کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 94 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 28 آذر ماه 1329  

 

فهرست مطالب:

1- قرائت اسامی غائبین و طرح صورت مجلس قبل

2- بیانات قبل از دستور- آقایان: آزاد- دکتر بقایی- وزیر کشور- ابریشم‌کار- سالر بهزادی

3- ثصویب صورت مجلس.

4- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون مخصوص نفت.

5- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 94

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 28 آذر ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1- قرائت اسامی غائبین و طرح صورت مجلس قبل

2- بیانات قبل از دستور- آقایان: آزاد- دکتر بقایی- وزیر کشور- ابریشم‌کار- سالر بهزادی

3- ثصویب صورت مجلس.

4- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون مخصوص نفت.

5- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت ده صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1- قرائت اسامى غائبین و طرح صورت مجلس جلسه قبل‏

رئیس- صورت غائبین جلسه قبل قرائت مى‌شود:

( به شرح زیر قرائت شد)

غائبین با اجازه: آقایان: خاکباز- محمود محمودى- برومند- سالار سنندجى- حسن اکبر- تیمور‌تاش- اقبال آشتیانى‌زاده- شهاب خسروانى- حبیب پناهى- افشار صادقى‏

دیر‌آمدگان با اجازه: آقایان: فرامرزى و امی‌ر افشارى یک ساعت‏

دیر‌آمدگان بى‌اجازه: آقایان- پیراسته- تولیت- خسرو قشقایى یک ساعت.

رئیس- نسبت به صورت جلسه قبل نظرى نیست؟

نبوی- آقاى شوشترى بیمار و بسترى هستند اطلاع هم داده‌اند که حضورتان عرض کنم که قادر به حضور نیستند.

رئیس- بسیار خوب آقاى صدر می‌ر‌حسینى بفرمایید.

صدر می‌ر‌حسینى- در صورت جلسه یک اشتباه شده که بایستى اصلاح شود نوشته شده (دیوان محاسبات دو سال است مرده) باید (ذیحساب) بشود.

رئیس- بسیار خوب آقاى ذوالفقارى بفرمایید.

ناصر ذوالفقارى- در صورت جلسه چند غلط نوشته شده که بنده اصلاح می‌کنم و می‌دهم به تند‌نویسى ضمناً جناب آقاى وزیر کشور نیست به توضیحى که راجع به فرار افراد حزب منحله توده در اینجا دادند عین اعلامیه شهربانى را اینجا خواندند عرض می‌کنم که این توضیح قانع کننده نیست و من می‌خواهم هر چه زودتر جریان امر و وضعیت در مجلس شوراى ملى توضیح داده شود و به عرض مجلس شوراى ملى برسد.

رئیس- آقاى پیراسته بفرمایید.

پیراسته- بنده مدتى است که کسالت دارم و به واسطه کسالت در مجلس حاضر نشدم خواستم جریان را به عرض برسانم که اصلاح شود.

رئیس- اصلاح مى‌شود آقاى وزیر کشود بفرمایید.

وزیر کشور- آقاى ذوالفقارى مگر انتظار داشتند که بنده چیزى بگویم که برخلاف اعلامیه شهربانى باشد؟ این که نمى‌شود بنده عین همان مطلب را یک قدرى مفصل‌تر به عرض مجلس شورای ملى رسانیدم و مطلب حقیقت بود و خود بنده هم عرض مى‌کنم که قانع کننده نیست و تعقیب می‌کنم و نتیجه را به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسانم‏.

عده‌اى از نمایندگان- صحیح است‏.

2- بیانات قبل از دستور- آقایان؛ آزاد- دکتر بقایى- وزیر کشور ابریشم‌کار- سالار بهزادى‏

رئیس- نسبت به صورت مجلس دیگر نظرى

+++

نیست (گفته شد- خیر) صورت مجلس بعد تصویب مى‌شود.

رئیس- چند نفر از آقایان نطق قبل ار دستور کرده‌اند و آقاى الله‌یار صالح وقت‌شان را به آقاى آزاد داده‌اند آقاى آزاد بفرمایید.

آزاد- مطالبى را که بنده مى‌خواهم به عرض آقایان محترم برسانم یک قسمتش راجع به این جریان اخیرى است که در مجلس شوراى ملى و در مجلس سنا هم تذکرى در این خصوص داده شده است این موضوع راجع به قضیه عراق است که هم در این مجلس منعکس شده و هم در مجلس سنا ابتدا این قضیه در روزنامه اطلاعات به طور خبر درج شد بعد موضوع در مجلس شوراى ملى هم مطرح شد و بعد در مجلس سنا هم مطرح شد که عراقی‌ها نسبت به ایرانى‌ها اذیت و آزار مى‌کنند و نمى‌گذارند که به زبان فارسى ضحبت کنند و چه و چه اتفاقاً در این یکى دو روز- چند نفر از عراق آمدند اشخاص با اطلاعى هم بودند به دیدن من آمده بودند پرسیدم که در عراق وضعیت ایرانی‌ها چطور است از نقطه نظر تحصیل و وضع آنجا آنها گفتند که مدارس ایرانى در عراق از بهترین مدارس عراق شمرده مى‌شوند و حتى مثل مدارس ایرانی‌ها در عراق در تهران هم نیست خیلى مدارس منظم و خوبى است همچنین مى‌گفت در سامره و کاظمین و کربلا اصلاً تمام صحبتى که مردم مى‌کنند فارسى است و همه ایرانى هستند مى‌گفت اگر برنج می‌خرى مى‌گوید منى 2 تومان و یا روغن مى‌خواهى بخرى مى‌گوید منى فلان قدر و یا پارچه مى‌خرى مى‌گوید مترى 10 تومان یا قند همین طور وقتى یک عربى مى‌آید آنجا با او عربى صحبت مى‌کنند راجع به قسمت فشار به ایرانی‌ها پرسیدم گفت خیر فشارى وارد نکرده‌اند سفارت عراق هم اعلامیه‌اى منتشر کرده است ولى چون در این روزها صحبت نفت در بین است براى این که ذهن مردم را مشوب بکنند هر روز یک شعبده‌اى درست مى‌کنند یک روز راجع به خوزستان مى‌گویند فلان مى‌کنیم یک روز آمده‌اند مى‌گویند ایرانى‌ها را اذیت مى‌کنند مى‌خواهم عرض کنم که سیاست انگلیس‌ها دیگر کهنه شده و دست اینها را خوانده‌اند اینها فایده ندارد امروز که ملت ایران تمام فکرش متوجه قضه نفت است اینها مى‌خواهند فکر مردم را به این طرف و آن طرف مشغول کنند و این آقایانى که می‌آیند این صحبت‌ها را مى‌کنند و این چیزها را در روزنامه‌ها مى‌نویسند غیر از این که خودشان را رسوا مى‌کنند نتیجه دیگری براى مردم ایران ندارد و حتماً خودشان را رسوا مى‌کنند و انگلیس‌ها چیزى عایدشان نمی‌شود موضوع دیگرى که مى‌خواستم به عرض برسانم مسئله فرار توده‌اى‌ها است فرار توده‌ای‌ها به عقیده من یک ذره اهمیت ندارد از این گونه حوادث همیشه اتفاق مى‌افتد در همه جا زندانى فرار مى‌کند فرار این چند نفر اهمیتى ندارد این سرو صداها و داد و فریادها به عقیده من از دو قسمت است یکى همین قضیه نفت است که مى‌خواهند مردم را مرعوب بکنند یکى دیگر هم روى همان مطالبى است که در روزنامه‌ها در چندى قبل نوشته شده بود و آن این است که اتلى و ترومن مى‌خواهند در ایران یک سیاست متهورانه ایجاد بکنند اغلب آقایان هم گمان مى‌کنم که این خبر را خوانده باشند این سیاست پرونده لازم دارد آقایان درست توجه بفرمایند یک دفعه دولت‌هاى دیگرى نمی‌توانند بیایند یک دولتى را بگویند که بزن و بکش این را باید پرونده‌هایى درست بکنند امروز مى‌گویند توده‌ای‌ها این جور می‌کنند فردا مى‌گویند که فلان کار شد اینها تمام حقه‌بازى است و الا فرار این 5 نفر یا 10 نفر اهمیتى ندارد اینها یا در جایى مخفى هستند یا فرار کرده‌اند و رفته‌اند اگر فرار کرده‌اند و رفته‌اند که هیچ و اگر اینجا مخفى هستند مثل زندان است این چه اهمیتى دارد؟ دارند هى توسعه می‌دهند و به قول فرنگی‌ها (دولویه) مى‌کنند به عقیده من اینها براى یک نتایجى است که مى‌خواهند بعد ببرند و الا چه فایده دارد اگر توده‌ای‌ها بیرون می‌آمدند چه مى‌کردند؟ الان در تهران 100 نفر یا 200 نفر هستند چه مى‌کنند؟ غیر از روزنامه مردم و مطالبى که مى‌نویسند و شب مى‌اندازند در خانه‌ها کار دیگرى از آنها ساخته نیست اینها به عقیده من اهمیتى ندارد مى‌خواستم این قضایا را توضیح بدهم که خاطر آقایان مستحضر باشد یک قسمت دیگر راجع به اداره شهربانى است که مى‌خواهد مردم را به یک چیزهایى متوجه کند دیروز یک عده مرد صورت بسته را فرستاده‌اند به‏.

روزنامه شاهد و یک عده‌اى که آنجا بوده‌اند با چوب و سنگ آنها را بیرون کرده‌اند خواهش مى‌کنم از آقاى وزیر کشور که اینجا تشریف دارند دستور بدهند به اداره شهربانى که تهدید نکنند مردم را در این موقع که ملت ایران مى‌خواهد استیفاى حق خودش را از شرکت نفت بکند این فکر مردم را مشوب نکنند و تحریکات در بین مردم نکنند اینها خیانت به مملکت است اینها خدمت به اجنبى است و رئیس شهربانى نباید این کار را بکند (نریمان- اینها ترور افکار است) یک مسئله دیگرى که می‌خواهم عرض بکنم راجع به سازمان برنامه است البته آقایان مى‌دانند که راجع به سازمان برنامه سر و صداى مردم خیلى بلند بود مردم مى‌گفتند دویست میلیون تومان پول کشور ایران را در یک سال تلف کردند در ابتدا من خیال مى‌کردم که تمام پول‌ها را کارمندان دولت خورده‌اند ولى بعد از این که کمیسیون برنامه انتخاب شد و بنده هم به عضویت آن انتخاب شدم کمیسیون تصمیم گرفت که سه سو‌کمیسیون تشکیل بشود یکى براى رسیدگى به پرسنل سازمان برنامه یک سو‌کمیسیون براى رسیدگى به عملیات گذشته سازمان و یک سو‌کمیسیون هم براى این که کارهاى سازمان برنامه تحت نظر آنها باشد بنده هم انتخاب شدم براى این که آن کارهایى را که از حالا به بعد سازمان برنامه مى‌کند به کمیسیون اطلاع دهیم (صدرى- این صحیح نیست کمیسیون باید خودش رسیدگى بکند و گزارش بدهد) بنده عرض نکردم که سو‌کمیسیون خودش مستقل است البته سود کمیسیون‌هایى که تشکیل می‌شود در تحت نظر کمیسیون است این توضیح واضحات بود که جنابعالى فرمودید (بهادرى- جوان است اهمیتى ندارد) عرض کنم که پریشب آقاى دکتر نخعى تشریف آوردند با خیلى عجله که یک لایحه‌اى است خیلى خیلى با عجله آقایان باید مطالعه بفرمایید و تصویب کنند بعد پرسیدیم که این لایحه چیست قبل از این که لایحه مطرح بشود صحبت زیاد کردند روى بدبختى مردم جنوب و بنادر جنوب که مردم بنادر جنوب بیچاره و بدبخت هستند خیال کردیم که اینها واقعاً نقشه‌اى کشیده‌اند که این بیچاره‌ها از بدبختى نجات پیدا کنند با این عجله‌اى که داشت (فرامرزى- آنها بدبخت نیستند بدبخت‌شان کردند) یک مرتبه دیدیم لایحه عبارت از این است که دویست و پنجاه هزار تومان بدهند به انگلیس‌ها که در چهار بندر جنوب عمق دریاها را تعیین کنند (امامى‌اهرى- چقدر؟) 250 هزار تومان بیست هزار لیره 19 هزار لیره بدهند به انگلیس‌ها که عمق بندر‌هاى جنوب را پیدا کنند (صفوى- خیلى مهم است نقشه این بندر‌سازى است) خیلى مهم حالا گوش کنید تا آخر گفتیم آقا جان این عمق دریاها که می‌خواهید تعیین کنید اولاً این چندان مورد احتیاج نیست که در این موقع بدبختى مردم بیایند دویست و پنجاه هزار تومان بدهند که عمق دریا را تعیین کنید از طرف دیگر وجب به وجب اینها عمق دریا را مى‌دانند گذشته از اینها خود وزارت جنگ یک سازمان بحریه‌اى دارد و غیر ممکن است که عمق این دریاها را نداند گفتند خیر عمق دریا را وزارت جنگ نمی‌داند و علاوه بر عمق دریا یک کارهاى دیگر هم مى‌خواهند بکنند گفتیم چه کارهایى گفتند آب شیرین را باید بخشدار و فرماندار تهیه کند چه مناسبت دارد که انگلیس‌ها بخواهند آب شیرین براى بنادر جنوب تهیه کنند چون دلم مى‌خواهد هر کار را خوب تعقیب بکنیم دیروز رفتم وزارت جنگ از آقاى وزیر جنگ پرسیدم شما یک نقشه‌اى دارید که بدانید عمق دریاها در بنادر جنوب چقدر است گفت البته ما نقشه داریم براى این که مسلم بشود اجازه بدهید من با فرمانده نیروى دریایى صحبت کنم با ایشان صحبت کردند ایشان هم گفتند ما در بنادر جنوب وجب به وجب عمق دریا و پستى و بلندى آن را می‌دانیم نقشه هم اینجا حاضر است هر کس می‌خواهد بیاید ببیند حالا شما آقایان ملاحظه کنید که چطور پول‌هاى ملت بدبخت ایران را مى‌دهند مفت انگلیس‌ها مى‌خورند ملت بدبخت ایران نان ندارد برق ندارد آسفالت ندارد آن وقت یک عده وطن‌فروش و خائن مى‌آیند مى‌نشینند و هى تصمیم مى‌گیرند که چقدر به انگلیس‌ها بدهیم شکر 42 لیره را به 48 لیره بخریم اینجا فلان کار را بکنیم آنجا فلان کار را بانک ملى را هر چه کوشش کنید یک پول به کسى نمى‌دهد ولى یک کارخانه کاغذ‌سازى انگلیس‌ها داشتند که سى سال کار کرده و خراب شده بود که باید حالا این کارخانه را بیندازند توى رودخانه تایمز آمده‌اند.

که آن را بدهند به ایران و آن کارخانه را فرید لیپ مى‌خواهد راه بیندازد بانک ملى آمده سه میلیون تومان به اقساط به آن کارخانه داده در صورتی که یک تاجر بدبختى اگر بخواهد یک کارخانه وارد بکند هر قدر به بانک ملى استغاثه و ناله بکند که به من پول قرض بدهید که من این کارخانه‌ای را که وارد کرده‌ام نصب بکنم چیزى نمی‌دهند (عده‌اى از نمایندگان- صحیح است) ولى وقتى که برسد به انگلیس‌ها هر چه که بخواهند مى‌دهند هیچ کس هم نیست که رسیدگى بکند بنده خیلى تشکر مى‌کنم از آقاى کشاورز‌صدر و آقاى صدر‌زاده و آقاى سالار بهزادى

+++

وقتى ایشان آن پیشنهاد را دادند همه آقایان تکذیب کردند و ایشان را ملامت کردند و گفتند آقا لازم نیست مردم الان احتیاجات مبرم و لازم‌ترى دارند من انتظار دارم که این کمیسیون برنامه جلوى این عملیاتى که سازمان برنامه برخلاف کرده است بگیرد و همچنین انتظار دارم از آقایان که یک قدرى ملاحظه بفرمایید که این اشخاصى که منافع کشور ایران را به اجنبى می‌دهند یکى دو نفر را لااقل مجازات بفرمایند تا بالأخره رواج اجنبى‌پرستى در ایران برطرف شود.

رئیس- آقاى دکتر بقایى‏.

دکتر بقایى- بنده بدواً می‌خواستم یک شایعه را که از چند روز قبل در افواه پیدا شده با اجازه آقایان تکذیب بکنم و آن این است که چند روز است مى‌گویند در مجلس شوراى ملى اشخاصى در نظر دارند که پیشنهاد کفایت مذاکرات یا پیشنهاد فوریت گزارش کمیسیون نفت را بدهند البته این موضوع به هیچ‌وجه قابل قبول نیست چون من یقین دارم که آقایان نمایندگان محترم همه در این وضعیت به خصوص توجه به افکار عمومى دارند و مى‌دانند که یک چنین پیشنهادى در یک چنین موقعى چقدر اسباب عصبانیت و نارضایتى مردم را فراهم مى‌کند و براى شخص پیشنهاد دهنده یک ننگ بزرگى خواهد بود و بالأخره نتیجه‌اى هم نخواهد داشت به این جهت بنده خواستم این موضوع را تذکر داده باشم و این شایعه به این وسیله تکذیب می‌شود موضوع دیگرى که می‌خواستم حضور آقایان محترم عرض کنم موضوع توجه شدید افکار عمومى به مسائل روز و عدم توجه دولت به طور کلى به افکار عمومى است بنده می‌خواستم در تأیید بیانات جناب آقاى وزیر کشور صمیمانه تشکر بکنم چون دولت رسماً مشغول شرارت شده آقایان هیچ کلمه دیگرى وجود ندارد پریشب 6 نفر چاقو‌کش ریختند توى محل روزنامه شاهد همان طوری که آقاى آزاد فرمودند چهار نفر از اینها را بنده رؤیتاً می‌شناسم و دو نفر را هم به اسم می‌شناسم و این دو نفر حقوق‌بگیر شهربانى هستند و این چهار نفرى را که ما می‌شناسیم کسانى هستند که در موقع انتخابات اول که باطل شد مأمورین شهربانى بودند که براى تعویض صندوق‌ها فعالیت مى‌نمودند همه اینها را مى‌شناسند و کسانى هم که در چاپخانه بودند اینها را شناختند اینها همان‌هایى بودند که وقتی که ما براى ابطال آرای صندوق لواسات میتینگ می‌دادیم آمدند و شرارت کردند.

این موضوع را بنده براى این که اتمام حجت کرده باشم همان شبانه به کلانترى و به شهربانى و دادسرا تلفن کردم البته مأمورین شهربانى پس از سه ربع ساعت آمدند بعد از آن که اسماً کار خودشان را کردند و چاپخانه را زیر و رو کردند در حدود پنج هزار تومان خسارت از لحاظ حروف وارد کردند آمدند مداخله کردند آقاى بازپرس کشیک هم آمد پرونده را تشکیل داد ولى دیروز تو‌دهنى که مردم به این عمل زدند براى ما بسیار مشوق بود براى این که متجاوز از سه هزار نفر مردم به تقاضاى بنده آمدند آنجا وضعیت را مشاهده کردند و دیدند دولت چه کار دارد می‌کند و خود مردم داوطلب شدند که چاپخانه ما را محافظت بکنند و دیشب 40 نفر از بازرگانان مصر از محترمین در محل چاپخانه تا صبح بیدار بودند براى این که چاپخانه را حفظ بکنند و بنده شخصاً خیال می‌کردم که دستگاه دولتى خجالت بکشد و پى به وقاحت این موضوع ببرد و حاضر به اهانت به مردم تهران نشود ولى با کمال تأسف باید عرض کنم که یک ساعت و سه ربع بعد از نصف شب مأمورین پلیس مخفى یعنى مأمورین جناب آقاى اردلان که اینجا تشریف دارند آمدند و در چاپخانه را شکستند براى این که همان عمل جنایت‌آمیز را تکرار کنند ولى این 40 نفرى که آنجا بودند ریختند بیرون و با سنگ و چوب جواب آنها را دادند و نگذاشتند آنها بیایند تو بعد هم از تیرها رفته بودند بالا براى این که برق را قطع بکنند این کار را هم نتوانستند بکنند فقط برق تمام کوچه را قطع کردند و برق چاپخانه را موفق نشدند قطع بکنند بنده اینجا می‌خواهم به عنوان وکیل تهران خدمت آقایان عرض کنم و به دولت هم تذکر بدهم که ما براى مقابله این کار عاجز نیستیم ملت ایران پشت سر ما ایستاده ما تمام آنها را مى‌توانیم بکشیم و دیشب من رسماً هم به شهربانى اعلام کردم که اگر این قرتى‌بازى و لوطى‌بازى را بخواهند تجدید بکنند هر کس که بیاید آنجا نعشش به زمین خواهد بود و از امشب هم مردم تهران همان طور که دیشب تا صبح کشیک دادند الان هم آنجا کشیک می‌دهند بعداً هم کشیک خواهند داد. باید دست از این قرتى‌بازى برداشت بنده در روزنامه نوشتم پرونده تشکیل شده آنها مأمورین مخفى شهربانى بودند ما مى‌توانیم آنها را نشان بدهیم مى‌توانیم تحویل بدهیم به من اطلاع داده‌اند که باز دستور داده شده است و بنده می‌دانم چه اشخاصى در آن کمیسیون بوده‌اند که این دستور را داده‌اند و من تمام این اطلاعات را دارم و دیشب ساعت هشت و نیم بعد از ظهر بنده به شهربانى اعلام کردم که اینها باز می‌خواهند بیایند ولى البته پست شهربانى اعلام کردم که اینها باز می‌خواهند بیایند ولى البته پست شهربانى در کوچه وجود نداشت که اینها نتواند بیایند در را بشکنند و این جریان اتفاق بیفتد و دوباره تلفن کردم بعد از نیم ساعت پاسبان آمد براى این که در شکسته شده را محافظت بکند ولى این را آقایان بدانند اگر می‌خواهید ایجاد انقلاب بکنند بسیار کار آسانى است من به تنهایى می‌توانم تهران را منقلب بکنم (وزیر کشور- نمی‌توانید) مأمورین شما فردا شب یا امشب اگر آمدند آن مأمورین مخفى‌تان آقاى اردلان نعش‌شان آنجا خواهد بود این را دانسته باشید در وسط قرن بیستم نفت را نمی‌شود این جور داد به انگلیس‌ها این بازی‌ها نفت براى انگلیس‌ها نمی‌شود و روز به روز وضعیت بدتر مى‌شود حرف قانونى دارید بگویید با قانون باید صحبت بکنید ما همیشه مطابق مقررات قانونى رفتار کرده‌ایم حتى آن قانونى را که ظالمانه تشخیص دادیم مثل این قانون مطبوعات هر وقت که به ما ابلاغ شده است کاملاً رعایت کرده‌ایم ولى صداى مردم را با این بازی‌ها نمی‌شود خفه کرد این را بنده خواستم به آقایان تذکر بدهم دولت هم بداند که مردم ایران دیگر زیر بار این چیزها نخواهد رفت و به آن ارباب‌ها هم بفرمایید.

رئیس- آقاى وزیر کشور

وزیر کشور- اولاً بنده متأسف هستم که در ضمن اظهار مطلبى آقاى نماینده محترم از نزاکت خارج می‌شوند بنده هم مى‌توانم بگویم شما لوطى‌بازى مى‌کنید (دکتر بقایى- بنده از نزاکت خارج نشدم) شما از نزاکت خارج می‌شوید شما مى‌گویید که دولت لوطى‌بازى می‌کند من هم مى‌گویم که شما لوطى‌بازى می‌کنید حرف را باید با نزاکت زد (دکتر بقایى- عملش لوطى‌بازى است) وکیل مجلس شوراى ملى حق دارد حرف بزند سؤال بکند استیضاح بکند وزیر هم بیاید جواب بدهد (مکى- دزدى هم بکند) ولى این که در شأن مجلس نیست (دکتر بقایى- دولت لوطى‌بازى می‌کند) لوطى‌بازى شما می‌کنید.

آزاد- مزخرف نگو دزد فرارى فضولى نکن‏.

مکى- چادر سرت کردى فرار کردى.

دکتر بقایى- دولت لوطى‌بازى می‌کند

وزیر کشور- لوطى‌بازى خودت می‌کنى خفه شو.

