایشان مجال داده شد که بر قامت آرزوهاى دیرین ملت ایران جامه عمل بپوشاند و شاید به قول خود ایشان مانند یک سرباز وطن انجام وظیفه کند. آقایان محترم: مردم از دولتى که پس از این همه فداکارى و جانفشانى‌هاى ملت ایران روى کار آمده بود انتظار داشتند که مبدأ تحولى عمیق که اساس ملیت ما را مستحکم‌تر کند واقع شود (کاشانى- صحیح است) و در زمینه اصلاحات اجتماعى قدم‌هایی سریع و تند بردارد در کلیه شئون اجتماعى مملکت شالوده‌ای دنیاپسند به وجود آورد و این شالوده را اساس کار خود قرار دهد (چند نفر از نمایندگان- صحیح است) مردم مانند ما تصور می‌کردند تیمسار زاهدى که با وعده و نوید فراوان و با تظاهر به اصلاح‌طلبى زمام امور را به کف گرفته است با فقر و مسکنت، بیچارگى، بیکارى، زورگویی، ستمگرى، دزدى و سوءاستفاده رشا‌ و ارتشا‌ و بى‌اعتنایی عاملین دستگاه‌هاى دولتى به افکار عمومی ‌و مصالح ملى به شدت مبارزه خواهد کرد فاصله عمیقى را که بین طبقات مرفه و مردم این کشور ایجاد شده است از میان خواهد برداشت به عموم فرزندان این آب و خاک فرهنگ بهداشت امنیت، واقعى، غذا و مسکن ارزانى خواهد نمود آزادى فردى را محترم خواهد شمرد حفظ حقوق و حیثیت و شرافت همه را تضمین خواهد نمود (کریمى- در حدود امکان دولت به وظیفه‌اش عمل کرده است) خوب است آقا تشریف بیاورید این‌جا بفرمایید. (کریمى- همین جا هم می‌توانم بگویم) دریغ که دولت ایشان نه تنها کوچک‌ترین توجهى به خواسته‌هاى ملت ایران مبذول نداشته و نمی‌دارد بلکه فرصت‌هاى گرانبهایی که روزگار و ملت ایران و اوضاع مساعد جهان به رایگان پس از 28 مرداد در اختیار ایشان گذاشته بود از دست داد (عده‌ای از نمایندگان- این‌طور نیست) این روزها بعضى از همکاران ما تمام مفاسدى را که در ارکان دولت ریشه دوانیده ندیده می‌گیرند و می‌گویند محصول حکومت ایشان بسط امنیت در سراسر کشور بوده است (رضایی و کاشانى- صحیح است) (دکتر مشیرفاطمى- این‌طور نیست) (کریمى- آقا قرض‌هاى شخصى را در کارهاى مملکتى به کار نبرید) (زنگ رئیس)

رئیس- شأن اکثریت گوش‌دادن به انتقادات اقلیت است سر و کار دولت همیشه با رأى اکثریت است بگذارید صحبت‌شان را بکنند بفرمایید آقا

بهبهانى- آقایان محترم وضعى که اکنون مملکت با آن مواجه و دست به گریبان است اگر محصول خودسرى و یاغیگرى اولیاى دولت نباشد مسلماً امنیت واقعى در آن نیست (چند نفر از نمایندگان- صحیح است) زیرا همانطورى که شاهنشاه در طى نطق‌هاى خود در شهر نیویورک بیان فرمودند که «با حبس و زجر عدالت اجتماعى و امنیت واقعى ایجاد نمی‌شود» (صحیح است) (قنات‌آبادى- این حرف‌ها چیست ما امنیت نداشتیم. کمونیست‌ها را گرفته‌اند . اگر کمونیست‌ها را نمی‌گرفتند شما نمی‌توانستید اینجا صحبت کنید شما دارید دفاع از کمونیست‌ها می‌کنید) آقاى قنات‌آبادى اجازه بدهید (شوشترى- یعنى توده‌ای‌ها را گرفتن زجر است؟ این حرف‌ها چیست آقا من می‌روم بیرون) (عبدالصاحب صفایی- آقا باحترام همان اعلیحضرت همایونى این حرف‌ها را نزنید) (شمس قنات‌آبادى- توده‌ای‌ها می‌خواستند رژیم مملکت را به هم بزنند) (زنگ ممتد رئیس- دعوت به سکوت)

رئیس- آقایان ساکت باشید نظم مجلس را به هم نزنید مجبورم اخطار کنم این‌که وضع مجلس نمی‌شود بفرمایید آقاى بهبهانى (شوشترى- یعنى چه؟ من این‌جا نمی‌مانم) آقاى شوشترى به شما تذکر می‌دهم

بهبهانى- دولتى که معتقد به بسط عدالت اجتماعى و امنیت واقعى باشد باید روح عصیان و نافرمانى از قوانین را به طور طبیعى و با اصول اجتماعى از میان مردم بردارد (عبدالصاحب صفایی- این بیانات جنابعالى روح عصیان ایجاد می‌کند) و اگر جز این باشد و بخواهد با زور و حبس و شکنجه اکتفا نماید امنیت مطلوب حاصل نمی‌گردد (کاشانى و رضایی- صحیح است) و این قبیل اعمال مانند داروى مخدرى است که اثرى آنى دارد که این اثر پس از مدتى اندک از میان می‌رود ولى اعصاب را به نحوى ناراحت می‌کند که موجبات طغیان و سرکشى دسته جمعى را فراهم می‌سازد

شوشترى- کدام اعمال؟ (زنگ رئیس)

رئیس- آقاى شوشترى بگذارید صحبتشان را بکنند به شما تذکر می‌دهم

شوشترى- مگر هر کس هر چه گفت باید ما این‌جا گوش کنیم (زنگ رئیس)

رئیس- آقاى شوشترى ساکت باشید و الّا به شما اخطار خواهم کرد

بهبهانى- صداى ما را خفه نکنید اکثریت دارد در مجلس ما را خفه می‌کند

دکتر جزایرى- بفرمایید آقاى بهبهانى فرمایش‌تان را بفرمایید (زنگ رئیس)

رئیس- بفرمایید آقاى بهبهانى‏

بهبهانى- اکنون بیش از 18 ماه از عمر این حکومت می‌گذرد در این مدت به طورى که غالب نمایندگان محترم اعتراف دارند دولت با شرایط مساعدى مواجه بوده است و با وجود کمک‌هایی که از طرف دولت‌هاى بزرگ خارجى به ایران شده و با وجود منافعى که بابت استخراج نفت به طور پیش قسط وصول گردیده و به خزانه دولت عاید شده است و با وجود مالیات‌ها باید اعتراف کرد نه تنها به کوچک‌ترین کارى که عام‌المنفعه و به خاطر رفاه مردم ایران باشد دست نزده است بلکه به جای کارهاى اساسى و ضرورى و رفع گرفتاری‌هاى مردم و تقلیل هزینه زندگى پول ملت و وقت دولت صرف امور تشریفاتى خرید کالاى غیر ضرورى و مکان‌هاى زائد و خرید اتوبوس و سوارى و تأمین هدف‌هاى مشخص و ترتیب مجالس عیش و عشرت گردیده (کاشانى- صحیح است) (اردلان- کجایش صحیح است؟) (کریمى- صحیح نیست مملکت را بازیچه اغراض شخصى کرده‌اید)

رئیس- آقایان این چه ترتیبى است بگذارید ناطق حرفش را بزند ناطق می‌تواند صحبت کند آقایان دیگر هم هر نظرى دارند بیایند این‌جا اظهار کنند

بهبهانى- دویست میلیون دلار بنابر مندرجات جراید چند شب قبل یعنى تقریباً مطابق بودجه دو سال این مملکت کم و بیش به حساب‌هاى خصوصى ریخته شده و به باد هوا رفته است (همهمه نمایندگان) جمعى از نمایندگان- (با همهمه) این حرف‌ها چیست (در این موقع عده‌ای از جلسه خارج شده و جلسه از اکثریت افتاد)

رئیس- آقاى بهبهانى تأمل کنید اکثریت نیست. ده دقیقه تنفس داده می‌شود (در ساعت ده و پنج دقیقه مجدداً تشکیل گردید)

رئیس- آقاى بهبهانى بفرمایید سه دقیقه از وقت جنابعالى باقى است

بهبهانى- با این پول اضافى ممکن بود تعداد مناسبى کارخانه‌جات مفید احداث گردد ساختمان سدهاى آبیارى شروع شود تأسیسات بهدارى شهرها و قصبات صورت عمل بخود بگیرد و صدها آرزوهاى دیرینه و اولیه مردم مفلوک ایران برآورده شود و چون اجراى اصلاحات اساسى ملازم با صرف وقت بوده است و دولت با اعمال بى‌رویه مداوم خود امیدى باصلاحات اساسى نداشت از این جهت قسمت مهمی ‌از مساعدت مالى و ذی‌قیمت بالا را در راهى مصرف کرد که انتفاع نامشروع آن سریع‌الحصول باشد و به همین منظور دستگاه‌هاى اقتصادى را که منشاء استحکام امورمالى و تثبیت پول ایران در جهان باشد به خاطر هوس‌هاى شخصى به کسانى سپرده‌اند که این رشته حیاتى مملکتى را براى خوشگذرانى خود فلج ساخته (کاشانى- صحیح است) تا آن‌جا که به خاطر 22 شب پذیرایی شخصى اجازه داده شد که متصدیان بانک صادرات 22 میلیون از بیت‌المال این ملت فقیر و محروم را به باد یغما و غارت دهند و معدودى از سفته‌بازان نشاندار را منتفع سازند (بوربور- او را که برداشتند، عوضش کردند) اگر لازم باشد که درباره فرهنگ و دادگسترى که چگونگى این دو در استقرار عدالت اجتماعى تأثیر به سزایی دارد عرض شود باید معروض دارم که اولى به صحنه تأثرآور جهل و بى‌عفتى و دومی ‌به کاخ بیدادگرى مبدل شده است. اهمیت و اثرى که در جهان امروز مطبوعات و ارباب قلم در استقرار حکومت دمکراسى دارند بر هیچ‌کس پوشیده نیست (کریمى- مخصوصاً کریم‌پور شیرازى)

رئیس- آقاى بهبهانى سه دقیقه وقت جنابعالى تمام شده است 7 دقیقه آقاى رضایی از وقت‌شان را به شما داده‌اند بفرمایید

بهبهانى- و در تمام دنیا وظیفه مطبوعات راهنمایى دولت‌ها و انتقاد از اعمال بى‌رویه آن‌ها و حفظ مصالح مملکت و منافع ملت است اما در دولت حاضر کسانی که به خاطر ملت ایران قلم در دست گرفته‌اند حق درج و نشر حقایق را ندارند قلم‌هاى نویسندگان حقگو را می‌شکنند (کاشانى- صحیح است) به هیچ‌کس اجازه نمی‌دهند که از دستگاه دولت انتقاد کنند (کاشانى و رضایی- صحیح است) (عبدالرحمن فرامرزى- معلوم نیست صحیح باشد) ولى میدان را براى کسانى که مخالفین دولت را به باد ناسزا می‌گیرند باز می‌گذارند و آن‌ها را تقویت می‌کنند  به آن‌ها آگهى و پول می‌دهند که پشت پا به حقایق بزنند و براى دولت رجزها بخوانند و حماسه‌سرایی کنند وضع جراید ملى در دولت کنونى به نحوى است که اگر فى‌المثل نویسنده مجله یا روزنامه‌ای درباره فساد مشهود دستگاه دولت مطلبى درج کند یا از اولیاء امور درباره خرید کارخانه برق استفسارى نماید باید به جبران این حقگویی به زندان برود و نشریه‌اش در محاق توقیف افتد. آقایان محترم- باید با کمال تأسف به عرض برسانم که پس از پنجاه سال مشروطیت تازه باین‌جا رسیده‌ایم که دولت مدعى خدمتگذارى و اصلاح طلبى می‌خواهد اقلیت مجلس را به باد شلاق بگیرد و منقدین و کسانى را که بخواهند دردهاى مردم را از پشت تریبون مجلس بگویند به زجر و شکنجه تهدید می‌کند

