کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره نوزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره‏ 19
[1396/06/01]

جلسه: 93 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 12 خردادماه 1336  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس‏

2- سؤال آقاى دکتر امین راجع به تعداد محصلین ایرانى در خارجه و رشته تحصیلى آنها و جواب آقاى معاون وزارت فرهنگ‏

3- سؤال آقاى سلطان‌مراد بختیار راجع به حداقل و اکثر حقوق و مزایاى پرداختى به کارمندان و جواب آقاى معاون وزارت دارایی.

4- مذاکره در گزارش کمیسیون بازرگانى راجع به اتاق‌‌های بازرگانى و ارجاع به کمیسیون‏

5- طرح گزارش کمیسیون خارجه راجع به سازمان و مقررات استخدامى وزارت امور خارجه‏

6- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر کشور

7- مذاکره در گزارش کمیسیون امور خارجه راجع به سازمان و مقررات استخدامى وزارت امور خارجه.

8- بیانات آقاى خرازى طبق ماده 82 آئین‌نامه‏

9- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره‏ 19

 

 

جلسه: 93

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 12 خردادماه 1336

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس‏

2- سؤال آقاى دکتر امین راجع به تعداد محصلین ایرانى در خارجه و رشته تحصیلى آنها و جواب آقاى معاون وزارت فرهنگ‏

3- سؤال آقاى سلطان‌مراد بختیار راجع به حداقل و اکثر حقوق و مزایاى پرداختى به کارمندان و جواب آقاى معاون وزارت دارایی.

4- مذاکره در گزارش کمیسیون بازرگانى راجع به اتاق‌‌های بازرگانى و ارجاع به کمیسیون‏

5- طرح گزارش کمیسیون خارجه راجع به سازمان و مقررات استخدامى وزارت امور خارجه‏

6- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر کشور

7- مذاکره در گزارش کمیسیون امور خارجه راجع به سازمان و مقررات استخدامى وزارت امور خارجه.

8- بیانات آقاى خرازى طبق ماده 82 آئین‌نامه‏

9- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

 

مجلس یک ساعت و پنجاه دقیقه پیش ازظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1- تصویب صورت مجلس‏

رئیس ـ اسامى غایبین جلسه پیش قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

غایبین با‌ اجازه - آقایان: دکتر آهى. دکتر نفیسى. رامبد. پرفسور اعلم. صفارى. قرشى. محمودى. ذوالفقارى. مشار. ابتهاج. خلعت‌بری. صادق بوشهرى. مهندس اردبیلى. صدر‌زاده. سنندجى. بزرگ ابراهیمى. بوربور. سالار بهزادى. دکتر عمید. دکتر سعید حکمت. اورنگ. امامى خویی. دکتر هدایتى. دکتر شاهکار. مهندس فروغى.

غایبین بی‌اجازه - آقایان: دکتر عدل. اخوان. قراگزلو. دولتشاهى. دکتر طاهرى.

دیر آمدگان و زود رفتگان با ‌اجازه - آقایان: اقبال. مهندس جفرودى. بزرگ ابراهیمى. دکتر وکیل. معین‌زاده. خزیمه علم. خرازى. پردلى. دکتر جهانشاهى. تربتى. ثقه‌الاسلامى.

رئیس ـ آقاى حشمتى.

حشمتى ـ یک سیل مهیبى در کمره حوزه انتخابیه بنده آمده که عده‌ای از خرده مالکین آنجا را از هستى ساقط کرده دو تلگراف توسط بنده به مجلس مخابره شده که به حضور مبارک تقدیم می‌کنم.

رئیس ـ بسیار خوب دیگر نظرى نسبت به صورت مجلس نیست؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس جلسه قبل تصویب شد.

2- سؤال آقاى دکتر امین راجع به تعداد محصلین ایرانى در خارجه و رشته تحصیلى آنها و جواب آقاى معاون وزارت فرهنگ‏

رئیس ـ امروز سؤالات مطرح است آقا دکتر امین.

دکتر شفیع امین ـ بنده چند ماه قبل سؤالى راجع به تعداد محصلینى که در اروپا و امریکا تحصیل می‌کنند یعنى به خرج دولت یا به کمک دولت که صدى چهل و صدى پنجاه از دولت کمک خرج می‌گیرند یا با پول در چه رشته‌هایی تحصیل می‌کنند کرده بودم که حالا منتظر ببینم آقاى معاون محترم وزارت فرهنگ چه جواب می‌دهند.

رئیس ـ آقا معاون وزارت فرهنگ.