رئیس- من به همه آقایان تذکر مى‌دهم ساکت شوید.

دکتر شایگان- حاج دزد‌الممالک فرارى.‏

دکتر بقایى- دولت شرارت مى‌کند.

آزاد- مردیکه دزد فرارى، فرارى، فرارى‏.

( زنگ رئیس- همهمه نمایندگان)

رئیس- اگر ساکت نشوید من به همه آقایان اخطار خواهم کرد آقاى اردلان مطالبتان را بفرمایید.

وزیر کشور- مطلبى فرمودند بنده هم اطلاع از موضوع ندارم الان هم آقاى نخست وزیر به من تلفن کردند که شما بروید مجلس شوراى ملى بنده تحقیق می‌کنم هر کس خلافى کرده تعقیب می‌کنم ولى همین هم قانون دارد و تا وقتى که مجلس شوراى ملى نقص نکرده به قوت خود باقى است و شهربانى اگر ببیند یک روزنامه‌اى برخلاف اصول مملکت یا به مقاماتی که نباید توهین بشود رفتار مى‌کند می‌تواند آن روزنامه را توقیف بکند و حتى روزنامه دیگر هم به جاى آن نمی‌شود منتشر کرد و در زیرش نوشت شاهد توقیف است و باز هم انتشار یابد حال این بحث قانونى دارد شما هم مى‌گویید ما هم مى‌گوییم هر چه مجلس شوراى ملى قضاوت کرد صحیح است اما دیگر حرف رکیکى جزء صحبت نیست.

رئیس- همان طورى که آقایان نمایندگان مصونیت دارند وزرا هم در مجلس مصونیت دارند (نریمان- ندارند) من دارم صحبت می‌کنم شما حق ندارید حرف بزنید گوش بدهید آقا شما مطابق ماده 19 حق ندارید حتى نطق وکیل را قطع کنید چه رسد به رئیس مجلس ساکت باشید شما هر چه می‌خواهید می‌کنید همان طوری که آقایان نمایندگان مصونیت دارند وزرا هم که اینجا مى‌آیند باید از طرف آقایان احترام‌شان محفوظ باشد (صحیح است) مجلس شوراى ملى جاى بحث و استدلال است به هم حرف رکیک زدن معنى ندارد بنده توجه آقایان را به این موضوع جلب مى‌کنم خواهش مى‌کنم بیاناتتان را هر چه می‌خواهید انتقاد‌آمیز باشد بفرمایید ولى از گفتن الفاظ رکیک و کلمات بى‌مورد خوددارى کنید بنده مجبورم ماده نظامنامه را اجرا کنم این طرز مجلس نیست آقاى ابریشم‌کار بفرمایید.

دکتر بقایى- بنده مطابق ماده 9 اخطار دارم

+++

رئیس- ماده 90 موضوعى ندارد.

دکتر بقایى- اجازه بفرمایید ایشان راجع به توقیف می‌فرمایند بنده یک کلمه راجع به توقیف‌هاى غیر قانونى چیزى نگفتم راجع به شرارت گفتم راجع به مأمورین چاقوکش شهربانى گفتم راجع به توقیف رسمى بنده یک کلمه نگفتم.

رئیس- آقاى ابریشم‌کار بفرمایید.

ابریشم‌کار- بنده چون صبح براى اسم‌نویسى که آمدم با آقاى سالار بهزادى توأم وارد شدیم این است که بنده نصف وقت خودم را به ایشان تقدیم می‌کنم هر وقت که نصف شد به بنده اطلاع بدهید موضوعى را که بنده خواستم حضور آقایان عرض کنم این است چند روز است در جراید صحبت از خوزستان و عراق عرب و مرز و این جور چیزها می‌شود بنده ابتدائاً خواستم عرض کنم به طوری که تحقیق کرده‌ام مناسبات کشور ایران با کشور عراق کاملاً برادرانه است ( صحیح است) و به هیچ‌وجه من‌الوجوه اختلافى بین ما نیست و حتى گفته شده بود و یا نوشته شده بود که به اتباع ایران در عراق فشارهایى وارد شده بنده شخصاً تحقیق کردم اساسى ندارد شاید خود دولت عراق هم تکذیب کرده باشد (موقر- حاج آقا این طور نیست) امیدوارم انشاء‌الله این جور باشد (الله‌یار صالح- سفارت عراق تکذیب کرده) عرض می‌کنم ولى اساس موضوعى که بنده خواستم عرض کنم گر چه وکلاى خوزستان هم قبلاً اشاره‌اى فرمودند در این خصوص ولى چند نکته بود که بنده لازم دانستم خدمت آقایان عرض کنم یک نویسنده عربى از یمن یا زنگبار یا مسقط نوشته است در موضوع خوزستان و اینها بنده از ارباب جراید خواستم استدعا بکنم اولاً به این جور نویسندگانی که نه اطلاعى دارند و نه معروفیتى دارند و نه نوشته آنها رسمیتى دارد چندان لزومى ندارد که نوشته‌هاى آنها در جراید مهم ما انعکاس پیدا بکند و لازم نمی‌دانم استدلال بکنم در اطراف خوزستان بنده مى‌بینم در آن تاریخ‌هاى قدیم از هزار سال پیش در مسالک‌الممالک حمدالله مستوفى قزوینى آنجا را اسم خوزستان نوشته‌اند مخصوصاً اسم برده‌اند از هویزه و نورق که شادگان امروز باشد یک کسى بر مى‌دارد مهمل می‌نویسد عربستان بنده چه کار کنم شاید مثلاً کویت عربستان باشد ولى این چه ارتباطى با خوزستان و یا هویزه و بنى‌طرف دارد خوزستان تاریخچه و قباله ایران است خواستم ضمناً شمه‌اى عرض کنم از احساسات وطن‌خواهى خوزستانی‌ها که البته ارتباط به این نوشته‌ها دارد اگر خاطر شریف آقایان هست که خوانده باشد یک دولت خارجى نمی‌دانم صد و پنجاه سال پیش اراده کرد به مرز ایران حمله بکند شاهزاده‌اى فرمانده قشون بود در آنجا کشتى‌ها که آمدند و به مرز ایران که خرمشهر امروز باشد حمله کردند آن شاهزاده والا‌تبار آن روز عقب‌نشینى کرد و به مرحوم شیخ عیسى‌خان گفت که تو هم عشایرت را بیاور عقب گفت شاهزاده تو مى‌گویى ولى من این بیرق شیر و خورشید را جواب چه بگویم خون من باید اینجا ریخته شود و حرکت نکرد کشتی‌ها هم برگشتند و همان ملت خوزستان بود که با تفنگ انها را راندند و بیرون کردند (احسنت) بنده در سال 25 یادم هست در مقابل آن قضیه آذربایجان و آن انجمن ایالتى می‌شومى‌که آنجا بر پا شده بود یگانه جایى که انجمن ایالتى آنجا رو به روى انجمن ایالتى آذربایجان و آن انجمن مصنوعى بر پاشد خوزستان بود خوزستانی‌ها خودشان را سرحد‌دار ایران از هزار سال پیش می‌دانند (صحیح است) روى همان عرق وطن‌خواهى و دفتر‌هایى در شهر‌هاى خوزستان باز شد براى اسم‌نویسى به نام فداییان آذربایجان الان دفاتر حاضر است در شهرستان‌هاى خوزستان در ظرف دو هفته 6 هزار نفر جوان خوزستانى اسم‌نویسى کردند (احسنت) لباس‌هاى متحد‌الشکلى تشکیل دادند که هنوز نمونه لباس‌ها آنجا موجود است می‌خواهم عرض کنم شاید در حدود واقعاً 500 طاقه چلوارى براى کفن حاضر کرده بودند خدا را شکر در اثر اهتمام شخص اعلیحضرت همایونى کار به آنجا نرسید که احتیاجى داشته باشد و تمام این مفسده‌ها و مفسدین رانده شدند بنده براى اثبات وطن‌خواهى خوزستان تا اینجا کافى می‌دانم (احسنت) و اما نکته دیگر این است که گفته شده است در خوزستان براى هدایاى عروسى به اجبار پولى گرفته شده است بنده متجاوز از 20 تا تلگراف داشته‌ام از خوزستان از نظر این که صدایم به مردم خوزستان برسد در همین جا قسم یاد می‌کنم و مى‌گویم پولى در خوزستان به اجبار گرفته نشده و این شخص آقاى بهرامى‌که بنده باز قسم یاد می‌کنم شریف‌ترین مردمى را که من دیده‌ام استاندارى در آنجا کرده این مرد محترم بوده (حائرى‌زاده- آن طبقات مختلفى را که احضار می‌کردند می‌خواستند شمش طلا درست کنند؟) هیچ مداخله‌اى در این کار نداشته است مردم از راه شاه‌دوستى .. (حائرى‌زاده- متملقین هستند) بنده آقاى حائرى‌زاده اهل جدال نیستم ولى 20 تا تلگراف‏ دارم توى جیبم که تکذیب کرده‌اند من اسمى از سرکار نبردم بهرامى هم مداخله نکرده شهربانى هم نکرده مردم از نظر شاه‌دوستى خودشان هدایایى تهیه کرده‌اند یک چیز به آقایان عرض کنم در آن عروسى اول شاید زیاد معنى این را نمى‌دانستند لیکن تمام ملت ایران و وکلا مى‌دانند که این عروسى یک عروسى واجبى است براى اعلیحضرت (صحیح است) مردم این مملکت یک انتظارات درخشانى را از این عروسى دارند یعنى مى‌خواهند پشتیبان و ولیعهد براى این مملکت پیدا بشود اینها خودشان رفته‌اند یک هدایایى درست کرده‌اند چه ارتباطى دارد به استاندار و فرماندار والله بالله این جور نیست این را بنده لازم دانستم به آقایان عرض کنم اما راجع به اشخاصى که از زندان فرار کردند به قول آقاى آزاد بنده اهمیت نمی‌دهم از این قضایا خیلى پیش مى‌آید اما در اصل موضوع به آقایان عرض کنم تصدیق بفرمایید این موضوع موضوع خیلى مهم است دولت باید این را در درجه اول اهمیت اوضاع مملکت قرار بدهد البته من منکر نیستم از همه جا زندانى فرار مى‌کند افسر فرار می‌کند این درست اما استدعا می‌کنم جناب آن وزیر کشور تشریف دارند امیدوارم همان طوری که فرمودند این در درجه اول اهمیت قرار داده بشود و این قضیه تعقیب بشود که مردم کاملاً بدانند حقیقتاً در هر کارى مجازاتى و تعقیبى هست متأسفانه جناب آقاى وزیر راه تشریف ندارند باز هم در دنباله فرمایشات جناب آقاى دکتر راجى بنده می‌خواستم عرض کنم که در خوزستان جناب آقاى وزیر کشور باران آمده راه خرمشهر مسدود شده است شوفرها و ماشین‌ها مال‌التجاره ایران را باید ببرند و از مرز عراق بیایند وارد ایران شوند آن پیمانکارى که این پیمان را بسته این راه را درست نمی‌کند والله بالله این مایه بدبختى است که مال‌التجاره تمام ایران توى گمرک زیر باران افتاده باشد و راه نباشد که آنها را بیاورند بنده نمی‌خواهم بیش از این در این خصوص صحبت بکنم آقاى سالار بهزادى بقیه وقت را می‌توانید استفاده بکنید.

رئیس- چهار دقیقه وقت ایشان باقى مانده است بفرمایید آقاى سالار بهزادى.‏

سالار بهزادى- بنده امروز می‌خواهم با اجازه نمایندگان محترم نسبت به چند موضوع مطالبى عرض و توجه دولت و عنایت آقایان نمایندگان محترم را به آنها جلب نمایم یکى موضوع شرکت آب و برق کرمان مى‌باشد اوضاع خراب و تأسف‌آور کرمان در اثر عدم توجه اولیای امور و فقر و بیچاره‌گى را که امروز مردم این استان گرفتار آن می‌باشند نه تنها با هیچ یک از استان‌هاى دیگر قابل مقایسه نیست بلکه براى مردم استان‌هاى دیگر قابل مقایسه نیست بلکه براى مردم استان‌هاى دیگر قابل تحمل نخواهد بود فقط قناعت و بردبارى مردم کرمان است که این وضع را تحمل نموه و توانسته‌اند در یک همچو وضع فلاکت و بیچارگى مستمرى ادامه زندگى بدهند این عقب‌افتادگى و بیچارگى معلول عوامل زیادى است که توضیح در اطراف آن وقت زیادترى می‌خواهد اهم آنها عدم توجه اولیای امور از بدو سلطنت قاجاریه تا به امروز به این قسمت از مملکت می‌باشد متأسفانه در دوران اعلیحضرت فقید هم که در اغلب نقاط مملکت عملیات عمرانى انجام شد در کرمان کوچک‌ترین اقدامى صورت نگرفت تا این که در نتیجه وضع کرمان به صورت امروز در آمده امروز کرمان در حکم مریض محتضرى است که اگر اقدام فورى و اساسى براى درمان دردهاى آن نشود مرگ و نیستى او قطعى است. براى نجات این قسمت از کشور بوده و امروز به طور قطع و یقین بدبخت‌ترین قسمت ایران می‌باشد دولت‌ها تا به حال هیچ‌گونه اقدامى و توجهى را ننموده‌اند مکرر از طرف نمایندگان استان هشتم تذکراتى به دولت‌ها داده شده و دست استمداد به طرف آنها دراز گردیده است در نتیجه تمام این اقدامات پس از مدت‌ها مذاکره و حتى چندین مرتبه شرفیابى حضور اعلیحضرت همایونى و استدعاى بذل توجه مخصوص به حال این قسمت از کشور قرار شد سازمان برنامه شرکتى در کرمان تشکیل دهد و براى تهیه آب و ایجاد برق براى کرمان اقدام نماید زیرا علت اصلى بدبختى کرمان کمى آب در مرکز این استان مى‌باشد و امروز وجود آب عامل اصلى و کلید سعادت این شهر تصخیص داده شده است متأسفانه برنامه تا به حال در مقابل اصرار نمایندگان کرمان تمامش به وعده و وعید گذرانیده است.

+++

رئیس- آقاى سالار بهزادى وقت شما تمام شد آقا که مطالب مفصلى داشتند بهتر بود یک روز اسم مى‌نوشتند و تمام مطالب آن را مى‌گفتند. این طور که نمی‌شود (معدل- مجلس موافقت مى‌کند ایشان بیانات‌شان را بکنند) به شما ارتباطى ندارد باید رأى بگیریم عده هم براى رأى کافى نیست آقایان اگر موافقت می‌کنند سه دقیقه دیگر صحبت کنند (نمایندگان- بله بفرمایید) بفرمایید آقاى بهزادى.

سالاربهزادى- ... و کوچک‌ترین اقدام عمل در این قسمت ننموده است در صورتی که وضع کرمان به طوری که عرض کردم ایجاب می‌نماید که براى نجات آن از خطر قطعى اضمحلال علاج فورى و اقدام مؤثر و فورى در آنجا بشود و الا این وعده‌ها تأثیرى نخواهد داشت و با این شیوه که سازمان تا به حال جزو عده عمل مثبتى انجام نداده و دولت‌ها هم کوچک‌ترین اقسامى نمى‌نمایند کرمان در معرض فناى قطعى قرار دارد و بنده از اینها به نام تمام نمایندگان استان هشتم از دولت تقاضا دارم که سازمان برنامه را وادار کنند زودتر به تأسیس این شرکت اقدام نمایند و نیز بانک کشاورزى کرمان را توسعه داده و اعتبارات کافى با تسهیلات لازم براى تحویل به کشاورزان و خورده مالکین در اختیار آن بانک بگذارند و به وزارت دارایى و به سازمان برنامه و بانک کشاورزى توصیه نمایند نسبت به کار پیوندزنى جنگل‌هاى کرمان که تنها اقدام مثبت و اساسى است که تا به حال در این استان انجام شده از کمک‌هاى مورد لزوم مضایقه ننمایند. نکته‌اى که در اینجا لازم است متذکر شوم آن است که ازبدبختی‌هاى کرمان یکى هم گرانى مواد نفتى و سوخت مى‌باشد به واسطه گرانى مواد نفتى مردم این استان نتوانسته‌اند از چاه‌هاى عمیق براى تهیه آب استفاده نمایند زیرا مواد نفتى در استان هشتم تقریباً پنجاه درصد از سایر نقاط کشور گران‌تر می‌باشد و شرکت به بهانه نبودن اسکله در بندر‌عباس و این که مجبور است نفت و بنزین این استان را با پیت و حلب در دسترس مردم بگذارد مبلغى زیاده بر نرخ سایر شهرها مطالبه می‌کند و از این راه در سال 20 تا سى میلیون ریال بیچاره مردم فقیر و پریشان کرمان پول زیادى به جیب شرکت می‌کنند در صورتی که شرکت در نقاط دیگر کشور که دورتر یا مثل کرمان مى‌باشند نفت را به نرخ متساوى با مراکز و شهرهاى مرکزى به فروش می‌رساند این قسمت را هم از دولت تقاضا دارم مورد مطالعه قرار داده و فکر اساسى براى آن بفرمایند زیرا مردم کرمان به قدر کفایت بدبختى و مصائب دارند و فقر و پریشانى آنها اجازه پرداخت این مبلغ گزاف را بیهوده به شرکت نفت مى‌دهند.

عرض دیگر بنده موضوع افتتاح آموزشگاه عالى بهداشت در شهر کرمان می‌باشد در این موقع که در سایر مراکز استان‌هاى کشور دانشکده پزشکى تأسیس شده و مقدمات تشکیل دانشگاه فراهم می‌شود گمان مى‌کنم مردم استان هشتم هم حق داشته باشند که افتتاح آموزشگاه عالى بهداشت را از وزارت بهدارى مصراً خواستار باشند زیرا احتیاج مبرم نواحى اطراف کرمان به بهدارى از نقطه نظر شیوع امراض گوناگون و دورى این استان از مراکز و کمى داوطلب براى رفتن به آن حدود ایجاب مى‌نماید که هر چه زودتر این آموزشگاه در کرمان افتتاح شود.

از جناب آقاى وزیر بهدارى که واقعاً در دوره وزارت خود خدمات زیادى انجام داده‌اند و براى تأمین بهداشت و تغییر وضع وزارت بهدارى که قبل از وزارت ایشان کوچکترین اثر وجودى از او دیده نمی‌شد حداکثر کوشش و فداکارى را نمود انتظار داریم به این تقاضاى نمایندگان استان هشتم عطف توجه نمایند و همان طور که وعده فرمودند آموزشگاه عالى بهداشت را در کرمان زودتر افتتاح فرمایند البته خواهش ما این است که انجام این امر موکول به اول سال تحصیلى آینده نشود و در اسرع وقت انجام گیرد.

3- تصویب صورت مجلس جلسه قبل‏

رئیس- فعلاً براى رأى عده کافى است صورت مجلس قبل تصویب مى‌شود.

4- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون مخصوص نفت

رئیس- گزارش کمیسیون نفت مطرح است آقاى دکتر شایگان بفرمایید.

دکتر شایگان- حال بنده به واسطه نقاهت و مرض مناسب با حرف زدن نیست و به همین جهت از دخالت در جریانات روز حتى‌الامکان خوددارى کرده‌ام و مى‌کنم ولى چون مسئله نفت از مسائلى است که براى ایران اثر حیات و ممات مملکت ما بستگى به این موضوع دارد و به نظر من مبارزه ملت ایران براى استیفاى حقوق خود مثل جهاد فى سبیل‌الله است سکوت خود را در این موقع صحیح ندانستم ولو این که این چند دقیقه صحبت باعث نکس مرض من بشود و شاید نتیجه وخیم براى مزاج من پیدا کند (فرهودى- خدا نخواسته باشد) براى این که وجود افراد در مقابل منافع ملى ارزشى ندارد ما امروز یا فردا یا چهار روز دیگر فانى مى‌شویم ولى ملت ایران باقى و جاودان است (صحیح است) براى آن وجود جاودان طبیعى و منطقى است که افراد اگر لازم بشود جان خودشان را هم فدا بکند (صحیح است) تا چه رسد به این که بیم باشد، آقایان توجه فرموده‌اند که بنده نسبت به این گزارش کمیسیون به عنوان موافق مشروط اسم نوشته‌ام (جمال امامى- مشروط یعنى چه خودتان امضا کرده‌اید) حالا توضیح عرض مى‌کنم که چرا موافق مشروط اسم نوشتم اولاً موافقت بنده راجع است بر لایحه ساعد- گس- البته با این قسمت بنده موافقم و تصور نمى‌کنم که وطن‌پرستى و ملت‌دوستى اعضای کمیسیون ممکن بود به آنها اجازه بدهد که تصمیمى خلاف این بگیرند ولى نوشته‌ام و عرض مى‌کنم که موافقت من موافقت مشروط است یعنى پیش خود این طور فکر مى‌کنم که این پیشنهاد را دادند این را به منزله قدم اول فرض کرده‌اند و هنوز حرف نهایى خودش را آن کمیسیون به نظر بنده نزده است اگر این مطالب باشد اگر این کار کمیسیون قدم اول باشد که قدم ثانى را هم انشاء‌الله و بعون‌الله کمیسیون بردارد و استیفاى حقوق ملت ایران را بکند البته با این موافقم ولى اگر این اقدام منحصر کمیسیون باشد البته این آن ارزش را ندارد و بنده مخالف خواهم بود متأسفانه در کمیسیون یک شبهه‌اى ایجاد شد و آن شبهه عدم صلاحیت بود و بنده آن را به شبهه تعبیر مى‌کنم شاید اشخاصى که بدبین باشند آن را به صورت بهانه‌اى قلمداد کنند بنده این عرض را نمى‌کنم بنده عرض مى‌کنم که این مسئله نظرى بود و شبهه ایجاد شد ممکن است که بنده اوقات ذیقیمت آقایان را براى رفع این شبهه در همین جا اشغال کنم به دو دلیل این کار را صحیح نمی‌دانم اول این که این مطالب بایستى در همان کمیسیون مطرح شده باشد و اگر من مرد این کار بودم بایستى در آنجا این کار را کرده باشم و دوستان خودم را موافق کرده باشم که مسئله عدم صلاحیت صحیح نیست بدبختانه همین کسالتى که الان دارم به مراتب شدیدتر آن وقت داشتم و روزى که این قضیه اینجا مطرح بود من حاضر نبودم که عرایض خودم را به سمع همکاران محترم خودم برسانم و فعلاً هم اینجا موردى ندارد این دلیل اولى است که من از بحث عدم صلاحیت خوددارى مى‌کنم دلیل دومى هم دارد، دلیل دوم این است که الان این قضیه در اینجا مطرح است و سرنوشت ملت ایران در دست آقایان حاضر در این مجلس به عنوان نماینده است قطعاً آقایان پیشنهادهایى خواهند داد در باب این گزارش و بنابراین خود نمایندگان محترم مى‌توانند پیشنهاد‌ها را طورى بدهند که رفع این شبه در شور دوم در کمیسیون بشود و ما احتیاج به بحث درآنجا راجع به صلاحیت و عدم صلاحیت نداشته باشیم مجلس شوراى ملى همه کار در رژیم مشروطیت مى‌تواند بکند اگر اینجا این قضیه را روشن کرد این مسئله نظرى نخواهد بود و اعضای کمیسیون مى‌نشینند و آن قدم نهایى را بر می‌دارند و مردانه ملت ایران را از زیر یوغ شرکت نفت انشاء‌الله بیرون خواهند آورد، در باب صلاحیت و عدم صلاحیت براى تفریح خاطر آقایان یک مثالى هم به نظر بنده آمد و آن عبارت از این است و در تواریخ هست که امیرکبیر در مسافرتى که به غرب کرد از کرمانشاه عبور می‌کرد در آنجا ملایى را که بعدها معلوم شد آخوند است و ملا نیست به حضور ایشان معرفى کردند که این مردى است زاهد، فقیه، درستکار، متدین امیر که معتقد و مؤمن بود خیلى راغب شد که این شخص را با خود بیاورد به تهران قضایایى که مورد شبهه می‌شود از او استفتاء کند مى‌گویند وقتى که این ملا را به تهران آورد وقتى برایش شبهه‌اى پیش آمد این شبهه را نوشت و به صورت استفتاء پیش این ملا فرستاد معلوم شد آن طوری که معرفى می‌کردند نبوده است ملا مسئله را مطالعه می‌کند و به جاى این که فتواى واقعى بدهد می‌نویسد دامنه‏ شرع انور وسیع است تا رأى مبارک چه باشد، حال خدا کند که در فتاوى که ما می‌دهیم پیروى از این آخوند نکرده باشیم و نکنیم، پس از این مقدمه وارد بحث می‌شویم در اذهان است و حتى دولت هم در کمیسیون اشاره‌اى کرد راجع به ماهیت شرکت نفت بنده می‌خواهم اینجا عرض کنم که شرکت نفت یک شخص حقوقى از صنف اشخاص حقوق خصوصى است،، یک شخصى است و دولت ایران طرف با یک شخص است به همان صیغه و به همان وجهى که دولت ایران ممکن است طرف بشود با یک شرکت داخلى یا یک شرکت هلندى که در ایران یک کارى داشته باشد یا یک شرکت بلژیکى بنابراین از لحاظ حقوقى طرف