عبدالصاحب صفایی- این توهین به مجلس است (زنگ رئیس)

رئیس- این‌جا بنده مکرر گفته‌ام

+++

و آقایان مسبوق هستند که مجلس جاى بحث و استدلال و اصطکاک افکار و عقاید است باید نظم مجلس به جا بماند و ناطق بتواند صحبت کند شأن اکثریت هم در موقع دادن رأى است و خارج شدن از جلسه مخالف اصول اکثریت است اینها را رعایت کنید بگذارید اقلیت صحبت‌هاى خودش را بکند آقایان هم فردا یک قدرى زودتر بیایید براى جلسه آینده اسم‌نویسى کنید هر چه می‌خواهید بگویید (احسنت، احسنت) بفرمایید آقاى بهبهانى ادامه بدهید

بهبهانى- به روزنامه‌هاى مزدور خود دستور می‌دهد که آن‌ها را ناجوانمردانه به باد دشنام بگیرند و مردمانى بى‌پرنسیپ و بدون نقشه قلمداد کند (رضایی- صحیح است) این دولت کار را به جایی رسانیده که على‌رغم عموم وکلا و مردم اصیل فارس وکیل غیر‌محلى را تحمیل می‌کند و در کرمان به خاطر آن‌که کاندیداى خود را بر کرسى بنشاند مردم را به باد گلوله می‌گیرد و تازه وقتى متوجه می‌شود که ارمنان کرمان قابل هضم براى مجلس شوراى ملى نیست وى را به حساسترین مؤسسه اقتصادى می‌گمارد مطالبى که به عرض رسید یکى از هزار و مشتى از خروار است و با توجه به همین مطالب است که وجدان به ما حکم می‌کند که به وظیفه ملى خود عمل کنیم و راهى در پیش گیریم که مصالح ملت در آن محفوظ باشد بنابراین کسانى که از ما می‌پرسند چرا از ادامه همکارى با این دولت مأیوس گشته و دست شسته‌ایم پاسخ خود را در کمال وضوح در این عرایض من به دست خواهند آورد و با این همه به ما می‌گویند که چرا بعضى مطالب را می‌گویید و موجب تشتت افکار می‌شوید من هنوز معنى درستى براى این حرف نیافتم زیرا اگر بیان کار بد، بد است و تولید تشنج می‌کند چرا اولیاء دولت آن را مرتکب می‌شوند که ما براى حفظ مصالح مملکت ناچار بافشاى آن شویم وظیفه ملى ما به ما حکم می‌کند که فقط راهى در پیش گیریم که منتهى به حفاظت حقوق ملت و نگهبانى مصالح مملکت شود بنابراین هوشیار ساختن مردم و از هم دریدن پرده‌هاى خیانت و دغل‌کارى وظیفه ملى ما است و ما براى این کار مصمم تا پاى جان ایستاده‌ایم من در این‌جا لازم می‌دانم که یک نکته را با صراحتى هرچه بیشتر به عرض برسانم و آن نکته این است که مبارزاتى که در ایام این دولت با عناصر اخلالگر و وطن‌فروش شده است محصول فداکارى ارتش و نتیجه فعالیت افسران و سربازان دلیر و وظیفه‌شناس ما بوده که مستقیماً تحت‌نظر شخص اعلیحضرت همایونى انجام وظیفه نموده‌اند و می‌کنند (صحیح است.) (کریمى- با نظر دولت انجام شده است) و بدون تردید اگر این دولت در این باره نیز خود دست به اقدام می‌زد از این رهگذر هم نتیجه‌ای حاصل ملت ایران نمی‌شد (قنات‌آبادى- آقاى بهبهانى همه دولت شاه هستند)

رئیس- آقاى بهبهانى وقت شما تمام شد

رضایی- 7 دقیقه بنده دادم تنفس هم جزئش بود؟ (قنات‌‌آبادى- تمام شد)

بهبهانى- دو دقیقه دیگر بنده وقت می‌خواهم‏

رئیس- آقاى رضایی دو دقیقه دیگر وقت خودتان را می‌دهید؟

رضایی- مانعى ندارد

رئیس- بفرمایید.

بهبهانى- و یکى از دلایل این‌که اولیاء امور ارتش به خوبى به انجام دادن وظایف ملى و وجدانى خود نائل شده‌اند این است که از دسایس دولتیان بر کنار بوده‌اند و بنده وظیفه خود می‌دانم که از اولیاء امورارتش و به خصوص از تیمساران وزیر جنگ و رئیس ستاد ارتش و فرماندار نظامی ‌با شهامت تهران در این‌جا تشکر نمایم آقایان محترم: ما از دولتى که وزیر کابینه اولیاء امورارتش و نمایندگان اقلیت را تحت‌نظر شدید کارآگاهى قرار می‌دهد و حتى تلفن آن‌ها را نیز کنترل می‌کند (نراقى- این دروغ بین است) بیم و هراسى نداریم و از هیچ‌گونه تهمت و افترای که روزى نامه‌هاى دولتى می‌زنند بیمناک نیستیم و اطمینان داریم بزودى روزى فرا خواهد رسید که انتقالات به جای ما و حمایتى که از حق و عدالت می‌کنیم شما را نیز با ما همصدا کند و آن روز بدون تردید از روشى که ما اکنون در پیش گرفته‌ایم تحسین خواهید کرد و بر ما آفرین خواهید گفت زیرا وظیفه نماینده مجلس این است که از مشکلات نهراسد و از حقوق یک مشت مردم زجر دیده و رنج کشیده و به مصالح اجتماع و وطن خود دفاع کند و تحت‌تأثیر احساسات دوستى قرار نگیرد بلکه مصالح اجتماع را بر منافع خصوصى ترجیح دهد و بدون شک هر کس که به ملت خود خیانت کند و دست تعدى به نوامیس ملى اجتماع خود دراز نماید در هر مقامی ‌که باشد محکوم به زوال و نیستى است (کاشانى- صحیح است) جواب من به همکار عزیزم تیمورتاش مبنى بر این‌که آیا کسى را در آستین دارید که بعد از این دولت حکومت کند و آرزوهاى ما را جامه عمل به خود بپوشد این است که: رجال فداکار و متقى و مجرب و آزموده بسیار داریم‏

قنات‌آبادى- یکیش را بفرمایید آقاى بهبهانى این رجال روى زمین هستند یا زیرزمین؟ این رجال موقع خطر کجا بودند همه‌شان فرار کرده بودند (زنگ رئیس)

قنات‌آبادى- این رجال موقعى که هیچکس نیست پیدا می‌شوند موقع خطر در می‌روند (زنگ رئیس)

رئیس- آقاى قنات‌آبادى ساکت باشید. ایشان عقیده‌شان را اظهار می‌کنند به شما چه؟

قنات‌آبادى- بنده هم عقیده‌ام را عرض می‌کنم قربان. (زنگ رئیس)

رئیس- شما هم عقیده‌تان را هر وقت می‌خواهید بیایید این‌جا بیان کنید وقت شما تمام شد آقاى بهبهانى. آقاى رضایی بفرمایید

عبدالصاحب صفایی- خود آقاى رئیس بهتر می‌دانند که رجال مجرب نداریم.

رضایی- چندى است در بعضى روزى نامه‌هاى کثیرالاعلان مطالبى درباره روز تاریخى بیست و هشتم مرداد نوشته می‌شود چون ممکن است تکرار این مطالب و سکوت در مقابل آن‌ها تاریخ و آیندگان را در مورد این روز پرافتخار و این قیام ملى دچار تردید و اشتباه نماید ناگزیر مطالبى به طور اختصار در این باب به عرض می‌رسد (کریمى- شما خودتان روز 28 مرداد کجا بودید؟) قیام بیست و هشم مرداد تنها به عنوان یک قیام ملى و یک رستاخیز میهنى باید شناخته شود. قیام بیست و هشتم مرداد متعلق به ملت محروم و ستم کشیده ایران- مردم پابرهنه تهران و مردم گرسنه ولایات است (صحیح است) استدعا می‌کنم آقایان رفقا تأیید نفرمایید (کریمى- رفقایی نیستند دو سه نفر بیشتر نیستند) مردم رنجدیده و محنت کشیده ایران در آن روز در آن روز پر وحشت و بیم قیام کردند با مشت‌هاى فشرده، ابروان گره خورده و دل‌هاى آکنده از خشم بپا خاستند. از جان شیرین گذشتند و سر در کف نهادند تا استقلال کشورشان سمبل ملیتشان و رژیم مشروطیتشان را حفظ کنند ده‌ها هزار مردم بلا‌کشیده ستمدیده محروم و گرسنه و پابرهنه که جز فقر و بدبختى در زندگى نصیبى نداشته‌اند در آن روز قیام کردند (صحیح است) قیام کردند براى حفظ میراث عزیزى که نسل‌هاى گذشته‌ به آنها سپرده بود قیام کردند به خاطر حفظ کشور عزیزشان شاه محبوبشان و آزادى مقدسشان قیامی ‌به آن عظمت و جنبشى با آن همه قدرت هیچ انگیزه دیگرى جز حس وطن‌خواهى شاه‌دوستى و آزادى طلبى نمی‌تواند داشته باشد ملت ایران قیام کرد تا استقلال میهنش را که در آن روزهاى شوم به مخاطره افتاده بود حفظ کند ملت ایران قیام کرد تا شاه- شاه محبوبش را شاهى را که جز با مهر و عطوفت سلطنت نکرده و جز رفاه خلق و آسایش ملت چیزى نخواسته و در آن روز با مسافرتش از کشور بزرگترین گذشت و فداکارى را در حق ملتش به جا آورده بود به خاک وطن و دامان ملت باز گرداند (صحیح است) ملت ایران قیام کرد تا آزادى و مشروطیتى که گذشتگان با باختن نقد جان تحصیل کرده بودند و در آن روزهاى تاریک مورد تهدید نوکران اجنبى و عمال بیگانه قرار گرفته بود حفظ نماید خون‌هاى پاکى را که در آن روز به خاطر تحقق بخشیدن به آرزوى ملت برخاک ریخته شد نادیده گرفتن و چنان قیام مقدسى را به حساب شخص معین گذاردن جز تحقیر قیام ملى و توهین نسبت به قیام‌کنندگان و اهانت به ملت ایران معناى دیگرى نمی‌تواند داشته باشد. قیام بیست و هشتم مرداد متعلق به دسته و شخص معین نیست و اگر هم کسانى به خاطر باز یافتن مقامات از دست رفته و یا به دست آوردن مقامات جدیدى در آن قیام شرکت کرده‌اند عمل آنها در قبال جنبش دلیرانه و بدون انتظار پاداش مردم محروم این مملکت نمی‌تواند مورد توجه قرار گیرد قیام بیست و هشتم مرداد متعلق به تمام مردم ایران است. مردم رشید تهران، پابرهنه‌هاى خراسان، رنجبران آذربایجان، کارگران خوزستان، دهاقین گیلان، مردم غیور کرمان همه و همه در این قیام سهیمند عظمت و تقدس قیام بیست و هشتم مرداد در اینجاست که مردمی‌در آن شرکت داشته و آن را به وجود آورده‌اند که از ابتدایی‌ترین وسایل زندگى محروم بوده‌اند (صحیح است) افسوس، افسوس که بعد از آن همه فداکارى امروز دستگاه دولت از این مردم محروم بریده و رشته‌هاى ارتباط را با آنها گسسته و از یاد برده است که روزى باحترام فرمان شاهانه شانه‌هاى همین مردم محروم سکوى ارتقای دولت تیسار بوده است. به ما بگویید براى این مردم محروم در طى مدت 18 ماه زمامدارى چه کرده‌اید؟ و ثمره حکومت شما براى این مردم رنجدیده و محنت کشیده جز فقر و گرسنگى، گرانى ارزاق عمومی‌چه بوده است؟ (کریمی- نتیجه‌اش آمدن شما به مجلس بود) شما- شما که در مساعدترین شرایط ممکنه زمام حکومت را به دست گرفته‌اید از پشتیبانى شاه محبوب و کمک‌های نمایندگان مجلسین و مساعدت‌هاى بى‌دریغ دول بزرگ خارجى

