کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هجدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18
[1396/05/30]

جلسه: 93 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یک شنبه 24 بهمن ماه 1333  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس‏

2- طرح گزارش کمیسیون تحقیق دایر به رد نمایندگى آقاى منوچهر ایرانى از لار و موکول شدن به جلسه بعد

3- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به تحصیل اعتبار از دولتین آمریکا و انگلستان‏

4- تقدیم دو فقره سؤال به وسیله آقایان: قنات‌آبادى و مسعودى‏

5- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به تحصیل اعتبار از دولتین آمریکا و انگلستان‏

6- تقدیم دو فقره سؤال به وسیله آقایان: شوشتری و صدرزاده‏

7- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به تحصیل اعتبار از دولتین آمریکا و انگلستان‏

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

 

 

جلسه: 93

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یک شنبه 24 بهمن ماه 1333

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس‏

2- طرح گزارش کمیسیون تحقیق دایر به رد نمایندگى آقاى منوچهر ایرانى از لار و موکول شدن به جلسه بعد

3- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به تحصیل اعتبار از دولتین آمریکا و انگلستان‏

4- تقدیم دو فقره سؤال به وسیله آقایان: قنات‌آبادى و مسعودى‏

5- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به تحصیل اعتبار از دولتین آمریکا و انگلستان‏

6- تقدیم دو فقره سؤال به وسیله آقایان: شوشتری و صدرزاده‏

7- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به تحصیل اعتبار از دولتین آمریکا و انگلستان‏

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت و بست و پنج دقیقه قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید

1- تصویب صورت‌مجلس‏

رئیس- اسامی ‌غایبین جلسه قبل اعلام می‌شود:

(به شرح زیر قرائت می‌شود)

غائبین با اجازه- آقایان: سلطانى. دکتر مشیر فاطمى. دکتر وکیل. علم. عبدالرحمن فرامرزى. کى نژاد. اورنک. دکتر عمید.

غائبین بی‌اجازه- آقایان: اریه. کیکاووسى.

دیرآمدگان و زودرفتگان با اجازه- آقایان: امیراحتشامى- 15 دقیقیه. کریمى، 30 دقیقه. سهرابیان، 30 دقیقه. فرید اراکى، 30 دقیقه. موسوى، 30 دقیقه. دکتر سید امامى، 30 دقیقه. سعیدى، 30 دقیقه. تفضلى، 45 دقیقه. تربتى، 45 دقیقه. شاهرفشاه یک ساعت. اردلان یک ساعت 0 سنندجى یک ساعت. ایلخانى یک ساعت. اخوان یک ساعت. عباسى یک ساعت. دولت‌شاهی یک ساعت. بزرگ نیا یک ساعت و پانزده دقیقه. حشمتى یک ساعت و پانزده دقیقه. پیراسته یک ساعته و سى دقیقه. امامی‌خویی یک ساعت و چهل و پنج دقیقه. صراف‌زاده یک ساعت و چهل و پنج دقیقه. محمودى دو ساعت و پانزده دقیقه. مهندس ظفر 30 دقیقه. مهدوى 30 دقیقه. مسعودى یک ساعت. میراشرافى یک ساعت و پانزده دقیقه.

دیرآمدگان و زودرفتگان بی‌اجازه- آقایان: گیو 30 دقیقه. فرود 45 دقیقه. بزرک ابراهیمی‌45 دقیقه. دهقان 45 دقیقه. تیمورتاش یک ساعت.

رئیس- نسبت به صورت‌مجلس نظرى هست؟ آقاى مهندس اردبیلى بفرمایید.

مهندس اردبیلى- یک غلط‌هاى چاپى است که درست می‌کنم می‌دهم به تندنویسى.

رئیس- دیگر نظرى نسبت به صورت‌مجلس نیست؟ (اظهارى نشد) صورت‌جلسه قبل تصویب شد. سه نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند (جمعى از نمایندگان- دستور، دستور)

شوشتری- نطق قبل از دستور باشد براى جلسه بعد اجازه محفوظ باشد.

دکتر نیرومند- بنده مخالفم.

رئیس- بنابراین باید رأى بگیریم.

خلعتبرى- بنده مخالفم با ورود در دستور.

رئیس- یا باید بگذاریم براى بعد از دستور یا باید رأى بگیریم.

خلعتبرى- این حقى است براى نمایندگان و نباید این حق سلب بشود.

رئیس- آقایان موافقند نطق قبل از دستور باشد یا حالا به عمل بیاید؟

بعضى از نمایندگان- وارد دستور شویم.

رئیس- باید رأى بگیریم به این‌که نطق قبل از دستور نباشد (شوشتری- اگر نشود حق آقایان باید محفوظ بماند) آقایانى که موافق با ورود در دستور می‌باشند قیام بفرمایید (اکثر برخاستند) تصویب شد.

2- طرح گزارش کمیسیون تحقیق دایر بر رد اعتبار‌نامه آقاى منوچهر ایرانى از لار و مو کول شدن به جلسه بعد

رئیس- گزارشى از کمیسیون تحقیق رسیده است قرائت می‌شود:

(به شرح ذیل قرائت شد)

گزارش از کمیسون تحقیق به مجلس شوراى ملى گزارش کمیسیون تحقیق در مورد انتخابات لار و رد اعتبارنامه آقاى منوچهر ایرانى: پرونده انتخابات دوره 18 قانونگذارى لار دایر به نمایندگى آقاى منوچهر ایرانى که بدواً در شعبه شش مطرح و بعداً به شعبه یک براى رسیدگى ارجاع و شعبه مزبور به موجب گزارش مورخ 28 دی ماه 33 با اکثریت 13 رأى از 17 نفر عده حاضر اعتبارنامه مزبور را رد کرده بود و گزارش آن روز پنجشنبه 7- 11- 1333 در مجلس شوراى ملى قرائت و چون مبنى بر رد بود به دستور ماده 8 آیین‌نامه به کمیسیون تحقیق ارجاع گردید جلسه کمیسیون تحقیق قبل از ظهر روز 13 بهمن ماه 33 با حضور 16 نفر از اعضا تشکیل و صورت‌مجلس نهایی انتخابات قرائت همچنین تلگرافات و نامه‌اى موافق و مخالف مورد مطالعه قرار گرفت و نیز به آقاى منوچهر ایرانى که طبق ماده 8 آیین‌نامه تقاضاى حضور در کمیسیون تحقیق را نموده بود اجازه داده شد تا در جلسه حضور یافته و از خود دفاع نماید و توضیحات مشارالیه راجع به جریان انتخابات لار و این‌که اظهار داشت اهل تشیع و تسنن هر دو درباره او

+++

موافقت داشته‌اند و تقدیر‌نامه‌هایى که از مساعى آذربایجان و 28 مرداد در دست داشا توجه شد. نسبت به جریان انتخابات و تشریفات قانونى امر و همچنین حسن شهرت و معروفیت در محل انتخاب که ارکان رسیدگى پرونده انتخاباتى می‌باشد بحث مفصل شد و با مذاکراتى که راجع به عدم حسن شهرت به عمل آمد عدم معروفیت مشارالیه بیشتر از همه مورد توجه قرار گرفت و چون پیشنهاد کفایت مزاکرت شده بود به پیشنهاد مزبور اخذ زأى به عمل آمد و مورد تصویب اکثریت قرار گرفت ولى تصمیم نهایى به جلسه عصر شنبه 16 بهمن ماه موکول گردید جلسه مزبور نیز در ساعت 5 ر 4 بعدازظهر با حضور پانزده نفر از اعضا کمیسیون تشکیل و بحث کافى در کیفیت اخذ رأى نسبت به پرونده شد و با موافقت اکثریت قرار شد (نسبت به گزارش شعبه اول دایر به رد اعتبارنامه آقاى منوچهر ایرانى) اخذ رأى به عمل آید. ضمناً یک تلگراف هم که در تأیید صحت انتخابات به امضا‌ء عده‌ای از لار رسیده بود قرائت گردید. در پایان با ورقه اخذ رأى به عمل آمد و از 15 نفر عده حاضر 9 نفر به موافقت گزارش شعبه یک یعنى مردود دانستن انتخابات لار و نمایندگى آقاى منوچهر ایرانى و چهار نفر سفید و دو نفر مخالف رأى دادند. اکنون گزارش امر به دستور ماده 8 آیین‌نامه به مجلس شوراى ملى تقدیم می‌شود به جای مخبر کمیسیون تحقیق- دولت آبادى‏

رئیس- نسبت به این گزارش مخالفى هست؟ (اظهارى نشد) آقاى مهندس ایرانى خودتان نظرى دارید بفرمایید.

مهندس ایرانى- اگر اجازه بفرمایید در جلسه آتیه اعتراضاتم را به عرض می‌رسانم.

شوشتری- طبق آیین‌نامه حق دارد.

رئیس- بسیارخوب در جلسه پنجشنبه حاضر بشوید براى دفاع.

صارمى- اجازه‌ها محفوظ است براى اعتبار نامه؟

رئیس- بلى.

پیراسته- آقاى رئیس نطق‌هاى قبل از دستور محفوظ است براى جلسه بعد؟

رئیس- مجلس وافقت نکرد موافقت کرد وارد دستور شویم.

3- بقیه مذاکره در کمیسیون اقتصاد ملى راجع به تحصیل اعتبار دولتین آمریکا و انگلستان.

رئیس- آقاى نقابت بفرمایید.

نقابت- براى این‌که به عنوان مقدمه و جلب توجه نماندگان محترم و ایجاد یک سکوت و آرامش که مجال بدهد مطالبى به دست آقایان برسد من باب مقدمه عرض می‌کنم فرض مسئله آن است که آقایان نمایندگان تاریخ سیاسى ایران را به دقت مطالعه کرده‌اند و بعد از احاطه و اطلاع بر این‌که چه مشکلاتى بر سیاست ایران موجود است (صدرزاده- ما فرمایشات جنابعالى را نمی‌شنویم) براى این‌ که آقایان عرایض بنده را بشنوند البته یک کمی سکوت و صحبت نکردن لازم است (صحیح است) و چون نمی‌توانم خارج از ادب عرضى بکنم ناچار یواش یواش به عنوان مقدمه این جمله را عرض کردم فرض مسئله این است که آقایان نمایندگان محترم واقعاً به دقت تاریخ سیاسى ایران را مطالعه فرموده‌اند و مشکلاتى که بر سر راه این مشروطیت 50 ساله ما و تلفاتى که ملت ایران براى حفظ استقلال و تمامیت ارضى خود داده است مطالعه کرده‌اند البته ما همیشه مورد حمله و تهاجم و تعرض از ناحیه بعضى همسایگان بوده‌ایم به طورى که ملت ایران در عین محرومیت همیشه پایدارى و استقامت کرده حداکثر قناعت را براى بقای خانه و اساس تاریخ خود به کار برده است (صحیح است) شاید سر بقای مملکت هم در این قناعت فوق‌العاده باشد شاید کمتر در نقاط دنیا می‌بینیم که یک خانواده هشت نه نفرى ده نفرى با یک کاسه آبگوشت بدون کارد و چنگال زندگى کند و ده دست در یک کاسه فرو برود اگر به نقاط جنوب و غرب و شرق ایران توجه بفرمایید بیشتر افراد با بلوط زندگى می‌کنند (صحیح است) در ناحیه بیرجند دیدم چند خانواده شریک می‌شوند یک دیگ شلغم بار می‌گذارند (ارباب- آن وقت استطاعت داشتند حالا آن را هم ندارند) آن را می‌خورند براى این‌که صرفه‌جویى شده باشد در آب و آتش و خراب‌هاى آن را هم به سیخ می‌کشند خشک می‌کنند اسمش را هم پختوک می‌گذارند و توى جیب می‌ریزند و تا شب در مزارع کار می‌کنند و به آن وسیله ارتزاق می‌کنند پس سر بقای مملکت در این قناعت است (شمس قنات‌آبادى- گیرشان نمی‌آید بخورند) البته گیرشان نمی‌آید و مشکل هم همین است و باید دقت کرد که چرا گیرشان نیامده. وقتى مشروطیت ایران شروع شد و شاید در اوایلى که هنوز شروع نشده بود در بهار 1278 یعنى 1317 قمرى یعنى سال 1900 مسیحى مرحوم امین‌الدوله جد آقاى وزیر دارایى مأمور شد اصلاحاتى را در امر فرهنگ و اقتصاد مملکت بکند و آقاى امین‌الدوله در نظر گرفت یک قرضى از انگلیسى‌ها بکند و به این وسیله اصلاحاتى در امور اجتماعى فراهم بسازد ولى به فاصله کوتاهى فسخ عزیمت شد. امین‌الدوله معزول شد و جاى خود را به‌ امین‌السلطان داد داد و امین‌السلطان به وسیله میرزارضاخان سفیر ایران در پطرزبورگ 22 میلیون و نیم منات از روسیه قرض خواست و چون در آن موقع توافقى هم بین روس و انگلیس بود فرض شد که سقوط امین‌الدوله و آمدن امین‌السلطان معلل به این عمل باشد در مقابل بیست و دو میلیون منات قرار بر این شد که تعهداتى هم بشود یعنى سه علت ذکر شد براى آن قرضه اول این بود که براى قزوین شهر خشک و بى‌آب، آب تهیه کنند قنات بکشند یکى از جهات این قرضه این بود حالا نمی‌دانم قنات کشیدند و آب به اندازه کافى هست یا خیر (سید احمد صفایى- قزوین آب ندارد) رقم دوم خرج عمرانى که براى این قرضه فرض شده بود بستن سد اهواز بود که در آن سند ذکر شده بود روزنامه رسمی ‌روز نوشت که این پول براى بستن سد اهواز است و‌لیکن این سد تاکنون باز است و بسته نشده است به هر صورت این دو علت، علت سوم هم این بود که بانک انگلیس 500 هزار لیره به عنوان خسارت رژى تنباکو از دولت ایران مطالبه می‌کرد و قرار شد که از این 22 میلیون منات 500 هزار لیره به بانک انگلیس بدهند و به همین جهت آن‌ها هم موافق بودند با این قرضه. این اولین قرضه‌ای بود که گرفته شد ولى ماند‌یم که سد اهواز بسته بشود و ندیدیم که قنات و آبى براى قزوین تهیه شود البته آن قرضه داده شد و خرج شد و نسبت به خرج هم انتقاد بسیار است و بیانش اسباب زحمت آقایان است این گذشت؛ یعنى سال 1317 گذشت و 2 سال بعد یعنى سال 1319 باز دولت ایران بى‌پول شد چاره‌ای نداشت که دست به جانب اجانب دراز کند و مشمول قرض شد ده میلیون منات مجدداً از شوروى قرض کرد در مقابل این قرضه ساختن راه جلفا به تبریز و انزلى به تهران را به روس‌ها دادند و ضمناً شرط کردند تا وقتی که قرض روس‌ها را ندهیم از هیچ کشور دیگرى قرض نکنیم البته قرض اول با نرخ صدی پنج و براى مدت 75 سال بود بنابراین تا 75 سال دیگر دولت ایران نمی‌توانست وارد معاملات قرضه یا کسب اعتبار یا معاملات اقتصادى که ملازمه با این کار دارد بشود این محدودیتى بود در سیاست ایران این محدودیت‌ها و محرومیت‌ها و خرج‌هاى ناباب ملت را به جان آورد و کار کشید به ایجاد انقلاب و مشروطیت (صحیح است) و مشروطیت ایران شروع شد و مجلس موقت نظامنامه انتخابات را به صورت نظامنامه صنفى از طبقات شش‌گانه تعیین کرد و مجلس اول تشکیل یافت صدراعظم وقت نامه‌ای به مخبرالسلطنه نوشت که آقاى مخبرالسلطنه مبالغى قرض داخلى و خارجى داریم و چهارده کرور می‌خواهیم از دولتین انگلیس و روس قرض کنیم مانع تصویب این قرضه نمایندگان هستند شما بروید به مجلس تصویب نمایندگان را بگیرید براى ما بیاورید. مجلس تشکیل شده بود با 60 نفر منتخبین تهران و هنوز منتخبیبن ولایات نیامده بودند هنوز نمایندگان آذربایجان هم نیامده بودند و این 60 نفر طبقات مختلف تشکیل جلسه‌ای داده بودند هیچ‌یک از دول هم فکر نمی‌کردند که ایرانى خواب در سایه چند روز انقلاب بیدار شده باشد و ‌این اندازه‏ به عمق سیاست پى پرده باشد می‌گفتند چند نفر حاجى ماجى نشسته‌اند توى مجلس چند نفر اعیان و رجال که با دولت سر و کله نمی‌زنند بروید تصویب این کار را بیاورید آن لایحه را آوردند و مطرح کردند وقتى که مطرح می‌کردند سکوت تام مجلس را فرا گرفت در آن موقع مرحوم حاجى معین بوشهرى پدر آقاى صادق بوشهرى و آقایان بوشهرى‌ها ایستاد و گفت معلوم می‌شود عین‌الدوله این مملکت را فریب داده است او همیشه می‌گفت ما 600 هزار تومان اضافه بر بودجه داریم ما بودجه را تعدیل کرده‌ایم دیگر قرضى نداریم چرا قرض کنیم می‌گفت این پول را در تجارتخانه طومانیانس امانت گذاشته‌ایم پس معلوم می‌شود این حرف‌ها دروغ بوده است بودجه تعادل نیست خرج زاید بر دخل است، دو مرتبه قرض کردیم براى 75 سال تعهد کردیم حالا به چه دلیل می‌خواهیم قرض کنیم خوب است صورت خرج مملکت را براى ما بیاورند تا ببینیم چه مصارفى دارد و اگر واقعاً از حیث کسر حقوق و از حیث پول دولت‌ها در زحمتند اجازه بدهند ما خودمان بانک ملى افتتاح بکنیم و از دولت ایران پول بگیریم و مخارج دولت را بدهیم، این نطق را بردند و جلسه بعد هم تشکیل شد و بلاخره گفتند ما 4 کرور تومان پول می‌خواهیم، دولت پول می‌خواهد حالا که شما نمایندگان ملت می‌خواهید پول بدهید بفرمایید 4 کرور تومان پول تهیه کنید براى مخارج، مرحوم حاجى معین بوشهرى و مرحوم حاجى امین‌الضرب مهدوى و مرحوم حاجى محمد اسماعیل مغازه و مرحوم ارباب جمشید این 4 نفر مأمور شدند تشکیل بانک ملى دادند، واقعاً یادداشت‌هاى پروفسور براون را که آدم می‌بیند و نوشته‌جات معاصرین را در تاریخ مشروطیت ایران می‌خواند در هر سطرى از این مطالب انسان مرتعش می‌شود که خدایا چه مملکتى بود؟ چه احساساتى بود؟ چه وطن‌پرستی بود؟ چه مردمی ‌بودند؟ در مسجد میرزا موسى یک زنى پاى منبر سید جمال برخاست و گفت من یک پیرزن رختشویم، هنوز ایرانى نمرده است که مملکت خود را نتواند اداره کند، گوشواره خود را درآورد و روى منبر گذاشت (مهندس جفرودى- احسنت) مرحوم حاج شیخ فضل‌الله 200 تومان داد مرحوم امام جمعه 5 هزار تومان داد علما که دخالتى در امور نمی‌کردند در این کار شرکت کردند، تجار شرکت کردند و اتفاقاً در یادداشت‌هاى خیلى کوچک براون