+++

با شرکتى است طرف با هیچ دولتى نیست و بنابراین شبهه‌اى براى کسى نباید پیدا شود که عملى را که دولت ایران البته مجلس ایران به نظر بنده فعلاً در ایران از دولت خیلى نباید صحبت کرد و باید از مجلس صحبت کرد، مجلس ایران بایستى متوجه باشد که البته متوجه هم هست که طرف او یک شرکت است ولو این که این شرکت در پشت پرده تحت استیلاى هر دولتى می‌خواهد باشد ولو این که آن دولت به اندازه‌اى بى‌باک باشد که رسماً در کار این شرکت مداخله بکند اینها هیچ کدام وضع قضایى شرکت نفت را که یک شرکت حقوقى و از نوع اشخاص حوقى حقوقى خصوصى است تغییر نمی‌دهد (صفایى- دولت هم اگر باشد نگرانى ندارد) دولتى هم نیست بعون‌الله؟ (صفایى- باشد هم فرق نمی‌کند) آن هم که بود خالى شده است و فقط مجسمه‌اى باقیمانده است آن نیست دیگر (مکى- صحیح است) آن کبکبه و دبدبه آواز دهل بود و خود آنها به روزى بدتر از ما افتاده‌اند و انشا‌الله به روز بدتر هم خواهند افتاد، اما راجع به قرارداد و قضایاى دیگرى که ارتباط پیدا می‌کند به این مسئله نفت بنده اینجا چندکلمه‌اى به عرض می‌‌رسانم ابتدا راجع به قرارداد مخدوش 1312 بایستى چند کلمه عرض کنم آقایان محترم می‌دانند که عنصر اساسى و عنصر اول تشکیل دهنده هر عقد و قراردادى رضاى طرفین است این مطالب در هیچ قانونى نیست که وجود نداشته باشد شرع و عرف مى‌گویند عقد یا قرارداد عبارت از این است که دو طرف در باب امرى رضا بدهند اگر رضا دادند عنصر اول از عناصر تشکیل دهنده عقد وجود پیدا کرده است اگر رضا ندهند این اسمش قرارداد نیست و رضا بایستى رضاى طرفین باشد باز چیزى در نظرم آمد گفتند دزدى مادرش در حال نزع بود گفت پسر جان من حالا می‌خواهم بمیرم و از این جهت میل دارم کفن من از پول حلال باشد بنابراین دیگر نمی‌خواهم که تو از راه دزدى بیاورى برو و کارى بکن که رضاى آن طرف حاصل شده باشد و این کفن لااقل حلال باشد دزد که نمی‌تواند صرف نظر از دزدى بکند و همه آقایان باید یادشان باشد که دزد به هیچ‌وجه دست از دزدى بر نمی‌دارد این حرف مادر را نشنید رفت سر گردنه دید یک بزازى از آنجا عبور می‌کند او را گرفت و چلوار را ازش گرفت او شروع کرد به عجز و لابه کردن دزد گفت فضولى موقوف بعد باید این را حلال هم بکنى گفت چطور حلال کنم شروع کرد به زدن تا این که گفت حلال دزد آمد خانه مادرش پرسید این وصیت من را عمل کردى گفت بله این قدر او را زدم که حلال حلالش به آسمان رفت (خنده نمایندگان) حالا آقایان آن رضا هم بایستى رضاى واقعى باشد، رضاى واقعى باشد نه این که دولت و ملتى را تحت فشار قرار بدهند و از او رضا بگیرند بنابراین بنده این عرض را می‌کنم چون بعضى از نمایندگان محترم واقعاً و صمیمانه از من سؤال می‌کردند که نظر تو در این باب چیست آقا نظر من على رؤس‌الاشهاد این است که قرارداد 1312 قرارداد اکراهى و باطل یا لااقل غیر نافذ است بنابراین براى اشخاص با وجدانى که در این جلسه هستند همه هستند انشاء‌الله و مى‌گویند که شاید این قرارداد است و چون قرارداد است صحیح نیست براى ملت ایران که بگوید به وضعى از اوضاع شانه از زیر آن خالى کنید عرض می‌کنم که این قرارداد قرارداد نیست این دیکتات است به قول اروپایی‌ها یک امریه‌ای است که تحمیل بر یک ملت مظلومى ‌شده است بنابراین وجدان آقایان باید آسوده باشدکه از نظر قضایى ملت ایران و دولت ایران هیچ تعهدى در مقابل شرکت نفت ندارد (صحیح است) آقایانى که معاصر زمان انعقاد این قرارداد بودند و البته وارد این قضایا بودند یعنى در قضایاى سیاسى وارد بودند خودشان به رأى‌العین این اجبار و اکراه را دیده‌اند عاقد این قرارداد هم آمد اینجا و گفت که در این کار اجبار و اکراه بوده است بنابراین دیگر جاى تردیدى براى هیچ کس باقى نمی‌ماند که این قرارداد قرارداد اکراهى است قرارداد اکراهى عرض کردم یا باطل است یا حداقل غیر نافذ آیا تصور مى‌فرمایید اگر این ‏قرارداد غیر نافذ نبود شرکت نفت دلش براى ملت ایران می‌سوخت که بیاید وسایل فراهم بکند که تجدید نظر بشود در این قرارداد هیچ دلش به حال ملت ایران نسوخته است براى این اقدام می‌کند، براى این در باغ سبز نشان می‌دهد براى این نمی‌دانم در اینجا چه مى‌گویند شیرازی‌ها مى‌گویند نقل پیره‌زن این ذرتى را که بو می‌دهند نقل پیر‌زنى را در دست گرفته‌اند و می‌خواهند بچه گول بزنند (حاذقى- پفک مى‌گویند) یا پفک اسم دیگرش را جایز نمی‌دانم که اینجا بگویم (خنده نمایندگان) این را در دست گرفته و آمده خیال می‌کنند که ملت ایران بچه است و می‌توانند این طوق طلا را با آن چند دانه پفک از گردن آن بچه باز کنند با وجود همه اینها این شرکت چنان شرکتى است که راضى به همان پفک دادن هم به ایران نمى‌شود براى چه حاضر شده است براى این حاضر شده است که این قرارداد غیر نافذ را تنفیذ کند خاطر این که از وکلاى ملت و از مجلس شوراى ملى بتواند دلیلى به دست بیاورد که بگویند این قرارداد غیر نافذ تنفیذ شد ولى ملت بیدار ایران وکلاى حقیقى ملت محال است بگذارند که این کار به این نحو صورت‌پذیر شود (صحیح است) خیلى‌ها تردید مى‌کنند در عمل شاید عده‌اى از نمایندگان قبول نکنند و تردید بکنند بنده تردید نمى‌کنم ممکن نیست نمایندگان واقعى ملت در این قبیل مواقع به منافع ملى پشت پا بزنند (صحیح است) عقاید فردى که بین آقایان باشد هیچ کدامش مانع نمى‌شود از این که در آن مواقع حساس به کلمه واحده براى حفظ حقوق ملت ایران اقدام بکنند این عرض بنده ادعا نیست هر وقت مجلس ایران رو به رو شده است با یک چنین حوادثى همه مثل فرد واحد اقدام کرده‌اند و نگذاشته‌اند حقوق ملت ایران پایمال شود حالا هم همین است ممکن نیست از این مجلس چیزى بیرون بیاید از این وکلا نظرى بگیرند که آن نظر عبارت از تنفیذ قرارداد غیر نافذ و شوم 1312 باشد بنده فرض محال مى‌کنم عرض می‌کنم به فرض محال باز مجدد مى‌گویم به فرض محال که این قرارداد هم صحیح بود این قرارداد چنان که عرض کردم قراردادى است خصوصى که ابقایش ملازمه با فناى یک ملت دارد تردید مى‌کنند در عمل شاید عده‌اى از نمایندگان قبول نکنند و تردید بکنند بنده تردید نمى‌کنم ممکن نیست نمایندگان واقعى ملت در این قبیل مواقع به منافع ملى پشت پا بزنند (صحیح است) عقاید فردى که بین آقایان باشد هیچ کدامش مانع نمى‌شود از این که در آن مواقع حساس به کلمه واحده براى حفظ حقوق ملت ایران اقدام بکنند این عرض بنده ادعا نیست هر وقت مجلس ایران رو به رو شده است با یک چنین حوادثى همه مثل فرد واحد اقدام کرده‌اند و نگذاشته‌اند حقوق ملت ایران پایمال شود حالا هم همین است ممکن نیست از این مجلس چیزى بیرون بیاید از این وکلا نظرى بگیرند که آن نظر عبارت از تنفیذ قرارداد غیر نافذ و شوم 1312 باشد بنده فرض محال مى‌کنم عرض می‌کنم به فرض محال باز مجدد مى‌گویم به فرض محال که این قرارداد هم صحیح بود این قرارداد چنان که عرض کردم قراردادى است خصوصى که ابقایش ملازمه با فناى یک ملت دارد این قرارداد خصوصى به کلى باطل است و مثل تار عنکبوت به یک پفى بند است این در صورتى است که عرض کردم به فرض محال آن قرارداد صحیح باشد در صورتی که این قرارداد صحیح نیست اگر هم صحیح بود چون یک قرارداد خصوصى است و مقابل شده است فناى یک ملتى ممکن نیست هیچ قاضى محکمه‌اى حکم بدهد که این قرارداد ابغاء بشود ممکن نیست هیچ فرد وطن‌پرست ایرانى تن بدهد به این که این شرکت بماند و مانند چندین سال گذشته خودش دوباره به همان وضع خون این ملت را بمکد بنده باید حالا بگویم که چطور این قرارداد ملازمه با فناى ملت ایران دارد یعنى مضار این قرارداد و مضار بقاى شرکت نفت را در ایران مجملاً به عرض برسانم پیش از این که به ذکر دلایل خود راجع به فجایع شرکت نفت بپردازم توجه آقایان را به دو سند مهم جلب مى‌کنم این دو سند مهم یکى اعلامیه حضرت آیت‌الله کاشانى و یکى دیگر نطق جناب آقاى دکتر مصدق در دو روز قبل در این مجلس بود در این دو لایحه در این دو سند بطللان این قرارداد و اعتراضات ملت ایران به این قرارداد فجایعى که شرکت نفت در ایران مرتکب شده و مى‌شود بدبختى‌هایى که ابقاى این قرارداد براى ملت ایران در بر دارد نوشته شده بود توضیح شده بود و مستدل آرزوى ملت ایران را در این که باید به هر نحوى است ملت ایران از این قرارداد خلاصى پیدا کند توضیح شده بود بنده نمی‌خواهم آن مطالب را تکرار کنم و بنابراین در حقیقت چیزى نمی‌ماند به دلیل این که آن لایحه جناب دکتر مصدق همه این مطالب را حائز بود کل‌الصید فى جوف‌الفرا همه اینها را داشت از آن روزی که جناب دکتر این نطق را کردند این نوشته اینجا خوانده شد مکرر اشخاص به من رجوع کردند تلفن کردند و اظهار مسرت کردند که فهمیدیم تکلیف ملت ایران چیست و وضع از چه قرار است البته بنده دیگر تکرار آنها را زائد می‌دانم ولى با وجود این براى این که این کار جهاد فى سبیل‌الله است هر کسى که بایستى با قشون مجاهد برود ولو این که خیلى بیچاره هم باشد مثل من لااقل اگر نتواند یک سنگى بزرگ بلند کند مى‌تواند چند ریگى به طرف دشمن پرتاب کند و من هم چند ریگى که دارم باید به آن دشمن سرسخت ملت ایران پرتاب کنم بنده می‌خواهم عرض کنم که ملت ایران دو هزار و پانصد سال تاریخ مدون تنها هم نیست بلکه آثارى از گذاشتگان که هنوز قسمتى از آن بر پا است همه دالند بر این که ملت ما ملت بزرگ و ملت درجه اول داراى تمدن درخشانى بوده این مطلب را ایرانى و غیره ایرانى مسلمان و غیر مسلمان همه اذهان دارند بنده اینجا نمى‌خواهم تاریخ عرض کنم بلکه این مقدمه است براى عرض دوم من یک همچو ملتى با آن تاریخ درخشان که مورد قبول و اذهان همه است مى‌بینم به این روزى افتاده است که نکبت و ادبار و بدبختى آن مورد قبول همه است او دو مقدمه هیچ کدام قابل نقل نیست نه بزرگى و سیادت ما در گذشته نه بدبختى حال، هر دو را همه قبول دارند هر یک از ما که سرش براى ملت خودش درد می‌کند گاه به این فکر می‌افتد که آخر چه شده که چنان ملتى به چنین روز سیاهى افتاده است؟ آقا ملت ایران ملت کوچکى نبوده است! ملت ایران ملتى است که رکنى از ارکان تمدن عالم به قلم می‌رفته ملت ملتى است که سرمشق حکومت و مملکت‌دارى به دنیا

+++

داده است آن چیزى را که امروز هیچ نداریم یک وقت ما و مؤسسات ما سرمشق مملکت‌دارى براى دنیا بوده است امروز هم مملکت‌داریمان را مى‌بینم، خوب آقا این را آدم فکر می‌کند که چطور شده از آن وضع عجیب به این وضع غریب افتاده‌ایم از آن اوج عزت به این حضیض ذلت افتاده‌ایم و بیچارگى ما هم از چهار قرن و پنج قرن و شش قرن پیش نیست بیچارگى ما وقتى که دقیق می‌شویم و در تاریخ مى‌بینم از یک قرن و نیم تجاوز نمی‌کند، مى‌گردند علت را پیدا بکنند، البته بنده اذعان می‌کنم که ترقى و انحطاط مدل هیچ‌وقت زاییده علت واحدى نیست در مسائل اجتماعى علت نامه وجود ندارد هر علتى بایستى با علل دیگر توأم شده باشد تا ترقى یا انحطاط ملتى را ایجاد بکند البته من این را اذهان دارم ولى معذلک در بین علل در سلسله علل همیشه مشاهده می‌شود که گاهى علت اساسى هست که سایر علل را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد آنهایى که تحقیق کرده‌اند از جهت همین مقارنه زمانى هم که شده است مى‌بینند تاریخ انحطاط اخلاقى ملت ایران از زمانى شروع می‌شود که انگلیس‌ها مسلط شده‌اند بر هندوستان و از آن راه پایشان به خاک ما باز شده است از وقتى که این نژاد محیل راه پیدا کرد در مملکت ما بدبختى‌هاى ما شروع شده است اینها هزار قسم گربه رقصانى می‌کنند هزار مشقت ایجاد می‌کنند هزارها خون می‌ریزند براى خاطر این که منافع خودشان تأمین بشود (مکى- صحیح است) بنده ناظر فجایع آنها نسبت به ایل جلیل قشقایى بوده‌ام در بچگى و جوانى مثل فرزند مادر مرده گریه کرده‌ام در آن کشت و کشتارهایى که در جنگ بین‌المللى اول در ایل قشقایى آنها کردند (یک نفر از نمایندگان- و در ایل بختیارى) ایل بختیارى هم بوده است ولى اطلاع عینى ندارم (مکى- تنگستانی‌ها و چاه‌کوتایی‌ها) و تنگستانی‌ها حالا کارى ندارم یک قسمتى بودکه به خاطرم آمد آن چیزى که مخرب ملت ایران است این یکیش است این یک جزو کوچک‌شان است اساس کار اینها عبارت از این است که مروج فساد اخلاق باشند، اگر دو نفر نامزد یک کارى باشند که براى آنها یک کارى را انجام بدهند دقت می‌کنند آن که فاسد‌تر، آن که رذل‌تر، آن که مطیع‌تر و آن که بى‌وجدان‌تر، آن که خائن‌تر باشد انتخاب مى‌کنند (دکتر بقایى- صحیح است) ترجیح مفضول بر فاضل سوغاتى است که این ملت محیل براى ما آورده است در هر مملکتى پست‌ها، مقام‌ها، حسن شهرت‌ها، کارها همه مال کسى است که افضل باشد، مال کسى است که از خود گذشته باشد مال کسى است که به علت خود بیش‌تر خدمت کند، در اینجا اینها دقت می‌کنند نه تنها ارذل ناس را براى کارها پیدا بکنند مثل آهن‌ربایى که آهن را جذب بکند دنبال هستند براى رذل پیدا کردن نه فقط این کار را می‌کنند بلکه دوربین مى‌اندازد دقت می‌کنند که هر جا شخصى پیدا شد هر جا وطن‌پرستى پیدا شد هر جا درستى پیدا شد این را به هر وسیله هست‏ نابود کنند تاریخ ملت یران در این یک صد و پنجاه ساله مشحون است از این امثله پر است از این امثله خائنینى که آنها زیر دست‌شان را گرفته‌اند و بالا آورده‌اند بنده اسم نمی‌برم چون کار بسیار مشکل می‌شود، بسیار بسیار مشکل می‌شود، بنده اسم از آنها نمى‌برم اما خدامى‌ که آنها نابود کردند همه در نظرتان هست اخیراً دوست صمیم من آقاى مکى شرح حال امیرکبیر را منشر کرده‌اند بخوانید و ببینید که اینها چه دوز و کلک‌ها مى‌چینند براى این که مرد در مملکت نماند براى این که تقوا و درستى و امانت از میان برود براى این که چیزهایى که در مملکت خودشان ابداً اجازه نمی‌دهند اینجا به طور وفور ترویج بشود براى این که بى‌عفتى را تشویق بکنند اینها اسلحه کوچک این شرکت است اسلحه کوچک شرکت عبارت است از همین که عرض کردم تا چه رسد به اسلحه‌هاى بزرگ آن که در نطق و بیان جناب آقاى دکتر مصدق به آن اشاره شده است خوب اگر از هر پنجه این کارکنان نفت در و جواهر بریزد در امان ملت ایران هیچ وطن‌پرستى بایستى اجازه ندهد که اینها در اینجا بمانند (مکى- صحیح است، احسنت) براى این که اینها پولى را که به ما می‌دهند اگر دنیا را به ما بدهند در مقابل این خیانتى که به ملت ایران مى‌کنند به نسل حاضر و آینده ایران مى‌کنند ابداً قابل مقایسه نیست (صحیح است) چه برسد به این که اینها چنان مردمى هستند که همان چندر‌قاز و همان ثمن به خسى را که به ما مى‌دهند نمى‌گذارند به زخم دردهاى بى‌درمان ما بخورد هر یک شاهى که می‌دهند پشتش ایستاده‌اند که در آن مصرفى که آنها مى‌خواهند مصرف بشود باید آن پول صرف فاسد کردن نسل ایرانى بشود و الاقبول نمى‌کنند باید آن پول حتماً مصرفش به دست عمل خود آنها باشد ملت ایران ضجه بکند نمایندگان مجلس قانون بگذرانند بنشینند حرف بزنند بگویند گذشته گذشته است ما باید بنشینیم کارها‌یمان که تا حالا از روى نقشه نبود از این به بعد بایستى نقشه اقتصادى داشته باشد میلیون میلیون دلار خرج شود نقشه اقتصادى فراهم شود کارها هم چون طولانى است یک سال و دو سال فایده ندارد 7 ساله بکنند مى‌نشینند حرف می‌زنند بحث مى‌کنند و کالا، نمایندگان چه و چه نقشه هفت ساله را بایستى حالا اجرا بکنند و فایده‌اى عاید ایران بشود فوراً مى‌بینید نماینده شرکت از آنجا سر در مى‌آورد مى‌گوید آقا نقشه هفت ساله را من بایستى اجرا بکنم براى این که در این هفت سال براى هفتاد سال این بار شما را ضایع بکنم حالا شما قانون بگذرانید خودکشى کنید اینجا با هم جر و بحث کنید چه کنید که مى‌خواهید قانون بگذرانید به خیر ملت ایران، قانون که مى‌گذرد و از این در بیرون می‌رود درست از قضا سر کنگبین صفرا فزود روغن بادام خشکى می‌نمود این قانون به دست عمال آنها که مى‌افتد آن نتیجه‌اى که می‌خواهند مى‌گیرند، پولى را که به ملت ایران مى‌دهند با هزار اشکال ثمن به خسى می‌دهند با چه اشکالات قراردادى می‌بندند مثل این که مى‌خواهند جدول لگاریتم درست کنند حرف حسابى این چیزها را ندارد مى‌خواهند جدول لگاریتم درست کند هزار کار مى‌کند بعد این پول چه مى‌شود؟ این پول صرف فساد اخلاق طبقه حاکمه ما مى‌شود این پول باعث مى‌شود، ملتى که دو هزار سال و دو هزار سال و پانصد سال برادرانه با هم زندگى کردند به واسطه این که اختلاف شدید طبقاتى ایجاد مى‌شود وقتی که پول فراوان و بدون هیچ اشکال دست کسى دادند و برعکس آن بدبخت دیگر براى مخارج یومیه‌اش از بام تا شام جان مى‌کند و بعد هم عصر نان خالى نمى‌تواند تهیه کند طبعاً ملت ایران مضمون شعر خیام می‌شود یکى را داده‌اى صد گونه نعمت یکى قرص بوى آلوده با خون می‌شود و این جور ملت ایران مصرف مى‌کند چه بکنند؟ نمایندگان محترم تمام افکارشان را متمرکز مى‌کنند قانونى مى‌گذرانند براى خاطر این که بلکه یک قسمتى از این مفسده را جبران بکنند موقعى که به عمل می‌رسد دیدید که قوانین چه جور عمل می‌شود هر آن به کسى بر می‌خورید هر شیطنتى می‌شود هر انقلابى پیش می‌آید هر خلاف قانونى صورت مى‌گیرد در آن سر که ما با هم مى‌نشینیم مى‌بینیم که انگشت شرکت نفت است اى بریده باد این انگشت ما همه این را اذعان مى‌کنیم ولى وقتى که مى‌خواهیم شرش را بکنیم می‌لرزیم از چه می‌لرزیم آقایان؟ فرض بفرمایید ما اینجا ممکن است یک دفعه دیگر وکیل بشویم بنده که امید ندارم ولى آقایان انشاء‌الله وکیل می‌شوند و چندین دفعه دیگر هم وکیل می‌شوند بالأخره بعد از پنجاه، شصت، هفتاد سال دیگر یکى از ما وجود نخواهند داشت ما باید فکر نسل آتیه و نسل‌هاى آتیه را بکنیم باید همان طوری که در بدو عرایضم گفتم فکر آن موجود باقى که بعد از فضل خدا وجود ملت ایران است باید فکر او را بکنیم، چه ترسى داریم ما باید وجدان خودمان را حکم قرار بدهیم، تردیدى در بطلان این قرارداد نکنیم پیشنهادى که عبارت از این باشدکه دست این شرکت را از دامان ملت ایران کوتاه کنید آن پیشنهاد را بدهیم و انشاء‌الله کمیسیون این پیشنهاد را تصویب بکند و شر این کمپانى از سر ملت ایران کوتاه بشود (حائرى‌زاده- انشاء‌الله) بنده حرفى را اینجا نمی‌زنم مگر حرف‌هایى که در همین خلال احوال بعضى از نمایندگان محترم به بنده زده‌اند و دیده‌ام مثل این که یک خلجان فکرى و وجدانى براى آنها هست بنده جواب این قسم خلجان‌هاى فکرى را می‌دهم و البته عرض کردم که بیان جناب آقاى دکتر مصدق مطلب را تمام کرده است خواندن آن لایحه مجدد براى هر کسى که هنوز یک قدرى تردید دارد بهترین وسیله است براى روشن کردن افکار او معذلک عرض کردم چون بعضى از دوستان براى بنده صحبت‌هایى مى‌کنند براى جواب آنها اینجا چند کلمه‌اى عرض مى‌کنم آقایان عده‏ را در این که نفت بایستى به عقیده جبهه ملى بشود ما نظر خودمان را دادیم و پیشنهادش را هم دادیم و آن عبارت از این است که نفت ایران ملى بشود یعنى دولت ایران عهده‌دار این کار به نمایندگى از ملت ایران باشد حالا این پیشنهاد براى خاطر این است که از دست این شرکت رهایى پیدا کنیم دلیل اولى که بنده آوردم عبارت از این است که فساد اخلاق را ترویج می‌کند و براى جلوگیرى از این انحطاط ملت ایران باید عذر این شرکت را بخواهیم دلیل دومى دارد لزوم این امر و آن عبارت است از این که آقایان در نظر دارند و دیده‌اند و خوانده‌اند که در