+++

 برخوردار بوده‌اید براى رهایی مملکت از منجلاب فقر و بدبختى چه کرده‌اید؟ امروز که ‌امید وصول درآمدى از نفت می‌رود. به جای پیشنهاد برنامه‌های عمرانى و تولیدى هر روز نقشه جدیدى براى ایجاد مخارج بیهوده کشیده می‌شود. و وجوه حاصله از نفت و کمک‌های بی‌دریغ ملت آمریکا در راهى به مصرف می‌رسد که‏ تنها معدودى وابستگان به دستگاه حکومت از آن منتفع می‌گردند (مشایخى- آنها کى هستند؟) (شوشترى- اسم ببرید)

رئیس- آقاى رضایی وقت شما تمام شد آقاى نورالدین امامی‌بفرمایید.

رضایی- وقت بنده تمام شد اگر وقت داشتم اسم می‌بردم‏

نورالدین امامى- روز شنبه گذشته با این دو همکار محترم جناب آقاى بهبهانى و جناب آقاى رضایی شب این‌جا خوابیدیم براى اسم‌نویسى و هر کدام هم یک برنامه‌ای داشتیم خدا لعنتشان کند یا انصاف‌شان بدهد برنامه من را عوض کردند دو شب هم نخوابیدم این قدر هم آقاى بهبهانى آن شب خرخر کرد که نخوابیدم و با این وصف برنامه من را عوض کردند استدعا می‌کنم آقایان توجه بفرمایید مجلس جاى بحث و بیان است (صحیح است) و شاورهم فى‌الامر در جلسه خصوصى حضور سروران معظم دو کلمه عرض کردم، عرض کردم ما دو عیب داریم یکى این‌که زود همه چیز را فراموش می‌کنیم (صحیح است) یکى هم فطرتاً دیکتاتور هستیم مجلس براى این است بنده عرایضى بکنم جناب آقاى تیمورتاش فرمایشى بکنند آقایان قضاوت بکنند هر کدام به نظرتان خوب آمد آن را قبول بکنید ولى چون تیمورتاش دیکتاتور است حاضر نیست که من هر چه بگویم گوش کند همان فکر معین و همان نقشه معین توى کله‌اش هست و هیچ منحرف از آن فکر خودش نمی‌شود از این جهت است که دائم با آقاى ثقةالاسلامی ‌مثلاً آن‌جا حرف می‌زند حاضر نیست گوش بدهد ببینید من این‌جا چه می‌گویم و راجع به چه صحبت می‌کنم اما آن عیب اولى فراموشى است فراموش شد دیروز که کسى که از خانه‌اش نمی‌توانست بیرون بیاید امنیت نبود آقاى بهبهانى هر وقت به جد مطهرت آن اطاق می‌روم متأثر می‌شوم حتى جناب شوشترى، یک خورده هم حقه‌بازى کرده بود کفن آورده بود، شمشیر آورده بود (شوشترى- حاضرم، حقه‌بازى نمی‌کنم) ما نه شب داشتیم نه روز داشتیم آن روز در شاهرود گفتم آقایان من به نام ملت پابرهنه و زجر‌کشیده آذربایجانى تبریک به شما می‌گویم ولى یک چیز هم می‌گویم که اگر امنیت نباشد راه‌آهن درست نخواهد شد، املاک آباد نخواهد شد راه‌سازی نخواهد شد هیچ کارى نخواهد شد آنهایی که پول دارند طیاره است سوار می‌شوند آنهایی که پول ندارند مرگ زیر چکمه است این را می‌خواهید فکر کنید همکار محترم من جناب آقاى بهبهانى خدا پدر این بهبهانى را براى همه ما نگهدارد (انشاءالله) همه‌تان آمین بگویید همه، همه (بعضى از نمایندگان- آمین) آیت‌الله بزرگ ما است از او (اشاره به آقاى بهبهانى) بیشتر پدر من است من نوکر او هستم شخص شخیص و مرد محترمی ‌است خدا او را براى ایران و ایرانى نگه بدارد (انشاءالله) کمی ‌هم آقازاده‌اش را هدایت کند. عرض کردم ایرانى یک عیب دیگرى هم دارد، همین آقاى دکتر امینى که این‌جا نشسته خداى نکرده یک کار غلطى کرده است؟ این شخص همه کارهایش غلط نیست بروید تحقیق کنید حقیقتاً این‌طور است؟ به مسموعات که نباید گوش داد، مسموعاً خیلى چیزها می‌شنویم (بهبهانى- آثارش هست) راجع به بانک صادرات فرمودید ممکن است تشریف بیاورید به اتفاق ببینیم برویم به جد مطهرت من هم مثل شما مخالفم ولى برویم تحقیق کنیم ببینیم آنچه می‌گویند راست؟ یا نه مطبوعات هر چیزى که می‌نویسند راست نیست یک روزى در دوره شانزدهم بنده این‌جا گفتم من موافق بدترین روزنامه و کثیف‌ترین روزنامه هستم حتى مال دکتر بقایی خدا سلامتش بدارد این‌جا نشسته بود با یک کسى حرف می‌زد او را صدا زدم گفتم می‌شنوى گفتم حتى با روزنامه کثیف تو هم موافقم خدا او را هم سلامت نگه دارد من با روزنامه موافقم اما به شرط‌ها و شروط‌ها زبان باید عفت داشته باشد قلم باید عفت داشته باشد روزنامه‌نویس ‌هادى و مدرس ملت است روزنامه‌نویس باید چیزى بنویسد که همه باور کنند چیزى بنویسد که همه استفاده کنند چیزى بنویسد که ملت را به صراط مستقیم هدایت کند بدبختانه روزنامه‌نویس هم از جاى دیگر نیامده است آن هم مثل نورالدین مسموعاتش را روى کاغذ می‌آورد هزاران مرتبه گفتم‌ ای جوان‌هاى روزنامه‌نویس شما انشاءالله باید یک روزى این‌جا بیایید از حالا درس عفت قلم و بیان امانت و صداقت را هم خودتان بگیرید و هم به ملت بگویید (احسنت) شما ‌هادى بزرگ ملت هستید روزنامه شما در اقصى نقاط ایران منتشر می‌شود در ماکو اگر یک کسى روزنامه تو را بخواند باور نمی‌کند تو دروغ نوشته‌ای باور نمی‌کند نظر شخصى داشته‌ای او خیال می‌کند راجع به سبیل آقاى تفضلى هر چه نوشته راست است، نه، نه ‌امانت، صداقت راستى و درستى را باید در نظر بگیرید شما‌ هادى هستید شما قلمتان باید پاک باشد چشم‌تان پاک باشد قلب‌تان پاک باشد تا بتوانید درست درس بدهید اما یک جمله‌ای فرمودند، فرمودند که مخالفین دولت را به باد ناسزا می‌گیرند خدا لعنت کند دروغگو را ما که می‌بینیم برعکس است. حالا که فحش را به ما می‌نویسند حالا خوب است من را نیم بند می‌دانند موافق سفت و سخت نمی‌دانند به شما فحش می‌دهند؟ کى و کجا؟ کسى به شما فحش داد؟ هیچ‌کس گفت سبیل آقاى تفضلى کج است نگفته است. (تفضلى- اشکالى ندارد بگویند من هم زبان دارم هم قلم) (بهبهانى- جناب آقاى امامی ‌خدا لعنت کند دروغگو را) عرض کنم راجع به کارخانه برق به حضرت عباس نه برق دارم نه نماینده کارخانه‌‌‌ام من یک وجب زمین براى قبر هم ندارم اما بروید این موضوع برق را تو را به وجدانتان ترا به دینتان شما نماینده ملت هستید بروید تحقیق کنید ببینید چه بوده است دعوا سر چى است بروید تحقیق کنید ملت را روشن کنید که دعوا سر چیست الله‌اکبر براى یک دستمال چند تا قیصریه را آتش می‌زنند ای واى، ‌ای واى ببینید کى برق می‌فروخت، چه جور می‌فروخته کدام رشوه می‌داده کدام ارزانتر می‌داده مدت کدام کمتر بوده مدت تحویل کدام زیادتر بوده قوه کدام کم بوده درست تحقیق کنید آن وقت بیایید بگویید که فلان من هم برادر شما هستم جلوى شما ایستاده‌ام انصاف بدهید مروت داشته باشید خدا و وجدان‌تان را در نظر بگیرید. اما موضوع شلاق را چه عرض کنم کى را شلاق زده‌اید؟ مگر من بیچاره را آن شب آقا شلاق زدید و الّا من که شلاق ندیدم شلاق را توى وزارت فرهنگ هم قدغن کرده‌اند کى از پس بنده و شما بر می‌آید قربانت بروم زنده، زنده آن‌ها را می‌خوریم قربان جدت بروم کى شما را شلاق می‌زند؟ اما امنیت، آقا شما را به شرافتتان چندین سال بود ما این امنیت را داشتیم؟ کى کرده این امنیت را؟ مگر این دستگاه دولت نکرده؟ مگر بنده ‌امنیت کرده‌ام (مهندس جفرودى و تفضلى- ارتش) ارتش مگر سواى دولت است؟ وزیر جنگ این‌جا نشسته است یک فرماندار نظامی ‌داریم مثل یک تکه ماه شخص امین، درستکار (صحیح است) (بهبهانى- آن ربطى به دولت ندارد) (شوشترى- پس ربطى بکى دارد؟) سه سال در حوزه انتخابیه من بوده، خدا براى ارتش همه افسرها را حفظ کند این فرماندار نظامی‌ را هم براى نورالدین حفظ کند (یکى از نمایندگان- براى مملکت حفظ کند) اما انتخابات گلوله، کدام گلوله؟ ‌(بهبهانى- کرمان) بابا جناب بهبهانى دو هزار و هشتصد نفر در انتخابات راست و پاک دوره هفدهم کشته شد (بهبهانى- مگر آن خوب بود، کى گفت خوب بود؟) راجع به کرمان من عرض نمی‌کنم بنده می‌گویم در دوره 17 دو هزار و هشتصد نفر کشته شد. (بهبهانى- آن هم بد بوده و این هم بد است) من نوکر شما و کرمانی‌ها هم هستم فرمودید بمن می‌گویید چرا این‌جور حرف می‌زنى کسى به شما می‌گوید حرف نزنید این‌جا پارلمان است مجلس جاى حرف است جاى صحبت است کى می‌تواند بگوید حقیقت نگویید، کى می‌تواند به شما بگوید چشم‌دارى نبین این‌طور نیست و شاورهم فى‌الامر باید ببینیم و بگوییم وجداناً وظیفه‌مان را عمل کنیم کى می‌گوید حرف نزن اما خداى نکرده بعضى‌ها می‌گویند دهان باید پاک باشد. پاک ببین، پاک بگو، راست بگو فرمودند امنیت من تشکر می‌کنم مگر امنیت را ماوراء اردن براى ما ایجاد کرده است؟ دولت ماوراء اردن آمده این‌جا براى ما ایجاد کرده؟ همین دولت همین پیر و پاتالها غیر از جناب آقاى انتظام که جوان است شب نخوابیده‌اند روز نخوابیده‌اند زحمت کشیده‌اند آقایان این آقاى دکتر امینى چقدر زحمت کشیده است (بعضى از نمایندگان- خیلى) به روح پدرم به جان همه‌تان با او مخالفم ولى این دلیل نمی‌شود، او زحمت کشیده است، زجر‌کشیده است در قلب الاسد شب‌ها نخوابیده است همه‌تان می‌دانید (شمس قنات‌آبادى- نه ما نمی‌دانیم) از دولت و مجلس و ملت و ارتش همه بندگانیم خسرو پرست (صحیح است) همه در تحت لواى شاهنشاه رئوف و مهربان هستیم (صحیح است) به اراده‏‌ شاهنشاه این دولت آمده است این‌جا نشسته، قیام 28 مرداد کجا بودند، کجا بودند آن روزها آقاى تیمورتاش، آن شب‌ها، (تیمورتاش- ما بودیم اگر دیگران نبودند) صبح 28 مرداد کجا بودند یادت هست؟ صبح 28 مرداد ساعت 5 صبح را می‌گویم، این آقاى بهادرى آقاى حمیدیه آقاى افشار صادقى این‌جا هستند آن آقایان ساعت 5 صبح روز 28 مرداد کجا بودند (شوشترى- مجاهدین شنبه) که حالا آفتابى شدند سینه‌ها را جلو می‌اندازند؟ بنده مریض بودم دو ماه بسترى شدم بعد شرفیاب شدم حضور اعلیحضرت شاهنشاه عرض کردم قربان شاه در دنیا همیشه مورد علاقه اریستوکرات‌ها و متمولین است دکتر امینى لشت نشا دارد نمی‌تواند صرف‌نظر کند ولى من بیچاره چه عرض کنم در این قیام این پابرهنه‌ها شرکت کردند که یکى در میان آن‌ها نبود کراوات داشته باشد به خدا از صد تا یکى را من ندیدم کراوات داشته باشد فرمودند فلانى درست اما شما می‌دانید که من دار و ندار خودم را به پابرهنه‌ها داده‌ام عرض کردم صحیح است که اعلیحضرت دار و ندارتان را دادید ولى 50، 60 نفر از ما بهتران خوردند و کسى به حرف پابرهنه‌ها نرسید حالا این قسمت را می‌گذارم براى یک وقت دیگرى چون این موضوع یک بحث مفصلى دارد