+++

در پاورقى می‌نویسند به طوری که می‌گویند تنها طبقه‌ای که در این کمک ملى شرکت نکرد اعیان و اشراف بود حالا چقدر راست است نمی‌دانم اذکر اموتیکم بالخیر خدا همه آن‌ها را رحمت کند یک قدرى عمیق بشویم در این حوادث، این کارها تا سال 1900 و 1903- 1904 یعنى 1317 قمرى طى شد و بالنتیجه وضع مملکت گرفتار یک سیاست عمیق مرتبط بدو همسایه شمالى و جنوبى بود، توافق شده بود، تجانس ایجاد شده بود، آن‌ها گرفتارى بین هم داشتند در سیاست کلى دنیایى در اروپا و به این جهت حساب ایران را رها کرده بودند ایران یک کشور ضعیف گرفتار شده بود به مقاصد عالیه سیاسى دول قوى حالا این گرفتارى هست یا نه به هر حال اگر بنده اشاره‌ای کردم‏ گو این‌که پیش مطلعین خلاف ادب است ولى تذکار مطالب بد نیست یک قدرى انسان را روشن می‌کند با این کیفیت ما ناچار بودیم و وضعیت ما بسیار خراب بود به طوری که وقتى مجلس اول رد کرد این قرضه را و بانک ملى ایجاد کرد تا 12 سال جریمه این عمل را دادیم، فشارهاى شمال و جنوب بسیار فراوان شد قضیه 1912 در تبریز رخ داد، ثقة‌الاسلام و جمعى دیگر را دار زدند باز براون در یادداشت خودش می‌نویسد دو نفر به چه یکى 7 ساله و یکى 8 ساله که کسان این‌ها از سرحد فرار کرده بودند و تحت تعقیب روس‌ها بودند این دو بچه را به جای آن دو نفر فرارى آوردند و بچه 7 ساله تبریزى در آن حینى که طناب را بگردنش انداختند گفت زنده باد ایران (احسنت) خوب به هر حال ما پدرانى داشتیم از این قبیل، پیشوایانى داشتیم از این قبیل، سیاستى داشتیم ولى دست به ترکیب فقر و بدبختى ما هم نخورده است اگر حجم بودجه ما زیاد شده، اگر حجم اسکناس ما زیاد شد، اگر یک مقدارى جوانان مسافرتى به اروپا کردند و تحصیل نمودند و به عالم روشن و آشنا شدند ما از مجموع آن‌ها سرمایه و تجربه‌ اندوختیم و نمی‌خواهیم چیزى را از دست بدهیم. در هر حال وقتى یک مسائلى از قبیل این جور لوایح مطرح می‌شودخوب هر نماینده‌ای حق دارد پیش خود یک مطالعاتى بکند و قضاوت خودش را با رأى سفید یا کبود ابراز بکند دیگر چه حاجتى است که بنده با درد کلیه و کسالت مزاح مجبور باشم یک مطالبى بگویم به عقیده من واجب کفایی است اگر دیگران بیان کنند بهتر این است که انسان سکوت کند من این لایحه را یک لایحه مملکتى می‌دانم، بنده این لایحه را به دولت حاضر یا به دولت آینده یا به دولت گذشته نمی‌دانم (صحیح است) به این جهت از لحاظ مملکت و فقط از دو نظر روى این لایحه بحث می‌کنم یکى از نظر اقتصاد و به عقیده من این لایحه بیشتر سیاسى است تا اقتصادى (صحیح است) شاید شصت درصد سیاسى است و چهل درصد اقتصادى بنابراین از لحاظ سیاست توجه آقایان را به گذشته جلب می‌کنم و اوضاع مملکت را تا مقدارى که حافظه بنده اجازه می‌داد به خاطر آقایان آوردم و حالا هم عرض می‌کنم یک قدرى دقیق بشویم در وضع سیاست روز و ببینیم ما در دنیاى کنونى چه موقعیتى داریم اولاً نقطه جغرافیایى ما که عوض نشده ما در چهار راه عالم واقع بوده‌ایم حالا هم هستیم ما محط سیاست‌هاى متعارض دنیا بوده‌ایم حالا هم هستیم النهایة وقتى که جنوب و شمال و غرب و شرق به هم نزدیک می‌شدند و بر روى یک مصالح عالیه‌ای با هم توافق می‌کردند ما بودیم و همان گرفتارى و همان تحمیلات و همان بدبختى و به هیچ وجه موفق نشدیم اصلاحاتى در داخل مملکت بوجود بیاوریم و کم و بیش رجال و مردم اصلاح طلب ما متهم می‌شدند، لجن مال می‌شدند بعضى با این سیاست و بعضى با آن سیاست متشبث می‌شدند در صورتى که وقتى اریخ زندگى آن‌ها را مطالعه می‌کنیم نوعاً قاطبه ایرانى یک حس وطن‌پرستی عمیق دارد که به هیچ‌وجه نمی‌فروشد (صحیح است) در یک چنین موقعیت امروزى که بین شرق و غرب اختلاف شدید وجود دارد و هر کدام به تمام قوا و تمام دارایى و تمام ثروتى که می‌تواند در راه ایجاد سعادت و نیکبختى بشر به کار برود براى تسلیحات و استحکامات و تقویت بنیه نظامی‌خود به کار می‌برد و صلح را در قدرت می‌شناسد ما در یک چنین موقعیتى قرار گرفته‌ایم آن توافق سابق هم نیست احتیاج هم امروز واقعاً دیگر ننگ ندارد نمی‌شود گفت که امروز یک مردى پیدا شد و گفت من محتاجم این دلیل براین اسه که اولاً مریض است و ثانیاً کارى ندارد ثالثاً بى‌آلایش است رابعاً مرتکب جعل و ترویزى نیست. دزدى نکرده بلاخره احتیاج آن مبناى الفقر فخر را پیدا کرده بعد از این جنگ و بعد از این بدبختى به تمام دول دست‌شان به طرف هم دراز بود. اول انگلستان از آمریکا قرض کرد و بعد هم دیگران قرض کردند بعد تا حدى که ملت آمریکا موافقت می‌کرد که مالیات بدهد آن مالیات مجاناً صرف عمران و آبادى و دفع امراض و بالا بردن سطح زندگانى بعضى ملل بشود این کار را می‌کردند و بعد از آن هم عناوین و فرمول‌هاى استقراض در میان می‌گذاشتند، در این جا همکار عزیز من آقاى ارسلان خلعتبرى ضمن نطقى که کردند خواستند که آزمایشى از ما کرده باشند و در بین بیانات‌شان فرمودند که شاید بنابراین باشد که ما این قرضه را پس ندهیم که بنده یک مرتبه و آقاى عمیدى نورى فریادمان بلند شد و عرض کردیم ملت ایران هیچ ‌وقت خلف وعده نکرده است، هیچ ‌وقت برخلاف تعهدات و شرافت ملى خود عمل نکرده است، ما تحمیلاتش را پذیرفته‌ایم و با حد اکثر قناعت و مناعت حد‌اکثر بردبارى را کرده‌ایم بنابراین تعهدمان را عمل می‌کنیم حالا هم تقاضا می‌کنیم آقاى خلعتبرى اجازه بدهند که ما هم یک خورده دفاع بکنیم و بگوییم در این جنگ دوم این قشونى که به ایران آمد و از ایران رفت مهمان این مردم گرسنه ایران بود (صحیح است) (شمس قنات‌آبادى- یک مقدارى هم باج مهمانى را گرفتند) هر کیلویى دو ریال قند و شکر از کمیة خاور‌میانه گرفتند کیلویى 60 ریال در ایران فروختند (لارى- تا 120 ریال) در آذربایجان 120 ریال فروختند (خرازى- قند را صد و پنجاه ریال هم فروختند) اجازه گرفتند از وزیر وقت که یک قدرى کالاى زاید بر مصرف ارتش که به داخله ایران می‌آورند انبار کنند و اگر لازم نداشتند چون مضیقه کالا است در ایران بفروشند تحت این عنوان مقدارى کالا آوردند شیشه در پنجره مترى 1 ریال را مترى 100 ریال فروختند (مهندس جفرودى- صد تومان هزار ریال) پارچه را چه کردند قند و شکر را چه کردند لاستیک را تا دانه‌ای هزار تومان فروختند ارز به چه حالتى افتاد پول چه دادند، در مقابل این ترقى نرخ ما از همه پذیرایى کردیم (امامى- حالا هر چه می‌کشیم از آنهاست) از همه مهمانى کردیم همانطور که اگر نصف شب به خانه یک ایرانى مهمانى از راه دور وارد بشود بیدار می‌شود لخت دم درمی‌آید او را می‌پذیرد رختخوابش را به او می‌دهد اگر نداشته باشد خانه به خانه می‌رود قرض می‌کند دیگ و دیگبرش را گرو می‌گذارد با آبرو‌مندى این مهمان را پذیرایى می‌کند صبح هم می‌گوید به سیلى صورت خود را سرخ دارم اما این معانى را جاى دیگر پیدا نمی‌کنیم نمی‌خواهم اهانت کنم حقیقت این است که جاى دیگر پیدا نمی‌کنم عائله تشکیل می‌شود از زن و شوهر و طفل صغیر حتى پدر و مادر هم بی‌موقع حق ملاقات ندارند مرحوم محتشم‌السلطنه خدا رحمتش کند پشت این میز نشسته بود یک خانه اجاره‌ای داشت و جمعیتى در خانه ایشان بودند این جمعیت عبارت بود از دایه مرحوم فرزندانشان که چندین سال بود فوت کرده بود و بچه‌هاى او در آن خانه بودند و زن گرفته گرفته بودند و شوهر کرده بودند و تمام مخارج این خانواده هم تحمیل بر این شخص بود و این مرد با کمال قناعت و کمال عزت نفس زندگى کرد و از این قبیل اشخاص ما زیاد داریم و بسیار داریم بنابراین ما یک ملتى هستیم که اولاً بدون جهت دست به جانب کسى دراز نمی‌کنیم، بدون حق دراز نمی‌کنیم، بدون احتیاج به در خانه کسى نگاه نمی‌کنیم برخلاف تعهد خود رفتار نمی‌کنیم ولى ما در یک موقعیت سیاسى سخت عالم واقع شده‌ایم اگر می‌توان ستیم یان کوه‌هاى عظیم را از زمین برداریم برمی‌داشتیم ولى ما در مقابل این فشار عظیم بلوک غرب و شرق گرفتار شده‌ایم در یک بحران اقتصادى در یک بحران سیاسى در این بحران سیاسى و اقتصادى که هست شما اگر به داد ملت نرسید و بوقت نرسید ایجاد یک فساد اخلاق عمیق در یک ملتى می‌کند (صحیح است) و باعث می‌شود که ما تاریخ خودمان را متزلزل کنیم و لهذا بنده از نظر سیاست با مقایسه کردن اوضاع و احوال امروز عالم و جریاناتى که بین دول غرب و شرق هست و قیاس این‌که قرضه را روزهایى بر ما تحمیل می‌کردند و ما هم تحمل می‌کردیم وقتی که مقایسه می‌کنیم می‌بینبم زمین تا آسمان فرق دارد (شوشتری- قیاس مع الفارق است) یک قدرى مشکل است بر بنده که واقعاً یک قدرى واضح‌تر یا یک قدرى روشن‌تر در اطراف این موضوع عرض کنم یک خورده‌ای شاید گران تمام بشود براى گوینده بیچاره که در عرض شش سال هفت سال هشت سال در نتیجه زبان درازى کتک می‌خورد حالا هم اگر قبول می‌کند که من یک ارادتمند 20 ساله شما هستم و در این دوره و ادوار پیش با کمال صداقت و راستى خدمت کرده‌ام عقیده شخص من مشورت شخص من این است که از نظر سیاسى قبول این اعتبار ضرورى است اما از نقطه‌نظر اقتصاد از لحاظ اقتصاد یک مطلب خیلى عادى است که وقتى کسى نخواهد پولى با دو درصد یا سه درصد یا چهار درصد قرض کند و این قرض را به مصرف یک امر تولیدى مهمی‌ برساند که شش درصد، دوازده درصد، پانزده درصد هیجده درصد استفاده کند از محل زاید نفع هم قرض را بدهد هم امور خودش را بگذراند این قرض مجاز است و در این خصوص هم هیچکس بحثى ندارد، مطلب می‌ماند سر دو امر یکى این‌که متصدیان خرج کردن این قرض و متصدیان دریافت کردن این قرض خداى نکرده پا را از دایره ‌امانت فراتر گذارند این هم یک فکرى است از لحاظ اولى عرض کردم که در سال 1900 یعنى 55 سال پیش بیست و دو میلیون و نیم منات براى بستن سد اهواز قرض کردند پس همیشه قرض به عنوان امور تولیدى مباح