+++

هر ملتى صنایعى که وجود و عدمش بستگى دارد به حیاتش ملى و به امنیت مملکت، امنیت داخلى و امنیت خارجى مملکت این صنایع را هیچ‌وقت دولت‌ها اعتماد نمى‌کنند به دست افراد بدهند مبادا که کارهاى مختل بشود، نظر آقایان است که باروت‌سازى را سابقاَ دولت هیچ‌وقت اجازه نمی‌داد که در دست افراد باشد، اشخاص باروت بسازند بایستى حتماً در تحت نظر دولت باشد آقایان ملاحظه می‌فرمایند که امروز باروتى مؤثر‌تر و پر حرارت‌تر و قیمتى‌تر از نفت وجود ندارد نفت از لحاظ جنگى ماده اول از مواد است اگر یک ملتى نفت نداشته باشد هیچ ندارد ملت ایران الان در کمال صمیمت با دول متفق سابق خود می‌باشد اما احتمال نمی‌رود که نزاعى با یکى از آنها پیدا کند؟ مثلاً با دولت فخیمه انگلیس آن ساعتى که شرکت نفت اراده کند نفت و مواد نفتى مثل بنزین و غیر ذلک را به ما ندهند تمام این تشکیلات عریض و طویل که ملت ایران رابه این روز انداخته است که اسمش را نمی‌برم می‌ترسم خواهد خوابید تمام اینها چیزهاى بى‌مصرفى خواهد شد، چطور می‌تواند یک ملت بیدارى خون جسد قواى انتظامى خود را بدهد به یک شرکت خارجى و بگوید تو هر وقت دلت خواست آن خون را بده و هر وقت هم نخواستى جلوش را بگیرد وجداناً از آقایان می‌پرسم که آیا دل شما راحت است که شرکتى باشد که این نفت ماده اول از مواد جنگى در دست آن شرکت تبعیت از دولت ایران نکند بلکه تبعیت از دولت دیگر بکند آیا امکان‌پذیر است؟ (قاسم فولادوند- نخیر) خدا طول عمر به شما بدهد که جواب مرا دادید، البته نباید حاضر باشد که به غیر از دست خودش صنعت نفت در دست دیگرى باشد، صنعت نفت را هیچ ملتى. اگر صنایع عظیمه‏ دیگر را هم کنار بگذاریم به یک شرکت خارجى که تبعیت از دولت ما نکند، این از لحاظ روز مبادا که آن روز مبادا دور نیست هر ساعت به ما نزدیک است باید این فکر روز مبادا را کرد از این بگذریم وارد زندگى عادى ملت ایران امروز در درجه اول مربوط به نفت و مواد نفتى است اگر ملت ایران خودش این نفتش را اداره بکند و بتواند حوائج سوخته، حمل و نقل، برق و غیرذلک تمام را به قیمت نازلى تهیه بکند آن انقلابى را که شما فکرش را می‌کنید آن انقلاب اقتصادى را که می‌خواهید، آن رفاه و آسایش فوراً پیدا می‌شود توجه بفرمایید اگر همین نفت و بنزین قیمتش نصف بشود شکل زندگى این مملکت شکل دیگرى می‌شود این فقر و مسکنت و بدبختى جایش را به غنا و رفاه و آسایش می‌دهد اگر در دهات ایران مواد نفتى و مازوت آنها به قدر کافى و ارزان باشد و در دسترس مردم باشد آنجا‌ها همه ممکن است که برق پیدا بکنند لوله‌کشى بشود اگر برق پیدا کردند

قواى موتورى به کار می‌افتد و از این وضع بیچارگى که الان داریم به کلى ما بیرون می‌آییم یک مملکت دیگرى خواهیم داشت یک مملکتى خواهیم داشت که روزى که سرمان را به بالین مرگ بگذاریم چشممان را به آسودگى و خوشحالى روی هم مى‌گذاریم آقایان بسیار فکر می‌کنند، این دولت‌هاى دروغگو، غیر از این دولت این دولت که دروغگو نیست می‌ترسم که باز بیاید اینجا بگوید که به من دولت دروغگو مى‌گویند، اینها که مى‌گویند زندگى ارزان مى‌کنیم، کجا می‌توانند ارزان بکنند آن قدرت را ندارند اگر نفت به دست ملت ایران باشد می‌توانند ارزان بکنند و بهترین راه همین است که این مواد سوختى را بعد وفور در اختیار ملت ایران بگذارند با این که شرکت نفت در اینجا است و مال ما است مى‌بیند که نفت و بنزین به چه ترتیب است خیلى حسن تصادف بود آقاى سالار بهزادى آمدند اینجا امروز که صحبت نفت بود گفتند که این شرکت سبیس که دائماً یک شاهى را صد دینار می‌کند و یادش نیست که این گنج باد آورده را به چه حیله‌اى به دست آورده هر روز یک فاز و دو فاز می‌کند براى این که ملت ایران را در منتهاى بدبختى نگاه دارد چون آنجا بهتر است که مصرف نکند براى این که به منافع آنها ضرر می‌خورد، اگر ملت ایران این نفت را در دست داشته باشد او دیگر فکرى نمی‌کند که اگر نفت را به کرمان فرستاد به منافعش ضرر می‌خورد (جمال امامى- مگر ندیده است) منفعتش عبارت از این خواهد بود که این نفت را مثل آب خوردن در دسترس همه بگذارد تا ملت ایران بتواند حداکثر استفاده را از مواد نفتى بکند می‌دانیم که بنزین و نفت در این مملکت از ممالک دیگرى که نفت ندارند گران‌تر است و حال آن که مواد نفتى در قضایاى حمل و نقل و طبعاً حمل و نقل هم در قیمت زندگى مؤثر است در این باب بیش از این بسط کلام نمی‌دهم و دو سه کلمه راجع به اثرات اخلاقى اقدامى‌که نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى می‌کنند در ملت ایران عرض مى‌کنم مللى که به حال رکود یا حتى نکث اخلاقى مثل ما می‌افتند اینها محتاجند به یک محرک قوى، اگر آن محرک قوى نرسد ملتى که در انحطاط افتاده است و رو به شیب فساد می‌رود، می‌رود تا به اسفل‌السافلین به وسیله یک محرک قوى لازم است که جلوى این سیل نزولى را بگیرد (دکتر طبا- تریاک دادیم) آن محرک قوى را هم رفقا آن را آورده‌اند در مملکت خودشان یک یا شش را هم اجازه نمی‌دهند ولى در اینجا این مسئله براى آنها حیاتى شده است مسئله تریاک هر وقت پیش آید انواع و اقسام صحبت‌ها می‌شود که این به جایى نرسد در هر حال یک محرک اخلاقى قوى لازم دارد و محرک اخلاقى به دروغ و به حرف نمی‌توان درست کرد فایده‌ا‌ى ندارد که بنده بروم در میدان صحبت کنم ملت شما زنده هستید زنده هستید زنده بشوید کسى این حرف‌ها را به دو قاز نمی‌خرد محرک اخلاقى واقعى می‌خواهد محرک واقعى اخلاقى عبارت از این است که به این ملت امید بدهید به یک ترتیبى این ملت را امیدوار کنید از این حالت یأس بیرون بیاورید باید به او بگویید که تو نمایندگانى دارى مجلس شوراى ملى دارى و اینها فکر تو هم هستند و ببین چه اقدامى براى تو کردند، این محرک اخلاقى عبارت از این خواهد بود که نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى با یک قدم مردانه اینجا تصمیم بگیرند و بگویند که این شرکت نفت شرش را باید از سر این ملت ایران کند (نمایندگان- صحیح است) به مجرد این که شما این تصمیم را گرفتید ملت را زنده کرده‌اید، ملت مى‌گوید بلى چیزى هست این حرف‌هایى که می‌زنند پشت این حرف‌ها عملى هست شما با این عمل خودتان حس ملیت را زنده می‌کنید، این حرف‌هایى که بنشیند تبلیغ بی‌جا بکنید این ترسا پسر بوق بزند هیچ فایده‌اى ندارد آن ترسا بچه خیلى مقام دارد آقا (دکتر بقایى- شاهزاده ساسانى) بلى شاهزاده ساسانى ترسا بچه حکایتى است (خنده حضار) به قدرى حکایت است که آقاى اردلان تشریف ندارند که ریش‌شان را بگیرید اگر چه هم ریش هم ندارند و بى‌ریشند از او می‌پرسم که مگر تو قول ندادى در مقابل اکثریت و اقلیت تحقیقات بکنى، بیرونش کنید، چطور شد این تحقیقات؟ بایستى بنده بروم خدمت‌شان جایزه از ایشان بگیرند و بگویم که من باعث ترفیع مقام تو شدم اگر نمایندگان اکثریت و اقلیت با تو مخالفت نمی‌کردند این طور طرف توجه شرکت نفت نمی‌شدى آن طور تو را نمى‌چسبانیدند به یک میزى و ترقى نمی‌کردى و به جاى این کمک تن‌پوش خود را به بنده و آقاى جمال امامى ‏

خلعت بده (جمال امامى- به آقا قناعت بفرمایید بنده نمی‌خواهم) بله به بنده تنها باید گفت ملاحظه بفرمایید که هر چه ما مى‌گوییم فایده‌اى ندارد آن جریان است، همان است جف‌القلم جریانى هم هست که پیش می‌رود غرض بنده این است اقدامى ‌که نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى بکنند تصمیمى‌که مى‌گیرند عکس‌العمل آن عبارت از این خواهد بود که ملتى را زنده کرده‌اید، حس ملیت را در این مردم ایجاد کرده‌اید، مردم را به زندگى امیدوار کرده‌اید، علاقمند کرده‌اید به دروغ مردمى را نمى‌توانید زنده کنید، به دروغ نمی‌توانید حس ملى ایجاد کنید، به دروغ نمی‌توانید بگویید که نماینده هستید البته هستید آقایان ولى باید معلوم شود که نمایندگى چیست نماینده آن کسى است که آمال و آرزوى موکلین خود را عملى کند، آمال و آرزوى ملت ایران امروز همین است، تمام اذهان متوجه این است که این بدبختى‌ها ناشى از وجود این شرکت است و بایستى شر این شرکت کنده شود (نمایندگان- احسنت) اگر می‌خواهید به زندگى این مردم معنى بدهید گرد این حرف‌هاى مذاکره و از این صحبت‌ها نگردید بایستى که دست به آخر الدوا الکى آخرالدوا آن داغ است بایستى آن داغ را گذاشت و این دست را قطع کرد تادیگر نتوانند ملتى را به این روز سیاه بنشانند آقایان در باب ملى کردن صنعت نفت عرض کردم مطلبى را بنده اینجا نمى‌گویم مگر آن مطالبى را که دوستان من با من صحبت کردند و دیده‌ام مثل این که آنها ناراحت هستند از ملى کردن نفت خوفى دارند خوف آنها روى دو جهت است یکى از جهت نظرى و یکى از جهت عملى یعنى بنده خوف آنها را این طور تعبیر می‌کنم خوف آنها این است که اولاً ماحق داریم همچو کارى را بکنیم یا نه؟ این موضوع را به بنده گفته‌اند و مى‌گویند و در ثانى این است که خوف دارند از این که اگر هم چنین کارى شد شاید که ما نتوانیم از عهده اداره‏ آن برآییم بنده دو سه کلمه هم در باب این دو مطلب به عرض می‌رسانم اولاً در آن خوف اول که عبارت از این است که ما آیا حق داریم این کار را بکنیم یا حق نداریم قسمتى را سابقاً گفتم قراردادى که آن طور پوچ است اعلام ابطالش هیچ اشکالى ندارد و هر چیزى که نتیجه‌اش ابطال آن باشد آن هم همین طور است اما

+++

دو سه مطلب از مطالب نظرى و حقوقى که به عقل ناقص بنده می‌رسد اینجا عرض می‌کنم در این قضیه ملى کردن نفت یعنى ملى اعلام کردن نفت به آن معناى خاص یعنى دولت متصدى اکتشاف و بهره‌بردارى بشود هیچ اشکال قانونى وجود ندارد به چند دلیل اول این است که تا به امروز که بنده اینجا شرف حضور دارم هنوز حاکمیت ملل موضوعش منتفى نشده است آقایان حقوقدان، جناب آقاى دکتر معظمى اینجا تشریف دارند، هنوز جامعه بین‌المللى محیط بین‌المللى به اینجا نرسیده است که بگوید حاکمیت ملى موضوع ندارد نه نه به اینجا نرسیده بلکه یک برگشتى هم پیدا شده است به دلایلى که بنده لازم نیست عرض کنم اصرار دارند که بگویند فرق حاکمیت ملى چیزى نیست، این مطلبى است که در محیط بین‌المللى رواج کلى دارد بنابراین البته ملت ایران هم حاکمیت ملى دارند و چون حاکمیت ملى دارد حق دارد، تشخیص خودش هر قسم صنعتى را که صلاح بداند ملى اعلام کند، البته ملى اعلام کردن صنعت نفت ملازمه یا اعلام ابطال آن قرارداد هم دارد به یک تیر دو نشان می‌شود این یکى از دلایل نظرى است که به عرض می‌رسانم دلیل دوم از آنجایى که خداوند بایستى دشمنان را رسوا کند ما سوابقی هم همین چند ماه و چند ساله داریم که آنهایى که ممکن است بالفرض مدعى ما بشوند ما بتوانیم مطابق اصول دعاوى قول خودشان را جلوشان بگذاریم بهترین دلیل همین است بنده که وکیل دعاوى هستم سعى می‌کنم که همیشه دلیلى بر علیه طرفم می‌خواهم اقامه کنم آن متن دلیل را از بیانات و از نوشته‌هاى خود طرف بگیرم این از قاطع‌ترین حرف‌ها است همیشه نمی‌شود ولى اگر بشود خیلى خوب است، به حمدالله فعلاً اگر یک وقتى کار خصوصى این شرکت به جاهاى دیگر هم بکشد و مدعیانى پشت این شرکت باشند قول همان مدعى در باب همین قضایا را مى‌گذرانیم جلویش مى‌گویم آقا چطور می‌شود در محیط بین‌المللى یک بام و دو هوا نمی‌توان قائل بود حرف زد مى‌گوییم که چطور است که شما راجع به برمه در منتهاى ملت‌خواهى و انسان‌دوستى ذکر فرمودید که ملت برمه حاکمیت دارد، حاکمیت ملى دارد و می‌تواند صنایع نفت خودش را هم ملى اعلام کند و ما نمی‌توانیم ‏در مقابل این حرفى بزنیم بنابراین چه می‌شود اگر ملت ایران هم قرارداد بر فرض محال صحیح را بگوید چون امروز این منافع خصوصى مقابل شده است با منافع عمومى ملت ایران من این قرارداد را بر فرض محال اگر این قرارداد صحیح هم باشد ابطال می‌کنم آن وقتى که حقوق می‌خواندیم در حقوق روم به ما درس می‌دادند حقوق روم اساسش روى آن الواح دوازده‌گانه است دوز تابل شاید نظر مبارک باشد نمره هم گرفته‌اید (اشاره به آقاى دکتر معظمى) (جمال امامى- ایشان شاگرد شما بوده‌اند) نخیر ایشان هیچ‌وقت شاگرد بنده نبوده‌اند، ماشاء‌الله سن‌شان طورى است که نمی‌شود این نسبت را به ایشان داد، این الواح دوازده‌گانه اساس حقوق روم و روم اساس حقوق غرب است پس همان طورى که مسلمان هر وقت می‌خواهد استناد بکند به یک امر فقیهى بلاتشبیه بلاتشبیه عرض می‌کنم به قرآن و یا به حدیث استناد می‌کند حقوقدانان فرنگى فرانسوى، انگلیسى، آلمانى به آن کلیاتى که صورت یک اندرز را پیدا کرده است صورت یک اصلى را پیدا کرده است به آنها استناد می‌کنند ضمناً آن الواح دوازده‌گانه را با الواح عشره اشتباه نکنید البته آن الواح عشره هم الواح ده‌گانه موسى است و آن هم عیناً نظیر آن الواح دوازده‌گانه است که براى ملت روم در آن الواح دوازده‌گانه یک جمله هست که براى بنده به اندازه این کوه البرز طلا قیمت دارد و آن آداژ این است که مى‌گوید:

« نجات ملت فوق تمام قوانین است» براى این که بیم ابداع و اختراع نرود (من امیدوارم هیچ‌وقت چیزى را اختراع نکنم) عین آن را نقل می‌کنم که اینجا قید بشود سالوس پوپلى سوپر مالکس استو (چند نفر از نمایندگان- باز هم بفرمایید) بنده اول فارسى را عرض کردم عرض بنده این است که در آن الواح دوازده‌گانه مى‌گوید هر وقت قوانین حقوق خصوصى مقابل شد با قانونى که نجات یک ملتى درش هست آن قوانین ملغى است- سالوس پوپلى سوپر مالکس استو عرض کردم به اندازه کوه البرز طلا براى من قیمت دارد حالا از جهت چه بود؟ از جهت نظرى یعنى این که وجدان آقایان که دقیقند که حتى مى‌گویند در باب دشمن هم نباید انسان خلاف صواب نظر بدهد براى آنها عرض کردم بعضى تصور می‌کنند که یک اشکال عملى ممکن است پیش بیاید، اشکال عملى از این جهت مى‌گویند پیش مى‌آید ما که می‌دانیم اوضاعمان از چه قرار است شما که می‌خواهید صنعت نفت را هم بدهید به دست اینها و بعد به این روز در بیاید، خوب حالا در وهله اول هم این حرفى است و از روى دلیل هم مى‌گویند و جواب هم ندارد براى این که وضعیت ما این طور است و البته به آن کسی که از روى دل و صمیمانه این حرف را بزند نه آن کسى که خداى نخواسته این را بهانه قرار بدهد بنده عرض می‌کنم این هم از آن مطالبى است که به آن اعتنایى نباید کرد ملت ایران و مردم ایران استعداد و لیاقت همه کارى را دارد ولى بایستى محیط مساعد ایجاد بشود، محیط مساعد را ایجاد بکنید از همین اشخاص بیچاره ضعیف پهلوان ایجاد بکنید از همین اشخاص بیچاره ضعیف پهلوان ایجاد می‌شود، محیط را اگر ایجاد کردید از همین اشخاص بیچاره ضعیف پهلوان پیدا می‌شود، ملت ایران این خاصیت درش هست که هرگاه محیط مساعد شد آنهایى که به کلى بى‌اعتنا به مسائل عمومى و اجتماعى هستند تا پاى جان می‌روند براى ملت ایران بایستى آن محیط را ایجاد کرد، اگر محیط ایجاد شد بنده در همین آقایانی که اینجا حاضر هستند اشخاص متعددى را مى‌بینم که اینها بهتر از هر انگلیسى آنجا را اداره خواهند کرد اما البته باید آن محیط ایجاد بشود شرط اولش این است که کلک اینها کنده شود، شرط اولش این است که این چوب‌هایى را که اینها در تمام مملکت لاى چرخ حکومت، لاى دستگاه دولت و لاى دستگاه اقتصادى و مردم گذاشته‌اند این چوب‌ها را به یک ضربه مردانه نمایندگان ملى قطع بکنند آقایان طبیعت خلق و طبیعت بشر این طور است بشرى را که هیچ‌وقت شنا نکرده اگر می‌خواهید زودتر شنا یاد بگیرد او را بیندازید توى حوض او را که انداختید یا قواى حیاتی دارد یا ندارد اگر دارد فوراً شنا می‌کند و یاد مى‌گیرد، من معتقدم که رجال ایران قواى حیاتى کامل دارند، شرکت نفت را به خداى عزوجل که بسیارى از اشخاصى که الان اینجا هستند اداره می‌کنند ولى شما محیط مساعد را ایجاد کنید محیط مساعد اگر ایجاد نشد هر یک از ما سرمان را مى‌اندازیم پایین آهسته آهسته می‌رویم در خانه ولى محیط مساعد که ایجاد شد از هر یک از شما یک‏ شیر‌مرد ایجاد می‌شود، محیط را بایستى ایجاد کرد عرض کردم یک ملتى که در هزار و پانصد سال درس مملکتدارى به دنیا می‌داده است او عاجز از اداره‏ یک شرکتى نخواهد بود الان نخواهد توانست براى این که آنها الان نمى‌خواهند ولى وقتى که دست آنها قطع شد وقتى که آنها دیگر اطمینان پیدا کردند که دیگر فایده‌اى ندارد و بعون‌الله محیط بین‌المللى هم امروز مساعد است براى این که این قدم مردانه را ملت ایران بردارد این کار را بکنید اگر نشد گردن من را بزنید، غرض بنده این است که این شبهه‌ها را که براى ملت ایران ایجاد می‌کنند شما این قدم مردانه را بردارید، ملت ایران همیشه خودش را اداره کرده و اداره هم خواهد کرد حالا آن قدم مردانه را آقایان باید بردارید آخرین عرضم این است که از صمیم قلب مى‌گویم آقایان باید بایستى توجه کنید که همیشه وکیل نخواهید بود باز آقایان توجه کنید که بر فرض این که انشاء‌الله باز وکیل باشند هر دفعه ملت ایران با یک چنین روز عظیمى‌که شاید نظیرش در تاریخ مشروطیت ایران نداشته باشد مقابل نمی‌شوند (نمایندگان- صحیح است) این کار هر روز و هر ساعت نیست نام خودتان را در صفحات قلوب نسل‌هاى آینده نقش کنید بگویید که ما مردمى بودیم که از هیچ چیز نترسیدیم و در احقاق حق ملت ایران ایستادگى کردیم و خوشا به سعادت آن کس خوشا به سعادت من که سر این قضیه جانم از دست برود براى این که عمر فانى است هر یک از ما از اینجا که می‌رویم بیرون نمی‌دانیم که فردا اینجا خواهیم آمد یا خیر عموماً خیلى هم باشد عرض کردم 50 یا 60 سال دیگر یکى از ما وجود نخواهیم داشت ولى نیکى و نیکوکارى دامنه‌اش به قیامت می‌رسد و شما کارى را که امروز براى ملت ایران می‌کنید ملت حق‌شناس ایران شما را فراموش نمی‌کند، مرشد و پیشواى من مکرر اینجا فرموده‌اند (دکتر کاسمى- پیشواى شما کیست) بنده یک پیشواى ملى دارم آقاى دکتر مصدق که مردم کار به سوابق ولو احق ندارند مردم آن عمل آنى خلق را مى‌بینید، مردم نگاه می‌کنند به این که ببینند الان این اشخاصى که در مجلس شوراى ملى به عنوان نمایندگان نشسته‌اند اینها آن مردى و مردانگى را دارند که این قید و بند را از پا و دست ملت ایران بردارند، خیر، امیدوار هستم که آقایان با این اقدام نام نیک خودشان را بر صفحه قلوب نسل‌هاى آینده ملت ایران ثبت کنند .

نمایندگان- احسنت‏

اسلامى- صد احسنت‏

رئیس- آقاى نریمان بفرمایید.