رئیس- آقاى امامی ‌وقت شما تمام شده است‏

نورالدین امامى- استدعا می‌کنم

+++

ده دقیقه وقت بدهید، یک ربع

بعضى از نمایندگان- صرف‌نظر بفرمایید

رئیس- آقایانى که موافقند ده دقیقه دیگر ایشان صحبت کنند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد بفرمایید

نورالدین امامى- فقط عیب قیام 28 مرداد این بود که مردم زجر‌کشیده و ستمدیده قیام کردند و امثال بنده و کسانى که استفاده کرده‌اند قایم بودند در خانه‌هایشان حالا سینه‌ها را سپر کرده‌اند آمده‌اند به میدان، حالا چه می‌گویید بفرمایید، فرمودند که دولت چکار کرده است بنده یک دفعه دیگر هم این‌جا عرض کرده‌ام که آقا از سوم شهریور تمام رشته‌ها پاره شده (شوشترى- صحیح است) هر روز یک بلایی و یک مصیبتى به این مملکت وارد شده، حالا این دولت با این وزراى جوان یا پیرمرد بوى الرحمن در این هیجده ماهه چى می‌خواستید بکند معجزه؟ مجانى پول گرفته براى خزانه‌ای که یک دینار پول نداشت و البته دو ریال سه ریال پول توفیقى‌هاى زندان مصرف شده بود، پول نبود، مجانى پول گرفته حقوق داده آن قراردادها را بسته یک روزنه‏‌ امیدى به ما نشان داده (دکتر جزایرى- جناب آقاى امامی ‌این خرابی‌ها نباید یک روزى اصلاح بشود؟) چرا قربان گر صبر کنى ز غوره حلوا سازم (احسنت) مهلت می‌خواهد، این طفل یک شبه ره صد ساله نمی‌تواند برود آقا که رئیس کمیسیون سازمان برنامه هستید 6 ماه است که من جان می‌کنم 500 هزار تومان براى برق پول بگیرم نمی‌شود همه‌مان باید دست به دست هم بدهیم کار کنیم همه با هم، یک دست صدا ندارد دولت و مجلس و ملت و همه تحت لواى شاهنشاه باید دست به دست هم بدهیم که کشتى شکسته را به ساحل برسانیم. و الّا بنده هر روز بیایم این‌جا بگویم که حسن چه کرد حسین چه کرد راست یا دروغ که نمی‌شود راست را باید بگویم وظیفه من است اما دروغ وظیفه من نیست اگر خداى نکرده دروغ بگویم، تهمت بزنم بگویم آقاى فولادوند فلانکاره است دیشب خانه آقاى فرامرزى بوده‌اند (عبدالرحمن فرامرزى- چى؟) مثل گفتم باید حقیقت را گفت، حقیقت (فرامرزى- چرا شوشترى را مثل نزدید) بنده آقایان نمایندگان مجلس شوراى ملى عضو کمیسیون برنامه هستم البته حق این بوده است گزارشات کمیسیون برنامه مشروح و مفصل همیشه به پیشگاه ملت و مجلس برسد مخصوصاً مال آن شهرستان‌های دوردست که نه صداى کسى‌ به آن‌ها می‌رسد و نه صداى من، امروز بنده تصمیم داشتم در موضوع برنامه مطالبى بگویم این همه سوابق را آوردم با کسى طرف نیستم با کسى دشمنى ندارم با کسى حساب و کتاب ندارم می‌خواستم گزارشى از کارهاى سازمان برنامه به پیشگاهتان عرض کنم؛ گزارش مفصل است. عرایض مفصل است می‌بینم که دیگر آقایان از نطق‌هاى قبل از دستور خسته شده‌اند جناب آقاى رئیس هم چند دقیقه پیش تنفس دادند دیگر حالا نمی‌توانند تنفس بدهند (فرامرزى- هر وقت بخواهند می‌توانند تنفس بدهند) بنده عرایضم را با اجازه آقایان تمام می‌کنم و نطق قبل از دستور راجع به سازمان برنامه را می‌گذارم براى جلسات بعد. چون نمایندگان محترم دولت آمده‌اند این‌جا نشسته‌اند موضوعى که باید توجه بشود آقاى دکتر جزایرى شما به این کلمه توجه بفرمایید موضوع حریق گرگان است (دکتر بینا- کار توده‌ای‌ها است) حالا یک عده‌ای بی‌خانمان یک عده‌ای بیچاره شده‌اند و پریشان، کسب رفت، خانه رفت، اغنام و احشام رفت اولاً باید به فکر آن‌ها باشیم دیگر این‌که اساساً یک تشکیلاتى در این مملکت باید براى جلوگیرى این قبیل حریق درست بشود یک مهندسى است به نام مهندس شیمی ‌این مرد یک تشکیلاتى داده او را احضار بفرمایید در سازمان برنامه دولت هم توجه کند یک تشکیلاتى بدهد که این تبلیغات در تمام مملکت بشود مردم را به این موضوع حریق آشنا بکنند ما که وسیله نداریم پول نداریم در تمام دهات وسایل ضد حریق تشکیل بدهیم (دکتر جزایرى- صحیح است) ولى اگر این سازمان را تشکیل بدهید ممکن است خیلى به حال مملکت و جاهاى دورافتاده مفید باشد استدعا می‌کنم آقایان وزرا‌ محترم راجع به این حریق به خصوص گرگان که جناب آقاى شوشترى هم علاقه‌مند بودند توجهى بفرمایید که این سید اولاد رسول از شما راضى باشد.

3- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى نقابت‏

رئیس- آقاى نقابت فرمایشى دارید بفرمایید.

نقابت- بنده راجع به شکستن سد گلپایگان از آقاى مهندس جفرودى سؤال کردم ایشان تکذیب فرمودند لهذا یک سؤالى از دولت کرده‌ام که استدعا می‌کنم ابلاغ بفرمایید بدولت لااقل براى رفع نگرانى مردم جواب بدهند.

رئیس- به دولت ابلاغ می‌شود. آقاى تیمورتاش.

4- بیانات آقاى تیمورتاش طبق ماده 87 آئین‌نامه

تیمورتاش- بنده دو کلمه می‌خواستم از ماده 90 سابق و 87 فعلى استفاده کنم‏

رئیس- بفرمایید

تیمورتاش- بنده بى‌نهایت متشکرم از این‌که جناب آقاى بهبهانى فرصتى دادند به بنده که فقط دو کلمه عرض کنم آن هم راجع به مطالبى بود که در قبل از دستور در چند جلسه قبل عرض کردم و آنچه که آن روز بنده گفتم امروز تکرار کنم و آن حقیقتى است مسلم یعنى آن زمانى که سپهبد زاهدى سینه‌اش را سپر کرد آمد به میدان این رجالى که امروز ادعاى نخست‌وزیرى دارند در آن روز سخت همه‌شان مثل موش توى خانه‌هایشان بودند (صحیح است) (چند نفر از نمایندگان- صحیح نیست) براى این‌که به همه آنها پیشنهاد شد و رفتند و شاید نمی‌خواستند که مملکت از بدبختى نجات پیدا کند و گاهى هم به خود ما می‌گفتند، بعد هم فرار کردند من نمی‌خواهم بگویم کى بودند ولى هیچ‌کدام‌شان حاضر نبودند (حشمتى- کسانی که ‌امتحان خودشان را داده‌اند مگر پشت گوش‌شان را ببیند که وزارت را ببینند) من نمی‌خواهم بگویم که الى الابد آقاى سپهبد زاهدى بر این مسند تکیه بزنند این را من نمی‌گویم ولیکن عرض می‌کنم حداقل انصاف این است که توجه بفرمایید شما چه بودید در چه وضعى قرار گرفته بودید و امروز در چه وضعیتى هستیم من آن روز هم گفتم امروز هم تکرار می‌کنم مسلماً در قسمت‌هاى بسیارى دولت حاضر چه نخست‌وزیر و چه وزرا توفیق کامل پیدا نکرده‌اند این را هم هیچ کسى منکر نیست خیال نمی‌کنم که رفقا و اکثریت مجلس هم منکر این عرض بنده باشند ولى نمی‌شود هم توقع اعجاز داشت این یکى، دوم این‌ که آقایانی که انتقاد می‌کنند بسیارى از این وزرا‌ هستند که امروز شما موافق آن‌ها هستید و همیشه می‌گویید که ما موافق آنها هستیم، یک دسته‌ای یک هیئتى که دارند زحمت می‌کشند اتفاق نظر دارند مجال بدهید تا این خرابی‌ها را کم کم ترمیم بکنند شما نمی‌توانید توقع اعجاز داشته باشید و اما یک نکته دیگر مکرر می‌آییم این جا از قیام بیست و هشت مرداد صحبت می‌کنیم‏‌

رئیس- آقاى تیمورتاش در همان قسمت بفرمایید.