+++

بوده است و آن امر تولیدى هم نشده است اما متصدیان سیاست 55 سال قبل نمی‌خواهیم جریمه آن‌ها را از متصدیان امور امروزى بگیریم، در آن روز امثال مرحوم بوشهرى و مهدوى و حاج محمد اسمعیل مغازه و ارباب جمشید داشتیم که برخاستند و ایجاد بانک ملى کردند و حاجت روزمره دولت وقت را که مورد اعتمادشان نبود لایحه قانون اساسى را امضا‌ نمی‌کرد اشکال‌تراشى می‌کرد در حقیقت این پول را دادند که راه مشروطه را باز کنند، اما امروز ملت ایران که اولاد همان پدر‌ها هستند با ایجاد بانک ملى می‌دانید چقدر پول دادند؟ حسابش را آقاى دکتر پیرنیا چند روز پیش کردند بنده چون حوصله عدد نذارم و نمی‌توانم اعداد حفظ کنم عرض می‌کنم میلیاردها بانک ملى با پول‌هایى که اولاد آن پدران سپرده‌اند به دولت ایران کمک کرد و بعد براى جبران حساب حتى به رقم‌نویسى بروى کاغذ قناعت شد نظرتان هست که در کابینه سابق 200 میلیون به موجب یک ماده واحده بر سرمایه افزوه شد آبى در شیر ریختند و بعد یواش یواش جمع شد حجم را بالا برد ارزش طلا را تغییر دادند قرض هم به مقدار لازم کردند با این وصف حوادث روزمره دنیا به طورى پیش می‌رود که ما سر دوراهى هستیم و ناچاریم یک راه را انتخاب کنیم براى مثال عرض می‌کنم این چراغ برق را هیچ‌کس حاضر نیست که خاموش کند و به جای آن پیه‌سوز روشن کند یا در مسافرت کسى حاضر نیست که طیاره و اتومبیل را بگذارد گارى و کجاوه سوار بشود چون به عقب نمی‌شود برگشت و نمی‌شود از میزان حوایج کاست ناچاریم به جلو برویم براى جلو رفتن ازدیاد تولید لازم اسه باید بر حجم تولید کشور افزود تا کفایت حوایج شودما هنوز نه کارخانه زیادى داریم نه زندگى زراعتی‌مان از همان گاو و الاغ‌هاى مجروح لاغر براى ازدیاد تولید گشاورزى تجاوز کرده در صورتی که باید ماشین‌آلات تراکتور بولدوزر و وسایل دیگر آورد و حجم زراعت را در مملکت زیاد کرد سد بست آب پیدا کرد و براى ازدیاد حجم صنایع کارخانجات سنگین و سبک آورد و میزان حوایج مردم را رفع نمود آن تئورى معروف سوسیالیزم که در نتیجه ازدیاد تولید ازدیاد بازار لازم است و جنگ تولید می‌شودبا 150 سال فاصله دارد و تا ما به آن‌جا برسیم خیلى طول دارد لهذا تا در این وضع از زندگى هستیم باید این کار را بکنیم و این کار را هم از نظر اقتصادى بى‌پول نمی‌شود کرد مگر می‌شود بنده با فلان درآمدم که می‌گویم فلان مقدار حقوق دارم بروم یک تراکتور 40 هزار تومانى بخرم و این تراکتور را در 80 ماه ماهى 500 تومان بدهم ماهى 500 تومان هم از هزار تومان درآمدم خرج زندگى کنم اولاً یک همچو فروشنده‌ای در زندگى پیدا نمی‌شود که به 80 ماه یک تراکتور به بنده بفروشد پس ناچار می‌شوم که یک قرضى بکنم و با 40 هزار تومان این تراکتور را بخرم و زندگى خودم را راه بیندازم، وقتی که به بودجه نگاه کنید 285 میلیون تومان جناب لاقاى مشایخى مخبر کمیسیون محترم بودجه می‌دانند 285 میلیون تومان در بودجه دولت علیه ایران براى کارهاى تولیدى گذاشته شده بود این را هم به موجب 4 صفحه توضیحاتی که جنابعالى دادید و کمیسیون تصویب کرد و انتشار دادید از بودجه ایران برداشت (مشایخى- چاره‌ای نداشتیم) و فرمودیم که ما اگر این رقم را در بودجه بگذاریم حقوق کارمند آن را دیگر نمی‌توانیم بدهیم و ایجاد انقلاب می‌شود شکم‌هاى گرسنه بدن‌هاى ضعیف مالاریایى با صد تومان دویست تومان سیصد تومان حقوق گرسنه خواهند ماند این حرف هم جواب نداشت ناچاریم به عقب برگردیم از بودجه گذشتیم به تصویب اضافات پرداختیم بنابراین ما همه در حال ضرورتیم ما همه افراد یک‏ خانواده‌ای هستیم که خانه ما از لحلظ سیاست و اقتصاد در خطر است جز این ‌که با هم دست بدهیم و برادرى کنیم و اختلافات را از نظر مملکت کنار بگذاریم هیچ علاجى نداریم پس از نظر اقتصاد چاره‌ای نداریم، البته از دولى که با ما طمع ارضى ندارند، از دولى که با ما نمی‌خواهند آن جفاکارى و آن ستمکارى‌هاى تاریخى را معمول بدارند یک قدرى موافقت کنیم و اما این‌که هى از جفاکارى و ستمکارى اسم بردم و یک قدرى هم به جفاکارى‌ها و دار زدن‌هاى تبریز اشاره کرده این حرف مربوط به روسیه زمان تزارى است نه مربوط است به روسیه بعد از تغییر رژیم که با ما قراداد 1300 را منعقد کردند و در آن همین رژیم فعلى به موجب فصل یک و دو و سه و چهار و پنج اقرار کرد که این سند تاریخى است و روسیه اقرار کرد که دولت تزارى روسیه جز مطامع و جز بدبختى و جز استعمار نسبت به ایران نظرى نداشته، دولت فعلى این اقرار را کرد با این اقاریر ما انتظارمان این است که در تمام موارد و در تمام جریانات سیاسى با ما مطابق مقتضاى این عهدنامه و این اقرارنامه عمل کنند یعنى رعایت حق و عدالت و احترام یک ملتى را مرعى بدارند و به هر صورت در این کشاکش عالم یک ملت نجیب و عفیف تاریخى را به حال خود بگذارند که قدرى به اصلاحات داخلى خود بپردازند و حیثیت ملى و افتخارات تاریخى خودش را حفظ بکند بنده صرف‌نظر از این‌که کى متصدى این امر است و کى می‌گیرد و کى خرج می‌کند معتقدم که باید این اعتبار و هر اعتبارى از این قبیل را گرفت و در اختیار داشت ولى نظارت مجلس شوراى ملى را در هر حال نسبت به تمام اقلام و ارقام باید حفظ کنیم (صحیح است) زیرا که این مجلس و هر مجلسى که در این خانه و هر نماینده‌ای که به هر عنوان و به هر شکلى در این‌جا وارد شد نماینده ملت ایران است و ما افراد ایرانى و ایرانى نژاد را براى همیشه احترام می‌کنم از هر طبقه‌ای که هستند و امیدوارم موافقت بفرمایید نظارت مجلس شوراى ملى به حداکثر در این قرضه مراعات بشود ولى این اعتبار به هر مقدار و به هر مقدار دیگرى که مسیر است تحصیل بشود.

رئیس- آقاى شوشتری

شوشتری- آقاى امیر چوپانى که از افسران بازنشسته هستند عریضه‌ای نوشته به وسیله بنده تقدیم نموده استدعا می‌کنم که توجه بشود

رئیس- رئیس پیشنهاد یک فورى بودن لایحه رسیده است که قرائت می‌شود

(به شرح زیر خوانده شد)

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى نظر به این‌که بحث در لایحه قرضه به اندازه کافى به عمل آمده است و نظر به این‌که با فرا رسیدن فصل مناسب کارهاى عمرانى کشور باید هر چه زودتر به مرحله اجرایى درآید امضاءکنندگان زیر تقاضا داریم لایحه قرضه یک فورى تلقى گردد شوشتری. عمیدى نورى. بوربور. شیبانى. قراگزلو. صفایى. دکتر عدل. خرازى. نراقى. عاملى. یار افشار و چند امضاى دیگر

رئیس- آقاى شوشتری‏

شوشتری- بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم درباره لایحه قرضه مخالفین از نظر انجام وظیفه حداکثر امعان نظر را فرموده‌اند و آنچه که شاید و باید فرمایشاتشان را فرموده‌اند موافقین هم با کمال رشاقت و فصاحت و بلاغت جواب گفته‌اند و بنده که استفاده از دو طرف کرده‌ام نسبت به محالف و موافق عرض امتنان و تشکر می‌کنم حقا هم وظیفه نمایندگى آن است که در یک موضوع مهم مخالفین با کمال شجاعت و فصاحت فرمایشات خود را بکنند موافقین هم حرف‌هاى خودشان را بزنند. به عقیده من در این ورد موافق و مخالف دادسخن و داده‌اند و جایی براى ابهام باقى نگذارده‌اند فرض کنیم سه نفر مخالف و موافق دیگر حرف بزنند همین است به علاوه پیشنهادات می‌آید در پیشنهادات هم حرف می‌زنیم از این جهت بود که ما پیشناد کردیم که چون موضوع مهم و حیاتى است و قصدمان هم تأمین است آقایان موافقت بکنند که فعلاً به قید یک فوریت تلقى بشود و وارد شویم پیشنهادات عرض بنده این اسه (صحیح است)

رئیس- آقاى فرود

فرود- بنده با کفایت مذاکرات مخالف هستم در فوریت عرضى ندارم‏

رئیس- فعلاً که کفایت مذاکرات مطرح نیست آقاى تیمورتاش‏

تیمورتاش- بنده عرضى ندارم‏

رئیس- آقاى رضایى‏

رضایى- پیشنهادى که چند نفر از آقایان نمایندگان محترم تقدیم کرده‌اند و این‌جا قرائت شد مربوط به این است که لایحه به جای این‌که دو شورى باشد یک شورى تلقى شود به نظر بنده یک مطالبى که با سرنوشت و زندگى یک عده زیادى و شاید تمامی‌مردم است مملکت تماس دارد و علاوه بر نسل حاضر نسل آینده هم شامل این تصمیمات ما خواهد شد (صحیح است) بهتر است که مجلس شوراى ملى اجازه بدهد همان طورى که قانون پیش‌بینی کرده است با مطالعه بیشترى این لایحه مورد بحث قرار بگیرد و بعد رویش تصمیم اتخاذ کنند طبق مقررات و آیین‌نامه‌ای که داریم اگر این پیشنهاد تصویب نشود لایحه باید برود به کمیسیون‌ها و با توجه پیشنهاداتى که از طرف آقایان نمایندگان محترم داده شده است و تذکراتى که داده شده است و یاد داده خواهد شد در کمیسیون‌ها مجدداً مورد بحث قرار می‌گیرد و حک و اصلاح می‌شود و بعد برمی‌گردد مجدداً در مجلس و مورد بحث واقع می‌شود (صحیح است) به نظر بنده اگر آقایان موافقت بفرمایند که این لایحه جریان عادى و طبیعى خودش را طى بکند مسلماً بهتر است و در کمیسیون‌ها نظریات اصلاحى که خیلى از آقایان نمایندگان محترم دارند با یک فرصت بیشتر و محیط آرام‌ترى مطالعه خواهد شد و بعداً لایحه برمی‌گردد در مجلس مطرح می‌شود و تصویب می‌شود بنابراین بنده با پیشنهاد آقاى شوشتری و سایر آقایان مخالفم‏

رئیس- رأى گرفته می‌شود به یک فورى بودن لایحه آقایانى که با یک فوریت موافقند قیام فرمایند (اکثریت برخاستند) تصویب شد پیشنهاد در کفایت مذاکرات رسیده است که قرائت می‌شود

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم مذاکربت کافى است مهدى ارباب

رئیس- آقاى ارباب

ارباب- چنانچه آقایان محترم توجه فرموده‌اند تازه چرخ‌هاى زنگ‌زده کشور

+++

می‌خواهد قدرى پاک شده به جریان افتد و ما از هر طریقى که بتوانیم از جریان چرخ‌هاى کشور استمداد بگیریم البته به نفع کشور است اگر همه هماهنگى داشه باشیم که این چرخ به همین کیفیت و به صورت امن و آرامش جلو برود تحقیقاً ما در آتیه گرفتار کسر بودجه نخواهیم شد کما این‌که به همین آرامش مختصر با حضور جناب آقاى وزیر دارایى عرض می‌کنم شاید امسال تابه حال نهصد میلیون درآمد دولت بوده است و اگر فعالیت اقتصادى زیاد بشود در این کشور ما در آتیه کسر بودجه نخواهیم داشت آقایان تصدیق می‌فرمایند فرضاً یک عنصر علیل و ناتوان اگر قرار شد قرض بکند و خود را احیا بکند و در صحنه روزگار فعالیت بنماید این بهتر است یا این‌که با همان ناتوانى محو نابود بشود بنده معتقدم مذاکراتى که شده دیگر جاى صحبتى باقى نگذارده منتهى یک نکته‌ای است که باید این قرضه به مصارف تولیدى برسد که موجب تأمین سعادت ملت ایران باشد و گرفتن قرض براى احیاى یک کشورى یا ترمیم خرابى‌هاى گذشته آن به نظر من ضرر و زیانى ندارد بنابراین این مذاکرات را کافى می‌دانم و چون آقاى فرود هم می‌خواهند توضیحاتى بدهند و این موضوع هم خیلى مهم است بنابراین بنده پیشنهادم را فعلاً پس می‌گیرم‏

رئیس- پس مذاکرات ادامه خواهد داشت‏

قنات آبادى- پیشنهاد را بنده قبول کردم‏

رئیس- پیشنهاد را نمی‌شود قبول کنید باید خودتان پیشنهاد بدهید و پیشنهادى در همین مورد آقاى دکتر نیرومند داده است قرائت می‌شود

(به شرح زیر خوانده شد)

مقم ریاست معظم مجلس شوراى ملى پیشنهاد کفایت مذاکرات می‌نمایم امیر نیرومند

عمیدى نورى- به بنده اجازه دادند که به جایشان صحبت کنم‏

رئیس- آقاى دکتر نیرومند

دکتر نیرومند- براى این‌ که وقت آقایان محترم را نگرفته باشم عرایضم را خیلى مختصر بیان می‌کنم (احسنت) در قسمت اول باید عرض کنم چون این لایحه قرضه مطرح است البته همانطور که آقاى شوشتری فرمودند (شوشتری- عرض کردم) به اندازه کافى رویش بحث شده است و آقایان مخالفین اظهار عقیده خودشان را کرده‌اند و همینطور آقایان موافقین و باید عرض کنم تمام رفقاى من از وطن‌پرستی و شاه‌دوستى و این‌که حفظ استقلال و حیثیت مملکت و راحتى و آسایش مردم را نگهدارند همه موافق هستند و در این قسمت چون استدعاى عرض دارم همانطور که مکرر ریاست محترم اجازه دادند بنده می‌خواستم استدعا کنم که در این اظهار عقیده‌ای که می‌خواهم عرض کنم بى‌لطفى نفرمایند و بگذارند عقیده‌ام را مختصر بگویم

رئیس- شما فقط در کفایت مذاکرات باید توضیح بفرمایید اصل موضوع لایحه مطرح نیست

دکتر نیرومند- دلیل کفایت مذاکرات این است که ما چون امروز وضعمان نوعى پیش آمده که تا اندازه‌ای پیشرفت‌هاى اساسى در تمام شئون کرده‌ایم و متوقف بشود لطمه بزرگى به مملکت می‌زند و مجدداً دچار فشار خواهیم شد و اگر این‌کار را انجام بدهیم البته یک کار عمده‌ای کرده‌ایم ولى اگر مثل گذشته دستمان را روى دست بگذاریم و هیچ اقدامی ‌نکنیم و این قضیه را تمام نکنیم به ضرر ما تمام می‌شود (صحیح است) الان هم خودمان انشاءالله استفاده خواهیم کرد و هم نسل لاینده و براى آن‌ها هم نگرانى نخواهد بود بنابراین خواستم از آقایان محترم استدعا کنم به همین مختصر قناعت کنند و موافقت بفرمایند که این قرضه بشود که صد در صد به نفع مملکت است منتهى بعضى از آقایان در قسمت مصرف آن ایراداتى دارند آن را هم آقاى وزیر دارایی موافقت کردند که به یک ترتیبى تمام بشود و البته با تبصره‌ای که پیشنهاد داده خواهد شد و توضیحاتش را خواهند داد به کلى اصلاح می‌شود و بیش از این عرضى ندارم

رئیس- آقاى فرود

فرود- با نهایت تأسف در آیین‌نامه داخلى مجلس شوراى ملى یک ماده به خصوصى براى بحث راجع به این امور هیچ پیش‌بینی نشده است فقط و فقط محل بحث همین ورد به خصوص است و حال این‌که در سایر ممالک معمول است یک وقت نماینده دولت یا نماینه مجلس تقاضا می‌کند یک موضوعى مورد بحث قرار بگیرد. در این موضوع به خصوص فقط 4 نفر مخالف صحبت کردند 4 نیم ساعت شده اسه دو ساعت دو نفر دیگر فقط مخالف مانده است که این دو نفر هم فقط نیم ساعت صحبت خواهند کرد دو نیم ساعت می‌شود یک ساعت بنابراین تقاضا می‌کنم حالا که قبول فرموده‌اید با قید فوریت موافقت بفرمایید که دو نفر مخالف هم صحبت بکنند (عبدالصاحب صفایى- در ماده اول می‌توانند صحبت کنند) این مخالف هم مخالف اصولى است و به عقیده تذکراتى داده خواهد شد که انشاءالله به نفع مملکت است.

صفایى- در ماده اول می‌توانند صحبت بکنند

رئیس- ماده اول ندارد یک ماده بیشتر نیست که ماده واحده است 4 مخالف و 4 موافق هم در کلیات صحبت کرده‌اند حالا رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات آقایان موافقین قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. پیشنهاد تنفس از طرف آقاى درخشش رسیده که قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

این‌جانب پیشنهاد یک ربع تنفس می‌دهم. درخشش‏

رئیس- آقاى درخشش‏

درخشش- بنده می‌خواستم به عنوان مخالف با کفایت مذاکرات صحبت کنم و آقاى فرود قبلاً روى میز زده بودند و من نتوانستم از آن استفاده کنم. علت پیشنهادم این است که 3 موضوع براى من لاینحل است و من می‌خواهم راجع به این لایحه قضاوت کنم رأى موافق یا مخالف بدهم بایستى این سه موضوع برایم روشن شود و از آقاى دکتر امینى هم تقاضا می‌کنم این سه موضوع را روشن بکنند (عبدالصاحب صفایى- رأى ممتفع بدهید مسئله این نیست که ما قرض بگیریم یا قرض نگیریم مسئله وضع داخلى خودمان است منظور این است که یک دولت بایستى برنامه اقتصادى معین داشته باشد بگوید ما این اندازه درآمد داریم ‌ای اندازه کسر بودجه داریم این اندازه هم احتیاج به قرضه داریم شاید بیش از این احتیاج به قرضه داشته باشد.

رئیس- در موضوع تنفس بفرمایید این مطالب مربوط به پیشنهاد تنفس نیست‏

درخشش- بنده پیشنهاد براى این کردم که راجع به این مسائل در خارج صحبت بکنیم و مذاکره بکنیم تا این‌که براى بنده روشن بشود مسئله دوم.