نریمان- بنده مطالب خودم را براى این که فراموش نکنم یادداشت کردم و به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسانم ولى باید قبلاً این موضوع را عرض کنم که بعد از بیانات خیلى نافذ و جالب جناب آقاى دکتر شایگان بنده می‌ترسم که عرایضم خیلى جالب توجه نباشد از این رو از آقایان استدعاى غبض عین دارم (جمال امامى- چه خوب بود که آقا وقت‌شان و نوبت‌شان را به دیگران هم می‌دادند) مانعى

+++

نداشت خوب بود آقایان هم تشریف می‌آوردند اسم‌نویسى می‌فرمودید (جمال امامى- صحیح است ولى شما نوبت خودتان را بدهید) در این دقایق و ساعاتى که مجلس دوره شانزدهم باید تکلیف ملت ایران را با کمپانى نفت جنوب معلوم کند در این روزها هفته‌هایى که مقدرات نسل معاصر و نسل‌هاى آتیه این مملکت در دست قوه مقننه کشور قرار گرفته و مجلس شوراى ملى در سر یک دو راهى واقع شده که یکى از آنها مردم این کشور را به طرف سعادت و ترقى خواهد برد و به تمام بدبختى‌ها و تیره‌روزى‌هاى این مردم خاتمه خواهد داد و آن دیگرى راه پر پیچ و خم و پر رنج و ملال و سنگلاخى است که اگر بالمال منجر به فنا و نیستى ملت ایران نگردد لااقل باز مدت‌ها این مردم را دست به گریبان با فقر و فلاکت و بدبختى روز‌افزون باقى خواهد گذارد در یک چنین روزها نه فقط وظیفه آحاد به افراد ایرانى این است که تمام حواس و فکر خود را جمع این موضوع حیاتى بنمایند و مراقب و ناظر اقدامات و تصمیمات نمایندگان خود باشد و با تمام قوا بخواهند که مجلس شورای ملى به آنچه خیر و صلاح مملکت است تصمیم بگیرد بلکه بر فرد فرد نمایندگان محترم فرض دینى وجدانى و ملى است که موضوع را آن طورى که در خور اهمیت آن است مورد توجه و دقت خود قرار داده و آن یگانه راهى را که به طرف سعادت ملت ایران می‌رود انتخاب نمایند در این موقع احساس بر تمام کسانى که با قبول سمت نمایندگى ملت ایران در این مکان شریف جمع شده‌اند فرض و واجب است که تا حدود امکان آنچه به خیر و صلاح مملکت است بگویند و همکاران مجلسى خود و مردم را به حقایق و کنه مطالب آشنا نماید.

در قبال همین نظر و منظور هم بوده است که چه نمایندگان اقلیت عضو کمیسیون مخصوص نفت در موقع طرح استیضاح اخیر از دولت و چه نمایندگان اکثریت در ضمن نطق‌هاى قبل از دستور خود سعی و کوشش نموده‌اند مضار سیاسى و اجتماعى و اقتصادى و عملیات مخرب کمپانى نفت جنوب را در امور این کشور و باطل و کان لم یکن و بلااثر بودن قرارداد تحمیلى 1933 را از پشت کرسى خطاب به مجلس شوراى ملى به سمع آقایان نمایندگان محترم و به عرض ملت ایران و به اطلاع جهانیان برسانند موجب خوشبختى است که این انجام وظیفه ملى محدود به نمایندگان محترم نبوده و در خارج از مجلس شورای ملى هم یکى از شخصیت‌هاى بزرگ روحانى مانند آیت‌الله کاشانى با اعلامیه خودشان مضار وجود کمپانى نفت جنوب را به دنیا اعلام و تکلیف مسلمانان این کشور را در این امر حیاتى با فتواى صریح خودشان معلوم و معین فرموده‌اند گذشته از این فتواى مهم پیشواى بزرگ روحانى ایران سایر وطن‌پرستان و آزاد‌مردان این کشور هم ساکت ننشسته و چه با نطق‌هاى خود در مساجد و مجامع و محافل و اجتماعات و چه با قلم‌هاى تواناى خود تألیفات و کتاب‌ها و چه در اکثر جراید ملى و یا به وسیله بیانیه‌ها و اعلامیه‌ها و چه با تلگرافات و نامه‌هاى خود علت علل تمام بدبختى‌های این مملکت را در وجود کمپانى نفت و تنها راه علاج را قطع ید آن از معادن نفت جنوب و اداره نمودن این معادن را به دست دولت خاطر‌نشان و اعلام کرده‌اند در جلسه گذشته هم جناب آقاى دکتر مصدق رهبر بزرگ سیاسى ملت ایران که در عین حال سمت ریاست کمیسیون مخصوص نفت را دارد یک بار دیگر مضار اقتصادى و مالى و سیاسى وجود کمپانى نفت جنوب را در این کشور و طریقه جلوگیرى از تضییع حقوق ملى و استیفاى حق ملت ایران را به وجه احسن تشریح فرمودند (در این موقع عده کافى نبود و پس از چند لحظه اکثریت حاصل شده و این نظریات و عقاید ترجمان احساسات و تمایلات و خواسته‌هاى ملت محروم و رنج‌دیده ایران که از دست مظالم و حق‌کشی‌ها و استعمار و استثمار کمپانى نفت جنوب به تنگ آمده و کارد به استخوانش رسیده گردیدند آقایان نمایندگان محترم در زمان سلطنت مظفرالدین شاه در موقعى که نفوذ دول روس و انگلیس در ایران خیلى زیاد شده بود و این دولت‌ها براى کسب امتیاز رقابت می‌کردند و زمامداران فاسد شده ایران به وضع این که از این رقابت به نفع مملکت استفاده کنند در فکر منافع خود بودند و در یک موقعى که ملت ایران در زیر فشار و شکنجه استبداد به جان آمده بود و هر کجا صداى آزادی‌خواهان بلند می‌شود کارد دژخیم این صداها را در گلوها براى همیشه خاموش می‌کرد و ملت ایران در تعیین سرنوشت و مقدرات و اداره امور مملکت خود کوچک‌ترین مداخله و صدایى در یک چنین موقعى یک نفر انگلیسى به نام دارسى موفق گردید امتیاز اکتشاف و استخراج نفت را در یک قسمت‌هاى مهمى از کشور پهناور ایران به دست آورد و از تاریخ ربیع‌الاول 1319 قمرى یا روز شوم 28 مه 1901 سیاست مرموز و پشت پرده و یا آشکار شرکت نفت جنوب وانتیلیجنس سرویس در روى این مملکت سایه‏ و یک سرطان مخوف و وحشتناکى در اعماق کالبد نحیف این مملکت به وجود آمد از آن روز تا به حال چه بلاها و مسائلى که ملت ستمدیده و مظلوم ایران براى خاطر این امتیاز لعنتى و از این وجود شوم و وحشتناک ندیده و نکشیده است چه خون‌هاى مردمان پاک و وطن‌پرست شیفته آزادى و مساوات و استقلال که به هدر نرفته و فکر پاک و مقدس مشروطیت ایران که از مجراى طبیعى خود به دست همین سیاست مرموز و خطرناک خارج نگردیده و منحرف نشده و چه جریانات آزادى‌خواهانى که تغییر مجرا و هدف نداده است چه قراردادهایى مانند قرارداد تقسیم ایران به مناطق نفوذ یا قرارداد قیمومت سال 1919 و کمیسیون سه جانبى که براى تصویب و بقاى این سرطان ترسناک منعقد و یا پیشنهاد نشده است چه وقایعى از قبیل کودتا و عزل احمد شاه حکومت ترور و دیکتاتورى براى اختناق آزادى و ایجاد زمینه براى تمدید مدت امتیاز با تحمیل قرارداد باطل و کان لم یکن و بلااثر 1933 و تهیه‏ و زمینه قتل ماژور ایمبرى و غیره که پیش نیامده است با پیش آمدن جنگ دوم جهانى بساط دیکتاتورى و حکومت ترور برچیده و به جاى آن دستگاه دموکراسى فرمایشى گسترده شد مجلس دوره پانزدهم تقنینیه مجبور گردید با تصویب قانون 29 مهر ماه 1326 در ضمن بلااثر و کان لم یکن شناختن موافقت‌نامه قوام، ساچیپوف پایه و اساس اکتشافات و اساس اداره امور اکتشافات و استخراج و بهره‌بردارى نفت را به دست دولت برقرار و در واقع اصل ملى شدن صنعت نفت را در ایران قبول کرده و با تصریح و اذعان با این که حقوق ملت ایران راجع به نفت جنوب مردود تضییع واقع شده دولت را مکلف به استیفاى حقوق ملى بنمایند با وجود این که موافقت‌نامه قوام، سادچیکف براى ایران صدى 50 از صدى ‏صد عایدات را حق ملت ایران می‌دانست این موافقت‌نامه را نپذیرفت و مخصوصاً در ضمن تصمیم خود نه فقط واگذارى هرگونه امتیاز استخراج نفت کشور و مشتقات آن را به خارجی‌ها بلکه حتى ایجاد هر نوع شرکت را براى این امروز که خارجی‌ها از آن به وجهى از وجوه صحیح باشند ممنوع گردانید- وقتى مجلس شورای ملى ایران موافقت‌نامه‌اى را که براى ایران صدى پنجاه از عایدات در عمل بهره‌بردارى از نفت ترمیم می‌کند رد می‌نماید و معتقد است که چون این منابع کشور به ملت ایران تعلق دارد و مطابق اصول و قوانین بین‌المللى اهالى هر کشور مالک منابع ثروت و مواد خام این مملکت هستند منطقى و صحیح آن است که حقوق ملت ایران نسبت به استفاده از صد در صد عایدات این منابع تأمین گردد و به همین نظر کمبود که همان قانون حق ملت ایران را راجع به منابع نفتى جنوب تضییع شده می‌داند و دولت مأمور استیفاى حقوق ملت ایران مى‌نماید با یک چنین تصمیمى‌ که از طرف مجلس شورای ملى گرفته شد آیا معقول و منطقى هست که دولت برودبا کمپانى به مأخذ و مبناى یک قرارداد باطل و کان لم یکن و بلااثرى صحبت بکند- خیر- زیرا با توجه به اوضاع و احوال تصویب ماده واحد نام برده و در نظر گرفتن مجموعه مندرجات آن به خوبى مسلم است و جاى هیچ تردیدى نیست که استیفاى حق ملت ایران در معادن نفت جنوب وقتى به عمل می‌آید که صد در صد عایدات حاصله به ملت ایران برسد و مطابق اصول مندرج در همان قانون بهره‌بردارى از این معادن به دست دولت ایران صورت بگیرد و هر ترتیب دیگرى غیر از این در نظر گرفته شود کافى براى استیفاى حقوق ملت ایران نخواهد بود به همین جهت است که من تصمیم کمیسیون مخصوص نفت را در این باره کافى و کامل نمی‌دانم و معتقد هستند که کمیسیون مخصوص نفت می‌بایستى در ضمن تصمیم خود با توجه به اصول در قانون مهر ماه 1326 برقرار گردیده و تصریح شده طریقه استیفاى حقوق ملت ایران را در نفت جنوب که عبارت از خلع ید کمپانى از معادن نفت و بهره‌بردارى از آنها به دست دولت است که بالنتیجه ملت ایران از صدى صد عایدات این منابع ثروت ملى بهره‌مند گردد می‌باشد تسریع می‌فرمودند تا دولت‌ها تکلیف خود را دانسته و زودتر در مقام استیفاى حق ملت ایران برآیند و نگذارند میلیون‌ها عایدات سالیانه منابع نفت جنوب تفریط شده از بین برود و به ملت ایران نرسد.

همه آقایان محترم می‌دانند که قرارداد دارسى از بین رفته و باز هم بر هیچ کس پوشیده نیست که ترتیبى را که در سال 1312 دولت دیکتاتورى با کمپانى داده بود چون با وضع فورس ماژور به دولت ایران تحمیل و در مجلس فرمایشى به تصویب رسیده و به طور کلى فاقد آن شرایطى می‌باشد که براى انعقاد عقود ضرورت دارد علیهذا به هیچ‌وجه داراى اعتبار نبوده باطل و کان لم یکن می‌باشد بنابراین مجلس شوراى ملى ناگزیر است به نام عادت ملت ایران در ضمن اعلان بطلان ترتیبى که دولت وقت در سال 1312 با کمپانى نفت داده عملاً اکتشاف و استخراج نفت و

+++

بهره‌برداى از معادن نفت و به طور کلى صنعت نفت و مشتقات آن را در ایران ملى اعلام کند یعنى تمام این عملیات در انحصار دولت ایران درآید تنها راه استیفاى حقوق ملت ایران همین است و هیچ اشکالى در راه انجام این منظور در بین نخواهد زیرا:

گذاشته از این که ترتیب و قراری که در سال 1933 با کمپانى داده شده از لحاظ حقوقى از درجه اعتبار ساقط و به کلى باطل و کان لم یکن مى‌باشد از طرف دیگر روى اصول و مقرراتى که به موجب آن ملل دنیا مالک منابع ثروت داخلى و مواد خام مملکت خود می‌باشند و به همین دلیل بعضى ممالک مانند بیرمانى و مکزیک و غیره توانسته‌اند با اعلام ملى شدن صنایع معادن نفت و صنایع کشور خودشان را به دست خود بگیرند و خودشان از آن بهره‌بردارى و امتیازات خارجى را به خودى خود برطرف نمایند مجلس شوراى ملى و دولت ایران محق هستند با اعلام ملى شدن عمل اکتشاف و استخراج و بهره‌بردارى از منابع نفتى کشور ترتیب تصفیه کارهاى شرکت نفت جنوب را داده و مستقیماً شروع به بهره‌بردارى از آنها نمایند و به این ترتیب در ضمن استیفای حقوق تضییع شده ملت ایران را صحنه کشمکش‌هاى نفتى دنیا و رقابت‌هاى بین‌المللى خارج و از این حیث کمک به صلح جهانى نمایند.

ضمناً لازم مى‌دانم توجه مجلس شوراى ملى را به آن مطلب جلب نمایم که هر ترتیبى برخلاف مفاد و روح قانون 29 مهر 1326 با کمپانى نفت داده شود و حقوق ملت ایران در این قسمت از منابع نفتى ایران صد در صد تأمین و استیفا نگردد ممکن است باعث ایجاد اشکالات دیگرى که پیش‌بینى آن از حالا ضرورت دارد بشود

در اینجا لازم می‌دانم این مطلب را به عرض نمایندگان مجلس شوراى ملى برسانم که راجع به امکانات بهره‌بردارى از معادن نفت جنوب از طرف دولت ایران نباید تردیدى به خود راه بدهد چه با برچیده شدن دستگاه کمپانى نفت طرز اداره امور کارها در این کشور تغییر فورى و محسوسى خواهد نمود و جریان کارها به مجراى طبیعى و مطلوب خود خواهد افتاد و هرج و مرج‌هاى ادارى و عدم لیاقتى که در اداره امور این کشور مشاهده مى‌شود و معمول همان سیاست مرموز و پشت پرده کمپانى نفت و مداخلات بیگانگان در امور داخلى این کشور و فشارهایى است که ازناحیه آنها در کارها اعمال مى‌شود مرتفع خواهد شد مگر در دوره بیست ساله دیکتاتورى کارهاى این کشور در مجراى طبیعى خود گردش نمى‌کرد مگر همین ایرانیان نبودند که فرسنگ‌ها خطوط آهن را در دل کوه‌ها و قعر دره‌ها و قلل جبال کشیده و همین امروز هم مهندسین ایرانى در خطوط جدید به همیت نوع عملیات قابل تحسین مشغولند همین ایرانى که امروز در کارهاى اقتصادى و مالى و ادارى خود درمانده به نظر مى‌آیند در آن روزى که سیاست نفت جنوب با ایجاد رژیم دیکتاتورى در این مملکت خود را از مداخله در جزییات کارها مستقنى می‌دیدند و با تأمین نظریه خود راجع به تمدید مدت می‌خواست صورت عوام‌فریبانه و وجه ملى با این صحنه‌سازى خود بدهد از عهده اداره امور مملکت به خوبى و از روى لیاقت بر نمى‌آمدند.

مگر همین کارخانه‌جاتى که امروز بلاى جان دولت شده در همان دوره بیست ساله ایجاد نشده به طور رضایت‌بخشى کارهای‌شان جریان نداشت خیر تمام این عدم لیاقت‌هاى ساختگى و اختلاف‌هاى تصنعى و تعمدى امور ادارى کشور براى این است که در یک چنین روزى از اداره امور معدن نفت به دست دولت مأیوس باشیم و همین مطلب را آن کسان که با القاء شبهه و تردید آن را دلیل بر ادامه‏ حیات این دولت در دولت قرار مى‌دهند برخى ملت ایران بکشند من اینجا تکرار مى‌کنم که آن روزى که شر کمپانى نفت جنوب از سر این ملت رفع شود آن روز کارهاى ما تدریجاً به مجراى صحیح خود خواهد افتاد و اداره کردن امور نفت براى ما ابداً اشکالى نخواهد داشت. آقایان نمایندگان محترم به فرض این که کمپانى نفت جنوب یک ایران قوى و سعادتمندى را منافى با ادامه زندگانى و حیات خود نمی‌دانست و از آن نمى‌ترسید که اگر یک حکومت صالحى در این کشور به روى کار آید این بساط چپاول و یغماى بزرگ‌ترین ثروت ملى ایران را بخواهد چید و به این نظر اصول سابوتاژ و خراب‌کارى را مستمراً در کارهاى ما اعمال نمى‌کرد تازه وجود یک سازمان مقتدر مالى و اقتصادى که گذشته از سرمایه‌هاى ذخیره و جارى خود سالى میلیون‌ها لیره عایدات حاصله از فروش محصولات معادن نفت را در اختیار دارد بدون تردید اقتصادیات و اوضاع مالى ضعیف ایران را تحت‌الشعاع و در زیر سلطه اقتدار خود قرار می‌داد و جاى تردید نیست که وجود استقلال سیاسى بدون استقلال اقتصادى مفهوم خارجى ندارد تا سازمان فعلى شرکت نفت در خوزستان باقی است و تا شاهرگ ایران در دست غاصبین نفت جنوب ایران است استقلال و مشروطیت و حق حاکمیت ما الفاظى هستند که به قدر دو پول سیاه ارزش و معنى ندارند و مسئله نفت براى ما همان قدر ارزش و اهمیت دارد که موضوع استقلال براى کشور‌هایى مثل هندوستان و اندونزى و سوریه و امثال آنها داراى قیمت است و اهمیت دارد.

اگر کسانى باشند که اهمیت و عظمت این مبارزه‌ای را که امروز ملت ایران براى گرفتن حق خود از دست کمپانى نفت شروع کرده ندانند آنها باید توجه داشته باشند که اختلاف اساسى ما با کمپانى در سر چند « شلینگ » کم و زیاد مالیات حق‌الامتیاز نیست- مقصود و منظور ملت ایران در این مبارزه این نیست که آقاى نورت گرافت سالیانه مبلغى افزون‌تر از آنچه حاضر شده‌اند بدهند تصدیق کند و چند میلیون لیره‌اى که از این راه عاید می‌شود در خندق و حفره بى‌پایان تشکیلات ادارى عروسک‌هاى کمپانى بر باد فنا رود هدف و منظور مردم این مملکت که ما به نمایندگى آنها صحبت مى‌کنیم این است که در ضمن برطرف کردن آنچه مضر به حال استقلال سیاسى و اقتصادى و مالى این کشور است مردم ایران از ثروت خدادادى خود بهره‌مند گردند و این طلاى سیاهى را که دست طبیعت به ملت ایران ارزانى داشته به ناحق به جیب مردمانى که حتى نمی‌دانند ایران کجا است و در ماورای دریاها سکونت دارند فرو نرود و ایرانى که مالک حقیقى این ثروت است با فقر و گرسنگى و بدبختى دم‌ساز نباشد ملت ایران تصمیم دارد تمام ناله‌ها و شیون‌هاى این پنجاه ساله را به پایان برساند و همان طور که عصر استعمارى در دنیا خاتمه پذیرفته و افکار نو و مترقى جاى آن را گرفته تا پایان بخشیدن به عملیات واسطه کمپانى آبادان از آن استقلال و حکومت ملى که دیگران سال‌ها و قرن‌ها است در اقطار دنیا لذت و بهره مى‌برند به ملت ایران نیز سهمى داده شود- چاره‌اى جز ملى کردن صنعت نفت در ایران و به خیر از آن که این معادن به ملت ایران باز گردد در میان نیست زیرا امتیاز به هر صورت باقى بماند و دست شرکت به هر عنوان که در این آب و خاک باز باشد اثرى از آبادان و آزادى کسى نخواهد دید- ما خواستار این هستیم که صنعت نفت ایران در دست خود ملت ایران باشد و از طرف دولت اداره شود تا با از بین رفتن و خاتمه یافتن عمر شرکت نفت منظور و مفهوم قانون 29 مهر ماه 1326 کاملاً اجرا شود و لباس عمل بپوشد.

وقتى که قانون وجود هر گونه شرکتى را به منظور استخراج و بهره‌بردارى از نفت کشور که خارجی‌ها به وجهى از وجوه در آن سهیم باشند ممنوع ساخته است چگونه می‌توان اجازه داد شرکتى که تمام سهام آن متعلق به خارجی‌ها و تقریباً صدى 65 سهام آن متعلق به یک دولت خارجى است در ایران باقى بماند و با وجود یک چنین شرکتى چطور انتظار دارید به استقلال اقتصادى و بالنتیجه به استقلال سیاسى و حق حاکمیت این کشور لطمه وارد نشود وقتى دانستیم که دادن اجازه استخراج نفت و بهره‌بردارى از آن با یک اوضاع و احوال و عملیاتى ملازمه دارد که قهراً به حق حاکمیت و به استقلال اقتصادى کشور لطمه وارد می‌کند دیگر کدام ایرانى وطن‌پرست است که راضى شود بهره‌بردارى از معادن نفت مملکتش در دست یک کمپانى خارجى باقى بماند.

یک هفته قبل بود که در همه کشور‌هاى دنیا جشن (اعلامیه حقوق بشر) برپا بود و از این اعلامیه صحبت‌ها و اظهار خوشبختى‌هایى شد آن ملت‌هایى که در این راه قدمى برداشته و بر مظالم و تعدیات قرون وسطایى فائق آمده و توانسته‌اند خود را از زیر یوغ استعمار نجات بدهند و به عدالت و آزادى نزدیک شوند البته حق دارند در این شادمانى شرکت کنند ولى ما که هنوز در زیر سنگین‌ترین ضربات استعمارى قرار داریم و بیگانگان حق ما را این طور می‌برند چطور ممکن است از این سخنان لذت و بهره‌اى ببریم و جمله حقوق بشر براى ما چه مفهومى می‌تواند داشته باشد ملت که 50 سال است بزرگ‌ترین منبع ثروتش را مى‌برند و براى بردن آن دچار هزاران بدبختى‌اش می‌کنند چه اطمینانى به این اعلامیه می‌تواند داشته باشد مگر دنیا براى آن بشرى که سرش را پایین بیاندازد و بگذارد ثروتش را ببرند و دولت‌ها و مجلس‌هایش راضى شوند دیگران حق مسلمش را پایمال نمایند آیا براى یک چنین مردمى دنیا حقوقى هم قائل هست؟ مگر ملت باهوش و پر استعداد ایران مادام که بزرگ‌ترین حق خدادادیش را می‌برند به این الفاظ فریبنده تو خالى نمی‌خندد و خوب نمی‌داند که حق گرفتنى است و دادنى نیست وقایع چند سال اخیر نشان می‌دهند که ملت ایران

+++

بیدار و هوشیار است احساساتى که مردم چه در موقع انتخابات و غیره و چه در همین روز‌ها راجع به موضوع نفت نشان می‌دهند به طور قطع و مسلم ثابت می‌نماید که دیگر ملت حاضر نیست بگذارد حقش را یک مشت مردمان نالایق و نوکر‌پیشه بفروشند و به هر قیمت شده این حق خود را خواهد گرفت و آنهایى را هم که در استیفای حقش قصور و کوتاهى کردند به کیفر اعمال‌شان خواهد رسانید.

اگر هیئت حاکمه غافل و خواب‌آلوده ایران غوغاى مهیب قرن بیستم را نمی‌شنود و یا نمی‌خواهد بشنود نمی‌فهمد که در وسط بزرگ‌ترین و سهمگین‌ترین انقلابات سیاسى و اقتصادى تاریخ قرار گرفته است ملت بیدار ایران متوجه است که دیوار چین این نهضت و جنبش عظیم شکافات و به فساد و ملوک‌الطوایفى و نفع‌پرستى که در آنجا حکمفرما بود خاتمه داد وحتى لاماى تبت که در بام دنیا غافل و بی‌خبر از همه جا غنوده بود از این تکان شدید بى‌بهره نماند ملت ایران می‌داند همان طور چه فرانسه نتوانست زیر قوه مسلسل و تانک سوریه و لبنان را تحت‌الحمایه نگه دارد و انگلستان با تمام تلاشى که به کار برد ناچار شد هندوستانى را که قریب دو قرن بر تاج امپراطورى می‌درخشید رها کند.