تیمورتاش- فقط می‌خواستم عرض کنم آنهایی که سینه‌ها را سپر کردند در آن روز امروز ساکتند ولى آنهایی که بعد آمدند و به ما پیوستند امروز دارند سر و صدا می‌کنند (احسنت)

5- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى دکتر جزایرى‏

رئیس- آقاى دکتر جزایرى بفرمایید.

دکتر جزایرى- سؤالى است از وزارت فرهنگ تقدیم می‌کنم.

رئیس- به دولت ابلاغ می‌شود آقاى وزیر جنگ بفرمایید

وزیر جنگ- به طوری که در موقع خود به عرض مجلس رسانیده‌ام از نظر احتیاجى که ما به افسران جزء داریم لایحه‌ای تقدیم کردم که اجازه بفرمایید درجه دارانى که دوره 6 ماهه ببینند به درجه افسریارى مفتخر بشوند این لایحه در کمیسیون نظام به تصویب رسیده و چون شب عید باید اجرا بشود بنده از مقام ریاست استدعا می‌کنم مقرر فرمایند در دستور گذاشته بشود.

رئیس- در دستور می‌گذاریم، بعد از این طرح اختیارات کمیسیون‌هاى مشترک مطرح خواهد شد (مهدى ارباب- و اضافات وزارت کشور) او در دستور هست البته به آن رأى می‌گیریم.

6- بقیه مذاکره در طرح پیشنهادى راجع به تمدید مدت رسیدگى کمیسیون‌هاى مشترک مجلسین به لوایح ناشیه از اختیارات آقاى دکتر مصدق

رئیس- پیشنهادات طرحى که در جلسه پیش راجع به تمدید مدت اختیارات کمیسون‌ها تقدیم شده است. آقاى صفایی پیشنهاد سکوت کرده‌اند قرائت می‌شود: (به شرح زیر قرائت شد) پیشنهاد می‌کنم طرح مربوط به تمدید اختیارات کمیسیون‌هاى مجلسین مسکوت و از دستور خارج گردد. عبدالصاحب صفایی‏

رئیس- آقاى صفایی بفرمایید.

صفایی- بنده در جلسه گذشته شرحى راجع به انحراف کمیسیون‌هاى مشترک از حدود وظایف قانونیشان به عرض آقایان نمایندگان رسانیدم (نقابت- صحیح نیست) و امروز پیشنهاد کردم که این طرح از دستور خارج شود و موقتاً مسکوت بماند دلیل این کار این است که این کمیسیون‌هاى مشترک از مجلسین هستند ما نمی‌دانیم مجلس سنا چه رویه‌ای اتخاذ خواهد کرد آیا مجلس سنا هم موافق با تمدید اختیارات هست یا نیست اگر آقایان محترم عجله بفرمایید و اختیارات را تمدید بفرمایید ممکن است بعد در مجلس سنا برخورد بیک عکس‌العملى بکند که موافق با تمدید اختیارات نباشند آن وقت یک نقطه اصطکاک جدیدى بین مجلسین پیدا خواهد شد (صارمى- ما خودمان هر چه می‌خواهیم می‌گذرانیم مگر باید قبلاً از آنها کسب اجازه کنیم) (قنات‌آبادى- دلیلش دورى است) راه‌حل این قضیه که فورى نباشد جناب آقاى قنات آبادى این است که این طرح امروز از دستور خارج شود و در جلسه مشترک همکارى که بین مجلسین هست طبق آئین‌نامه در آن‌جا تصمیم واحدى گرفته بشود مبنى بر تمدید مدت آن موقع که توافق بین مجلسین شد این طرح مطرح گردد و تصویب شود و الّا اگر آقایان موافقت فرمودند فرضاً ما یک پیشنهاداتى دادیم چون بنده یک پیشنهاداتى کرده‌ام دیگر آقایان هم قطعاً پیشنهاد فرموده‌اند ممکن است با یک پیشنهاداتى تصویب شود که ما نسبت به اصل تمدید مخالف باشیم یا نسبت بپیشنهادات مخالف باشیم اصطکاک جدیدى پیدا بشود که به مصلحت نیست بنده استدعا می‌کنم موافقت بفرمایید امروز این طرح از دستور خارج بشود برحسب امر مقام ریاست فوراً آن جلسه کمیسیون

+++

مشترک تشکیل جلسه بدهد یک راه‌حل و توافقى پیدا بشود آن وقت در آن واحد در مجلسین مطرح بشود و تصویب گردد و الّا هر عمل انفرادى که ما انجام بدهیم نتیجه‌اش این خواهد شد که ممکن است در آن مجلس مورد قبول واقع نشود در صورتی که حتماً باید در آن مجلس مورد شور و اظهار نظر واقع بشود چون مربوط بجلسه مشترک است چگونه ممکن است راجع به جلسه‌ مشترک تصمیم انفرادى گرفته بشود بنابراین بنده استدعا می‌کنم اجازه بفرمایید این طرح از دستور خارج شود تا آقاى رئیس در خارج تکلیف‌شان را معلوم کنند

رئیس- مجلسین هر یک وظیفه‌ای دارند، لوایحى این‌جا می‌آید مطرح می‌شود تصویب می‌شود و بعد می‌رود به مجلس سنا همینطور لوایحى بعد از تصوب مجلس سنا این جا می‌آید مجلسین هر کدام وظیفه‌ای دارند هیچ ممکن نیست که قبلاً توافقى به دست بیاید.

عمیدى نورى- این سابقه بدى می‌شود.

شمس قنات‌آبادى- بنده مخالفم

رئیس- مخالفت ندارد چون پیشنهاد سکوت است فقط باید رأى گرفت پیشنهاد سکوت خارج از دستور است، رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى صفایی آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (عده کمترى برخاستند) تصوب نشد، پیشنهاد آقاى اردلان قرائت می‌شود. (به شرح ذیل قرائت شد) بنده پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل اضافه شود: لوایحى که در مدت مقرر از طرف کمیسیون‌هاى مجلسین مورد تصویب واقع نگردد ملغى خواهد بود اردلان

رئیس- آقاى اردلان بفرمایید

اردلان- آقایان توجه بفرمایید پیشنهاد بنده راجع به این است که این تمدید همینطور بلاانتها نباشد حالا که ما اجباراً روى لوایح پیشنهادى دولت نتوانستیم تا به حال نسبت به تمام آن‌ها در کمیسیون مشترک تصمیم بگیریم رأى می‌دهیم که یک مدت دیگرى هم به آن مدت سابق علاوه شود اما اگر ادامه‌ای غیرالنهایه باشد نتیجه‌اش چه می‌شود؟ یا این ‌که کمیسیون‌ها کمتر کار می‌کنند یا ممکن است وقت نباشد و تمام این کار را در این مدت هم نتوانیم انجام بدهیم یا دولت هم براى این‌که باز آن لوایح چند ماه دیگر به قوت خودش باقى بماند اقدامی‌نکند که آن لوایح به طور اساسى اصلاح بشود و مدت بگذرد و آن لوایح به حال خودش باقى بماند حال بنده به طور مثال عرض می‌کنم لایحه‌ای راجع به امور اقتصادى، شوراى اقتصادى، هیئت نظار اقتصادى تمرکز اقتصادى 4 لایحه است که الان کمیسیون مشترک اقتصاد مشغول این 4 لایحه است که این 4 لایحه را به صورت یک لایحه تلفیق کند بگذراند که به کار مملکت هم بخورد اما اتفاقاً اگر فرصت نکرد که این 4 لایحه را با هم مربوط کند باز چهار لایحه غیرمتناسب در این مملکت باقى خواهد ماند بنابراین آقایان موافقت بفرمایید این تمدیدى که می‌شود اگر لوایحى قابل اصلاح نبود یا صلاح نبود و در این دوره نگذشت کان لم یکن بشود اگر بعد دولت خواست لایحه مستقل پیشنهاد کند لایحه جدیدى پیشنهاد کند و اگر نه این‌طور لوایح کان لم یکن بشود

رئیس- آقاى نقابت مخالفید بفرمایید

نقابت- عرض کنم متأسفانه راجع به کار کمیسیون‌ها بحثى که شده است یک قدرى باعث دلسردى اعضا کمیسیون‌ها را فراهم کرده است و آن این است که بعضى از آقایان اعضاى کمیسیون‌ها کارهاى بیشترى در خارج دارند و در کمیسیون کمتر شرکت می‌کنند ولى غالب آقایان که کمتر در جاى دیگر گرفتارند در چندین کمیسیون صبح و عصر و شب گاهى تا ساعت یازده شب صرف وقت کرده‌ایم زحمت کشیده‌ایم مطالعه کرده‌ایم صادقانه مشورت داده‌ایم و بیش از ما آقایان سناتورها در تمام جلسات سر وقت آمده‌اند و مراقبت کرده‌اند و همکارى کرده‌اند یک سلسله قوانینى که در آن زمان تصویب شده بود و متناسب نبود به صورت‌هاى مختلفى تصویب شده است و اگر اختلافاتى احیاناً در سلیقه و نظریه آقایان هست این قانون که الى الابد باقى نخواهد بود پس از تصویب کمیسیون‌ها به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسد و آقایان می‌توانند آن را جرح و تعدیل کنند ولى خدمتی که انجام شده و مراقبت و صرف وقتی که شده است نباید بى‌ارزش تلقى بشود و اما راجع به پیشنهاد جناب آقاى اردلان حالا نمی‌توانیم بگوییم که هر گاه 3 ماه دوم گذشت و باز هم عملى نشد باز هم بگوییم به کلى این قوانین ملغى است زیرا یک اصلى اتخاذ شد بین دو مجلس و آن اصل این بود که این قوانین خلاف قانون اساسى است از نظر فرم نبایستى مجرى باشد عمل و تصویب مجلس این‌طور بود که یک مطلب خلاف قانون اساسى نباید مجرى باشد ولى تصمیمی ‌اتخاذ شد که چون مخالف قانون اساسى است و ضمناً تماسى با حقوق عامه دارد بهتر این است که موقت مجرى باشد تا کمیسیون‌ها تصویب بکنند و بسیارى از این قوانین با هم بستگى دارد وقتی که کمیسیون‌ها تحقیق کردند نمی‌توانند مطلقاً بگویند که قسمت‌هایی ملغى یا قسمت‌هاى دیگر باقى باشد در هر دو صورت یک مخاطره‌ای است و این رویه و متدى که اتخاذ فرموده‌اید یک بى‌نظمی‌در وضع قانونگذارى ایجاد می‌کنید گو این‌که بنده خودم از اول مخالف بوده‌ام ولى چاره نداریم جز این‌که این بار را به منزل برسانیم حالا هم نمی‌شود گفت که این‌کار تا سه ماه تمام نخواهد شد به طور قطع تمام خواهد شد زیرا کمیسیون‌ها به طور مرتب و با شدت کار می‌کنند و بنده خواهش می‌کنم جناب آقاى اردلان با مایی که این قدر زحمت می‌کشیم و می‌دانند که نظرى نداریم موافقت بفرمایند و این پیشنهاد را پس بگیرند (اردلان- سه ماه بس است)