رئیس- دیگر مسئله‌ای ندارد در اصل موضوع نمی‌توانید صحبت بکنید. دلیل این ‌که بنده پیشنهاد تنفس دادم دارم عرض می‌کنم قسمت دوم این است که وقتى یک کسى پول قرض می‌کند باید معلوم کند از کجا می‌پردازد راه پرداخت این پول براى من روشن نیست‏

رئیس- آقاى درخشش خارج از بحث صحبت نکنید

درخشش- اجازه بفرمایید دو کلمه عرضم را می‌کنم می‌روم پایین. قسمت سوم موضوع عمران است که این کلمه عمران مثل کلمه اصلاحات براى من لاینحل است هر دولتى که می‌آید یک ماده برنامه‌اش اصلاحات است ولى اگر براى این ماده بگوید اصلاحات من این است که خیا به آن‌ها را آسفالت می‌کنم اگر نکرد معلوم می‌شود که عمل نکرد پس این کلمه عمران لاینحل است دولت باید رقم ریزکاری‌هایى که می‌خواهد به نام عمران انجام دهد به مجلس تقدیم کند (صحیح است)

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد تنفس‏

درخشش- بنده پس گرفتم‏

رئیس- پیشنهادات قرائت می‌شود پیشنهاد آقاى دکتر شاهکار

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم ماده واحده به طرز زیر اصلاح گردد بدولت اجازه داده می‌شود براى تأمین هزینه‌هاى اجراى طرح‌های عمرانى و تولیدى کشور حداکثر 150 میلیون دلار از کشور ایالات متحده‌ آمریکاى شمالى و تا میزان ده میلیون لیره از دولت انگلستان تحصیل اعتبار نماید اجراى طرح‌های مزبور و مصرف اعتبارات تحصیل شده با توجه به‌ امکان عملیات عمرانى و تولیدى کشور باید به تصویب مجلس شوراى ملى برسد حداکثر نرخ بهره وام‌های مزبور در هر حال از سه درصد در سال تجاوز نخواهد کرد مدت پرداخت ده میلیون لیره در ظرف 5 سال که بعد از دو سال از اخذ وام شروع می‌شود و مدت پرداخت 150 میلیون دلار تا مدت 25 سال خواهد بود شرایط فنى وام‌های مزبور از قبیل طرز اسهلاک و امثال آن از طرف دولت تنظیم و پس از تصویب کمیسیون‌هاى بودجه و دارایى مجلس به موقع اجرا گذاشته می‌شود دکتر محمد شاهکار

رئیس- آقاى دکتر محمد شاهکار

دکتر محمد شاهکار- آقایان نمایندگان محترم از موقعى که موضوع در پیش بود بنده از دولت تقاضا کردم که بعد از آن همه دوران صحبت و وعده و نویدکارى بشود که در این مملکت از منابع طبیعى کشور استفاده عملى بشود و فکرى براى مردم پابرهنه و گرسنه این مملکت بشود و حتى لغتى که استعمال کردم و هزار و یک تعبیر در اطراف آن شد این بود که در بند (و) و (ى) نباشیم همه و کلاً و همه به مملکت‌مان علاقه‌مندیم دولت و نمایندگان مجلس فکرى جز رفاه مردم و تأمین استقلال کشور ندارند (صحیح است) خوشبختانه نمایندگان دولت با یک قدرت و نیروى کار و علاقه‌مندى به این موضوع رسیدگى کردند و قضیه حل شد راجع به قرضه تمام مسائلى که به امور اقتصادى سر و کار دارند با لغز و ادبیات و تمجیج نمی‌سازد باید عدد را گذاشت جلو تابلو را نگاه کرد و منصفانه و شرافتمندانه براى مردم قدم برداشت از این‌که در این مملکت باید چرخ‌هاى اقتصادى به کار بیفتد و مردم بتوانند از نیروى طبیعى خود استفاده کنند درش حرفى نیست و بدانید کسانى که در این راه اشکال‌تراشى می‌کنند منظور این است که کشتى این مملکت به ساحل نجات نرسد فقر و بدبختى تنها وسیله‌ای است که ممکن اسه مملکت را از پاى در بیاورد و براى این‌که اقتصادیات مملکت به کار بیفتد پول لازم است ما منابع اقتصادى خودمان را می‌دانیم چیست و خوشبختانه زیاد است ولى یک مملکت غنى هستیم لکن امروز احتیاج داریم که یک اعتبار نقد در دستمان باشد از براى این‌که کارها در جریان بیفتد در لایحه‌ای که دولت داده است من استدعا می‌کنم از آقایان نمایندگان محترم چون این وضوع یک موضوع حیاتى است براى این‌که پیشنهادى که بنده داده‌ام

+++

 روشن بشود و مقایسه‌ای با لایحه دولت بشود یعنى آنچه که بنده پیشنهاد داده‌ام و آنچه که در لایحه هست اگر این مقایسه روشن بشود. ملاحظه خواهید فرمود بار هم طبق رویه معمولى خودم عمل مثبت است و از حرف و حرافى من کنارم به نتیجه‌ای می‌رسیم که به صلاح و رفاه مردم مملکت باشد (یک مرتبه دیگر پیشنهاد را بخوانید) در قسمت اول ماده واحده (جناب آقاى دکتر امینى هم دقت بفرمایند نوشته شده بود به دولت اجازه داده می‌شود براى تأمین هزینه‌هاى اجراى طرح‌های عمرانى و تولیدى و قسمتى از احتیاجات ضرورى کشور، در ماده واحده پیشنهادى من نوشته شده است: (به دولت اجازه داده می‌شود براى تأمین هزینه‌هاى اجراى طرح‌های عمرانى و تولیدى کشور) (تیمورتاش- یعنى آن 75 میلیون دلار را نگیرید) هفتاد و پنج میلیون نیست و سى و دو میلیون دلار است یعنى قسمتى از احتیاجات ضرورى حذف شده و با آن 32 میلیون بنده از آن جهت مخالفت کردم که بعد می‌گویم که چرا مخالفت کردم و بنابراین اختلاف اول در این است حالا اجازه بفرمایید که من این تابلو را به طور مقایسه عرض کنم بعد به توضیح و دلیل بپردازم مطلب دوم در لایحه نوشته است دولت می‌تواند از اعتبارهاى فوق براى تأمین احتیاجات ضرورى تا 75 میلیون دلار استفاده کند (اینجا من این مطلب را نوشته‌ام) اجراى طرح‌های مزبور و مصرف اعتبارات حصیل شده با توجه به امکان عملیات عمرانى و تولیدى کشور باید بتصویب مجلس شوراى ملى برسد (این لغت امکان عملیات عمرانى و تولیدى کشور منظور این است که در عمل ممکن است، خوشبختانه آقاى وزیر دارایی در این امر تخصص دارند، در عمل ممکن است ما دچار دو جور انفلاسیون بشویم یک تورم پول یک تورم عرضه کار در مقابل با وى کار (صحیح است) یک وقتى ما پول زیاد داریم در این مملکت به فوریت قیمت اجناس می‌رود بالا این را می‌گویند انفلاسیون مالى یا تورم پولى یک وقت این است که صد نفر کارفرما فردا صبح هر کدام احتیاج دارند بده تا کارگر بده تا عمله احتیاج بده تا عمله یک دفعه می‌شود هزار تا عمله و قیمت اجرت عمله از 7 تومان و نیم می‌رسد به 25 تومان بنده از یک نفر از آقایان سناتورها شنیدم که گفتن قیمت بالا رفتن اهمیت ندارد سطح زندگى مردم باید بالا برود (دکتر عدل- این صحیح است) نفهمیدم جناب آقاى دکتر عدل نفرمایید صحیح است صحیح نیست به علت این‌که باید این دو با هم بالا برود این صحیح اسه که در هر دو قسمت با هم برود بالا این صحیح است که در هر دو قسمت با هم برود بالا درست است که یک عمله ‌آمریکایی در روز 4 دلار یا 8 دلار پول می‌گیرد ولى این پولش با هزینه زندگى با هم می‌رود بالا از این نظر است که تمام کار ما در این مملکت عبارت از یک میلیون تومان است در روز این حساب شده است آقاى دکتر امینى یعنى 360 میلیون تومان در سال که از این 360 میلیون تومان ثلثش را باید سرمایه بدانید دو قسمت بر این اضافه کنید که عبارت می‌شود از ماشین‌آلات و مواد خارجى اگر این سیصد میلیون دلار را در سال در نظر بگیرید براى عملیات تولیدى و عمرانى ثلثش صد میلیون دلار در سال می‌شود و اگر دولت بخواهد بیش از صد میلیون دلار در سال عملیات تولیدى و عمرانى بکند دچار انفلاسیون دوم می‌شویم یعنى دیگر کارگر و بازوى کار پیدا نمی‌شود (صحیح است) (داراب- این‌ که عکسش هست) از این جهت از براى این‌ که ما این عدد را به عنوان تحقق نگرفته باشیم بنده در پیشنهادم عرض کردم با توجه با امکان عملیات عمرانى و تولیدى کشور این اختلاف دوم بود مطلب سوم راجع به حداکثر نرخ است بنده در آن قسمت اصرارى ندارم چون می‌دانم آقاى دکتر امینى جواب می‌دهند جوابشان هم صحیح است که می‌گویند یک امر کمی‌است (بوربور- می‌فرمایید 20 هزار نفر بیکار در کشور بیشتر است) این را عرض کردم امکان پیدا کردن کارگر و زارع را در نظر بگیرند و اشخاص دیگر را نمی‌توانید از کارشان بیرون بکنید این حرف نیست این حساب است عرض کردم تابلوش را جلوتان بگذارید بنده چرا عرض کردم با توجه به ‌امکان عملیات اگر آقاى وزیر دارایی بیاید عدد بگوید و مطابق این اعداد می‌توانم این کار را بکنیم من این را از خدا مى‌خواهم در موضوع بهره آن یک مطلبى است که والروجنبه بین‌المللى دارد بنده در آن خصوص عرضى ندارم راجع به صدى سه که پایین است و آن یکى را می‌گویند چرا صدى چهار است راجع به آن قسمت بنده اصرار زیادى ندارم اما مطلبى که بسیار در اطرافش ناراحتى است البته آقاى وزیر دارایی خواهد گفت در تبصره تأمین کرده‌ایم مطلبى که در ماده است نوشته شده «شرایط فنى از قبیل طرز استهلاک و امثال آن در قراردادهایى که بین دولت ایران و دولت‌هاى آمریکا و انگلستان منعقد می‌شود تعیین خواهد گردید» بنده نوشتم «شرایط فنى وام‌های مزبور از قبیل طرز استهلاک و امثال آن از طرف دولت تنظیم و پس از تصویب کمیسیون‌هاى بودجه و دارایی مجلسین به موقع اجرا گذاشته می‌شود» این یک مطلبى است که آن طور که دولت نوشته است بسیار اسباب نگرانى ما است و در واقع این کمکى است به دولت دولت قوه مجریه است نمایندگان مجلس براى ارشاد و هدایت و کمک و همکارى هستند یعنى مجلس تصویب می‌کند دولت اجرا می‌کند البته عمل دولت از این حیث قابل تقدیر است که این زحمت را خودش به عهده گرفته است و لکن مردم از نمایندگان مجلس انتظار دارند که در این کار حداکثر دقت و رعایت را بکنند تا مطالبى که گفته می‌شود در خارج و آقایان اطلاع دارند و مطمئناً حسن‌نیت و طرز فکر نمایندگان مجلسین و دولت این‌طور خواهد بود که مردم مطمئن هستند که آن دستگاه‌هاى استعمارى پنجاه سال بیست سال قبل و آن طرز دیگر نخواهد بود با دنیاى امروز با مردم بیدار امروز این مملکت معذالک براى تأمین این مطلب من این را از آقاى وزیر دارایی تقاضا می‌کنم‏ موافقت بفرمایند و به هیچ جا بر نمی‌خورد که ماده واحده این‌طور اصلاح شود که شرایط فنى وام‌های مزبور از قبیل طرز استهلاک و امثال آن از طرف دولت تنظیم و پس از تصویب کمیسیون‌هاى بودجه و دارایی مجلس به موقع به اجرا گذاشته می‌شود به طور خلاصه چهار تغییر در این ماده داده شده که با رعایت این چهار تغییر اغلب اشکالات ما مرتفع می‌شود اولاً میزان قرضه است که همان 150 میلیون دلار و همان ده میلیون لیره است که این یک مقدار حداکثر آن است و دولت هر مقدارى را با توجه به عمران و آبادى که می‌تواند امسال صد میلیون دلار 150 میلیون دلار یا دویست میلیون دلار خرج کند بیاید برنامه‌اش را تنظیم بکند و روى این برنامه از آب‌ پول استفاده بکند در این صورت سبب تورم کار نخواهد شد مطلب دوم عرض کردم این قسمت است که باید شرایط استهلاک و فنى به تصویب کمیسیون‌هاى مجلسین برسد البته دولت تنظیم می‌کند بعد از تصویب است قسمت عملى خواهد شد و به موقع اجرا گذاشته می‌شود مطلب سوم مربوط به قسمت احتیاجات ضرورى کشور است وقتى آقا آن پلاخون را گرفتید و آن 150 میلیون دلار را گرفتید و آن ده میلیون لیره را گرفتید در برنامه‌ها هم که هى پیشنهاد می‌کنید پولى که به مستخدم دولت داده می‌شود این پول مفت نیست در مقابل کار و خدمتى است که انجام می‌دهد در مقابل گردش چرخ‌هاى مملکتى است چه مانعى دارد آن قسمت را هم از این محل استفاده کنید انشاءالله تا دو سال بعد کسر بودجه نخواهید داشت به خصوص که الان وزیر دارایی سعى کرده است بودجه‌ای تنظیم بکند که کسر بودجه نسبت به سال قبل کمتر باشد و امیدواریم در بودجه سال 1335 اصلاً کسر بودجه نداشته باشیم و لکن تأمین احتیاجات ضرورى کشور جزو همان برنامه‌هاست که هیچ‌وقت نمی‌شود گفت که به فلان پاسبان و به فلان مستخدم دولت که خدمت می‌کند حقوق ندهیم مگر این از خرج‌هاى ضرورى کشور نیست اگر اینها از احتیاجات ضرورى کشور نیست پس احتیاجات ضرورى کشور کدام است؟ اما حسن عمل این اسه که نمی‌آییم ما قرض بکنیم و بگوییم که ما قرض می‌کنیم از براى تأمین کسر بودجه مان این قسمت همانطورى که بارها تذکر داده شده اسه باید انشاءالله از این مملکت رخت بر بندد که دستگاه وصولى ما طورى باشد که بودجه را تعدیل کند و یک مطلبى را هم بنده به آقاى دکتر امینى عرض می‌کنم که شما باید کارى کنید که یک بودجه با تعادلى بیاورید و انشاءالله این قسمت کم کم عملى بشود و آن منظور تأمین احتیاجات ضرورى کشور هم توى این مطلب هست حالا اگر مطالب پیشنهاد من براى آقایان به علت نقض بیان بنده روشن نیست معذالک دو مرتبه این ماده واحده پیشنهادى را قرائت می‌کنم و اگر لارم بود راجع به آن بحث بکنیم براى آخرین بار اجازه می‌خواهم بخوانم.

(به شرح زیر قرائت نمودند)

پیشنهاد می‌کنم متده واحده به شرح زیر اصلاح گردد: به دولت اجازه داده می‌شود براى تأمین هزینه‌هاى اجراى طرح‌های عمرانى و تولیدى کشور حداکثر 150 میلیون دلار از کشورهاى متحده‌ آمریکاى شمالى و تا میزان ده میلیون لیره از دولت انگلستان تحصیل اعتبار نماید. اجراى طرح‌هاى مزبور و مصرف اعتبارات تحصیل شده با توجه با امکان عملیات عمرانى و تولیدى کشور باید به تصویب مجلس شوراى ملى برسد. مدت پرداخت ده میلیون لیره در ظرف پنج سال بعد از دوسال از اخذ وام شروع می‌شود و مدت پرداخت 150 میلیون دلار تا مدت 25 سال خواهد بود. شرایط فنى وام‌های مزبور از قبیل طرز استهلاک و امثال آن از طرف دولت تنظیم و پس از تصویب کمیسیون‌هاى بودجه و دارایی مجلس به موقع اجرا گذاشته می‌شود.

بنده نرخ بهره را هم از پیشنهادم برداشتم.