ملت ایران با نهایت خوشبختى مى‌بیند که مبارزه ملت مصر براى الغاء قرارداد 1936 تا چه اندازه قرین موفقیت شده و این خبر به فال نیک مى‌گیرد مردم ایران می‌دانند که دیگر دنیاى امروز رژیم امتیازات استعمارى و حکومت به اسلوب « کمپانى هند شرقى» را قبول ندارد و نمی‌تواند هضم و وجود کمپانى نفت جنوب را به منزله توهین به حق حاکمت خود به غرور ملى خود می‌داند و هستند افراد ایران که از بیم این که مبادا مشاهدات‌شان در آبادان به احساسات و غرور ملى آنها لطمه وارد آورد از رفتن و دیدن این شهر خوددارى کرده‌اند.

ملت ایران به خوبى واقف است که امروز بهترین موقع است که حقش را بگیرد و مردمان صلح‌جو و خواهان صلح دنیا هم می‌دانند که بودن تمام معادن نفت ایران در دست ملت ایران کمک بزرگى به صلح عالم خواهد نمود.

من حرفى ندارم چه نفت امروز در دنیای صنعت‌ها نقش بزرگى را بازى می‌کند ولى این هم مسلم است که تمام کشورهاى صنعتى عالم منابع نفتى مهمى در اختیار ندارد یعنى لازمه‏ داشتن صنایع بزرگ در اختیار داشتن منابع نفتى نیست تازه به فرض این که چه این طور هم نباشد اولاً معلوم نیست انگلستان به اندازه رفع احتیاجات داخلى خود منابع نفتى مخصوص به خود نداشته باشد ثانیاً ملى شدن صنعت نفت در ایران به هیچ‌وجه مانع از این نیست که ما محصول نفت خودمان را بفروشیم و به هر صورت همان مقدار نفتى که تا به حال از این معادن خارج می‌شده در آتیه نیز به مشتریان فروخته خواهد شد ثالثاً احتیاج ممالک به مواد اولیه دلیل این نمی‌شود که کشورهاى داراى این مواد از حقوق ملى خودشان محروم بمانند. و حق آنها به نحوى از انحاء گرفته و تضییع شود- بنابراین اگر اشخاصى داشتن نفت را براى بعضى کشورها حیاتى معرفى می‌کند این یک نوع سفسطه و مغلطه‌ای است که براى انجام منظور خود به کار می‌برند و الا در عمل و نفس‌الامر این طور نیست و اگر نفت براى کشور حیاتى باشد این کشور ایران فقیر و محروم است و به اصطلاح چراغى که به خانه روا است به مسجد حرام است.‏

آقایان نمایندگان محترم لایزال در این موقع که ما می‌رویم مقدرات ملت ایران را با گرفتن تصمیمات در این امر حیاتى معین کنید و سرنوشت مردم این مملکت از خوشبختى و یا بدبختى در دست‌هاى ما قرار گرفته است اگر در انجام وظیفه مقدسى که به عهده قصور کنیم و حق خداداى این ملت ایران را نگیریم و به آنها ندهیم گذشته از این دنیا که دچار خشم و غضب این مردم که امروز به حقوق خود بیدار شده‌اند خواهیم گردید در روز حساب هم یکایک ما در پیشگاه عدل الهى جوابگوى این مردم خواهیم بود امروز این مردمان لخت و عریان، این ملت فقیر بى‌گناه دامان ما را خواهد گرفت و خواهد گفت شما که مسئول حفظ حقوق ما بودید چرا گذاشتید دیگران این ثروت‌هایى را که دست طبیعت براى سعادت ساکنین آب و خاک در دل زمین به ودیعه گذارده ببرد و براى این که بدون مدعى به این یغما و چپاول خود ادامه بدهند ما را در اعماق بدبختى و فقر و عقب‌ماندگى نگاه دارد مگر ما شما را به مجلس نفرستاده بودیم که بروید حق ما را حفظ کنید چرا براى خاطر یک دو روز زندگى پر از خفت و شرمسارى به وظیفه دیندارى و وجدانى و ملى خود عمل نکردید (نمایندگان- احسنت، احسنت)

5- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

رئیس- وقت تمام شده جلسه آینده روز پنجشنبه ساعت 9 دستور بقیه گزارش نفت.

( مجلس چهل و پنج دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت

+++

شماره 11 و 10296 ...............21 / 9 / 29

قوانین‏

وزارت دارایى‏

فرمان همایونى راجع به اجراى مواد سه‌گانه مربوط به قانون بودجه سال 1329 مجلس شورای ملى به انضمام قانون مزبور که به تصویب مجلسین شورای ملى و سنا رسیده است ذیلاً ابلاغ مى‌گردد.

با تأییدات خداوند متعال‏

ما

پهلوى شاهنشاه ایران‏

محل صحه مبارک‏

نظر به اصل بیست و هفتم متمم قانون اساسى مقرر می‌داریم.‏

ماده اول- مواد سه‌گانه مربوط به قانون بودجه سال 1329 مجلس شورای ملى که در جلسه نهم آذر ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه به تصویب مجلسین سنا و شورای ملى رسیده و منضم به این دستخط است به موقع اجرا گذاشته شود.

ماده دوم- هیئت دولت مأمور اجراى این قانون هستند. به تاریخ سیزدهم آذر ماه 1329

مواد سه‌گانه مربوط به قانون بودجه سال 1329 مجلس شوراى ملى‏

ماده 1- سوابق خدمت کارمندان فعلى مجلس شورای ملى در قسمت فنى چاپخانه مجلس جزو سنین خدمت رسمى آنان محسوب و مشمول کلیه مقررات و قوانین استخدامى می‌باشد. احکام آنان با احتساب سوابق مذکور اصلاح و ابلاغ خواهد شد کسور بازنشستگى ایام خدمت بالا در 36 قسط سه ساله کسر و به صندوق بازنشستگى ارسال مى‌گردد.

ماده 2- ترتیب بازنشستگى کارمندان و خدمتگزاران مجلس شورای ملى مانند کارمندان و خدمتگزاران دولت بر طبق تبصره 39 ماده دوم قانون بودجه سال 1328 کل کشور مصوب 23 تیر 1328 پس از تصویب ریاست مجلس شورای ملى خواهد بود.

ماده 3- استخدام کارمند جدید و انتقال از وزارتخانه‌ها و بنگاه‌هاى دولتى به مجلس شوراى ملى (به استثناى استخدام چهار نفر تند‌نویس و یک نفر خوش‌نویس جدید) ممنوع است.

مواد سه‌گانه فوق که متمم قانون بودجه سال 1329 مجلس شورای ملى است در جلسه پنجشنبه نهم آذر ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه به تصویب مجلس شوراى ملى رسیده.

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت

اصل فرمان همایونى و قانون در دفتر نخست وزیر است.

م- 8505 نخست وزیر

لوایح‏

ساحت مقدس مجلس شورای ملى‏

به موجب قانون اجازه تأسیس بنگاه مستقل آبیارى مصوب سال 1322 مقرر است که هر ساله چهل و پنج میلیون ریال در بودجه کشور منظور و به بنگاه مزبور براى مطالعات آبیارى و عملیات سدسازى و غیره پرداخت شود. چون با توجه به این که هزینه ساختمان سدهاى کوچک و متوسط به چندین مقابل مبلغ فوق بالغ مى‌گردد و با این اعتبار نمی‌توان حتى در ظرف چند سال یکى از طرح‌هاى مفید آبیارى و سدسازى را انجام داد و اهمیت عملیات آبیارى و سدسازى در این کشور ایجاب می‌کند که به این امر حیاتى توجه خاصى مبذول و با اعتبار بیش‌ترى و پیشرفت وظایف بنگاه کمک و مساعدت به عمل آید لذا ماده واحده ذیل را تقدیم و تقاضاى تصویب آن را دارد:

ماده واحده- اعتبار بنگاه مستقل آبیارى موضوع ماده دوم قانون مصوب سال 1322 از سال 1330 سالیانه به مبلغ یک صد و پنجاه میلیون ریال افزایش می‌یابد.

نخست وزیر وزیر دارایى وزیر کشاورزى‏

رزم‌آرا فروهر مهدوى‏

مجلس شورای ملى‏

به طورى که استحضار دارند بعد از جنگ جهانى اخیر کشورهاى مترقى سازمان تشکیلات پلیسى خود را با مقتضیات زمانى تطبیق داده حتى‌المقدور از وسایل علمى و فنى حداکثر استفاده را در تربیت متخصصین امور پلیس نموده‌اند و از آنجا که به منظور مبارزه با عوامل فساد تعقیب مجرمین و انجام تعهداتى که در اثر عضویت انجمن پلیس بین‌المللى به عهده شهربانى کل کشور محول است وجود مأمورین متخصص در رشته‌هاى مختلف پلیسى براى شهربانى کل کشور مورد ضرورت می‌باشد در نظر گرفته شده ده نفر از افسران جوان تحصیل کرده شهربانى کل کشور به کشورهاى اروپا براى تحصیل در رشته‌هاى مزبور اعزام گردند تا احتیاجات شهربانى از این حیث مرتفع گردد.

ولى نظر به این که طبق ماده 4 تصمیمات کمیسیون بودجه متخذه در سال 1329 اعزام هر گونه مأمورین را به خارجه براى تحصیل یا مطالعه امور فنى موکول به تصویب مجلس شورای ملى نموده‌اند لذا ماده واحده تقدیم و تقاضاى تصویب آن را می‌نماید.

ماده واحده- به وزارت کشور اجازه داده می‌شود همه ساله ده نفر از افسران جوان تحصیل کرده شهربانى کل کشور را به کشورهاى اروپایى براى تحصیل در رشته تخصصى پلیسى اعزام دارد حقوق و کلیه مزایاى آنها و هزینه رفتن و برگشتن از بودجه شهربانى کل کشور قابل تبدیل به ارز و پرداخته خواهد شد.

نخست وزیر وزیر کشور وزیر دارایى‏

اردلان رزم‌آرا فروهر

مجلس شوراى ملى‏

نظر به این که مرحوم غلام‌رضا جرجانى معلم و رئیس کتابخانه دانشکده ادبیات تبریز مدت مدیدى در وزارت فرهنگ خدمت کرده و خدمت ایشان مخصوصاً از ابتدای تأسیس دانشگاه تبریز از لحاظ تربیت جوانان کشور در خور همه گونه عنایت مى‌باشد و در حین فوت ازحیث سن و مدت خدمت بعد بازنشستگى نرسیده و وراث او حق دریافت وظیفه از صندوق بازنشستگى ندارند و چون اندوخته‌اى هم نداشته وراث او که مرکب از دو طفل صغیر و همسر و مادر او مى‌باشند در نتیجه دچار عسرت زندگى و ضیق معاشى گردیده‌اند از این جهت از لحاظ قدردانى از خدمتکاران صدیق ماده واحده ذیل با موافقت قبلى وزارت دارایى تنظیم و تقدیم و استدعاى تصویب آن را دارد ضمناً استحضار مى‌دهد که اعتبار وظیفه مذکور قبلاً ضمن بودجه وزارت فرهنگ منظور و به تصویب رسیده است:

ماده واحده- اجازه داده می‌شود از تاریخ 24- 1- 1329 ماهى 6000 ریال درباره ورثه مرحوم غلام‌رضا جرجانى به شرح زیر:

1- به بانو طوبى جرجانى مادر مرحوم غلام‌رضا جرجانى 1500 ریال.

2- لیلى جرجانى عیال مرحوم غلام‌رضا جرجانى 1500 ریال.

3- مریم جرجانى دختر 5 ساله مرحوم غلام‌رضا جرجانى 1500 ریال‏

4- آقاى فریدون جرجانى پسر 4 ساله مرحوم غلام‌رضا جرجانى 1500 ریال‏

از اعتبار ماده 48 بودجه تفصیلى وزارت فرهنگ در حق وراث ذکور مادامی‌که به سن 18 نرسیده‌اند و وراث اناث تا زمانی که شوهر اختیار نکرده‌اند پرداخت گردد.

نخست وزیر وزیر دارایى وزیر فرهنگ‏

رزم‌آرا فروهر دکتر شمس‌الدین جزایرى‏

دوره شانزدهم قانونگذارى

لایحه قانونى مربوط به تصویب موافقت‌نامه راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت ایران و دولت سوئد که به تصویب مجلس سنا رسیده و براى تصویب مجلس شوراى ملى فرستاده شده است.‏

شماره 1189 به تاریخ 24 ر 8 ر 29

ریاست محترم مجلس شوراى ملى

قانون تصویب موافقت‌نامه راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت ایران و دولت سوئد که در مجلس روز چهارشنبه 17 آبان ماه 329 به تصویب مجلس سنا رسیده است منضماً ارسال مى‌شود.

رئیس مجلس سنا- سید حسن تقى‌زاده‏

تصویب موافقت‌نامه قانون راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقد بین دولت شاهنشاهى ایران و دولت سوئد

ماده واحده- مجلس سنا موافقت‌نامه راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقد بین ایران و سوئد را که در تاریخ نهم آبان ماه 28 در تهران

+++

به امضا رسیده تصویب می‌نماید.

این قانون که مشتمل بر یک مقدمه و شانزده ماده و یک ضمیمه است در جلسه روز چهارشنبه هفدهم آبان ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه به تصویب مجلس سنا رسید.

رئیس مجلس سنا- سید حسن تقى‌زاده‏

متن موافقت‌نامه بین دولت‏

شاهنشاهى ایران و دولت سوئد

راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى ما بین دو کشور و ماوراء آنها نظر به این که:

اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران و

اعلیحضرت پادشاه سوئد

مایل هستند به منظور برقرارى و به کار انداختن سرویس‌هاى هوایى بازرگانى ما بین کشورهاى خود و ماوراء آنها موافقت‌نامه منعقد نمایند لذا نمایندگان تام‌الاختیار خود را به این منظور به شرح زیرین تعیین نمودند:

اعلیحضرت شاهشاه ایران- جناب آقاى على‌اصغر حکمت وزیر امور خارجه اعلیحضرت پادشاه سوئد آقاى بنگت ادثر کار دارموقت‏

نمایندگان مزبور پس از آن که اختیار نامه‌هاى کامل خود را که صحیح و معتبر بود مبادله نمودند در موارد ذیل موافقت حاصل کردند.

مقدمه‏

در این موافقت‌نامه مقصود از بعضى اصطلاحات و عبارات مستعمله به شرحى است که در زیر ذکر شده مگر این که خلاف آن مستفاد شود.

الف- مقصود از «مقامات هواپیمایى» در مورد ایران اداره کل هواپیمایى کشورى و هر شخص یا هیئتى است که متصدى وظایف فعلى آن اداره یا وظایف مشابه گردد و در مورد سوئد در استهکلم و هر شخص یا هیتئى است که متصدى وظایف فعلى آن یا وظایف مشابه گردد.

ب- مقصود از «قرارداد هواپیمایى کشور بین‌المللى» قرادادى است که در تاریخ 7 دسامبر 1944 براى امضا در شیکاگو حاضر شده بود.

ج- مقصود از «قلمرو» و «سرویس حمل و نقل هوایى» و « سرویس حمل و نقل هوایى بین‌المللى» و « مؤسسه هواپیمایى» و « فرود آمدن به منظور غیر از حمل و نقل» همان است که در مواد 2 و 96 قرارداد هواپیما‌یى کشورى بین‌المللى تصریح گردیده.‏

ماده 1- با رعایت مقررات این موافقت‌نامه هر یک از طرفین متعاهدین به مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى که از طرف متعاهد دیگر تعیین شده اجازه می‌دهد که به منظور به کار انداختن سرویس‌هاى مورد موافقت از فراز قلمرو خود پرواز ترانزیتى انجام دهد یا در آن قلمرو در نقاطى که در برنامه پرواز ضمیمه پیش‌بینى شده به منظور غیر ازحمل و نقل و یا به منظور پیاده یا سوار کردن محمولات بین‌المللى از مسافر و بار و محمولات پستى فرود آید.

ماده 2- الف- هر یک از طرفین متعاهدین به منظور بهره‌بردارى طبق این موافقت‌نامه در خطوط مذکور در برنامه پرواز ضمیمه یک یا چند مؤسسه هواپیمایى خود را کتباً به طرف متعاهد دیگر معرفى خواهد نمود طرف متعاهد دیگر به محض دریافت معرفى‌نامه با رعایت مفاد ماده 3 این موافقت‌نامه به مؤسسه یا مؤسسات معرفى شده بدون تأخیر اجازه بهره‌بردارى اعطا خواهد نمود مشروط بر این که در صورت لزوم مؤسسات هواپیمایى معرفى شده مقامات صلاحیتدار هواپیمایى طرفى که حقوق مذکور را اعطاء مى‌نماید قانع کنند که قابلیت انجام شرایطى را که طبق قوانین و مقررات آن طرف براى عملیات مؤسسه هواپیمایى بازرگانى مقرر است دارا هستند هر مؤسسه هواپیمایى که به این ترتیب تعیین و اجازه بهره‌بردارى تحصیل نموده هر موقعى که بخواهد می‌تواند در سرویس‌هاى مورد موافقت شروع به بهره‌بردارى کند.

ب- نیز مقرر است که مبادرت به این اقدام در مناطق جنگ یا مناطقى که تحت اشغال نظامى یا نواحى مربوط به آن است باید با اجازه و موافقت مقامات صلاحیتدار نظامى به عمل آید.

ماده 4- الف- در هر مورد که یکى از طرفین متعاهدین قانع نشود که مالکیت یا تسلط نفوذ طرف دیگر یا اتباع او نسبت به مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى که معرفى کرده محرز است می‌تواند از اعطای حقوق مصرحه در ماده 1 این موافقت‌نامه خوددارى کند یا آن حقوق را تعلیق و نقض نمایند یا شرایطى را که لازم می‌داند براى استفاده مؤسسه یا مؤسسات از آن حقوق وضع کند.

ب- همچنین هر یک از طرفین متعاهدین در هر مورد که مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى طرف متعاهد دیگر مطابق مواد 11 و 13 قرارداد بین‌المللى هواپیمایى کشورى به صورت فعلى رفتار نکند و یا شرایطى را که در این موافقت‌نامه مصرح است مرعى ندارد بعد از مشورت با طرف حق خواهد داشت استفاده مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى تعیین شده را از حقوق مصرحه در ماده 1 این موافقت‌نامه تعلیق نماید یا شرایطى را که مقتضى بداند براى استفاده مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى از آن حقوق وضع کند.

ماده 4- هیچ یک از مقررات این موافقت‌نامه نباید چنین تعبیر شود که حقوق اختصاصى و انحصارى به طرف متعاهد دیگر یا مؤسسات هواپیمایى آن اعطاء شده و نسبت به مؤسسات هواپیمایى هر کشور دیگرى استثنا یا تبعیض به عمل آمده است.‏

ماده 5- مفاد این موافقت‌نامه به مؤسسه هواپیمایى یکى از طرفین حق نمی‌دهد که در داخل خاک طرف متعاهد دیگر از یک نقطه به نقطه دیگر مسافر و بار یا محمولات پستى با دریافت کرایه یا حق‌الزحمه براى حمل قبول نماید و مفاد مزبور نباید به این منظور تعبیر گردد.

ماده 6- براى مؤسسات هواپیمایى که به وسیله طرفین متعاهدین معین شده‌اند تسهیلات عادلانه و متساوى به عمل خواهد آمد تا سرویس‌هاى مورد موافقت را در خطوط هوایى مشخصه بین قلمرو طرفین و ماورای آنها به کار اندازند مؤسسات معینه هواپیمایى هر یک از طرفین متعاهدین باید در مواقع به کار انداختن سرویس‌هاى مورد موافقت منافع مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى طرف متعاهد دیگر را ملحوظ دارند تا اثر نامطلوبى در جریان امور سرویس‌هایی که طرف اخیر‌الذکر در تمام یا قسمتى از همان خطوط دایر نموده حاصل نشود.

ماده 7- سرویس‌هاى مورد موافقت که از طرف مؤسسات هواپیمایى معینه طرفین متعاهدین برقرار می‌شود باید کاملاً با احتیاجات عمومى براى حمل و نقل در خطوط معینه منطبق گردد و هدف اصلى آنها فراهم نمودن ظرفیتى (با ضریب بار) باشد متناسب با احتیاجات کنونى و احتیاجاتى که معمولاً براى آتیه پیش‌بینى مى‌شود از لحاظ حمل و نقل مسافر و بار و محمولات پستى بین قلمرو طرف متعاهدى که مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى را تعیین نموده و قلمرویى که مقصد نهایى حمل و نقل است فراهم نمودن وسایل حمل مسافر و بار و محمولات پستى از لحاظ پیاده و در قلمرو دولى غیر از دولتى که مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى را تعیین نموده است طبق اصول کلى ذیل مربوط به ظرفیت باید انجام گیرد.

الف- احتیاجات حمل و نقل بین کشور مبداء و کشور مقصد.

ب- احتیاجات پرواز سر تا سرى.

ج- احتیاجات حمل و نقل نواحى که خطوط هوایى از آن عبور می‌کند با رعایت مصالح سرویس‌هاى محلى و ناحیه‌اى.

ماده 8- تعرفه‌هایی که براى هر یک از سرویس‌هاى مورد موافقت وضع می‌شود باید عادلانه باشد و میزان آن با رعایت کلیه عوامل مربوط از جمله صرفه‌جویى در عمل و نفع عادلانه و اختلاف خصوصیات سرویس‌ها ( از قبیل میزان سرعت وسایل راحتى مسافرین) و تعرفه‌هایى که از طرف مؤسسات هواپیمایى دیگر در هر قسمت از مسیر وضع شده تعیین شود. تعرفه‌ها باید نسبت به هر مسیر در صورت امکان بین مؤسسات هواپیمایى دیگر که در همان مسیر یا در قسمتى از آن عمل مى‌نمایند تعیین گردد این گونه موافقت‌ها در تعیین تعرفه در صورت امکان به وسیله انجمن بین‌المللى حمل و نقل مى‌گیرد اجراى تعرفه‌هایی که به این ترتیب مورد موافقت قرار مى‌گیرد موکول به تصویب طرفین متعاهدین خواهد بود.

ماده 9- مواد 15- 24- 31- 32- 33- 35 قرارداد بین‌المللى هواپیمایى کشورى به صورت فعلى آنها به منزله جزو لاینفک این موافقت‌نامه در مورد هر یک از طرفین متعاهدین طى مدت اعتبار این موافقت‌نامه لازم‌الاجرا خواهد بود مگر این که طرفین متعاهدین که قرارداد مذکور را امضا نموده‌اند نسبت به مواد مذکور اصلاحاتى را که طبق ماده 94 آن قرارداد به موقع اجرا گذارده خواهد شد تصویب نمایند و در این صورت موادى که به این ترتیب اصلاح شده نسبت به طرفین متعاهدین در مدت اعتبار این موافقت‌نامه لازم‌الاجرا خواهد بود.

ماده 10- مقامات صلاحیتدار هواپیمایى هر یک از طرفین متعاهدین در صورت تقاضاى مقامات صلاحیتدار هواپیمایى طرف متعاهد دیگر اطلاعات و آمارى که معمولاً مورد لزوم و مربوط باشد به تعداد و ظرفیت سرویس‌هاى مورد موافقت و حمل و نقل‌هایى که توسط مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى معینه خود در سرویس‌هاى هوایى به مقصد نقاطى در قلمرو طرف دیگر یا از

+++

نقاطى در قلمرو طرف مزبور یا از راه آن قلمرو انجام شده است همچنین اطلاعاتى راجع به مبداء و مقصد حمل و نقل‌هاى مزبور تهیه و تسلیم خواهند نمود.