دکتر جزایرى- اصلاً تمدید براى یک بار است‏

رئیس- این پیشنهاد یک بار دیگر قرائت می‌شود و بعد از آن رأى گرفته می‌شود. (به شرح سابق قرائت شد)

رئیس- رأى گرفته می‌شود به این پیشنهاد آقایانی که موافقند قیام بفرمایند (عده زیادى برخاستند) تصویب شد آقاى وزیر دادگسترى

وزیر دادگسترى- چنان ‌که آقایان مستحضر هستند به موجب قانون وزارت دادگسترى مکلف است که محاکمی‌که منحل شده است دو مرتبه تأسیس بکند و سایر مخارج ضرورى هم براى بسط دستگاه قضایی لازم است و لایحه اضافه اعتبارات به همین دلیل ضرورى بودن مخارج به اتفاق آراء در کمیسیون بودجه تصویب شد و واقعاً موجب تشکر وزارت دادگسترى است امروز می‌خواهم تمنى بکنم از مجلس شوراى ملى و تقاضا می‌کنم از مقام ریاست محترم که این لایحه را در دستور بگذارند تا هر چه زودتر تصویب بشود که کارهاى وزارت دادگسترى معوق نماند

رئیس- گزارشى از کمیسیون بودجه راجع به این اعتبار رسیده و چاپ هم شده در جلسه آینده برگ موافق و مخالف گذاشته می‌شود و بعد از آن لایحه وزارت جنگ جزء دستور قرار می‌گیرد و براى در دستور گذاردن آن‌ها هر دو محتاج به رأى مجلس است پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود (پیشنهاد آقاى پیراسته به شرح زیر قرائت شد) پیشنهاد می‌کنم مدت از سه ماه بچهار ماه تغییر یابد- پیراسته

رئیس- آقاى پیراسته این‌جا نیستند چون بیست و یکم مدت اختیارات کمیسیون‌ها منقضى می‌شود و یک تعطیل هم در پیش است ممکن است تعطیل را از سه ماه استثنا‌ کنیم بنویسیم به استثنا‌ تعطیل (تیمورتاش- بنده این پیشنهاد را قبول می‌کنم اجازه می‌فرمایید؟) بفرمایید

تیمورتاش- عرض کنم موضوع تعطیل در جلسه قبل مطرح و مذاکره شد و آقایان موافقت فرمودند که 3 ماه بدون احتساب تعطیل باشد و مخصوصاً بعد از پیشنهاد جناب آقاى اردلان که تصویب شده است می‌خواهم استدعا کنم که حتماً آقایان به این چهار ماه رأى دهند چون 3 ماه کم است و بعد از پیشنهاد جناب آقاى اردلان دایر بر این‌که بعد از 3 ماه این لوایح هر کدام تکلیفش معلوم نشده باشد ملغى شده است استدعا می‌کنم که لااقل چهار ماهش بکنید

رئیس- آقاى فرامرزى مخالفید. (عبدالرحمن فرامرزى- خیر خیر من با 4 ماه موافقم) مخالفى نیست آقایانی که با مدت چهار ماه موافقند که تعطیل فروردین جزئش نیست قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد از بیست و نهم اسفند شروع خواهد شد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود (پیشنهاد آقاى تیمورتاش به شرح زیر قرائت شد) پیشنهاد می‌کنم لوایحى که در کمیسیون‌هاى مشترک مطرح مذاکره است و احیاناً ارتباطى با کمیسیون‌هاى دیگر پیدا می‌کند مکلف باشند کمیسیون یا سوکمیسیون مشترکى براى حل این‌گونه مسائل تشکیل داده و در اثر تشریک مساعى هماهنگى بین لوایح مورد موافقت به وجود آوردند- تیمورتاش‏

رئیس- آقاى تیمورتاش‏

تیمورتاش- پیشنهاد بنده خیلى ساده است استدعا می‌کنم توجه بفرمایید این لوایح بعد از این‌که در کمیسیون‌ها مطرح شد در صورتی که تصویب بشود قوت قانونى دارد متأسفانه بسیارى از موارد پیش می‌آید که تضادى در خود قوانین است مثلاً جناب آقاى مکرم دیروز راجع به تشویق صادرات که در کمیسیون اقتصاد ملى مطرح مذاکره است چنین می‌فرمودند که در آن‌جا تصریح کردند که عوارض از صادرات گرفته نشود در صورتی که در کمیسیون کشور در قسمت شهردارى‌ها کاملاً نقطه مقابل این را تشخیص دادند بنابراین تضادى در این قوانین به وجود می‌آید که اسباب زحمت مجریان امر خواهد بود باین مناسبت بنده استدعا کردم که اجازه بفرمایند کمیسیون‌هاى مشترکى از قسمت‌هایی که بالاخره با هم باید کار بکنند تشکیل بشود و رفع این تضاد بشود این خلاصه عرض بنده است.

رئیس- رفع تضاد قانون نمی‌خواهد (عبدالرحمن فرامرزى- برؤساى مجلسین می‌نویسند که این‌کار را بکنند)

تیمورتاش- اگر این‌کار را بکنند بنده حرفى ندارم‏

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود (پیشنهاد آقاى عمیدى نورى به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس

پیشنهاد می‌نمایم تبصره ذیل باین طرح اضافه شود:

+++

آن قسمت از تصمیمات کمیسیون‌هاى مشترک و لوایحى که مورد مطالعه کمیسیون‌هاى مزبور قرار می‌گیرد که خارج از موضوع لایحه باشد یا بر مدت‌ها اضافه گردد یا اضافاتى بر آن شود مادام که از تصویب مجلسین نگذشته باشد قابل اجرای نیست همچنین تعیین این‌که یک لایحه بچند کمیسیون مشترک باید احاله بشود با مقام ریاست می‌باشد. عمیدى نورى

رئیس- آقاى عمیدى نورى

عمیدى نورى- عرض کنم در جلسه گذشته این مطلب از طرف جناب آقاى صفایی و عده‌ای از رفقا بحث شد راجع به طرز کار کمیسیون‌ها بنده چون خودم در دو کمیسیون مشترک شرکت دارم و وقت‌هاى زیادى از خودم و رفقا گرفته می‌شود راجع به رسیدگى به این لوایح خواستم یک توضیحاتى به عرض نمایندگان محترم مجلس برسانم اولاً این بحثى که شد راجع به کمیسیون دادگسترى که در بعضى مواقع خارج از موضوع اظهار نظر کرده‌اند بنده خواستم عرض کنم مثل این‌که صحیح نیست جناب آقاى صفایی اگر گاهى تشریف بیاورند به کمیسیون‌ها می‌بینند که لوایح بعد از این‌که به سوکمیسیون کار ارجاع شد و رسیدگى شد خود کمیسیون‌ها گاهى متجاوز از پنج ساعت در اصل موضوع وارد مذاکره می‌شوند و رأى صحیح هم گرفته می‌شود و به نظر بنده یک لوایح خوبى از این کمیسیون‌ها گذشته ولى چون ممکن است مورد نگرانى بعضى از آقایان واقع بشود چنان‌که شد و تصور شود ممکن است بعضى مواقع بعضى از کمیسیون‌ها خارج از موضوع لایحه یک نظرى را در لایحه وارد کرده باشند یا فرض بفرمایید یک قانونى جزء لوایح دکتر مصدق بود مدت داشته و محدود بوده به شش ماه و این شش ماه حالا دو سال است گذشته است اگر چنین لوایحى در کمیسیون‌ها تصویب شد مدت جدیدى براى لایحه جدیدى می‌شود این به نظر بنده خارج از منطق و نظر مجلس شوراى ملى است و چون این‌گونه لوایح را مجلس با تصویب کمیسیون قدرت اجرایی داده است و یک نگرانى ممکن است در مجلس شوراى ملى وجود داشته باشد و ممکن است در خارج گفته بشود در این کمیسیون‌ها در این لوایح امکان دارد که یک مسائل جدیدى وارد بشود و یا یک مدت‌هاى تازه‌ای اضافه بشود چون این‌ها در حکم انشا‌ قانون تازه‌ای است و از طرفى ما نمی‌توانیم اعضاى کمیسیون‌ها را منع کنیم که در یک مطلبى وارد نشوند چرا؟ براى این ‌که هر وکیل آزاد است در اظهار عقیده خودش و حق دارد در لوایح اظهار نظر بکند پس نمی‌توانیم ممنوع کنیم اعضا کمیسیون‌ها را که اظهار نظر می‌کنند از طرفى ما حال استثنایی قائل شده‌ایم گفتیم این لوایح مربوط به دکتر مصدق چون حقوق مکتسبه‌ای ایجاد کرده استثنائاً گفتیم آن لوایح که دولت داده است با نظر کمیسیون‌ها در موضوع خود لوایح قابل اجراست چون ما این حق استثنایی را براى لوایح به خصوصى قائل شده‌ایم اگر ما بخواهیم خارج از این لوایح هم این حق را تسرى بدهیم این خارج از اصل است اگر اجازه بفرمایید که به هر لایحه‌ای به هر حق جدیدى حق اجرایی بدهید این معنى ندارد ولى چون در موقعى که این اجازه از مجلس گذشت گفتیم که فقط در آن لوایح دکتر مصدق که دولت داده در آن لوایح حق اجرایی دارند بنده براى این‌که راه‌حلى پیدا کنم که هم منع نشده باشد وکیل از اظهار نظر قانون‌گذاری خودش و هم این حق محدود بوده باشد پیشنهاد کردم که نظر کمیسیون‌ها براى اجرا محصور و محدود باشد به همان موردى که مجلس نظر داده است و آنچه خارج از موضوع لوایح دکتر مصدق باشد و اضافه بشود از حیث مدت یا خارج از آن قدرت اجرایی نداشته باشد یعنى چه؟ یعنى گزارش بیاید خدمت خود آقایان رسیدگى بفرمایند رأى بدهند که قانون عادى و معمولى باشد آن وقت قابل اجراست این خلاصه نظر و پیشنهاد بنده بود که به نظر بنده یک راه‌حلى است براى مخالفتى که آقاى صفایی کردند و نظرشان ممکن است در خارج یک انعکاسى پیدا کند و بعضی‌ها ممکن است تصور بکنند که کمیسیون‌ها یک انحرافى از حق خودشان یافته باشند و حقوق جدیدى را بخواهند به صورت جدیدى در بیاورند (یک نفر از نمایندگان- تشخیص با کى است؟) عرض بنده هم همین است تشخیص این‏ موضوع با مقام ریاست است ما در آئین‌نامه هم داریم هر جایی که در این لوایح با تصمیمات مربوط به آراء نظرى باشد خود آقاى رئیس نظر می‌دهند بنده نظرم این بود که در این مورد ما تبعیت بکنیم از اصل کلى وقتى که مقام ریاست ابلاغ می‌کنند آن تصمیم کمیسیون را به دولت آن قسمتى که داخل بوده است به صورت اجرایی به دولت ابلاغ می‌کنند دستور اجرایی می‌دهند آن قسمتى که خارج بود مربوط به تصویب آقایان است بمجلس مراجعه می‌فرمایند یک مطلبى هم بود که در این‌جا گفته شد که به بعضى از این لوایح ممکن است در یک کمیسیون دیگرى رسیدگى بشود مثل همین موضوع تشویق صادرات یک لایحه در جاى دیگر باشد و این دو تا تناقض پیدا کنند بنده پیشنهاد کردم که تشخیص این‌که این لوایح به چه کمیسیون‌هایی باید برود تشخیص آن با مقام ریاست است چون در لایحه مسکوت است و این را به اختیار خود کمیسیون‌ها گذارده است الان در لوایحى که فعلاً عمل می‌شود خود آن کمیسیون تعیین می‌کند که کجا برود و کجا نرود بنده براى این‌که رفع این ابهام بشود این را اضافه کردم که ما دیگر هیچ‌گونه ابهامی ‌در کار نداشته باشیم این بود آنچه که در عمل بنده استنباط کردم و به عرض مجلس شوراى ملى رساندم حالا بسته به نظر و اراده مجلس شوراى ملى است‏