رئیس- آقاى عبدالصاحب صفائى‏

صفایى- یکى از موضوعات قابل توجه به نظر بنده راجع به پیشنهاداتى است که اصولاً لایحه دولت را تغییر می‌دهد آقایان نمایندگان به طور کلی روی لایحه دولت

+++

مطالعه کرده‌اند در جلسه برمی‌خوریم به یک پیشنهادى که یک جا لایحه دولت را عوض می‌کند و با چهار مورد اختلاف پیشنهاد دهنده هم توضیح می‌دهد که البته کامل است ولى تصدیق می‌فرمایید که با این ترتیب این صحیح نیست زیرا مطالعات دقیقى شده است روى لایحه دولت یک مرتبه پیشنهاد دهنده بعد از چند روز مطالعه و دقت یک پیشنهاد بالا بلندى جاى لایحه دولت می‌دهد به نظر بنده اگر در نظامنامه منع این کار اصولاً تصریح نشده باشد آقایانی که باید بعد مطالعه بکنند روى آئین‌نامه این موضوع را مطالعه بفرمایند که چطور می‌شود یک پیشنهاد دهنده یک مرتبه چنین پیشنهادى بدهند روى لایحه‌ای که چند جلسه مطرح شده و بحث شده (بهبهانى- آقاى صفایى عوض نشده است) به هر حال یک نظر کلى راجع به آئین‌نامه مجلس بود که عرض کردم امیدوارم مورد توجه آقایان اعضاى کمیسیون تجدیدنظر آئین‌نامه قرار بگیرد که لااقل در این مورد پیش‌بینی بفرمایند که چنین پیشنهاداتى قبلاً طبع و توزیع بشود که آقایان نمایندگان مقایسه بکنند و قبلاً مورد مطالعه قرار بگیرد و اما در اصل موضوع با کمال تأسف با 4 یا پنج مورد نظر ایشان بنده مخالفت دارم و معتقدم نظر اصولى دولت و مجلس را راجع به وام تأمین نمی‌کند یا واقعاً وام صحیح است یا صحیح نیست اگر وام صحیح و لازم باشد طرح آقاى دکتر شاهکار وافى و کافى به مقصود نیست زیرا اولین مرحله‌ای که مورد اختلاف طرح ایشان با لایحه دولت است حذف هزینه‌هاى ضرورى است براى این مقصود بیانى فرمودند که مقادیر زیادى پانصد ششصد میلیون دلار دولت خرج خواهد کرد با خرج آن مبالغ طبعاً موضوع هزینه‌هاى ضرورى از بین می‌رود و بعضى از هزینه‌هاى ضرورى را فرض کردند که در ضمن هزینه‌هاى عمرانى و تولیدى می‌توان گنجاند واقعاً براى خود بنده مبهم ماند که چطور می‌شود هزینه‌هاى ضرورى یعنى خرج پرسنلى را جزو موارد تولیدى و عمرانى بتوانیم تأمین کنیم (دکتر شاهکار- این بیان از من نیست بیان آقا مبهم است) بنده همین قدر که فهمیدم عرض می‌کنم البته جواب کافى آقاى وزیر دارایی می‌دهند طبعاً ایشان تحمل سکوت نخواهند داشت و توضیحى خواهند داد و جواب کافى به آقا می‌دهند یک هزینه‌هاى عمرانى داریم وقتى که جناب آقاى درخشش در فرق بین تولیدى و عمرانى بحث می‌فرمایند هیچوقت ممکن نیست هزینه‌هاى ضرورى تولیدى و عمرانى تأمین کرد خودش یک صیغه مستقلى است یک ارقام مستقلى دارد فرض بفرمایید شنا ششصد میلیون دلار در راه عمرانى و تولیدى بخواهید خرج کنید جبران حقوق پاسبان را نخواهد کرد بالاخص که چنین رقمی ‌در دست نیست از طرفى شما اول فروردین از نظر هزینه ضرورى کسر دارید این چه ارتباطى با آن پانصد میلیون یا آن ششصد میلیون هزینه خواهد داشت یا هفتاد و پنج میلیون دلار قرضه. در فروردین و اردیبهشت خزانه دولت از لحاظ هزینه‌هاى ضرورى احتیاج به کمک دارد این غیر از آن هزینه‌هاى عمومی ‌است که ممکن است یک ‌سال دیگر یا دو سال دیگر بشود و از لحاظ سطح تولیدى درآمد زیاد بشود از آن راه موضوع هزینه‌هاى ضرورى از بین برود به کلى این حساب‌هایى که آقا فرموده‌اید صحیح نیست به عقیده بنده اگر هزینه‌هاى ضرورى از لایحه دولت حذف شود به کلى جریان عمومی‌متوقف می‌شود و حتى نتیجه‌ای از هزینه‌هاى عمرانى و تولیدى هم نخواهیم گرفت زیرا هزینه‌هاى عمرانى و تولیدى وقتى مثمر ثمر می‌شود که کار کشور از لحاظ هزینه‌هاى ضرورى لنگ نشده باشد به نظر بنده این موضوع به هیچ وجه ممکن نیست حذف بشود زیرا نتیجه عمرانى و تولیدى را مسلماً ما از دست خواهیم داد میزان بهره را حذف فرمودند بنده هم عرضى نمی‌کنم چون قسمت عمده آن صدى سه است که آن قسمت هم مال بعد است بنابراین بنده هم عرض ندارم دو مطلب دیگر مانده است یکى مربوط به تصویب مجلس و یکى مربوط به تصویب کمیسیون‌ها راجع به تصویب رسیدن در مجلس بنده موقعی که در اصل کلى بحث کردم در اصل کلى بحث کردم در جواب بیانات آقایان ارسلان خلعتبرى عرض کردم اگر بنا باشد هزینه‌هاى ضرورى و عمرانى و تولیدى ریزش به مجلس شوراى ملى بیاید و پس از تصویب مجلس بخواهیم به موقع اجرا بگذاریم معنایش عدم تصویب این لایحه است هیچ فرقى با عدم تصویب این لایحه ندارد چهار ماه پنج‏ ماه است که این موضوع مطرح است و ما داریم رویش بحث می‌کنیم در کمیسیون‌هاى متعدد رفته و بحث شده ‌امروز وقتی که اصل لایحه بعد از سه جلسه که مطرح است پیشنهاد خروج از دستور داشتیم، پیشنهاد تنفس هم داشتیم و تصور می‌کنم یک پیشنهادات دیگرى هم در دنبال داریم که اصلاً معلوم نیست سرنوشت لایحه به کجا برسد فرض بفرمایید بیست پروژه عمرانى است و 15 پروژه تولیدى است این‌ها بخواهد به مجلس بیاید از لحلظ عمومی ‌مورد بحث و تصویب واقع شود به طور قطع و مطمئناً آقایان قبول خواهند فرمود که این به هیچ وجه قابل تصویب در مجلس نیست ملاحظه بفرمایید یک دفعه باید پیشنهاد بشود مجلس شوراى ملى، موضوع دو شورى است بعد باید برود به کمیسیون و بعد برگردد به مجلس بعد شور دوم آن بشود بعد برود سنا، برود به کمیسیون‌هاى سنا بعد برود سنا یک کلمه هم اگر از تصویب مجلس در مجلس سنا اضافه بشود باز یک مرتبه دیگر برگردد به مجلس شوراى ملى و از سر این سلسله مراتب طى بشود بدیهى است به طور قطع و یقین این به نتیجه نخواهد رسید و اما قسمت چهارم که فرمودند موضوعات فنى هم به کمیسیون بودجه و کمیسیون‌هاى مربوط بیاید و از لحاظ فنى مورد بحث واقع شود این را بى‌لطفى فرمودند براى این‌که بدون شک کمیسیون‌هاى مجلس شوراى ملى مرکب از اعضاى فنى نیست تا بتواند از لحاظ فنى مطالعه بکنند این یک قدرى شوخى است بیاید در کمیسیون اقتصاد پیش بنده بنده چه مطالعات فنى راجع به سد کرج بکنم اگر لازم باشد به کمیسیونه بیاید از نظر تقدم و تأخر است نه از نظر امور فنى.

رئیس- آقاى صفایى تأمل بفرمایید. اولاً به واسطه رأیى که مجلس داد این شورى که در گزارش می‌شود شور دوم آن تلقى می‌شود وقتی که شور دوم شد پیشنهاد دهندگان فقط پنج دقیقه می‌توانند صحبت کنند. به کمیسیون هم نمی‌رود باید تمام در مجلس حل و عقد شود. الآن به فوریت رأى دادید ماده مربوطه قرائت می‌شود

(ماده 120 به شرح ذیل قرائت شد)

ماده 120- در این صورت پیشنهاد دهنده یا یکى از پیشنهاد دهندگان به طور اختصار یعنى منتهى مدت پنج دقیقه توضیح تواند داد (رئیس- و بعد یک مخالف هم می‌تواند صحبت کند) و علاوه بر مخبر و یکى از اعضا کمیسیون مربوطه و وزیر یا معاون او یکى از نمایندگان دیگر حق مخالفت و جواب دارد.

رئیس- مقصود این است که پیشنهاد دهندگان متوجه این نکته باشند که بیش از 5 دقیقه نمی‌توانند صحبت کنند. آقاى وزیر دارایی بفرمایید.

وزیر دارایی- بنده البته سعى می‌کنم خیلى مختصر عرض کنم چون سکوتش ممکن بود در ذهن آقایان محترم یک سوءتفاهمی‌ایجاد کند خواستم یک جوابى عرض کنم پیشنهادى که ایشان فرمودند اصل لایحه دولت را منقلب می‌کند و بنده خیال می‌کنم ایشان هم قصدشان این نبود که اساس لایحه منقلب بشود بلکه تصور می‌کردند یک اصلاحاتى که به نفع دولت و مملکت است به عمل بیاید عمده‌ای که پیشنهاد جنابعالى دارد راجع به امکان عملیات عمرانى و تولیدى که فرمودید خود جنابعالى که سابق در سازمان برنامه تشریف داشتید دستگاهى که در مرتبه اول در سازمان برنامه به وجود آمد یک مرکز مطالعه و تنظیم و مخصوصاً از نظر امکان اجراى برنامه‌ها که همانطوری که توجه فرمودید باید ببینیم که اگر این برنامه‌ها را بخواهیم اجرا کنیم از نقطه‌نظر وسیله و امکان و سایر قسمت‌ها وسیله اجرا هست یا نیست پس امکان باید در دستگاه دولت در نظر گرفته بشود منتهى جنابعالى معلق کردید که این امکان از نظر مجلس مشخص بشود که این امکان هست یا نیست چون در هر حال این طرح‌ها در کمیسیون‌هاى مجلس می‌آید و از نقطه‌نظر مفید بودن و ضرورى بودن یا ضرورى نبودن مطالعه می‌شود بنابراین وقتى طرح شد از طرف دولت امکان اجرایش از جهات مختلف که مورد نظر جنابعالى است در دستگاه دولت در نظر گرفته می‌شود و بنده صد در صد با نظر جنابعالى موافقم که اگر این امکانات در نظر گرفته نشود ما دچار تورمات می‌شویم و صد در صد نقض غرض است پس جنابعالى مطمئن باشید که این امکانات قبلاً مورد توجه واقع می‌شود. اما در قسمت این‌که شرایط فنى را بیاوریم در کمیسیون‌هاى مربوطه بنده خواستم عرض کنم اساس اعتبار راجع به مدت و بهره است که بهره و مدت در خود اصل قانون ذکر شده است سایر شرایط فنى خیلى ساده است که بنده به طور اجمال عرض می‌کنم مثلاً در قرارداد انگلستان نوشته شده بزاى استفاده از است اعتبار سفته‌هایى تنظیم می‌شود که این سفته‌ها را دولت ایران امضاء‌ می‌کند می‌دهد به اداره مربوطه انگلستان و استفاده از این سفته‌ها از تاریخى خواهد بود که ما دستور پرداخت را می‌دهیم یک شرایطى است که جزیی است از حیث سفارش و طرز استفاده از سفته‌ها و تاریخ پرداخت بهره این‌ها یک شرایطى نیست که ما آنها را در کمیسیون‌هاى مربوطه بیاوریم و مدتى معطل بشویم، یک شرایطى نیست که موجب نگرانى باشد اگر توجه فرموده باشید دو شرط اصلى و اساسى تحصیل این اعتبار، مدت و میزان بهره است بقیه‌اش خیلى جزیی است و اسباب نگرانى نیست اما نسبت باصل موضوع که فرمودید قسمت عمرانى را مجزا بکنیم و قسمت هزینه‌هاى ضرورى را در شکم مخارج عمرانى بگذاریم این‌طور نیست بنده خواستم توجه آقایان را جلب کنم که کسر بودجه در وضع فعلى موجود است نه در وضع آتى ما و مآل، حتى در تبصره 3 لایحه خدمت آقایان تعهد کردیم که تا آخر سال 1335 باید یک عملیاتى بکنیم که بودجه کشور متعادل بشود و استفاده از این پول براى آن این است که فرجه و فرصتى داشته باشیم که در این فرصت برنامه‌های عمرانى اجرا بشود و یک مقدار از کسر بودجه که مربوط است به هزینه‌هاى زائد

+++

و مخارج کارمندان با رفتن کارمندان دنبال کارهاى تولیدى از این مخارج کاسته می‌شود ضمناً این فرصت هم باشد براى این‌که ما یک کارهاى‌ هاد و تندى که از نظر اجتماعى صحیح نیست نکرده باشیم بنده ‌امیدوارم بعد از این‌که این برنامه‌ها اجرا شد و به کار افتاد و فعالیت شد اصلاً کسر بودجه نباید وجود داشته باشد بنابراین خواستم توجه جنابعالى را جلب کنم که این موضوع کسر بودجه مربوط به حال است نه مآل. بنابراین نظر جنابعالى مالاً تأمین خواهد شد که بودجه متعادل است ولى حالا ما مجبوریم این کسر را از این محل تأمین کنیم این است که براى احتیاجات ضرورى در نظر گرفته‌ایم آقایان مسبوق هستید که ما ناچاریم در حدود پنج شش میلیون دلار قند و شکر وارد کنیم چیزهاى دیگرى هم هست که جزو احتیاجات عمومی‌است که اگر مستقیماً مبادرت به ورودش نمی‌کنیم ولى کمک می‌کنیم که دیگران وارد کنند آهن‌آلات است قماش است دارو و چیزهاى دیگر است بنابراین این مبلغ که به این عنوان براى احتیاجات ضرورى داده می‌شود در حقیقت احتیاجات ضرورى کشور تأمین می‌شود ما هم از ریال آن استفاده می‌کنیم کما این ‌که از آن کمک آمریکا به همین نحو استفاده کردیم بنابراین بنده خواستم از آقا تمنى کنم با این توضیحاتی که بنده دادم و قطعاً متقاعد شده‌اید پیشنهاد خودتان را پس بگیرید که زودتر این کار تمام بشود

رئیس- رأى گرفته می‌شود به این پیشنهاد آقایانى که موافقند قیام فرمایند (چند نفرى قیام نمودند) تصویب نشد، پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود

(پیشنهاد آقاى صدرزاده به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم به تبصره یک این جمله اضافه شئد نظر قطعى خود را اعلام خواهند نمود «که از همان قرار اقدام شود» صدرزاده

رئیس- آقاى صدرزاده بفرمایید

صدرزاده- یکى از سنن مجلس شوراى ملى این است که هر وقت مطبى مربوط به مؤسسات یا دولت‌هاى خارجى طرح می‌شود با کمال حوصله در اطراف آن مذاکرات به حد کافى به عمل بیاورند چنان‌که در همین مورد که مربوط به قرضه بود به حد کافى مذاکرات به عمل آمد و دو نکته مورد توجه مجلس شوراى ملى واقع شده است یکى از نقطه‌نظر استقراض که سابق بر این وسیله اعمال نفوذ زیادى می‌شده است این فکر دیگر امروز موردى ندارد پس این افکار این حیله‌هایى که که به وسیله استقراض در قرن‌هاى هفده و هجده می‌کردند دیگر در نیمه دوم قرن‌ بیستم محلى از اعراب ندارد نه قرض دهنده می‌تواند چنین حیله‌ای را بکند و نه قرض گیرنده باید چنین بیمی ‌داشته باشد (صحیح است) تنها یک مطلب در این‌جا هست و آن این است که این قرض و اعتبارى که دریافت می‌شود به مصرف خودش برسد و اتلاف و تبذیرى نشود و مخصوصاً همیشه ما این نکته را باید توجه داشته باشیم که از این اعتباراتى که به دست می‌آید شهرستان‌ها به حد کافى بتوانند استفاده بکنند و به این جهت باید قید بشود که نظر کمیسیون‌هاى مجلس معتبر باشد و از همان قرار رفتار بشود بنده این عبارت را براى تبصره اول ماده واحده اضافه کردم در آن‌جا می‌نویسند «مجلس مطالعه طرح‌های مزبور را از نظر کلى و غیر فنى به کمیسیون‌هاى مربوطه ارجاع و کمیسیون‌هاى مزبور در ظرف حداکثر 15 روز نظر قطعى خود را اعلام خواهد نمود» این عبارت به نظر من ناقص و نارسا است و معلوم نیست وقتى مجلس نظر قطعى خود را اعلام کرد چه باید بشود؟ بنده پیشنهاد کردم این قسمت اضافه شود «که از همان قرار اجرا شود» یعنى برخلاف نظر کمیسیون‌ها دولت حق ندارد کارى بکند و بعد از این‌که نظر قطعى خود را اعلام کردند و کمیسیون‌هاى مربوطه در هر عصر و زمانى نظر خودش را داد طبعاً مصالح شهرستان‌ها و مرکز و مصالح عمومی‌و مملکتى رعایت می‌شود.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به این اصلاح که مورد قبول آقاى وزیر دارایی قرار گرفت آقایانى که موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود

(پیشنهاد آقاى دکتر جزایرى به شرح زیر خوانده شد)

مقام ریاست محترم مجلس شوراى ملى: این‌جانب پیشنهاد سکوت لایحه را می‌نمایم دکتر جزایرى

محمدعلى مسعودى- آقاى پیزاسته هم عین همین پیشنهاد سکوت را کرده‌اند.