ماده 11- الف- هرگاه یکى از طرفین متعاهدین مقتضى بداند که شرایط این موافقت‌نامه را تغییر دهد می‌تواند تقاضاى مشورت بین مقامات رسمى هواپیمایى طرفین متعاهدین را بنماید و این مشورت در ظرف شصت روز از تاریخ تقاضا شروع خواهد شد و هر مواقع که مقامات رسمى مذکور با تغییر این موافقت‌نامه توافق نظر حاصل نمودند تغییر مزبور پس از آن که به وسیله مبادله یادداشت‌هایى از مجراى سیاسى تأیید گردید به موقع اجرا گذارده خواهد شد این تغییر بایستى بلافاصله به اطلاع شوراى سازمان بین‌المللى هواپیمایى کشورى برسد.

ب- تغییراتى که یک کشور متعاهد در خطوط هوایى معینه می‌دهد و یا نقاطى از آن خطوط را حذف می‌نماید و همچنین تغییر هر یک و یا کلیه پروازها به استثناى تغییر نقاطى در قلمرو متعاهد دیگر که هواپیماى مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى معینه در آن فرود مى‌آیند تغییر این موافقت‌نامه محسوب نخواهد شد لذا مقامات هوایى هر یک از طرفین متعاهدین می‌تواند به تنهایى تغییرات مذکور را بدهد و یا نقاطى را حذف نماید مشروط بر آن که حذف نقاط و یا تغییرات را بدون تأخیر به اطلاع مقامات هواپیمایى طرف متعاهد دیگر برساند.

ماده 12- در صورتی که نسبت به تفسیر یا اجراى این موافقت‌نامه اختلافى بین طرفین متعاهدین روى دهد طرفین در وهله اول کوشش خواهند نمود که آن را به وسیله مذاکره مستقیم بین خود حل و فصل نمایند هرگاه به این وسیله رفع اختلاف مزبور میسر نگردد به حکمیت شخص یا هیتئى که با توافق نظر طرفین تعیین شده باشد ارجاع خواهد گردید اگر با ارجاع امر به حکمیت موافقت نظر حاصل نشود یا پس از موافقت با ارجاع امر به حکمیت نسبت به تشکیل آن بین طرفین مزبور اتفاق نظر حاصل نگردد هر یک از طرفین متعاهدین می‌تواند موضوع مورد اختلاف را براى صدور رأى به محکمه‌اى که صلاحیت اخذ تصمیم دارد و ممکن است در سازمان بین‌المللى ارجاع نمایند طرفین متعاهدین تعهد مى‌نمایند طبق رأیى که به ترتیب و قرار در این ماده صادر خواهد گردید عمل کنند هرگاه مادام که هر یک از طرفین متعاهدین یا مؤسسات هواپیمایى معینه آن طبق رأیى که به موجب این ماده صادر شود عمل ننماید طرف متعاهد دیگر می‌تواند هرگونه حقوقى را که طبق این موافقت‌نامه به طرف متعاهد مستنکف یا به مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى مستکف متعلق به آن اعطاء نموده محدود یا معلق یا نقض نماید.

ماده 13- در صورتی که یک قرارداد یا موافقت‌نامه عمومى چند جانبه راجع به حقوق مربوط حمل و نقل سرویس‌هاى هوایى منظم بین‌المللى نسبت به هر دو کشور متعاهد به موقع اجراء در آید موافقت‌نامه فعلى به طورى اصلاح خواهد شد که با مقررات قرارداد یا موافقت‌نامه مزبور منبطق گردد.

ماده 14- این موافقت‌نامه یک سال پس از تاریخ وصول اخطار خاتمه دادن به وسیله یکى از طرفین متعاهدین خاتمه خواهد یافت مگر این که اخطار مذکور قبل از انقضاى مدت یک سال با موافقت طرفین پس گرفته شود این اخطار باید در آن واحد به شوراى سازمان بین‌المللى هواپیمایى کشورى نیز ارسال شود طرف متعاهدی که اخطار خاتمه موافقت‌نامه را دریافت کرده است به آن پاسخ وصول خواهد داد و در صورت عدم اعلام وصول اخطار مذکور 14 روز پس از تاریخ وصول از طرف شوراى سازمان به طرف متعاهد دیگر وصول یافته تلقى خواهد شد.

ماده 15- موافقت‌نامه فعلى و کلیه قراردادهاى مربوط به آن در سازمان بین‌المللى هواپیمایى کشورى به ثبت خواهد رسید.

ماده 16- دولت شاهنشاهى ایران تصویب این موافقت‌نامه را از طرف مجلسین ایران به دولت سوئد اعلام خواهد داشت و دولت سوئد در تاریخ ابلاغ اعلامیه مذکور از طرف دولت شاهنشاهى این موافقت‌نامه را قطعى و قابل اجرا تلقى خواهد نمود.

براى تأیید مراتب بالا نمایندگان تام‌الاختیار امضا کنند زیرین که از طرف دول متبوع خود داراى اختیار تامه هستند.

این قرارداد را امضا و به مهر خود ممهور نمودند این قرارداد در تاریخ 31 اکتبر 1949 (9- 8- 1328) در تهران در سه نسخه به زبان‌هاى فارسى سوئدى و انگلیسى که هر سه متن متساویاً معتبر می‌باشد به امضا رسید.

از طرف دولت شاهنشاهى ایران‏

على‌اصغر حکمت‏

از طرف دولت سوئد

ادنر

ضمیمه موافقت‌نامه هواپیمایى کشورى بین دولت شاهنشاهى ایران و دولت سوئد

برنامه پرواز

1- خطوط هوایى که توسط مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى معینه از طرف دولت شاهنشاهى ایران مورد استفاده قرار خواهد گرفت از تهران و یا آبادان از طریق نقاط واقعه در خاور نزدیک و خاورمیانه و اروپا الى استکهلم و نقاط ماوراء آن و بلعکس‏.

2- خطوط هوایى که توسط مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى معینه از طرف دولت سوئد مورد استفاده قرار خواهد گرفت‏.

از استکهلم از طریق نقاط واقعه در اروپا و خاورمیانه الى تهران و یا آبادان و نقاط ماوراء آن و بلعکس موافقت‌نامه راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت شاهنشاهى ایران و دولت سوئد که مشتمل بر یک مقدمه و 16 ماده و یک ضمیمه است در جلسه روز چهارشنبه 17- 8- 329 به تصویب مجلس سنا رسید.

رئیس مجلس سنا- سید حسن تقى‌زاده‏

لایحه قانونى تصویب موافقتنامه راجع به سیرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت ایران و دولت هلند که به تصویب مجلس سنا رسیده و براى تصویب مجلس شورای ملى فرستاده شده است

ریاست محترم مجلس شورای ملى

قانون تصویب موافقت‌نامه راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت ایران و دولت هلند که در جلسه روز چهار شنبه 17 آبان ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه به تصویب مجلس سنا رسیده است منضماً ارسال می‌شود.

رئیس مجلس سنا- سیدحسن تقى‌زاده‏

تصویب موافقت‌نامه راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت شاهنشاهى ایران و هلند

ماده واحده- مجلس سنا

موافقت‌نامه راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین ایران و هلند را که در تاریخ نهم آبان ماه 1328 در تهران به امضا رسیده تصویب می‌نماید. این قانون که مشتمل بر یک مقدمه و شانزده ماده و یک ضمیمه است در جلسه روز چهارشنبه هفدهم آبان ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه به تصویب مجلس سنا رسید.

رئیس مجلس سنا- سیدحسن تقى‌زاده‏

متن موافقت‌نامه‏

بین دولت شاهنشاهى ایران و دولت پادشاهى هلند راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى ما بین دو کشور و ماوراء آنها نظر به این که:

اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران و

علیاحضرت ملکه هلند

مایل هستند به منظور برقرارى و به کار انداختن سرویس‌هاى هوایى بازرگانى مابین کشورهاى خود و ماوراء آنها موافقت‌نامه منعقد نمایند لذا نمایندگان تام‌الاختیار خود را به این خود را به این منظور به شرح زیرین تعیین نمودند:

اعلیحضرت شاهنشاه ایران- جناب آقاى على‌اصغر حکمت وزیر امور خارجه

علیاحضرت ملکه هلند- جناب آقاى و- پ مونتن وزیر مختار و نماینده فوق‌العاده‏

نمایندگان مزبور پس از آن که اختیار نامه‌هاى کامل خود را که صحیح و معتبر بود مبادله نمودند در موارد ذیل موافقت حاصل کردند.

مقدمه‏

در این موافقت‌نامه مقصود از بعضى اصطلاحات و عبارات مستعمله به شرحى است که در زیر ذکر شد مگر این که خلاف آن مستفاد شود.

الف- مقصود از « مقامات هواپیمایى » در مورد ایران اداره کل هواپیمایى کشورى و هر شخص با هیئتى است که متصدى وظایف فعلى آن اداره یا وظایف مشابه گردد.

ب- مقصود از «قرارداد هواپیمایى کشورى بین‌المللى» قراردادى است که در تاریخ 7 دسامبر 1944 براى امضا در شیکاگو حاضر شده بود

+++

ج- مقصود از « قلمرو» و « سرویس حمل و نقل هوایى» و « سرویس حمل و نقل هوایى بین‌المللى» و « مؤسسه هواپیمایى» و « فرود آمدن به منظور غیر از حمل و نقل» همان است که در مواد 2 و 96 قرارداد هواپیمایى کشورى بین‌المللى تصریح گردیده.‏

ماده 1- با رعایت مقررات این موافقت‌نامه هر یک از طرفین متعاهدین به مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى که از طرف متعاهد دیگر تعیین شده اجازه می‌دهد که به منظور به کار انداختن سرویس‌هاى مورد موافقت از فراز قلمرو خود پرواز ترانزیتى انجام دهد یا در آن قلمرو در نقاطى که در برنامه پرواز ضمیمه پیش‌بینى شده به منظور غیر از حمل و نقل و یا به منظور پیاده یا سوار کردن محمولات بین‌المللى از مسافر و بار و محمولات پستى فرود آید.

ماده 2- الف- هر یک از طرفین متعاهدین به منظور بهره‌بردارى طبق این موافقت‌نامه در خطوط مذکور در برنامه‏ پرواز ضمیمه یک یا چند مؤسسه هواپیمایى خود را کتباً به طرف متعاهد دیگر معرفى خواهد نمود طرف متعاهد دیگر به محض دریافت معرفى‌نامه با رعایت مفاد ماده 3 این موافقت‌نامه به مؤسسه یا مؤسسات معرفى شده بدون تأخیر اجازه بهره‌بردارى اعطاء خواهد نمود مشروط بر این که در صورت لزوم مؤسسات هواپیمایى حقوق مذکور را اعطاء می‌نماید قانع کنند که قابلیت انجام شرایطى را که طبق قوانین و مقررات آن طرف براى عملیات مؤسسات هواپیمایى بازرگانى مقرر است دارا هستند. هر مؤسسه هواپیمایى که به این ترتیب تعیین و اجازه بهره‌بردارى تحصیل نموده هر موقعى که بخواهد می‌تواند در سرویس‌هاى مورد موافقت شروع به بهره‌بردارى کند.

ب- نیز مقرر است که مبادرت به این اقدام در مناطق جنگ یا مناطقى که تحت اشغال نظامى یا نواحى مربوط به آن است باید با اجازه و موافقت مقامات صلاحیتدار نظامى به عمل آید

ماده 3- الف- در هر مورد که یکى از طرفین متعاهدین قانع نشود که مالکیت یا تسلط و نفوذ طرف دیگر یا اتباع او نسبت به مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى که معرفى کرده محرز است می‌تواند از اعطای حقوق مصرحه در ماده 1 این موافقت‌نامه خوددارى کند یا آن حقوق راتعلیق و نقض نماید یا شرایطى را که لازم می‌داند براى استفاده مؤسسه یا مؤسسات از آن حقوق وضع کند.

ب- همچنین هر یک از طرفین متعاهدین در هر مورد که مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى طرف متعاهد دیگر مطابق مواد 11 و 13 قرارداد بین‌المللى هواپیمایى کشورى به صورت فعلى رفتار نکند و یا شرایطى را که در این موافقت‌نامه مصرح است مرعى ندارد حق خواهد داشت استفاده مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى تعیین شده را از حقوق مصرحه در ماده 1 این موافقت‌نامه تعلیق نماید یا شرایطى را که مقتضى بداند براى استفاده مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى از آن حقوق وضع کند.

این عمل یک جانبه اجرا نخواهد شد مگر این که قبلاً تصمیم طرف متعاهد به طرف دیگر ابلاغ شود و بین مقامات هواپیمایى طرفین تا مدت بیست و هشت روز بعد از تاریخ مذکور توافقى حاصل نشده باشد.

ماده 4- هیچ یک از مقررات این موافقت‌نامه نباید چنین تعبیر شود که حقوق اختصاصى و انحصارى به طرف متعاهد دیگر یا مؤسسات هواپیمایى آن اعطا شده و نسبت به مؤسسات هواپیمایى هر کشور دیگر استثنا یا تبعیض به عمل آمده است‏.

ماده 5- مفاد این موافقت‌نامه به مؤسسه هواپیمایى یکى از طرفین حق نمی‌دهد که در داخل خاک طرف متعاهد دیگر از یک نقطه به نقطه دیگر مسافر و بار یا محمولات پستى با دریافت کرایه یا حق‌الزحمه براى حمل قبول نماید و مفاد مزبور نباید به این منظور تعبیر گردد.

ماده 6- براى مؤسسات هواپیمایى که به وسیله طرفین متعاهدین معین شده‌اند تسهیلات عادلانه و متساوى به عمل خواهد آمد تا سرویس‌هاى مورد موافقت را در خطوط هوایى مشخصه، بین قلمرو طرفین و ماوراء آنها را به کار اندازد مؤسسات معینه هواپیمایى هر یک از طرفین ماده 6- براى مؤسسات هواپیمایى که به وسیله طرفین متعاهدین معین شده‌اند تسهیلات عادلانه و متساوى به عمل خواهد آمد تا سرویس‌هاى مورد موافقت را در خطوط هوایى مشخصه، بین قلمرو طرفین و ماوراء آنها را به کار اندازد مؤسسات معینه هواپیمایى هر یک از طرفین متعاهدین باید در موقع به کار انداختن سرویس‌هاى مورد موافقت منافع مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى طرف متعاهد دیگر را ملحوظ دارند تا اثر نامطلوبى در جریان امور سرویس‌هایی که طرف اخیر‌الذکر در تمام یا قسمتى از همان خطوط دایر نموده حاصل نشود.

ماده 7- سرویس‌هاى مورد موافقت که از طرف مؤسسات هواپیمایى معینه طرفین متعاهدین برقرار می‌شود باید کاملاً با احتیاجات عمومى براى حمل و نقل در خطوط معین منطبق گردد و هدف اصلى آنها فراهم نمودن ظرفیتى (با ضریب بار) باشد متناسب با احتیاجات کنونى و احتیاجاتى که معمولاً براى آتیه پیش‌بینى می‌شود از لحاظ حمل و نقل مسافر و بار و محمولات پستى بین قلمرو طرف متعاهدى که مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى را تعیین نموده و قلمرویى که مقصد نهایى حمل و نقل است فراهم نمودن و وسایل حمل مسافر و بار محمولات پستى از لحاظ پیاده و سوار کردن آنها در نقاطى واقع در خطوط مشخصه در قلمرو دولى غیر از دولتى که مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى را تعیین نموده است طبق اصول کلى ذیل مربوط به ظرفیت باید انجام گیرد.

الف- احتیاجات حمل و نقل بین کشور مبداء و مقصد

ب- احتیاجات پرواز سر تا سرى‏

ج- احتیاجات حمل و نقل نواحى که خطوط هوایى از آن عبور می‌کند با رعایت مصالح سرویس‌هاى محلى و ناحیه‌اى.

ماده 8- تعرفه‌هایی که براى هر یک از سرویس‌هاى مورد موافقت وضع می‌شود باید عادلانه باشد و میزان آن با رعایت کلیه عوامل مربوطه از جمله صرفه‌جویى در عمل و نفع عادلانه‏ و اختلاف و خصوصیات سرویس‌ها (از قبیل میزان سرعت و وسایل راحتى مسافرین) و تعرفه‌هایی که از طرف مؤسسات هواپیمایى دیگر در هر قسمت از مسیر وضع شده تعیین شود تعرفه‌ها باید نسبت به هر مسیر در صورت امکان بین مؤسسات هواپیمایى طرفین متعاهدین پس از مشورت با مؤسسات هواپیمایى دیگر که در همان مسیر یا در قسمتى از آن عمل می‌نماید تعیین گردد این گونه موافقت‌ها در تعیین تعرفه در صورت امکان به وسیله انجمن بین‌المللى حمل و نقل هوایى انجام مى‌گیرد. نرخ‌هایى که به این ترتیب معین می‌شوند بایستى براى موافقت مقامات هواپیمایى طرفین متعاهدین ارسال شوند و پس از سى روز از تاریخ دریافت آنها قابل اجرا خواهد بود مگر این گونه یکى از آن مقامات عدم موافقت خود را اعلام کند.

ماده 9- مواد 15- 24- 31- 32- 33- 35 قرارداد بین‌المللى هواپیمایى کشورى به صورت فعلى آنها به منزله جزو لاینفک این موافقت‌نامه در مورد هر یک از طرفین متعاهدین طى مدت اعتبار این موافقت‌نامه لازم‌الاجرا خواهد بود مگر این که طرفین متعاهدین که قرارداد مذکور را امضا نموده‌اند نسبت به مورد مذکور اصلاحاتى را که طبق ماده 94 آن قرارداد به موقع اجرا گذارده خواهد شد تصویب نمایند و در این صورت موادى که به این ترتیب اصلاح شده نسبت به طرفین متعاهدین در مدت اعتبار این موافقت‌نامه لازم‌الاجرا خواهد بود.

ماده 10- مقامات صلاحیتدار هواپیمایى هر یک از طرفین متعاهدین در صورت تقاضاى مقامات صلاحیتدار هواپیمایى طرف متعاهد دیگر اطلاعات و آمارى که معمولاً مورد لازم و مربوط باشد به تعداد و ظرفیت سرویس‌هاى مورد موافقت و حمل و نقل‌هایى که توسط مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى معینه خود در سرویس‌هاى هوایى به مقصد نقاطى در قلمرو طرف دیگر یا از نقاطى در قلمرو انجام شده است همچنین اطلاعاتى راجع به مبداء و مقصد حمل و نقل‌هاى مزبور تهیه و تسلیم خواهند نمود. این اطلاعات و آمار نباید از آنچه که معمولاً شوراى سازمان بین‌المللى هواپیمایى کشورى از کشورها مطالبه می‌نماید تجاوز کند.

ماده 11- الف- هرگاه یکى از طرفین متعاهدین مقتضى بداند که شرایط موافقت‌نامه را تغییر دهد می‌تواند تقاضاى مشورت بین مقامات رسمى هواپیمایى طرفین متعاهدین را بنماید و این مشورت در ظرف شصت روز از تاریخ تقاضا شروع خواهد شد و هر موقع که مقامات رسمى مذکور با تغییر این موافقت‌نامه توافق نظر حاصل نمودند تغییر مزبور پس از آن که به وسیله مبادله یاداشت‌هایى از مجراى سیاسى تأیید گردید به موقع اجرا گذارده خواهد شد این تغییر بایستى بلافاصله به اطلاع شوراى سازمان بین‌المللى هواپیمایى کشورى برسد.

ب- تغییراتى که یک کشور متعاهد در خطوط هواپیمایى معینه می‌دهد و یا نقاطى از آن خطوط حذف مى‌نماید و همچنین تغییر هر یک و یا کلیه پروازها به استثناى تغییر نقاطى در قلمرو و متعاهد دیگر که هواپیماهاى مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى معینه در آن فرود می‌آیند تغییر این موافقت‌نامه محسوب نخواهد شد لذا مقامات هواپیمایى هر یک از طرفین متعاهدین می‌تواند به تنهایى تغییرات مذکور را بدهد و یا نقاطى را حذف نماید مشروط بر آن که حذف نقاط و یا تغییرات را بدون تأخیر به اطلاع مقامات هواپیمایى طرف متعاهد دیگر برساند.

ماده 12- در صورتی که نسبت به تفسیر یا اجراى این موافقت‌نامه اختلافى بین طرفین متعاهدى روى دهد طرفین در وهله اول کوشش خواهند نمود که

+++

آن را به وسیله مذاکره مستقیم بین خود حل و فصل نمایند هرگاه به وسیله حل اختلافات مزبور میسر نگردد به حکمیت شخص یا هیأتى که با توافق نظر طرفین تعیین شده باشد ارجاع خواهد گردید اگر با ارجاع امر به حکمیت موافقت نظر حاصل نشود یا پس از موافقت با ارجاع امر به حکمیت نسبت به تشکیل آن بین طرفین مزبور اتفاق نظر حاصل نگردد هر یک از طرفین متعاهدین مى‌تواند موضوع مورد اختلاف را براى صدور رأى به حکم‌هایى که صلاحیت اخذ تصمیم دارد و ممکن است در سازمان بین‌المللى هواپیمایى کشورى تأسیس گردد ارجاع کند و در صورتى که چنین محکمه‌اى وجود نداشته باشد به شوراى سازمان مزبور و در غیر این صورت به دیوان داورى بین‌المللى ارجاع نماید طرفین متعاهدین تعهد مى‌نمایند طبق رأى که به ترتیب مقرر در این ماده صادر خواهد گردید عمل کننده هرگاه و مادام که هر یک از طرفین متعاهدین یا مؤسسات هواپیمایى معینه آن طبق رأى که به موجب این ماده صادر شود عمل ننماید طرف متعاهد دیگر مى‌تواند هر گونه حقوقى را که طبق این موافقت‌نامه به طرف متعاهد مستنکف یا به مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى مستنکف متعلق به آن اعطاء نموده محدود یا معلق یا نقض نماید.

ماده 13- در صورتى که یک قرارداد یا موافقت‌نامه عمومى چند جانبه راجع به حقوق مربوط به حمل و نقل سرویس‌هاى هوایى منظم بین‌المللى نسبت به هر دو کشور متعاهد به موقع اجرا درآید موافقت‌نامه فعلى به طورى اصلاح خواهد شد که با مقررات قرارداد با موافقت‌نامه مزبور منطبق گردد.

ماده 14- این موافقت‌نامه یک سال پس از تاریخ وصول اخطار خاتمه دادن به وسیله یکى از طرفین متعاهدین خاتمه خواهد یافت مگر این که اخطار مذکور قبل از انقضاى مدت یک سال با موافقت طرفین پس گرفته شود این اخطار باید در آن واحد به شوراى سازمان بین‌المللى هواپیمایى کشورى نیز ارسال شود طرف متعاهدی که اخطار خاتمه موافقت‌نامه را دریافت کرده است به آن پاسخ وصول خواهد داد و در صورت عدم اعلام وصول اخطار مذکور چهارده روز پس از تاریخ وصول از طرف شوراى سازمان بین‌المللى هواپیمایى کشورى به طرف متعاهد دیگر وصول یافته تلقى خواهد شد.

ماده 15- موافقت‌نامه فعلى و کلیه‏ قرارداد‌هاى مربوط به آن در سازمان بین‌المللى هواپیمایى کشورى به ثبت خواهد رسید.

ماده 16- این موافقت‌نامه در تاریخ مبادله یادداشت بین طرفین متعاهدین مبنى بر تصویب آن از طرف مجلسین ایران به مورد اجرا گزارده خواهد شد. براى تأیید مراتب بالا نمایندگان تام‌الاختیار امضا کننده ذیل ( که از طرف دول متبوع خود داراى اختیار تامه مى‌باشند)

این موافقت‌نامه را امضاء و به مهر خود ممهور نمودند. این موافقت‌نامه در تاریخ سى و یکم اکتبر 1949 (9 ر 8 ر 1328) در تهران در سه نسخه به زبان‌هاى فارسى و هلندى و انگلیسى که نسخه انگلیسى آن معتبر مى‌باشد تنظیم گردید.