رئیس- آقاى دکتر شاهکار

دکتر شاهکار- از آقایان تقاضا دارم توجه بفرمایند به این مطلب چون عماً قریب رأى گرفته خواهد شد به این لایحه. جناب آقاى عمیدى نورى از اشخاصى هستند که در کمیسیون مشترک دادگسترى همیشه شرکت فرموده‌اند و با یک توجهى به این لوایح رسیدگى می‌کنند و یکى از ارکان این کمیسیون هستند ولى این پیشنهاد ایشان که فرمودند براى رفع یک نگرانى داده شده است تولید یک نگرانى‌ها و اشکالاتى خواهد کرد که اساس مطلب ممکن است از بین برود بنده تقاضا می‌کنم که آقایان براى تجدید خاطر. این ماده‌ای که از مجلس گذشته ببینید چگونه ما رأى داده‌ایم و حالا چه می‌خواهیم که این تبصره‌هاى جدید می‌آید؟ در آن قانونى که گذشت از مجلس نوشته شده که کلیه لوایح آقاى دکتر مصدق چون برخلاف قانون اساسى بود ملغى است بعد از این مطلب که فرمودید لوایح آقاى دکتر مصدق ملغى است مقرر فرمودید که دولت مکلف است که هر یک از این لوایح را که ضرورى می‌داند تقدیم مجلس بکند و به کمیسیون‌هاى مشترک براى اظهار نظر برود لوایحى که بدین ترتیب مورد اصلاح و تصویب کمیسیون مشترک قرار می‌گیرد تا تصویب نهایی مجلسین قابل اجراست آقایان گفتند که این لوایحى که در زمان آقاى دکتر مصدق گذشته است صرف‌نظر از این‌ که بر خلاف قانون اساسى بوده است داراى نقایصی بوده است و آن نقایص اصلاح آن را ایجاب کرده است این اصلاح چیست؟ اصلاح این است که مدت را زیاد کنیم کم کنیم یا مطلب دیگر حالا اگر آقاى عمیدى نورى پیشنهاد داده‌اند که این محدود به همان طرحى است که دکتر مصدق داده بود همان اگر تصویب شد قابل اجراست ولى اگر یک مقدارى بالا برود یا پایین بیاید تصویب نهایی مجلسین را لازم دارد این کار به دو سه دوره دیگر هم نخواهد رسید نتیجه‌اش این خواهد بود که اصل یک قانونى چون به تصویب مجلسین نرسیده است قابل اجراست ولى مهلتش و چگونگیش باید بیاید بمجلس و به تصویب نهایی مجلسین برسد یعنى درست یک قسمت از آن قوانین قابل اجراست و یک قسمت قابل اجرا نیست و این عملى نیست من استدعا می‌کنم آقایان دقت بفرمایند چنانچه اجازه بفرمایند با آن پیشنهاد آقاى اردلان که آن‌جا ضمانت اجرائیش را 4 ماه گذاشته‌اند در این چهار ماه همانطورى که تا به حال عمل شده کمیسیون‌هاى مشترک مجلسین به این لوایح رسیدگى می‌کنند و اصلاحش می‌کنند که بعد از چهار ماه ما داراى قوانین تصویب شده باشیم که به اشکال بر نخوریم و این پیشنهاد آقاى عمیدى نورى به اشکال برخورد می‌کند

رئیس- پیشنهاد دومرتبه قرائت می‌شود و بعد رأى گرفته می‌شود (پیشنهاد مجدداً به شرحى که گذشت قرائت شد)

رئیس- قسمت اخیرش احتیاج ندارد چون هم در آئین‌نامه هست همانطور عمل می‌شود. آقایانی که با این پیشنهاد موافقند قیام بفرمایند (عده کمی‌برخاستند) تصویب نشد. پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم: کمیسیون‌هاى مشترک فقط در حدود لوایح تقدیمی‌می‌توانند اظهار نظر مثبت و منفى بنمایند و نمی‌توانند موضوع جدید ضمیمه لایحه نمایند

عبدالصاحب صفایی

صارمى- عین همین پیشنهادى است که رد شد.

رئیس- این‌جا جمله موضع جدید دارد تقریباً مشابه آن نیست آقاى صفایی بفرمایید.

دکتر جزایرى- بنده مخالفم‏

صفایی- خدا عمرتان بدهد با بنده که مخالف نیستید؟ (دکتر جزایرى- ابداً) استدعا می‌کنم آقایان محترم توجه بفرمایند به نظر بنده موضوع قابل توجه است عرض کردم بدون شبهه در کمیسیون‌هاى مشترک از حدود لوایح تقدیمی‌تجاوز شده است اعم از این‌که به طور صحیح قوانین جدید و یا لوایح حدید تصویب شده باشد یا غلط بحث از انحراف حدود اختیارات است به این جهت بنده پیشنهاد کردم و دومرتبه پیشنهادم را به عرض آقایان می‌رسانم استدعا می‌کنم توجه بفرمایید «کمیسیون‌هاى مشترک فقط در حدود لوایح تقدیمی ‌می‌توانند اظهار نظر مثبت و منفى نمایند و نمی‌توانند موضوع جدید ضمیمه لایحه نمایند» عرض بنده در این است یک وقت آقایان مصلحت می‌دانند که اختیار وضع قوانین را بدهند بکمیسیون‌هاى مشترک بنده حرفى ندارم ولى اگر مقصود بحث در لوایح دکتر مصدق است حقاً نبایستى ما اختیار بدهیم که کمیسیون‌ها از موضوع خارج بشوند و به آن اندازه خارج بشوند که اصلاً ارتباط با موضوع نداشته باشد. یک موضوع دیگرى که بنده این‌جا می‌خواهم عرض کنم این است که روى پیشنهاد جناب آقاى اردلان یک محظورى پیدا می‌شود وقتى گفته شد این لوایح بخودى خود بعد از چهار ماه دیگر اگر تکلیف آن‌ها در کمیسیون‌ها معلوم نشد قابل اجرا نباشد یعنى باید برگردیم بلوایح قبل اگر این قسمت را توجه نفرمایید به اشکال بر می‌خورد بنابراین من می‌خواهم توضیح داده بشود که اگر این لوایح مصدق تصویب نشد و قابل اجرا نشد برگردیم به لوایح قبل از

+++

مصدق این موضوع باید حالا تصریح بشود تا در عمل اشکالى ایجاد نشود

عبدالرحمن فرامرزى- این عین پیشنهاد آقاى عمیدى نورى است.

رئیس- آقاى نقابت‏

نقابت- عرض کنم این موضوع یک مسئله حساسى است با این‌که بسیار وقت مجلس شوراى ملى و مجلس سنا را گرفت و یک فورمولى ایجاد شد حالا اگر در نظر کمیسیون‌ها و اظهار عقیده نمایندگان از حالا وارد بشویم و بخواهیم تبعیض بکنیم دچار اشکال می‌شویم (صحیح است) و قصد این است که شما اجازه فرمودید که کمیسیون‌هاى مشترک مجلسین حق دارند لوایح را اصلاح کنند معنى اصلاح یک معناى منطقى است اصلاح به معنى رفع نقص است رفع نقص رساندن به حد کمال است اگر کسى به جای پنج انگشت شش انگشت داشت ناقص است اگر چهار انگشت داشت باز هم ناقص است یعنى آن مقدارى که به کمال نرسیده و آن مقدارى که از کمال گذشته هر دو نقص است و رفع نقص به معناى اصلاح است و براى اصلاح کردن لوایح. شما اجازه به یک هیئتى دادید که نمایندگان مجلسین هستند و حالا اگر سلیقه این نمایندگان را بخواهید کنترل کنید و بگویید که در موقعی که فلان قانون اصلاح می‌شود اگر موضوع جدید یا کلمه جدید یا حرف جدید یا قانون جدیدى را وضع کردند این قاعده باطل است آن وقت نؤمنون به بعض الکتاب و نکفرون به بعض می‌شود و این‌ها از اصول منطق و اصول قانونگذارى بر کنار است (صحیح است) مثلاً وارد بشویم در ذکر یکى دو مورد به علاوه این هم مربوط به همان پیشنهاد قبلى است که آقایان موافقت نفرمودند و رد شد بنابراین بنده براى رعایت اختصار بحثى هم در جزئیاتش نمی‌کنم به طور مسلم آقاى صفایی لطف می‌کنند پیشنهاد را استرداد می‌کنند

رئیس- این پیشنهاد هم در همان حدود پیشنهاد آقاى عمیدى نورى است‏

صفایی- اطاعت امر آقاى رئیس را می‌کنم پس گرفتم‏

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل اضافه بشود:

تبصره- لایحه مربوط به مطبوعات پس از تصویب کمیسیون مشترک مجلسین بلافاصله براى تصویب نهایی در مجلس مطرح گردد قنات آبادى