پیراسته- بنده باید توضیح بدهم

مسعودى- مال ایشان مقدم بود

رئیس- آقاى دکتر جزایرى

دکتر جزایرى- بدون تردید امروز یکى از مهمترین لوایحى که در این دوره به مجلس آمده است مطرح است و این لایحه مورد توجه عموم آقایان اعم از موافق و مخالف می‌باشد بنده شخصاً از بیانات آقایان موافقین و مخالفین، که هر دو مطالب صحیح بیان داشتند استفاده کردم و هیچ عرضى نکردم و اظهار نظرى نکردم این پیشنهاد را کرده‌ام براى این‌که براى بنده دو نگرانى هست حالا که آقاى نخست‌وزیر و آقاى وزیر دارایی و چند نفر از آقایان وزرا‌ تشریف دارند اگر این مطلب را حل بفرمایید از نظر بنده رفع نگرانى می‌شود یکى این‌که مذاکره در اطراف کسر بودجه زیاد شده جناب آقاى وزیر دارایی هم نظر بنده را خوب می‌دانند در این مطلب بنده معتقدم که اگر اقرار از طرف دولت بشود زودتر از آخر سال 1335 می‌توانند بودجه را تعدیل کنند من می‌خواهم استدعا کنم از آقاى وزیر دارایی که بیایند و این مژده را بدهند که انشاءالله تا آخر سال 1334 این کار را بکنند نگرانى بنده این است که این بهانه نشود وسیله نشود که باز به فکر آن کار اساسى نیفتیم خود آقایان بهتر از همه می‌دانند که ما نه تنها بودجه‌مان را روى قرضه نباید تعادل بدهیم بلکه روى عواید نفت هم نباید بودجه‌مان را تعدیل کنیم ما امیدواریم که همیشه دنیا باید در صلح و آرامش باشد ولى اگر خداى نکرده یک روز ما مجبور شدیم که دستگاه نفتمان تعطیل شود ما که البته هیچ‌وقت نمی‌خواهیم تعطیل بشود، دیگر دچار زحمت نشویم استدعا می‌کنم توجهى بفرمایید که شاید این وعده را بفرمایید و بنده پیشنهاد را با شرط دوم پس خواهم گرفت و شرط دوم این است که همانطور که رفقا فرمودند بعضى در خارج نگرانى داشتند که مثل گذشته اعمال نفوذهاى سیاسى در قرضه بشود، واقعاً گذشته موقع این کارها اما اعمال نفوذهاى اقتصادى و تحمیل معاملات اقتصادى ممکن است بشود بنده این مطلب را این جا عرض می‌کنم که مأمورین سیاسى خارجى بدانند که اگر 75 میلیون دلار یا 150 میلیون دلار یا ده میلیون لیره قرض می‌دهند هر روز نباید مزاحم آقاى نخست‌وزیر و وزراى ما بشوند که این معامله را بکنند (صحیح است) و این معاملات را نکنید این مربوط به خارجى‌ها نیست (صحیح است) با این عرضى که بنده می‌کنم تمام مجلس با عرض بنده موافق است یقین دارم که هیئت دولت هم موافق است این را سند بگیرید که هر روز این اتاشه تجارى آن اتاشه سیاسى نگوید این را به خرید آن را نخرید طورى نشود که این پول را بدهیم عواید نفت را هم بدهیم برى این‌که فلان نماینده می‌خواهد فلان استفاده را بکند اگر این توضیح را بدهنئد که این نظر تأمین می‌شود بنده پیشنهادم را پس می‌گیرم (احسنت)

رئیس- آقاى وزیر دارایی بفرمایید

وزیر دارایی- بنده خیال می‌کنم که آقایان نمایندگان محترم تردید نداشته باشند که موضوع توازن و تعادل بودجه یکى از قدم‌هاى اساسى براى بهبود وضع مالى است و یک مملکتى که موضوع کسر بودجه‌اش مرتفع نشود هیچ‌وقت روى سعادت را نمی‌بیند روى همین اصل بودجه 1334 هم در صورتی که پیشنهاد وزارتخانه‌ها براى خرج در حدود 1800 میلیون تومان بود این را ما تقلیل دادیم به 1400 میلیون تومان و بنده خواستم به آقاى کریمی ‌اطمینان بدهم که براى ازدیاد درآمد نهایت سعى و کوشش می‌شود و بنده ‌امیدوارم که 1200 میلیون به 1300 میلیون هم برسد ‌همانطور که آقایان اطلاع دارند در قسمت باید خیلى محتاط بود و اگر یک ارقامی ‌را روى کاغذ آوردیم و وصول نشد این چیز خوش نمایی نیست اگر دورنماى اقتصادى مملکت به همین ترتیب پیش برود و فعالیت ایجاد بشود موجبات بیشترى براى افزایش درآمد هست و بنده ‌امیدوارم که روز پنجشنبه بودجه را تقدیم مجلس کنم و وظیفه مجلس شوراى ملى و کمیسیون بودجه است که این اقلام درآمد و خرج را به دقت مطالعه کنند بنده هم دقت می‌کنم و نظر جناب آقاى نخست‌وزیر و تمام افراد دولت این است که با وصف این‌که 1400 میلیون تومان پیش‌بینی شده است در عرض سال بلکه قدرى ما کنکاش کنیم در بودجه‌هاى تفصیلى وزارتخانه‌ها و از این هم پایین‌تر بیاوریم و این ار هم بنده تعهد می‌کنم از طرف خودم و دولت آقایان اطمینان داشته باشند وظیفه خود آقایان است که در کمیسیون‌ها رسیدگى بفرمایند هر خرجى را زائد تشخیص دادند حذف کنند ما هم اطاعت می‌کنیم و اجرا می‌کنیم اما راجع به تحمیل اقتصادى در خارج و خرید جنس این را خدمت آقایان عرض کنم اگر یک دولتى اعتبارى می‌دهد براى این اسه که از کشور خودش هم جنس خریده شود منتهى یک شرط دارد و آن این است که اگر ما توانستیم از یک کشور دیگرى با پول خودمان یک جنس ارزان‌تر پیدا کنیم از آن کشور می‌خریم بنده اطمینان می‌دهم با این ترتیب نه از این پول استفاده می‌کنیم نه آن جنس را می‌خریم این پول یک اعتبارى است، وسیله ایست که اگر پول خودمان کافى نبود و متأسفانه هم کافى نیست ما یک تسهیلاتى داشته باشیم ولى این دلیل بر این نیست که حتماً اگر توانستیم یک مالى را در یک کشور دیگرى ارزان‌تر پیدا کنیم برویم الزاماً از این استفاده بکنیم در آن کشور بدتر یا گران‌تر بخریم این را اطمینان داشته باشید بنده به آقایان قول می‌دهم که دولت هم تحت فشار اقتصادى واقع نمی‌شود و شما هم اطمینان داشته باشید که آن کشورها هم به ما فشارى وارد

+++

 نمی‌آورند یک وقت جلب توجه و راهنمایى است و اجراى توازن و تعادل است چون صلاح ما آن است که رعایت کنیم ولى به هیچ‌وجه صحبت تحمیل کار نیست که ما چون پول می‌گیریم الزاماً برویم جنس گران یا خداى ناکرده جنس بد بخریم.

دکتر جزایرى- بنده پس از گرفتم.

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌نماییم تبصره ذیل به ماده واحد قرضه اضافه شود: معادل مبلغى که به موجب ماده بالا از طریق وام اعتبار تحصیل می‌شود از عواید عمومی‌ کشور به بانک‌هاى تولیدى و عمرانى از قبیل بانک کشاورزى، ساختمانى، رهنى، صنعتى و معدنى و غیره داده می‌شود تا طبق مقررات بانکى از آن وجوه بهره‌برداری شده و هر زمان که اقدام به پرداخت اقساط وام اعتبار ضرورت یابد بانک‌ها مزبور ترتیب پرداخت اقساط مزبور را به وسیله دولت خواهند داد. حائرى‌زاده، دکتر شاهکار، بهبهانى

رئیس- آقاى حائرى‌زاده-

حائرى‌زاده- این لایحه قرضه موقعی که مطرح بود بنده عرض کردم که اگر قرضه‌ای باشد که صرف مصارف تولیدى و آبادى مملکت بشود این مملکت لازم دارد سرمایه‌ای در آن وارد بشود و از آن استفاده بشود و اگر قرضه‌ای باشد مثل قرضه‌هاى سابق که مفید نبود و براى پرداختش ملت ایران در فشار و مضیقه باشد که آن را پرداخت کند من این را خیانت و حرام می‌دانم. البته قرض دهند‌ه عاشق چشم ابروى ما نیست که بیاید به ما قرض بدهد انگلستان یا فرانسه یا آلمان می‌خواهد محصولش بازار پیدا کند و به فروشد اعتبارى براى ایران قائل می‌شود که این‌جا را بازار خودش قرار بدهد (صحیح است) و بنده تعجب می‌کنم که چطور شده است تنها انگلستان را پذیرفتند فرانسه هم حاضر است این اعتبار را به ما بدهد. آلمان هم حاضر است که اینجور اعتبار را بدهد چطور شده که انگلیس‌ها وارد این صحنه شده‌اند چون من راجع به انگلیس‌ها بر خلاف بعضى از آقایان نیک بین نیستم این موضوع دادن اعتبار منحصر به انگلیس‌ها نیست البته جناب آقاى وزیر دارایی در خارج فرمودند این‌ها قرضه را نمی‌دهند که ما پول را هر جور بخواهیم خرج کنیم البته تعیین می‌کنند و براى بازار فروش‌شان قرضه طولانى می‌دهند که اجناسشان را بیاورند آهنشان را وارد کنند محصولشان را اینجا و به فروشند پول نمی‌دهند که ما برداریم توى یک کیسه بکنیم و خرج حوایج ملت بکنیم یا بخرج قنات بزنیم ولى ما باید پول براى مصارف عمرانى بگیریم پیشنهاد من این بود با آقایان رفقا هم که صحبت کردم و در جلسه خصوصى هم صحبت شد نظر این بود که ما این پول را بدهیم بانک‌ها که در تمام مملکت خرج بکنند، نه سه، چهار تا راه و خرج معین راهش این است که این بانک‌هایی که دولت دارد اگر هم ندارد مانعى ندارد تأسیس بکند براى کارهاى کشاورزى براى معادنش براى ساختمانش، براى تأسیسات عام‌المنفعه‌ای که هست بعد مساوى پولى که قرض می‌کنند از عواید عمومی ‌و باید به سرمایه این بانک‌ها اضافه کنند آن را در عوض این قرض بدهند (یکى از نمایندگان- همه‌اش را خرج تهران خواهند کرد) در خراسان و بلوچستان و آذربایجان بانک دایر کنند براى آبادى آنجا هر کس می‌خواهد کوشش کند و ملکش را آباد کند پول به او بدهند ملک هم و ثیقه بانک است پس می‌گیرد در لایحه دولت را پرداخت را پیش‌بینی نکرده‌اند و معلوم نیست در موقع پرداخت از چه محلى می‌دهیم از بودجه عمومی ‌مملکت می‌دهیم؟ از پول نفت می‌دهیم؟ از چه محلى می‌دهیم؟ بعد از 5 سال یا 25 سال من در این‌جا پیش‌بینی کردم این پول را به بانک‌ها سرمایه بدهند این‌ها دو دفعه، سه دفعه بهره‌برداری می‌کنند و با آبادى مملکت کمک می‌کنند و روز آخر مطالبات‌شان را وصول می‌کنند دولت هم اگر قرضه را باید بپردازند می‌پردازد و اگر چنانچه یک حساب‌هاى دیگر در کار هست و به قول آقاى وزیر دارایی قرض‌الحسنه است آن را در سرمایه بانک باقى بگذارند حالا من دو مرتبه پیشنهاد را می‌خوانم که آقایان توجه بفرمایند (مجدداً به شرح سابق قرائت نمودند) ما پیش‌بینی کردیم که موقع پرداخت محل پرداختن معلوم باشد بانک ملکى را وثیقه گرفته پول داده رفته‌اند سد فلان ناحیه را بسته‌اند یا فلان قنات را آباد کرده‌اند ملکش وثیقه است پس می‌گیرند از قرض گیرنده و به وسیله دولت این قرض را می‌پردازند و ماهم تأمین محل پرداخت قرض را کرده‌ایم و از طرف دیگران قرضه‌ای که دولت براى هر مصرفى قرض کنیم براى سدکرج یا براى کارهاى دیگر قرضه‌ای می‌کنید اگر قرض به او نمی‌دادند از محل عواید مخصوص قرض می‌کنید از عوایید مملکتى سرمایه این بانک را اضافه کنید خود وام تولید کار می‌کند براى مردم و به این ترتیب جلوى بیکارى را بگیریم و براى مردم کار تهیه کنیم این عقیده من بود و این پیشنهاد را تقدیم کردم امیدوارم که آقایان موافقت کنند.

رئیس- آقاى تیمورتاش بفرمایید.

تیمورتاش- اسباب کمال تأسف بنده است که با پیشنهادى که به ‌امضا‌ء 3 نفر از دوستان عزیز و کسانى که واقعاً مورد احترام بنده هستند مخالف کنم علتش هم راجع با اصل پیشنهاد نیست چون تنظیم کنندگان پیشنهاد خواسته‌اند یک تضمین زیادى و اضافى براى بازگشت قرضه به دست بیاورند و به همین ملاحضه بوده است که بانک‌ها را مأمور این کار کرده‌اند چون بانک‌ها معمولا وقتى قرضى می‌دهند احتمالاً بازگشتش بیشتر است اما نکته‌ای که قابل ملاحظه است این است که اگر آقایان محترم پیشنهاد این آقایان رأى بدهند به کلى روح این مطلب و روح این لایحه را تغییر داده‌اند این لایحه 2 قسمت دارد یکى مربوط به مخارج ضرورى دولت و یکى هم مربوط به اعتبارات عمرانى. مخارج ضرورى دولت را هم آقایان موافقین و هم جناب آقاى وزیر دارایی توضیح دادند که این جزو کارهاى فورى و فوتى است و بایستى زود آن بهره‌برداری بشود و استفاده بشود راجع به مخارج تولیدى هم این را توجه بفرمایید بانک‌هاى خارجى که قرضه می‌دهند با این شرط است که پروژه‌ها و عملیاتى که می‌خواهد بشود اول در آنجا مطرح بشود و در مورد موافقت قرار بگیرد و بعد این پول را بدهند. یعنى مخارج جزو پروژه‌ها باید به اطلاع برسد و عرض کردم این پیشنهادى که به جای خودش بسیار صحیح است و شاید مزید اعتماد براى بازگشت قرضه باشد ولى با روح این مطلب و با آن چیزى که منظور دولت از تقدیم این لایحه بوده است صد در صد مباینت دارد بنابر این با آن ترتیبى که آقاى صفائى فرمودند اگر پیشنهادى بشود که لایحه دولت را به کلى قلب ماهیت بکند و تغیید بدهد محتاج بیک مطالعه بیشترى است.

رئیس- آقاى وزیر دارایی بفرمایید.

وزیر دارایی- نکته اولى که جناب آقاى حائرزاده فرمودند مربوط به این است که چرا این‌جا صحبت شده و از فرانسه و آلمان دادند اعتبارى بود که دادند به سازمان برنامه و این اعتبار به یک دستگاهى داده شده که مطابق قانون می‌توانست از اعتبارات استفاده بکند و محتاج به تحصیل مجوز نبود اینها بیایند به دولت ایران یه اعتبارى بدهند که محتاج تحصیل مجوز از مجلس باشد به این جهت اسمی ‌از آنها برده نشده است و اما راجع به این‌ که محل پرداخت پیش‌بینی نشده، اگر توجه فرموده باشد این لایحه دو قسمت دارد یک قسمت راجع به عمرانى است و یک قسمت براى تأمین احتیاجات ضرورى آنچه مربوط به عمرانى است همانطوری که جناب آقاى تیمور تاش توضیح دادند این دو مرحله کنترل دارد یکى این‌که خود ما نقشه‌ای تنظیم بکنیم که از نظر ضرورت و از نظر لانکابیلیته و بالاخره تأمین درآمد صحیح باشد که اگر یک چنین نقشه‌ای بود می‌شود اجرا کرد و از محل بهره‌برداری و در آمد خودش وام را بپردازد یکى هم کنترل خود قرض دهند معمول هر قرض دهنده این است که حساب می‌کند این پولى که می‌دهد امکان برگشتش را اگر در نظر نگیرد این عاقلانه نیست که این پول را قرض بدهد بانک صادرات و واردات یا بانک بین‌المللی براى طرح‌های عمرانى و تولیدى به وسیله متخصصین خودشان این طرح‌ها را مطالعه می‌کنند اگر دیدند این طرح از نظر اقتصادى مثمر ثمر و مفید بود موافق می‌کنند پولش را هم می‌دهند و برحسب نوع کار، مدت استهلاکش هم متفاوت است بعضى‌ها 2 سال است بعضى‌ها 20 سال است بسته به این است که از چه تاریخ بهره‌برداری شروع می‌شود که آن قرض گیرنده که آمده است و این قرض را گرفته استطاعت پرداختنش را داشته باشد آنچه مربوط به کارهاى تولیدى و عمرانى است محل استهلاکش از خودش است آنچه مربوط به احتیاجات ضرورى است که بودجه مملکت باید بپردازد عجالة صحبت 32 میلیون دلار است این 32 میلیون دلار وقتی که از سال سوم شروع بشود بپرداخت و تقریباً سالى یک میلیون ششصد هزار دلار می‌شود بنده می‌خواهم بگویم اگر از سال دیگر ما موفق نشویم به تعادل و توازن بودجه و پرداخت قروضمان دیگر هیچگونه ‌امیدى به اصلاح این مملکت نیست. در سابق دولت قرض داخلیش را در بودجه گذاشت و به بانک ملى پرداخت پس بنا بر این را هم بایستى تدریجاً در بودجه بگذاریم و بپردازیم تا استهلاک شود این ‌که فرمودند به بانک‌ها بدهیم و بانک‌ها این‌کار را بکنند بنده نمی‌خواهم این را عرض کنم که این پول‌هایی که به بانک‌ها رفته برگشتش فوق‌العاده بطنى است و تصور نفرمایید که اگر به بانک‌ها دادیم قطعاً برگشتش سریع‌تر و مطمئن‌تر است و من تردید ندارم که باید سرمایه بانک‌ها را اضافه کرد براى این‌که نیازمندى مردم را رفع کنیم. فرمدند که معادل آنچه می‌گیریم از درآمد عمومی‌ کشور به این بانک‌ها بدهیم. اگر واقعاً درآمد عمومی‌ کشور براى این کارها کافى بود که اصلاً ما این عمل را چرا بکنیم از همان محل می‌دادیم چه لازم بود که من از یک محل بگیرم و به محل دیگرى بدهم، پس بنابراین اگر ما این پول را می‌گیریم و معادلش را بدهیم به بانک‌ها پس بنابر این عمل لغوى از اول کردیم. بنده می‌خواستم خدمت جناب آقاى حائری‌زاده و آقایانی که‌ امضاء‌ کرده‌اند ‌عرض کنم دولت در نظر دارد با گشایش ریالى، سرمایه بانک‌ها را تقویت

+++

کند ولى باید نظارت هم کرد که این پولی که می‌دهیم به مصرف حقیقى خودش برسد و در آن مورد خودش خرج بشود. متأسفانه اغلب وجوهى که داده شده آن پولى که گرفته شده در مورد خدش مصرف نشده و یا مواردش نادر بوده البته در این مطلب باید دقت کافى بشود عجالتاً این پیشنهاد در این مورد به خصوص همینطور که جناب آقاى تیمور تاش فرمودند اصلاً به هم‌زدن آنى لایحه است.