از طرف دولت شاهنشاهى ایران- على‌اصغر حکمت‏

از طرف دولت پادشاهى هلند- و. پ. مونتن‏

برنامه پرواز

1- خطوط هوایى که به وسیله‏ مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى معینه از طرف دولت شاهنشاهى ایران مورد استفاده قرار خواهد گرفت از تهران و یا آبادان از راه نقاط واقعه در خاورمیانه و خاور نزدیک و اروپا به نقطه یا نقاطى در هلند و ماوراء آن و بالعکس‏

2- خطوط هوایى که به وسیله مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایى معینه از طرف دولت پادشاهى هلند مورد استفاده قرار خواهد گرفت‏

الف- از آمستردام به باتاویا- از راه ایران (با توقف احتمالى در آبادان) و نقاط ماوراء آن و بالعکس‏

ب- از آمستردام- روم استانبول (آنکارا) بغداد الى تهران از تهران به نقاط ماوراء آن و بالعکس‏

ج- از آمستردام- از راه نقاط فی‌مابین الى بغداد و یا بصره و از آنجا به آبادان و نقاط ماوراء آن و بالعکس‏

د- از آمستردام- زوریخ یا ژنو تا روم و از آنجا از راه نقاط واقعه در خاور نزدیک تا به تهران و بالعکس موافقت‌نامه راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت شاهنشاهى ایران و دولت هلند که مشتمل بر یک مقدمه و 16 ماده و یک ضمیمه است در جلسه روز چهار‌شنبه هفدهم آبان ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه به تصویب مجلس سنا رسید شماره 1533       24 / 8 / 29 رئیس مجلس سنا- سیدحسن تقى‌زاده‏

لایحه قانونى اجازه الحاق دولت ایران به قرارداد بین‌المللى جلوگیرى از کشتار جمعى که به تصویب مجلس سنا رسیده براى تصویب مجلس شورای ملى فرستاده شده است:

ریاست محترم مجلس شورای ملى

لایحه قانونى اجازه الحاق دولت ایران به قرارداد بین‌المللى جلوگیرى از کشتار جمعى که درجلسه روز چهارشنبه 17 آبان ماه 1329 به تصویب مجلس سنا رسیده است به ضمیمه ارسال می‌شود.

رئیس مجلس سنا- سیدحسن تقى‌زاده‏

قانون اجازه الحاق دولت ایران به قرارداد بین‌المللى جلوگیرى از کشتار جمعى ماده واحده- مجلس سنا قانون اجازه الحاق دولت ایران را به قرارداد بین‌المللى جلوگیرى از کشتار جمعى (ژنوسید) مورخ 9 دسامبر 1948 که در تاریخ 17 آذر ماه یک هزار و سیصد و بیست و هشت از طرف نماینده دولت شاهنشاهى به امضا رسیده است تصویب می‌نماید این قانون که مشتمل بر یک مقدمه و 19 ماده است در جلسه روز چهارشنبه 17- 8- 29 به تصویب مجلس سنا رسید.

رئیس مجلس سنا- سیدحسن تقى‌زاده‏

متن قرارداد راجع به جلوگیرى از کشتار جمعى و مجازات آن‏

مجمع عمومى متن قرارداد ضمیمه مربوط به جلوگیرى از کشتار جمعى (ژنوسید) را تصویب و به موجب ماده 11 همان قرارداد آن را براى امضا و تصویب و الحاق در دسترسى دول مى‌گذارد قرارداد براى جلوگیرى از کشتار جمعى (ژنوسید)

طرف‌هاى متعاهد با در نظر گرفتن این که مجمع عمومى سازمان ملل متحد به وسیله قطعنامه شماره (1) 86 مورخ 11 دسامبر 1946 خود اعلام داشته که کشتار جمعى (ژنوسید) جنایتی است که نسبت به حقوق بین‌المللى ارتکاب می‌شود و برخلاف روح و مقصد سازمان ملل بوده و دنیاى متمدن چنین عملى را محکوم می‌کند و با اذهان به این که در تمام دوره‌هاى تاریخى این عمل خسارات بسیارى به عالم انسانیت وارد ساخته است و با اطمینان به این که براى رهایى عالم انسانیت از چنین بلیه وحشتناک همکارى بین‌المللى ضرورت دارد در مراتب ذیل موافقت حاصل نمودند.

ماده اول- طرح‌هاى متعاهد تصدیق و تأیید می‌کند که (ژنوسید) یکى اهم از این که در مواقع صلح صورت گیرد یا جنگ به موجب حقوق بین‌المللى جنایت محسوب می‌شود و تعهد می‌کنند از آن جلوگیرى کرده و مورد مجازات قرار دهند.

ماده دوم- در قرارداد فعلى مفهوم کلمه (ژنوسید) یکى از اعمال مشروحه ذیل است که به نیت نابودى تمام یا قسمتى از گروه ملى و قومى و نژادى و یا مذهبى ارتکاب گرد: از این قرار:

1- قتل اعضای آن گروه‏

2- صدمه شدید نسبت به سلامت جسمى و یا روحى افراد آن گروه‏

3- قرارداد عمدى گروه در معرض وضعیات زندگانى نامناسبى که منتهى به زوال قواى جسمى‌کلى یا جزئى آن بشود

4- اقداماتی که به منظور جلوگیرى از توالد و تناسل آن گروه صورت گیرد.

5- انتقال اجباری اطفال آن گروه به گروه دیگر

ماده سوم- اعمال ذیل مجازات خواهد شد:

1- (ژنوسید) کشتار جمعى‏

2- تبانى به منظور ارتکاب ژنوسید

3- تحریک مستقیم و علنى براى ارتکاب ژنوسید

4- شروع به ارتکاب ژنوسید

5- شرکت در جرم ژنوسید

ماده چهارم- اشخاصى که مرتکب ژنوسید و یا اعمال مشروحه در ماده سوم شوند اعم از این که اعضای حکومت با مستخدمین دولت و یا اشخاص عادى باشند مجازات خواهند شد.

ماده پنجم- طرف‌هاى متعاهد ملتزم می‌شوند که بر طبق قوانین اساسى مربوط خود تدابیر قانونى لازم براى تأمین اجراى مقررات این قرارداد اتخاذ نمایند و مخصوصاً کیفرهاى مؤثر درباره مرتکبین ژنوسید یا یکى دیگر از اعمال مشروحه در ماده سوم را در نظر بگیرند

ماده ششم- اشخاص متهم به ارتکاب ژنوسید یا یکى از اعمال دیگر مشروحه در ماده 3 به دادگاه‌هاى صالح کشورى که جرم در آنجا ارتکاب شده و یا به دادگاه‌هاى کیفرى بین‌المللى که طرف‌هاى متعاهد صلاحیت آن را شناخته باشند جلب خواهند شد.

ماده هفتم- عمل ژنوسید و اعمال دیگرى مذکور

+++

در ماده 3 از لحاظ استرداد مجرمین جرم سیاسى محسوب نمى‌شود در این قبیل موارد طرف‌هاى متعاهد تعهد می‌کنند طبق قوانین کشور خود و قراردادهاى موجوده استرداد موافقت نمایند.

ماده هشتم- هر یکى از متعاهدین می‌توانند از مراجع صلاحیت‌دار سازمان ملل بخواهد که بر طبق منشور ملل متحد براى جلوگیرى و مجازات ژنوسید یا اعمال دیگر مذکور در ماده 3 اقدامات مقتضى بعه عمل آورد.

ماده نهم- اختلافات حاصله میان متعاهدین در اختلافات راجع به مسئولیت یک دولت در مورد عمل ژنوسید با اعمال دیگر مذکور در ماده 3 به تقاضاى یکى از طرفین اختلاف به دیوان بین‌المللى دادگسترى رجوع می‌شود.

ماده دهم- این قرارداد که متن‌هاى چینى و انگلیسى و فرانسه و روسى اسپانیولى آن متساویاً معتبر شناخته مى‌شود تاریخ 9 دسامبر 1948 را خواهد داشت.

ماده یازدهم- این قرارداد تا 31 دسامبر 1949 براى امضاى اعضاى سازمان ملل متحد و هر دولت غیر عضوی که مجمع عمومى در این خصوص از آن به دبیر کل سازمان ملل متحد تسلیم خواهد گردید. از تاریخ اول ژانویه 1950 هر عضو سازمان ملل یا هر دولت غیر عضو که به شرح بالا از آن دعوت شده باشد می‌تواند به این قرارداد ملحق شود.

اسناد الحاقی نیز به دبیرخانه کل سازمان ملل متحد تسلیم خواهد گردید.

ماده دوازدهم- هر دولت متعاهدى در هر موقع مى‌تواند با اعمال به دبیر کل سازمان ملل متحد مقررات این قرارداد را به کشور‌ها یا یک کشورى که امور خارجى مربوط به آن را عهده‌دار است شامل نماید.

ماده سیزدهم- همین که بیست سند تصویب یا اسناد الحاقی به دبیر کل سازمان برسد صورت مجلسى در این باب از طرف او تنظیم شده و رونوشت آن صورت مجلس را براى تمام اعضای ملل متحد و دول غیر عضو مذکور در ماده 11 خواهد فرستاد.

این قرارداد پس از نود روز از تاریخ تسلیم بیستمین سند مصوب یا اسناد الحاقی به موقع اجرا گذاشته خواهدشد. هر تصویب یا الحاقیه که بعد از آن تاریخ صورت گیرد نود روز پس از تسلیم سند تصویب یا الحاق معتبر خواهد بود.

ماده چهاردهم- مدت قرارداد از تاریخ اجراى آن ده سال خواهد بود پس از پایان مدت مزبور نیز مادام که طرفین متعاهد لااقل شش ماه قبل از انقضا آن را فسخ ننموده‌اند پنج سال به پنج سال خود به خود تمدید خواهد شد فسخ قرارداد مزبور کتباً اعلام و به عنوان دبیر کل سازمان ملل متحد ارسال خواهد گردید.

ماده پانزدهم- هرگاه بر اثر فسخ این قرارداد عده متعاهدین به کمتر از شانزده برسد قرارداد مزبور از تاریخ آخرین اعلام فسخ و از درجه اعتبار ساقط مى‌گردد.

ماده شانزدهم- هر یک از متعاهدین در هر موقع حق دارد به وسیله اعلام کتبى به دبیر کل سازمان ملل متحد تجدید نظر در این قرارداد را تقاضا نماید. مجمع عمومى درباره این تقاضا به نحو مقتضى تدابیر لازم اتخاذ خواهد کرد.

ماده هفدهم- دبیر کل سازمان ملل متحد مراتب ذیل را به کشورهاى عضو سازمان و دولت‌هاى غیر عضو مذکور در ماده 11 اعلام خواهد کرد.

الف- امضاها و تصویب‌ها و الحاق‌هایی که به منظور اجراى ماده 11 به دبیر کل واصل گردد.

ب- اعلام‌هایی که در اجراى ماده 12 می‌رسد.

پ- تاریخی که این قرارداد به موجب ماده واحده 13 به موقع اجرا گذارده می‌شود

ت- اعلام فسخ قرارداد به موجب ماده 14

ث- الغاء قرارداد به موجب ماده 15

ج- اعلام‌هایی که به موجب ماده 16 دریافت گردد.

ماده هیجدهم- نسخه اصلى این قرارداد در بایگانى سازمان ملل متحد ضبط خواهد گردید یک نسخه مصدق براى هر یک از اعضاى سازمان ملل متحد و دول غیر عضو مذکور در ماده یازده فرستاده خواهد شد.

ماده نوزدهم- این قرارداد از طرف دبیر کل سازمان ملل متحد در تاریخ اجرا به ثبت خواهد رسید قرارداد جلوگیرى از کشتار جمعى که مشتمل بر یک مقدمه و 19 ماده است در جلسه روز چهارشنبه هفدهم آبان ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه به تصویب مجلس سنا رسید.

رئیس مجلس سنا- سیدحسن تقى‌زاده‏

گزارش کمیسیون‌ها شماره 5 به تاریخ 21 / 9 / 29 گزارش از کمیسیون بهدارى با حضور آقاى وزیر بهدارى لایحه دولت راجع به داروهاى اختصاصى را که فوریت آن به تصویب مجلس شوراى ملى رسیده بود مورد رسیدگى قرارداد و مواد پیشنهادى را با اصلاحاتى به شرح زیر تصویب و اینک گزارش آن را براى تصویب قطعى تقدیم مجلس شورای ملى می‌نماید:

ماده 1- داروى اختصاصى دارویى است که به طور ساده و یا از اختلاط چند مواد دارویى و یا ترکیب چند دارو در نتیجه ابداع شخص و یا اشخاص صلاحیت‌دار ساخته شده باشد. داروى مزبور باید داراى نام و فرمول معین و علامت صنعتى باشد که در ایران و کشور مبداء (در دفتر ثبت علائم و نشانه‌ها) به ثبت رسیده باشد.

ماده 2- ورود داروى اختصاصى مستلزم اخذ پروانه از طرف وارد کننده از کمیسیون نظارت بر داروهاى اختصاصى که وزارت بهدارى می‌باشد.

ب- وارد کننده باید یا خود داراى خود داراى صلاحیت فنى (پزشک یا داروساز) بوده و یا کارمند فنى لازم در اختیار داشته باشد.

ج- توزیع کننده باید حق اشتغال به حرفه دارو‌سازى داشته و پروانه توزیع اخذ نماید.

ماده 3- اشخاصی که صلاحیت ساختن داروى اختصاصى را در داخله کشور دارند عبارتند از دارو‌سازانی که دوره تحصیل مدرسه یا دانشکده دارو‌سازى ایران و یا خارجه را طى نموده و اجازه اشتغال به این حرفه را داشته باشند و اقلاً سه سال پس از ختم تحصیلات عملاً داروسازى کرده باشند. دوره‏ خدمت وظیفه جزو این دوره محسوب نخواهد شد.

ماده 4- شرایط مربوط به صلاحیت وارد کنندگان و همچنین شرایط ورود داروى اختصاصى و ساختن داروى اختصاصى و تعیین بهاى مناسب و یکنواخت در تمام کشور و الصاق تمبر کنترل بهدارى را کمیسیونى که در وزارت بهدارى با حضور نماینده وزارت اقتصاد ملى به نام کمیسیون (نظارت داروهاى اختصاصى) تشکیل می‌شود تعیین و پس از تصویب وزیر بهدارى اجرا می‌شود. تبصره- آیین‌نامه را انتخاب اعضای کمیسیون بهدارى مجلس شوراى ملى و مجلس سنا خواهد رسید.

ماده 5- حق استفاده امتیاز از داروى اختصاصى ساخته شده در داخله کشور از تاریخ صدور پروانه براى سازنده آن 15 سال است و در اثناى مدت امتیاز از طرف سازنده یا ورثه او در صورتى قابل انتقال است که منتقل الیه نیز داراى همان صلاحیت سازنده اول باشد و پس از انقضای مدت 15 سال حق امتیاز داروى اختصاصى به خودى خود ملغى است.

تبصره- وراث یا ورثه سازنده داروى اختصاصى نیز در صورتى از حق ساختن دارو می‌تواند استفاده کنند که همان صلاحیت سازنده را دارا باشند در این صورت کمیسیون مذکور در ماده 4 باید بدواً صلاحیت ورثه را تصدیق نماید و در غیر این صورت امتیاز لغو خواهد شد.

ماده 6- کلیه دارندگان داروهاى اختصاصى اعم از این که از خارجه وارد شده و یا در داخله کشور تا حال ساخته شده باشد؟ و هم چنین کلیه اشخاصی که در داخله کشور تا حال داروى اختصاصى و رواج داده‌اند باید پس از انتشار آگهى از طرف وزارت بهدارى در ظرف مدت شش‌ماه به کمیسیون نامبرده در ماده 4 مراجعه نموده و پروانه است ضبط و معدوم خواهد شد.

ماده 7- چنانچه داروى اختصاصى که در بازار به فروش می‌رسد اعم از داخله یا خارجه از حیث کمیت و با کیفیت و کلیه مشخصات با فرمول آن دارو که به کمیسیون تسلیم و به تصویب رسیده اختلافى داشته باشد کلیه داروهاى مزبور ضبط و معدوم خرید و فروش آن ممنوع و پروانه مربوطه لغو خواهد شد و صاحب پروانه طبق ماده 9 مجازات خواهد شد.

ماده 8- هرگاه سازنده داروى اختصاصى در داخله کشور داروى خود از حیث کمیت و کیفیت و بسته‌بندى و غیره بدون تصویب کمیسیون مذکور در ماده چهار م تغییراتى بدهد که داروى تهیه شده و رواج یافته برخلاف فرمولى باشد که کمیسیون تصویب نموده سازنده به سه ماه تا یک سال حبس تأدیبى محکوم مى‌شود و پروانه او نیز لغو مى‌گردد.

تبصره 1- در صورتی که توزیع کننده عاملاً داروى مزبور را به فروش برساند به حداقل مجازات مذکور در این ماه محکوم می‌شود.

تبصره 2- داروسازى و مسئولین دستگاه‌هاى داروسازى هم که در تهیه نسخه پزشک از لحاظ کمیت و یا کیفیت در داروهاى ترکیبى تغییراتى بدهند مشمول

+++

مجازات مذکور در ماده نامبرده می‌باشند.

ماده 9- از تاریخ اجراى این قانون هر کس دارویى به نام داروى اختصاصى بدون تحصیل پروانه رواج داده و یا بفروشد به حبس تأدیبى از سه ماه تا شش ماه و جزاى نقدى از 10 هزار ریال تا یک صد هزار ریال محکوم خواهد شد.

ماده 10- براى صدور پروانه نسبت به هر داروى اختصاصى که تقاضا مى‌شود تقاضا کننده باید مبلغ پنج هزار ریال به صندوق وزارت بهدارى پرداخت نماید وجوهى که از این بابت جمع‌آورى مى‌شود از طرف وزارت بهدارى صرف تکمیل آزمایشگاهى براى تجزیه داروها و مواد خوراکى خواهد گردید.

ماده 11- روى بسته داروى اختصاصى قیمت آن به طور وضوح نوشته خواهد شد و نیز یک ورقه تمبر کنترل دارو معادل یک صدم قیمت فروش دارو الصاق می‌شود مبلغ تمبر به مصرف تشکیلات لابراتوار کنترل دارو خواهد رسید.

ماده 12- وزارت بهدارى مکلف است آیین‌نامه این قانون را با موافقت وزارت دادگسترى و اقتصاد ملى تهیه و پس از تصویب هیئت وزیران به موقع اجرا گذارد. وزارتخانه‌هاى دادگسترى، اقتصاد ملى و بهدارى مأمور اجراى این قانون خواهند بود.

مخبر کمیسیون بهدارى- دکتر طبا

انتصابات و احکام

شماره 25302 22 / 9 / 29 در وزارت کشور

آقاى على فروغى کارمند اداره اطلاعات و آمار

از تاریخ صدور این ابلاغ با پایه 8 و 3650 ریال حقوق و 1095 ریال فوق‌العاده اشتغال خارج از مرکز به سمت فرماندارى شهرستان آمل منتقل و منصوب می‌شوید هزینه سفر و فوق‌العاده انتقال شما پس از تصویب بودجه به شرط وجود اعتبار طبق مقررات پرداخت خواهد شد. وزیر کشور

شماره 25236 و 77012 22- 9- 329

آقاى احمد حجت بازرس استاندارى دوم

از تاریخ ورود به محل مأموریت با پایه 8 و 3650 ریال حقوق و 592 ریال فوق‌العاده اشتغال خارج از مرکز و 1000 ریال هزینه کمک لیسانسى به سمت فرماندار شهرستان شاهرود منتقل و منصوب می‌شوید هزینه سفر و فوق‌العاده انتقال شما طبق مقرارت از سارى تا شاهرود پس از تصویب بودجه به شرط وجود اعتبار پرداخت خواهدشد پرداخت تفاوت حقوق از 2960 ریال به 3650 ریال موکول به وصول گواهى‌نامه بازنشستگى خواهد بود. وزیرکشور

شماره 25786 ر 25794 22 ر 9 ر 29

آقاى صادق نواب فرماندار نوشهر

از تاریخ اول دی ماه 29 با پایه 6 و 2660 ریال حقوق و 708 ریال فوق‌العاده اشتغال خارج از مرکز به سمت کفالت فرماندارى بابل منتقل و منصوب می‌شوید پرداخت تفاوت حقوق از 2360 ریال حداقل پایه 6 به 2660 ریال حداکثر پایه 6 موکول به موافقت بازنشستگى خواهد بود ابلاغ فرماندارى پس از انجمن تشریفات مقرر صادر خواهد شد هزینه سفر و فوق‌العاده انتقال شما از نوشهر تا بابل پس از تصویب بودجه و تأمین اعتبار طبق مقررات قابل پرداخت است‏.

وزیرکشور

شماره 25306 ر 77422 22 ر 9 ر 29

آقاى محمد فرهمند فرماندار بابل

از تاریخ ورود به محل مأموریت با پایه 8 و 3650 ریال حقوق و 1095 ریال فوق‌العاده اشتغال خارج از مرکز به سمت فرماندار گرگان منتقل و منصوب می‌شوید هزینه سفر و فوق‌العاده انتقال شما از بابل تا گرگان پس از تصویب بودجه و تأمین اعتبار طبق مقررات پرداخت شد. وزیرکشور

شماره 29154 ر 16642 20- 9- 29

آقاى سید حسن‌على دریابارى

به موجب این ابلاغ به سمت سردفترى اسناد رسمى درجه سوم دهستان فرح‌رود فیروزکوه منصوب می‌شوید طبق مقررات مشغول انجام وظیفه شوید وزیر دادگسترى

شماره 16346 ر 29483 19 ر 9 ر 29

آقاى عبدالحمید طاهرى سر دفتر ازدواج سابق قریه بهمن‌آباد دهستان ییلاق کردستان

به موجب این ابلاغ مجدداً به سردفترى ازدواج قریه بهمن‌آباد منصوب می‌شوید.

وزیردادگسترى

شماره 15947 ر 29509 19 ر 9 ر 29

آقاى سید محمد برقزنى سردفتر ازدواج و طلاق دهستان چهریق شاهپور

به موجب این ابلاغ استعفاى شما از تصدى دفاتر ازدواج و طلاق پذیرفته می‌شود. وزیردادگسترى

شماره 29507- 15935 19 ر 9 ر 29

آقاى عبدالرحمن رحمانى سردفتر اسناد رسمى ‌شماره 38 سارى

به موجب این ابلاغ طبق بند 1 از ماده 7 قانون دفتر اسناد رسمى به علت اشتغال به خدمات دولتى از تصدى دفاتر اسناد رسمى و گواهى صحت امضا معاف می‌شوید.

وزیردادگسترى

شماره 16166 ر 29479 19 ر 9 ر 29

آقاى نظر‌محمد (آخوند مصطفى)

به موجب این ابلاغ به سردفترى ازدواج قصبه کمیشان و خواجه نفس حومه دشت گرگان منصوب می‌شوید

وزیردادگسترى

شماره 16052- 29475 19 ر 9 ر 29

آقاى محمد‌حسن رئیس‌زاده سردفتر ازدواج بلوک غربى زرند کرمان

به موجب این ابلاغ به سردفترى طلاق بلوک غربى زرند هم منصوب می‌شوید.

وزیردادگسترى

شماره 16231 ر 29481 19 ر 9 ر 29

آقاى اردشیر آذر‌گشسب سردفتر ازدواج طایفه زرتشتیان یزد

به موجب این ابلاغ استعفاى شما از تصدى دفتر ازدواج پذیرفته می‌شود.

وزیردادگسترى

شماره 6054 ر 29477 19 ر 9 ر 29

آقاى سید على‌اکبر رجایى باغ‌سرخى

به موجب این ابلاغ به سردفترى ازدواج قصبه اسفرجان منصوب می‌شوید.

وزیردادگسترى

شماره 16645 ر 29549 19 ر 9 ر 29

آقاى محمود کسمایى سردفتر اسناد رسمى‌ شماره 7 رشت

به موجب این ابلاغ استعفاى شما از تصدى دفتر اسناد رسمى پذیرفته می‌شود.

وزیر دادگسترى

شماره 12499 ر 29493 19 ر 9 ر 29

آقاى محمد ‌امینى سردفتر ازدواج قریه زیدشت طالقان

به موجب این ابلاغ به سردفترى طلاق قریه زیدشت طالقان منصوب می‌شوید.

وزیر دادگستری

شماره 16646 ر 29541 19 ر 9 ر 29

آقاى اسماعیل بزرگى دفتریار درجه اول رشت به موجب این ابلاغ به سمت سر‌دفترى اسناد رسمى درجه سوم شهر رشت منصوب می‌شوید طبق مقررات مشغول انجام وظیفه شوید.

وزیر دادگسترى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294613!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)