رئیس- آقاى قنات آبادى

قنات آبادى- استدعا می‌کنم آقایان نمایندگان محترم به این پیشنهادى که بنده تقدیم کردم و یک مرتبه دیگر قرائت می‌کنم توجه بفرمایید «تبصره لایحه مربوط به مطبوعات پس از تصویب کمیسیون‌هاى مشترک مجلسین بلافاصله براى تصویب نهایی در مجلس مطرح گردد (صحیح است) (عبدالصاحب صفایی- این هم مثل آن است) الان عرض می‌کنم این مثل آن نیست فرق دارد آن مطلب غیر از این است بنده معتقدم که یک عدم تعادلى در وضع مطبوعات وجود دارد و این مطلب ارتباطى به این دولت ندارد در دولت گذشته هم همینطور بود و در دولت‌هاى قبل هم همین طور و دولتى هم که در آینده بیاید همین طور خواهد بود و همیشه اینطور است چرا؟ براى این‌که مطلب مطبوعات و رابطه مطبوعات و دولت و مردم و هیئت حاکمه آن طوری که باید و شاید به وسیله قانون روشن نشده است (عبدالرحمن فرامرزى- شده است دولت‌ها نخواسته‌اند اجرا کنند) بنده کراراً این‌جا عرض کردم که معناى مشروطیت و دموکراسى این نیست که هر دولتى که سر کار است از هر روزنامه‌ای که خوشش آمد اجازه انتشار به او بدهد و از هر روزنامه‌ای که خوشش نیامد یا مندرجاتش مطابق میل و ذوق او نبود اجازه‏‌ انتشار ندهد و توقیفش کند حالا به استناد ماده 8 نسخ شده قانون حکومت نظامی ‌باشد یا باستنادات دیگر، علت این‌که این جریان پیش می‌آید و این تیرگى به وجود می‌آید این است که تکلیفى براى مطبوعات از نظر قانون معین نشده یک قانونى در دولت گذشته متأسفانه تهیه شد و بعنوان طرح و لایحه قانونى امضاء‌ شد که به عقیده کسانى که آن قانون را مطالعه کرده بودند بدترین و شدیدترى قانون مطبوعات بوده. متأسفانه این قانون که در دولت گذشته تصویب شد مطابق این قانونى که مجلس گذرانده است براى تصویب به کمیسیون مشترک مجلسین رفته است در کمیسیون مشترک مجلسین هم یک نظریاتى به او اضافه شده یک مطالبى بالا و پایین شده ‌اما علتى که بنده این پیشنهاد را دادم این است که بنده معتقدم که تنها مرجعى که صلاحیت این را دارد که تکلیف مطبوعات را معین کند و از مطبوعات خوب به معناى واقعى حمایت کند مجلس شوراى ملى است (صحیح است) زیرا مجلس شوراى ملى اگر از مطبوعات حمایت نکند معنایش این است که از مفاهیم دمکراسى آن طور که باید و شاید حمایت نکرده است (صحیح است) و براى این‌که مجلس از مطبوعات حمایت بکند لازم است یک قانونى مطابق با قوانین دمکراسى دنیا که مصالح مطبوعات و مصالح مملکت و مصالح دولت در او رعایت شده باشد تصویب بکند و یک همچو قانونى نمی‌تواند از یک کمیسیون مشترکى که مرکب از یک عده معدودى است بیرون بیاید این قانون باید از مجلس شوراى ملى ایران بیرون بیاید و بعد هم در مجلس سنا تصویب بشود لذا من از آقایان نمایندگان محترم استدعا می‌کنم همین طور که همیشه حمایت کرده‌اند از مبانى دموکراسى و مشروطیت از این تبصره هم حمایت بفرمایند و رأى بدهند و البته بعضى از آقایان می‌فرمایند که این لایحه با لوایح دیگر چه فرقى دارد؟ این یک فرق مهم و بسیار اساسى دارد و آن این است که مربوط به دموکراسى و مشروطیت است که من و شما خودمان را نماینده آن دموکراسى و نماینده آن مشروطیت می‌دانیم لذا استدعا می‌کنم آقایان نمایندگان محترم به این پیشنهاد رأى بدهند

رئیس- آقاى عبدالرحمن فرامرزى‏

عبدالرحمن فرامرزى- عرض کنم این‌که بنده به عنوان مخالف با این پیشنهاد آمدم این‌جا این است که خودم در آن کمیسیون مشترک به عنوان مشاور شرکت می‌کنم (صحیح است) اعضاى آن کمیسیون روی‌هم رفته بلکه به طور قطع همه‌شان مردم بی‌غرضى هستند و با یک نظر بیطرفى به قضیه نگاه می‌کنند و مخصوصاً آن هیئتى که از وزارت کشور می‌آید اول یک لایحه‌ای خودشان آورده بودند یک طرحى که کاش به جای لایحه دکتر مصدق همان طرح مطرح می‌شد و تصویب می‌شد براى این‌که آن‌ها در آن طرح سه چیز را در نظر گرفته بودند اولاً آزادى مطبوعات دوم این‌که چکار بکنیم که مطبوعات از حالت ابتذال بیاید بیرون و بعد هم در نظر گرفته بودند که اگر احیاناً یک کسى مرتکب خطاهایی شد که ایجاب این را می‌کرد که در ردیف مطبوعات نباشد بشود اخراجش کرد ولى نمی‌دانم بعد به چه علتى یا به همان علت گفتند که این خارج از صلاحیت کمیسیون است برگشتند به روى لایحه آقاى دکتر مصدق که به نظر من سخت‌ترین قانونی که براى مطبوعات تا امروز وضع شده همین است که آقاى دکتر مصدق خودشان نوشته‌اند و این صفت و خوى ما است که من می‌گویم آزادى، آزادى، آزادى تا آزاد باشم آن مقامی‌ که می‌خواهم احراز بکنم بعد از این‌که به آن‌جا رسیدم دیگر نمی‌خواهم که کسى آزادى داشته باشد مبادا که صندلى مرا تکان بدهد و روى این فکر هم هست که ما در عرض پنجاه سال نه مشروطیت پیدا کردیم و نه قانون ما تا امروز یک قانون استخدام جامعى نداریم براى این‌که هیچ‌کس نخواسته یک نظر عامی‌ به تمام مستخدمین بکند با یک ماده و طرحى که خودش و پسرخاله‌اش وارد شدند و فوراً در را به روى سایرین بسته‌اند در مشروطیت‌مان هم همین کار را کرده‌ایم عین‌الدوله را برداشته‌ایم خودمان جایش نشسته‌ایم حالا هم می‌خواهیم خودمان باشیم دیگر نباید مردم آزادى داشته باشند به این جهت ما یک حکومت نظامی‌سیزده ساله داریم در دنیا و در تاریخ در هیچ جا چنین چیزى وجود ندارد حکومت نظامی ‌در ممالک مستعمراتى براى دو روز و سه روز اعلام می‌شود من هیچ جا یاد ندارم که در یک مملکت مستعمراتى هم حتى در حین جنگ یک دولتى حکومت نظامی ‌را بیش از سه روز اعلام کند ما سیزده سال است حکومت نظامی ‌داریم براى این‌که می‌خواهیم اختیار مطلق داشته باشیم عدلیه هست قانون هست مجلس هست همه چیز هست ولى من هم هرچه دلم می‌خواهد می‌کنم چون این قوانین مانع است حکومت نظامی ‌را ادامه می‌دهیم نماینده مجلس دلش می‌خواهد خودش آزاد باشد حرف بزند ولى روزنامه باید مقید باشد این صحیح نیست مادامی که وکیل مجلس آزاد است روزنامه هم باید آزاد باشد وقتى که روزنامه آزاد نبود وکیل مجلس نمی‌تواد آزاد باشد این‌ها هر دو پایه مشروطیت هستند مثلاً می‌گویند روزنامه به فلان آدم حمله نکند خوب پس وکیل مجلس هم حمله نکند اگر به فلان آدم نباید خوب و بد گفت چرا شما توى مجلس حق دارید بگویید ولى روزنامه حق ندارد بگوید من به شما بگویم روزنامه از آن ابتذال و یا آن فحاشى که آقایان از بعضى از این روزنامه‌ها می‌نالند محال است جلوگیرى بشود چرا؟ براى این‌که مادامی که علت هست معلول هم خواهد بود این فحاشی‌ها نتیجه ظلم است نتیجه تبعیض است نتیجه فشار است که در دستگاه حکومت‌ها بوده است تا آن برداشته نشود این برداشته نمی‌شود از شهریور 1320 که اعلیحضرت فقید تشریف بردند تمام دولت‌ها هى نشستند هى ما را خواستند گفتند بیایید فکرى به حال مطبوعات بکنیم بنده به هر رئیس الوزرایی گفتم که فکرى براى دستگاه‌تان بکنید که کار بد نکنند یا این‌که فقط می‌خواهید که مطبوعات بد نگویند اگر اینطور است این فکر یک طرفى است و هیچ عملى نخواهد شد به این جهت البته آقایان مطالعه می‌فرمایند پیشنهاد جناب آقاى شمس را که من از صمیم قلب تشکر می‌کنم از ایشان مثلاً الان حکومت نظامی‌حق ندارد راجع به مطبوعات دخالت کند این صریح قانون است ولى باز هم می‌کند حکومت نظامی ‌حق ندارد روزنامه را توقیف بکند این باید برود به عدلیه این حکم قانون است ولى رویش عمل نمی‌کنند این است آنچه که راجع به مطبوعات است من از صمیم قب از شما تشکر می‌کنم که موافقت شود بیاید در مجلس‏ و مجلس رأى بدهد اگر می‌دانید که بهتر است در مجلس مطرح بشود من مخالفتى ندارم این عرایض را که کردم فقط خواستم راجع به کمیسیون مشترک توضیح بدهم از زحماتى که می‌کشند و صمیمتى

+++

که واقعاً از خود رئیس کمیسیون که آقاى دادگر باشد که من خدمت ایشان نرسیده بودم و حالا می‌خواهم استفاده کنم که حسن‌نیت و بی‌غرضى در او و سایر اعضا کمیسیون هست نگرانى هم نیست معذلک اگر در نظرتان آن قانون جامع نیست من موافقم و مخالفتى ندارم‏

عبدالصاحب صفایی- احسنت با این مخالفتتان‏

7- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت فرهنگ‏

رئیس- آقاى معاون وزارت فرهنگ معاون وزارت فرهنگ (حداد)- بنده می‌خواستم به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانم که وزارت فرهنگ براى تکمیل کادر آموزشى هنرستان عالى موسیقى و تربیت افسران موزیک چون احتیاج بدانشمندان و استادان فنى داشته است لایحه‌ای تنظیم کرده که تقدیم مجلس محترم می‌کنم.

8- تقدیم یک فقره لایجه به وسیله آقاى معاون وزارت کشور

رئیس- آقاى معاون وزارت کشور

معاون وزارت کشور (دکتر افخم حکمت)- با اجازه آقایان محترم لایحه‌ای است براى ساختمان اداره کل آمار که تقدیم مجلس شوراى ملى می‌کنم (بسیار خوب است) ساختمانى است براى دستگاه‌هاى آمارى که در آن محل تمرکز داده می‌شوند (عده‌ای از نمایندگان- بسیار خوب است)

9- تعیین موقع ودستور جلسه‏‌ بعد- ختم جلسه‏

رئیس- نسبت بپیشنهاد آقاى قنات آبادى اعلام رأى می‌کنم و جلسه را ختم می‌کنم جلسه بعد روز سه شنبه خواهد بود دستور لایحه اعتبار وزارت کشور و همینطور لوایح دیگرى که تقاضا شده جزو دستور باشد البته با رأى مجلس تکلیف مقدم و مؤخر بودن آن‌ها معلوم می‌شود (قنات‌آبادى- می‌خواستم استدعا کنم که لایحه مستمری‌ها را جزء دستور بگذارید) آن هم جزو دستور است.

 (مجلس ده دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294924!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)