رئیس آقاى تیمور تاش‌

تیمورتاش- عرضى ندارم.

رئیس- یک مرتبه دیگر پیشنهاد قرائت می‌شود تا رأى گرفته شود. (مجدداً به شرح سابق قرائت شد.)

رئیس- یک پیشنهادى آقاى عمید‌ى نورى کرده‌اند که در پیشنهاد آقاى حائرى‌زاده اضافه شود: از محل عواعد نفت (رضایى- مخالف قوانین سابق است آقا) عجالتاً باید تکلیف پیشنهاد آقاى حائرى‌زاده روشن شود. باید به آن رأى گرفت. تکلیف آن که معلوم شد بعد ‌هر چیزى ممکن است با آن پشنهاد کرد رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى حائرى‌زاده آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (عده کمترى برخاستند) تصویب نشد. پیشنهاد دیگرى قرائت شد.

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى. این‌جانب پیشهاد می‌نماید تبصره ذیل به لایحه قانونى تحصیل اعتبار اضافه شود: تبصره 4: دولت مکلف است براى بهره‌برداری معادن و ایجاد و تکمیل حمایت صنایع داخلى بانک مخصوص با سرمایه یک میلیارد ریال اعتبارات عمرانى این لایحه تأسیس نماید که اقلاً پنجاه درصد سرمایه آن در سال 1334 و پنجاه درصد دیگر در سال 35 پرداخت شود و تحت مسئولیت و سرپرستى وزارت اقتصاد و سازمان صنایع کشود اداره شود. آئین‌نامه بانک مزبور با تصویب کمیسیون‌هاى مربوط مجلسین به موقع اجرا گذارده می‌شود. حسام‌الدین دولت آبادى (پورسرتیپ- وارد نیست) (یکى از نمایندگان- پیشنهاد خرج است.)

رئیس- آقاى دولت‌آبادى.

دولت‌آبادى- پیشنهادى که بنده تقدیم کردم براى این بود که مقدارى از این اعتبار براى امور معادن که یکى از سرمایه‌هاى بسیار با ارزش این مملکت است مصرف شود آقایان اقرار دارند که هنوز کار بهره‌برداری معادن ما به صورت بدوى و بسیار ناقص است یعنى هنوز یک مطالعات کافى و دقیقى در معادن نشده است چه بسا سرمایه کوچکى که اشخاص رفته‌اند صرف معادن کرده‌اند بدون این‌که اخذ نتیجه‌ای کرده باشند، در صورتی که دولت باید حقاً معادن مملکت را توسط متخصصین درجه اول دنیا مطالعه کند و نقشه‌هاى لازم را تهیه کرده و بعد بگذارد در دسترس مردم نه این‌که سرمایه‌هاى مردم بدون نقشه و اطلاع از بین برود مثلاً شکارچى یا یک کاروانى از جایی گذشته و گفته‌اند که فلان‌ جا سرب دارد این سبب می‌شود که مردم پولشان را آن‌جا خرج کنند و از بین می‌رود، اما نسبت به حمایت از صناعت خارجى تا امروز مقررات بانک‌ها بدبختانه کافى نبوده است که بتواند از صنایع داخلى مملکت حمایت کند. شرایط دشوارى داشته‌اند و آن شرایط دشوار مخصوصاً مدت‌هاى زیادى اجازه نمی‌داده است که کارخانجات از آن استفاده کنند، چنانچه مملکت ما احتیاج به 150 میلیون تا 300 میلیون متر قماش دارد و بدبختانه هنوز دو ثلث این مایحتاج ضرورى از خارج می‌آید و آن هم حسابش با دقت نیست. پیشنهاد بنده براى این بوده است که با یک شرایط خاصى تحت نظر شوراى عالى اقتصادى و وزارت اقتصاد این پول براى کارهاى عمرانى مملکت مصرف شود. البته این نکته هم قابل توجه است که این وظایف را برخلاف اصل بدوش سازمان برنامه گذاشته‌اند در صورتی که سازمان برنامه تأسیسش در بادى امر این بود که بنشینند یک مطالعات کافى بکنند در امور عمرانى مملکت و پروژه‌هایی بدهند و دولت اجرا بکند. بدبختانه این کارهم از مجراى خودش خارج شد و اگر اصلاحات اخیر در آن دستگاه نبود شاید من از افرادى بودم که اصولاً براى حذف سازمان برنامه پیشنهادى می‌دادم. اما الان امیدوارى‌هایی هست که با اصلاحاتى که دولت کرده مخصوصاً تصودى آقاى ابتهاج که مردى است که به تقوى و شرافت معروف است می‌تواند خدمتى بکند امیدوارم آقایان توجهى بکنند که از این راه خدمتى به این مملکت بکنند.

قناعت آبادى- بنده مخالفم.

رئیس- آقاى مخبر.

مخبر کمیسون اقتصاد ملى- (خرازى)- پیشنهادى را که جناب آقاى دولت آبادى راجع به تأسیس بانک صنعتى و معدنى فرمودند پیشنهاد بسیار خوبى است همه ما می‌دانیم اگر بخواهند سطح تولیدات در مملکت بالا برود توجه به مکانیزه کردن کشاورزى و صنعتى و معدنى بشود ولى چیزى که هست جاى این پیشنهاد در این قسمت نیست. دولت خودش در این قسمت توجه مخصوص دارد و مطالعاتى کرده و بهترین دلیلش هم این‌که مسئولیت وزارت اقتصاد ملى را خود جناب آقاى نخست‌وزیر قبول فرمودند و آن را به سه قسمت از نظر اهمیت تقسیم فرموده‌اند که قسمت بازرگانى و قسمت صنعتى و قسمت معدنى باشد و الان هم پروژه‌هایی در دست مطالعه است که پس از این‌که این لایحه تصویب شد در این قسمت هم اقدام بفرمایند و بنده می‌خواستم تمنى کنم از جناب آقاى دولت آبادى که در مورد پیشنهادشان را پس بگیرند، دولت درن آتیه نزدیکى پس از این‌که این اعتبارات را تحصیل کرد نسبت به این موضوع هم توجه خواهد کرد.

رئیس- آقاى قنات‌آبادى.

قنات‌آبادى- بعضى مطالب به خودى خود صحیح است اما نتیجه‌ای که از آن گرفته می‌شود با مقدمه موافق و جور نسیت. البته ما فلان مقدارى قماش لازم داریم باید تهیه شود جلو اسراف گرفته شود. پول‌هایی که در مملکت خرج می‌شود باید در موقع خودش گرفته شود و بانک‌ها هم به مردم کمک کنند ولى هیچ‌کدام این‌ها مجوز براى این نمی‌شود که ما بر تشکیلات عریض و وسیع و طویلى که الان داریم و یک قسمت زیادى از کسر بودجه ما مربوط به آن است باز هم چیزى بر آن تشکیلات و این تشریفات و این بانک‌ها بیفزاییم. اکثر این پیشنهادات در پیرامون این مطلب دور می‌زند، بنابر این اگر ما بخواهیم واقعاً بر مبناى صحیح خودش دور بزنیم صنایع حمایت بشود و معادن ایران استخراج شود باید در همین مؤسسات موجودى که داریم تجدیدنظر بکنیم و کنترل دقیق شود تا در مورد خودش مصرف شود والا یک پهلوى بانک‌هاى دیگر ساختن و یک نان خورهاى دیگر افزودن این از نظر اقتصادى و حفظ تعادل بودجه کار صحیحى نیست بنده تقاضا می‌کنم از جناب آقاى دولت آبادى که پیشنهادشان یک خرجى روى خرج‌هاى دیگر و یک مؤسسه به مؤسسات دیگر اضافه می‌کند و خودش تولید زحمت بیشتر می‌کند. (دکتر عدل- واقعاً احسنت)

رئیس- یک مرتبه پیشنهاد قرائت می‌شود و رأى می‌گیریم. (مجدداً به شرح سابق قرائت شد)

رئیس- آقایانى که با این پیشنهاد موافقند قیام فرمایند (عده کمترى برخاستند) تصویب نشد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى این‌جانب پیشنهاد می‌نماید تبصره دوم به شرح ذیل اصلاح گردد.

تبصره- دولت موظف است ریال حاصله از فروش 75 میلیون دلار اعتبار براى تأمین احتیاجات ضرورى را منحصراً و کلاً به مصرف باز خرید حقوق کارمندان زائد دولت برساند آئین‌نامه مربوط به این امر از طرف دولت پیشنهاد و پس از تصویب کمیسیون مشترک دارایی مجلسین قابل اجرا خواهد بود. شادمان.

رئیس- آقاى شادمان.

شادمان- بنده براى این‌که از اصل مطلب منحرف نشوم توضیحات مختصرى در این باب نوشته‌ام و براى این‌که وقت آقایان را نگیرم همان را می‌خوانم.

این لایحه که امروز در مجلس شوراى ملى مطرح است یکى از لوایح بی‌نظیر و فوق‌العاده مهمی‌ایت که از دوره اول مجلس شوارى ملى تا امروز مطرح و مورد شور قرار می‌گیرد زیرا از دوره اول مشروطیت تا به ‌امروز این دومین مرتبه‌ای است که دولت از مجلس اجازه گرفتن وام خارجى می‌خواهد و بنابر این اگر یکى چند دقیقه وقت مجلس شوراى ملى را بگیرم و توضیحاتى در این مورد بدهم تصور می‌کنم بجا و به موقع باشد. قبلاً باید عرض کنم که من با توجه به مقتضیات روز و اوضاع عالم با گرفتن وام آن هم براى کارهاى تولیدى و عمرانى و درمان بدبختى‌ها خودمان مخالف نیستم و‌ای کاش آن مبلغ بیشتر و مدت استهلاک آن طولانى‌تر می‌بود و حالا هم امیدوارم آرزوى جناب آقاى خلعتبرى عملى بشود و آن‌ها که با درک موقعیت حساس ایران و احتیاجات فوق‌العاده ملت محروم ولى شجاع ایران می‌خواهند با این عنوان گرهى از کار بسته ما بگشایند لااقل انتظار استرداد این مبلغ مختصر را نداشته باشند چرا که به حکم سابقه طولانى تمدن ایران و محرومیت‌هایی که در همین جنگ اخیر بین‌المللی ملت ایران تحمل نموده است باید از هیچ‌گونه کمک و مساعدت دریغ نکنند اما مطلبى که مرا وادار کرده است در این باب صحبت بکنم گرفتن وام براى مصرف کسر بودجه و پرداخت کمبود حقوق تشکیلات دولتى است بنابر این چون با گرفتن وام موافق هستم ولى مصرف آن را در راه کسر بودجه بخیر و مصلحت ملت و مملکت ایران نمی‌دانم لذا پیشنهاد حاضر تقدیم مقام ریاست کرده‌ام و اکنون براى تجزیه و تحلیل آن باید مقدمه مختصرى در باب درد بی‌درمان کسر بودجه به عرض برسانم آوردن بودجه متعادل در حال حاضر اگر نگویم غیرممکن می‌باشد لااقل باید گفته شود که از معضلات درجه اول این مملکت بوده و خواهد بود. هر کس در پشت این تریبون در باب مضار کسر بودجه سخنى بگوید وزیر عالیه فعلى و یا هر وزیر عالیه دیگر به حکم اجبار تمام آن مفاسد و مضار را تأیید خواهد کهر لکن اگر پاى عمل به میان آید می‌گوید. این سخن بگذار تا وقت دیگر وزراى مالیه معمولاً بودجه‌هاى متوازن داد سخن می‌دهند و می‌گویند مجلس شوراى ملى حاکم بر مقدرات مملکت است ریز بودجه را در مقابل چشمانشان بگذارید و رقمی ‌را که تصور می‌نمایید زیاد است حذف کنید دولت هم جز اجرای وظیفه دیگر ندارد اما نکته حساس مطلب همین جاست چرا که از هر رقم بخواهید کسر کنید دسته جات و جماعات ذینفع به تحصن و سایر اقداماتى که بنا بر مقتضاى روز مصلحت تشخیص دهند دست خواهند زد و با این ترتیب هیچ وقت مسئله کسر بودجه با این تعارفات و ریزه‌‌

+++

کاری‌ها حل نخواهد شد.

یکى از سناتورهاى به نام که از وکلاى دوره مشروطیت است حکایت می‌کرد که اولین بودجه‌ای که در دوره اول مشروطیت مجلس آوردند قرار شد با کمال دقت بررسى شود و اقلام زائد آن را حذف کنیم پس از مذاکرات زیاد به این نتیجه رسیدیم که با تحولى که در اوضاع بودجه ‌آمده است بودجه زنبورک خانه زائد است و آن را حذف کردیم وزیر مالیه وقت از کمیسیون بودجه خارج شد و مراتب را براى اجرا ابلاغ کرد آن آقاى سناتور حکایت می‌کرد دو روز بعد که کمیسیون بودجه را تشکیل دادیم من حال رفتار را منقلب دیدم و پس از تحقیق معلوم شد کارمندان زنبورک خانه با چوب و چماق به طرف مجلس حرکت کرده‌اند تا تکلیفشان را با اعضاء کمیسیون بودجه روشن کنند (پورسرتیب- ولى کارمندان تبلیغات نیامدند) مصلحین خیر‌اندیش که در این مواقع تعداد‌شان زیاد هم می‌شود این طور مصلحت دیدند که قبل از آمدن آنها موافقت کنیم فعلاً حقوق آنها را بپردازند تا به ببینیم در باره سایر اقلام چه می‌توان کرد؟ بنابر‌این بنده با سوابق نسبتاً ممتدى که در کار مالیه دارم و مشاغل متعددى که در آنجا داشته‌ام اولاً باید عرض کنم که این پیشنهادى که تقدیم کرده‌ام خود جناب آقاى وزیر دارایی شاهد هستند که در سال‌هاى 24 و 25 یک قسمت این پیشنهاد را بنده اجرا کردم‏ یعنى وقتى قسمت‌هاى اقتصادى و مالى را حذف کردند یک مقدار زیادى از کارمندان دولت را حقوقشان را خریدیم یعنى پول دادیم رفتند عقب کاسبیشان (صدرزاده- و از در دیگر تشریف آوردند) آن را دیگر اصلاح ندارم (صدرزاده- یقین بدانید که همه‌شان بر گشتند) اما به عقیده من امروز فرصت منحصر به فردى پیدا شده که این مشکل از پیش پاى ملت ایران برداشته شود باین ترتیب که به جای این ‌که ما این دلار استقراضى را به مصرف کسر بودجه برسانیم یعنى کمبود حقوق را تأمین کنیم و این پول بدون کوچکترین استفاده از براى مملکت از بین برود بیایید از این فرصت استفاده کنیم و با این طریقى که پیشنهاد اعظم کسر بودجه را از بین ببریم هفتاد و پنچ میلیون دلارى که براى کسر بودجه در نظر گرفته‌اید با نرخ 75 ریالى قریب بیش از پانصد میلیون تومان خواهد شد شما با این پول حقوق کارمندان زائد دولت را باز خرید کنید و مطابق حسابى که نموده‌ام بیش از بیست هزار نفر کارمندان دولت را می‌توان با پرداخت یک چک به عنوان سرمایه نقدى و یک جا از دستگاه دولت بر کنار کنید و حقوق و مزایاى آن‌ها را یک قلم از بودجه خرج مملکتى حذف کنید. اگر پیشنهاد مرا بپذیرید نه تنها موضوع کسر بودجه براى همیشه در این مملکت حل شده است بلکه بیست هزار نفر تحصیل کرده آشنا به قانون و مقررات داراى قدرت فکرى و ابتکار با سرمایه نقدى وارد میدان فعالیت آزاد می‌شوند از شما انصاف می‌خواهم که اگر چنین کردید و یک چنین بیست هزار نفرى با پانصد تومان سرمایه نقد در این کشور پهناور زرخیز دست به فعالیت و کار بزنید چه تحول عظیم اقتصادى و کشاورزى و تجارى در این مملکت بودجه می‌آورند.

رئیس- آقاى شادمان.

شادمان- دو دقیقه دیگر اجازه بفرمایید من چون شخصاً در موقع الغاء انحصارها و انحال ادارات انحصارى وزارت دارایی به این ترتیب عمل کرده‌ام. اولاً براى اجرای کوچک‌ترین اشکالى نمی‌بینم و در ثانى چون بر خلاف آنچه بر زبان‌ها جارى است بیش از هشتاد درصد کارمندان دولت را درستکار و با ایمان می‌دانم (قنات‌آبادى- صحیح است) چون به رأى‌العین می‌بینیم که یک آهنگر یک مسگر قصاب یک عطار و بالاخره یک بنکدار یا آنها که در کار کشاورزى و تجارت مشغولند به مراتب از یک کارمند در درستکار دولت مرفه‌تر و سطح زندگى آنها بالاتر است تردید ندارم که براى استقبال از این پیشنهاد در تمام کشور کارمندان دولت بر یکدیگر سبقت می‌گیرند و از این گذشته اگر معتقد هستیم که باید یک فرم اساسى در مملکت بودجه آید و به مردم فرصت بدهیم که از ابتکارات و قدرت انرژى خودشان براى بالا بردن سطح زندگى مملکت استفاده کنند کدام فرصت بهتر از این موقع خواهد بود. شما با برنامه‌های مفصلى که براى عمرانى و یا لااقل رفع احتیاجات اولیه این کشور در نظر گرفته‌اید کجا و به چه صورت می‌توانید چنین مبلغ هنگفتى را براى اجراى یک چنین منظور اساسى کنار بگذارید؟ بنابر این از آقایان نمایندگان محترم استدعا می‌کنم که به این پیشنهاد رأى موافق بدهند تا برداشتن این قدم اساسى در راه خیر و صلاح مملکت جزء افتخارات دوره هجدهم ثبت گردد و فراموش نفرمایید اگر مشکل کسر بودجه از این راه حل نشود هر طریق دیگرى که بگویند و با وعده کنند جز وعده‌هاى طلایی و غیر قابل اجرا چیز دیگرى نخواهد بود.

رئیس- آقاى وزیر دارایی

وزیر دارایی- عرض کنم تشخیصى که آقاى شادمان داده‌اند در قسمت هزینه بودجه البته صحیح است یک قسمتش مربوط به کارمندان زائد است ولى من خیال می‌کنم که طریق باز خرید یکى از طریق حل این قضیه است و من دستور داده‌ام در خارج در این باره مطالعه کنند که بشود سرمایه‌ای به این کارمندان داد ولى به شرط این ‌که نروند این سرمایه را مصرف کنند و دوباره برگردند و باز گرفتار بمانیم، این طور که فرمودند اگر فرضاً حساب کردیم و الان این مبلغ را به آن‌ها دادیم بدون این ‌که راهى براى آنها در نظر گرفته شود که در راه تولیدى مصرف کنند این باعث یک تورمی‌ خواهد بود چون شما یک مبلغ بسیار زیادى به آنها می‌دهید 20 هزار تومان یا بیشتر، بنده رقم را نمی‌دانم که چقدر است. به یک عده‌ای می‌دهند که اینها منحصراً بروند خرید کنند قدرت خریدشان بالا می‌رود بدون این‌که قدرت کارشان زیادتر شود پس قدرت خرید به آن نسبت بالا نخواهد رفت و این یک کار خطرناکى خواهد بود هزینه زندگى بالاتر می‌رود و آنها هم گرفتارتر و پریشان‌تر می‌شوند خواهند شد، بنده دستور داده‌ام مطالعه کنند و به نظر من عملى‌تر خواهد بود که آن کارخانه‌جات دولتى که استفاده دارند مثل قند سیمان و شاید نساجى و شاید نساجى و این‌ها را اگر مرتب و منظم بکنم و یک مقدارى از سرمایه را به صورت آکسیون و سهم بدهیم به کارمندان یعنى تقویم کنیم ببینیم این کسى که فرضاً 20 سال سابقه خدمت دارد و جوان است و می‌تواند کار بکند این را خدمتش را بر آورده بکنیم البته پول به او ندهیم سهم بدهیم که به عنوان استفاده از این سهم در سال یک درآمدى داشته باشد و در خارج بتواند یک فعالیت‌هایی شروع کند و از این سهم هم استفاده بکند. این را با یک عده از متخصصین خارج هم درمیان گذاشته‌ایم که این را مطالعه کنند تا پولى که به این‌ها می‌دهیم پولى باشد که کسانى که به این ترتیب وارد جامعه می‌شودند مفید باشند نه این‌که 10 هزار تومان 15 هزار تومان به او بدهیم که بروند خرج کنند و برگردند، این شخص چون بیکار شد شما نمی‌توانید به او بگویید که من پولت را داده‌ام دیگر نیا از من کار بخواه، خوب، به طریقى از طریق کار می‌خواهد یکى از طرق را باید در نظر بگیریم ولى آن طریقى که عملى تر است آن را باید عمل کنیم این الان سهل‌الوصول نیست حالا جنابعالى این 75 میلیون دلار را اختصاص دادید به این کار بنابر این آن نظرى که اساس این طرح است که تأمین کسر موقت است به کلى از بین می‌رود بنده خیال‏ می‌کنم پیشنهاد بسیار قابل توجهى است قابل مطالعه است و مطالعه هم شده ولى فعلاً این را پس بگیرید بنده قول می‌دهم که به موافقت خود جنابعالى این قسمت تأمین شود.

جلال شادمان- حالا که قول دادید پس می‌گیریم.

4- تقدیم دو فقره سؤال به وسیله آقایان قنات‌آبادى و مسعودى.

رئیس- آقاى قنات‌آبادى

قنات‌آبادی- یک سؤالى است از وزرات فرهنگ که تقدیم می‌کنم راجع به تولیت املاک حضرت معصومه سلام‌الله علیها.

رئیس- براى دولت فرستاده می‌شود. آقاى مسعودى.

محمد‌على مسعودى- بنده هم یک سؤالى دارم راجع به وجوهى که اداره تبلیغات از سازمان برنامه و اداره اصل 4 و اعتبار مخصوص گرفته تقدیم می‌کنم تمام این وجوه اصلاً در حسابدارى تبلیغات مطلقاً منعکس نیست و به حساب رئیس تبلیغات گذاشته‌اند تقاضا دارم آقاى وزیر دارایی هم زودتر بیایند جواب بدهند که اسناد مجحولى برایش درست نکنند.

5- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به تحصیل اعتبار دولتین آمریکا و انگلستان-

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

این‌جانب پیشنهاد می‌نمایم که ده میلیون دلار از مبلغ قرضه بنسبت جمعیت به مصرف امور عمرانى ایالات و عشایر برسد. سلطان مراد بختیار.

رئیس- آقاى بختیار-

سلطان‌مراد بختیار- بنده این پیشنهاد را براى این تقدیم کردم چون اصولاً وقتى قرض می‌کنند براى این است که سطح زندگى تمام مردم ایران بالا برود و آنچه که تاکنون اصلاحات شده کوچکترین اسمی ‌از ایالات نبوده است در صورتی که ایالات در سختترین مواقع و موقع خطر خدمت می‌کنند ولى در موقعى که پول تقسیم می‌کنند و توجهى که باید به آن‌جا بشود فراموش می‌شود (صحیح است) بنده می‌خواستم استدعا کنم چون در همین اواخر یک کارخانه برقى براى تهران خریده‌اند که در حدود 5 میلیون دلار خریدارى شده و حداقل 5 میلیون دلار هم خرج دارد و البته بسیار هم لازم است ولى ایالات و عشایر که 5 میلیون نفر لااقل هستند براى تمام ایالات و عشایر به اندازه یک کارخانه برق تهران کمک شود (قنات‌آبادى- ایالات را باید شهر نشین کرد) و این کمک را به ایالات و عشایر بکنند که اقلاً سطح زندگى آن‌ها به سایر دهات‌هایى هم برسد مثلاً در تهران هر ماه یک کیلو و نیم قند و 1 کیلو شکر به مردم می‌دهند در صورتی که به ایالات و عشایر نه قند و شکرى می‌دهند و نه کمکى می‌شود (قنات‌آبادى- می‌دهند ولى رؤسایشان می‌خورند و به آنها نمی‌دهند) آنها هم در تمام مواقعى که مملکت بحرانى و خطر ناک باشد و احتیاج به کمک باشد براى کمک حاضر و آماده‌اند. امیدوارم که آقایان یک توجهى بفرمایند که این‌ها از این بدبختى و بیچارگى بیرون بیایند الساعه در بختیارى براى دو تا پلى که احتیاج دارند که شاید 200 هزار تومان ساختن آن مخارج دارد هر سال چندین نفر از اهالى متجاوز از 50 نفر را آب می‌برد

+++

براى این‌ که هر دفعه باید از آب عبور کنند اینها زن و بچه خودشان را از دست می‌دهند حالا بنده می‌خواهم از آقایان استدعا کنم موافقت بفرمایند که براى تمام ایالات این مملکت هیچ‌گونه کمکى از طرف دولت نمی‌شود غیر از کمکى که ممکن است اگر یک جاده‌ای از آن‌جا عبور کند نه بهدارى دارند نه راه دارند هیچ چیز ندارند آقایان موافقت بفرمایند که ده میلیون دلار نسبت به جمعیت تقسیم شود که آن‌ها هم یک مرتبه از این قرضه‌ای که می‌شود و آن‌ها هم مسلماً مدیون آن‌ها خواهند بود استفاده کنند (احسنت- صحیح است)

رئیس- آقاى ارباب مخالفید (ارباب- بله مخالفم) بفرمایید.

بعضى از نمایندگان- به بندرعباس هم که می‌دهند.

مهدى ارباب- اسکله‌اش که ساخته نشده بنده در اصل موضوع مخالفتى ندارم چون خودم 15 سال بین ایالات و عشایر بلوچستان زندگى کرده‌ام و می‌دانم چه بدبختى‌هایی دارند اما باید فکر کرد که این 10 میلیون دلار چه قسم باید تقسیم کرد و چه وسیله‌ای فراهم کرد. (سلطان‌مراد بختیار- دولت خودش می‌کند) اگر بخواهیم که خرج تمدن آنها بکنیم بگذارید براى رضاى خدا این‌ها با همین روح شاه‌پرستى باقى بمانند فقط بایستى خرج بهدارى بکنند کمکى به وزارت بهدارى بشود و وزارت بهدارى متعهد بشود که یک تشکیلات وسیعى براى بهداشت عشایر بدهد زیرا ازدیاد نفوس عشایر موجب تحکیم اساس کشود است با این تفصیل از راه خودش این کار را انجام بدهد آن هم مشروط به این‌که اول اسکله بندر‌عباس را بسازند بعد.

رئیس- آقاى وزیر دارایی.

وزیر دارایی- بنده این‌طور استنباط می‌کنم که پیشنهاد آقاى بختیار براى تذکرى بوده که دولت بیشتر توجهى بکند. بنده عرض کنم دولت توجه دارد و من این‌جا قول می‌دهم که در قسمت عمران و آبادى ایالات هم در نظر گرفته شود ولى تخصیص دادن 40 میلیون دلار به این قسمت به نظر من صحیح نیست اینرا بنده عرض می‌کنم که دولت اتخاذ سند می‌کند و این را در ضمن برنامه‌های عمرانى به خصوص برنامه‌های کشاورزى تأمین خواهد کرد.

سلطان‌مراد بختیار- با توضیحاتى که آقاى وزیر دارایی دادند پس گرفتم.

6- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقایان شوشترى و صدرزاده‏

رئیس- آقاى شوشترى مطلبى داشتید؟

شوشترى- سؤالى است از وزارت دارایی راجع ‌به کارخانه‌جات داده‌اند چه قبل وجه بعد استدعا دارم به آقاى وزیر دارایی ابلاغ شود.

رئیس- بسیار خوب به وزارت دارایی ابلاغ می‌شود آقاى صدرزاده-

صدرزاده- یک دسته از آموزگاران شیراز که حقوق آن‌ها به مأخذ 150 تومان حقوق سابق برخلاف قانونى که از مجلس گذشته پرداخته‌اند تقاضا کرده‌اند دستور داد که شود که به آن‌ها مطابق قانونى که از مجلسین گذشته 250 تومان داده شود این سؤال را تقدیم می‌کنم تا از این فرصت که جناب آقاى نخست‌وزیر تشریف دارند استفاده بشود.

رئیس- در جلسه فقط سؤالاتى را می‌شود داد توضیحات می‌ماند براى بعد که مطرح شود. بفرمایید آقاى صارمى.

صارمى- تلگرافى است به عنوان مجلس شوراى ملى در موضوع ساختن جاده بین بندرعلویه و شیراز از جهرم مخابره شده و بسیار قابل توجه است که تقدیم می‌کنم.

7- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به تحصیل اعتبار از دولتین آمریکا و انگلستان.

رئیس- بقیه پیشنهادات مطرح است، پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌شود قسمت آخر ماده اول به شرح زیر اصلاح گردد. شرایط فنى از قبیل طرز استهلاک و امثال آن بین دولت ایران و دولت‌هاى آمریکا و انگلستان تعیین خواهد گردید. شادمان-

رئیس- آقاى شادمان.

جلال شادمان- قسمت آخر ماده اول در لایحه‌ای که الان مطرح است عبارت این بود: «شرایط فنى از فنى از قبیل طرز استهلاک و امثال آن در قرار دادهایی که بین دولت ایران و دولت‌هاى آمریکا و انگلستان منعقد می‌شود تعیین خواهد گردید.» در صورتی که صحبت قرار دادى در بین نیست منحصراً اجازه گرفتن وام است بنابراین، این عبارت ممکن است در آینده موجبات اشکال براى دولت فراهم کند و سوءتفاهمی ‌به وجود بیاورد که شما اجازه انعقاد قرار داد دارید بیائید ببندید، این را قبلاً حضور جناب آقاى وزیر دارایی توضیح دارم که ممکن است موجب گرفتارى دولت بشود فرمودند که اصلاحش بکنیم، بنده هم به این ترتیب اصلاح کردم که شرایط فنى از قبیل طرز استهلاک و امثال آن بین دولت ایران و دولت‌هاى آمریکا و انگلستان تعیین خواهد گردید و قرار داد را از اصل لایحه حذف کردم.

وزیر دارایی- بنده با این پیشنهاد موافقم.

رئیس- آقایانى که با این پیشنهاد اصلاحى موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم از دولت خواسته شود با مقامات انگلسى مذاکره نمایند و بخواهند که مدت استهلاک 10 میلیون لیره از از پنج سال به 15 سال تمدید گردد. تیمور تاش-

رئیس- آقاى تیمورتاش-

تیمورتاش- آقایان معمولاً یکى از نگرانی‌هاى عمده‌ای که دارند راجع به قرضه این است که به چه ترتیب این قرضه مستهلک شود (افشارصادقى- آقا اصلاً نخواهم داد) یک قسمت این لایحه 25 سال باید مستهلک شود قسمت دیگرش باید پنج سال و دو سال بعد از قرضه شروع به پرداخت می‌شود (دکتر عدل- 7 سال است) یعنى در ظرف سه سال (دکتر عدل- 7 سال) (وزیر دارایی- کلاً پنج سال) پس در ظرف سه سال باید ده میلیون لیره مستهلک شود یعنى سالى اقلاً (محمدرضا خرازى- از دو سال بعد که شروع می‌شود پنج سال یعنى 7 سال می‌شود) اول این را معلوم بفرمایید که دو سال بعد از این‌که وام را گرفتند پنج سال شروع می‌شود یا کلاً پنج سال می‌شود؟ (دکتر عدل- بعد از دو سال پنج سال شروع می‌شود) (مشایخى- مجموعاً می‌شود 7 سال) جمعاً می‌شود پنج سال بنده این‌طور استنباط کردم (وزیر دارایی همینطور است جمعاً پنج سال است) على‌ایحال چه پنج سال چه هفت سال قدر مسلم این است که استرداد این قرضه مخصوصاً در سال‌هاى اول که هنور عملیات عمرانى که شده است به نتیجه و بهره ننشسته است بار سنگینى خواهد بود و چون مبناى این کار بر حسن‌نیت و حسن تفاهم و یگانگى است بنده پیشنهاد کردم و با آقاى وزیر دارایی صحبت کرده‌ام که دولت وارد مذاکره بشود با مقامات انگلیسى که مدت را طولانى‌تر بکند و به جای پنج سال 15 سال باشد چون بهره هم می‌دهیم اشکالى نخواهد داشت یک قدرى حسن‌نیت کافى است.

رئیس- آقاى وزیر دارایی.

وزیر دارایی- عرض کنم که این پیشنهاد جناب تیمورتاش یک توصیه‌ای است به دولت که سعى کند این مدت طولانى‌تر بشود، این به نظر بنده اشکالى ندارد ولى مکلف نباشد براى این‌که ممکن است آن‌ها حاضر نشوند ولى سعى کردن که این مدت تمدید شود به نظر بنده اشکالى ندارد و البته چون نظر مجلس این است که تمدید شود بنده موافقم که صحبت شود. (تیمورتاش- مدت وام پنج سال است یا هفت سال؟) پنج سال است.

رئیس- آنچه که در لایحه دولت است 7 سال است چون می‌گوید در ظرف پنج سال که بعد از دو سال شروع شد می‌شود، این یک تذکرى بود که آقاى تیمور تاش به دولت دادند، دیگر رأى گرفته نمی‌شود، پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم بودجه سازمانى دادگسترى که از طرف دولت به مجلس تقدیم شده است مقدم بر سایر مصارف از محل قرضه پرداخت شود. ارباب.

رئیس- این پیشنهاد وارد نیست، فقط خوانده شد.

مهدى ارباب- این سر آمد تمام اصلاحات است اجازه می‌فرمایید توضیح عرض کنم بعد می‌گویم.

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه.

رئیس- جلسه را ختم می‌کنم جلسته آینده روز پنجشنبه خواهد بود. دستور دنباله لایحه قرضه و اعتبار نامه آقاى ایرانى‏ (مجلس نیم ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت.

+++

یادداشت ها
Parameter:294920!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)