معاون وزارت فرهنگ (یزدانفر) ـ در پاسخ سؤال جناب آقاى دکتر امین نماینده محترم راجع به تعداد محصلین و رشته‌های تحصیل آنها عرض می‌کنم جمع کل دانشجویان ایرانى در ممالک خارجه اعم از اروپا یا آمریکا که مشغول تحصیل هستند 8072 نفرند که از این عده 3397 نفر از تفاوت قیمت ارز تحصیل استفاده می‌کنند که 1251 نفر در امریکا و 1249 نفر در آلمان و اتریش و 897 نفر دیگر در سایر ممالک اروپا مشغول تحصیل هستند رشته تحصیلى آنها به طور نسبت صدى پنجاه در قسمت پزشکى و دندانپزشکى و داروسازى و تخصص پزشکى است و صدى سى و پنج در قسمت علوم و کشاورزى و قسمت‌های فنى است و صدى هشت در ادبیات و حقوق و تاریخ و جغرافیا و صدى هفت در سایر رشته‌‌ها 3175 نفر محصل هستند که از ارز به نرخ بازرگانى استفاده می‌کنند و 1500 نفر هستند این دو قسمت را هم در قانون اخیر تصویب فرموده‌اید که گذرنامه عادى مشغول تحصیل هستند این دو قسمت را هم در قانون اخیر تصویب فرموده‌اید که گذرنامه‌های عادى آنها تبدیل شود به گذرنامه تحصیلى که کمک خرج به ایشان داده شود.

دو قسمت محصلین دولتى مشغول تحصیل هستند 64 نفر از بودجه دولتى و 84 نفر از بودجه سازمان برنامه که جزء محصلین دولتى مشغول تحصیل در خرج می‌باشند شعب مختلفه‌ای که دانشجویان ما در امریکا مشغول تحصیل هستند به استحضار می‌رسانم.

مهندس (برق و راه و ساختمان) 449 نفر

مقدمات پزشکى و پزشکى 421 نفر.

کشاورزى 182 نفر.

تعلیم و تربیت 116 نفر.

امور بازرگانى و اقتصاد 113 نفر.

رشته نفت 111 نفر.

علوم 105 نفر.

دبستان و دبیرستان 50 نفر.

حقوق و علوم سیاسى 45 نفر.

دندانپزشکى 21 نفر.

معمارى 20 نفر.

+++

بهداشت عمومى 17 نفر.

حسابدارى و بانکدارى 17 نفر.

علوم ادارى 17 نفر.

دارو‌سازى 14 نفر.

هنر‌های زیبا و موسیقى 14 نفر.

پرستارى 14 نفر.

ادبیات و زبان 7 نفر.

خانه‌دارى 7 نفر.

امور کارخانجات صنعتى 6 نفر.

فیلمبردارى و سینما 4 نفر.

تاریخ و جغرافیا و باستان‌شناسى 4 نفر.

روزنامه‌نگارى و خبر‌نگارى 3 نفر.

کتابدارى 4 نفر.

خدمات اجتماعى 3 نفر.

تربیت بدنى 3 نفر.

جمع کل 1767 نفر

این محصلین بر طبق مقرراتى مشغول تحصیل هستند و از ارز دولتى استفاده می‌کنند به شرط اینکه در ظرف سه سال یک مرتبه ممکن است شکست بخورند اگر کسى بیشتر شکست بخورد ارزش قطع می‌شود تا مجدداً دو مرتبه امتحان بدهد. و موفق شود.

رئیس ـ آقا دکتر امین.

دکتر امین ـ بنده از توضیحاتى که جناب آقاى معاون وزارت فرهنگ دادند متشکرم تا اندازه‌ای وضعیت محصلین براى بنده روشن شد تصور می‌کنم که آقایان نمایندگان محترم هم تصدیق می‌فرمایند ولى یک موضوع را به نظرم نفرمودند و آن این است که قسمتى از دانشجویان هستند که کمک هزینه می‌گیرند گویا چند نفرى هستند که به ریال از سیصد تا 550 تومان در ماه کمک می‌گیرند موضوعى که بنده می‌خواستم توضیح بدهم مخصوصاً با قانونى که اخیراً وزارت فرهنگ آورد و آقایان توجه فرمودند و تصویب شد این بود که سال‌هایی که تحصیل می‌کنند روشن باشد اولاً ما هر چه محصل به اروپا و آمریکا بفرستیم صرف‌نظر از اطلاعات نوشته بود که بنده گفتم محدود بشود در صورتى که بنده عرض کردم که عده معین بشود بنده معتقدم هر چه بیشتر بفرستیم به صلاح کشور است یک دانشجو در اروپا مخصوصاً آنهایی که صدى پنجاه و صدى چهل ارزشان را دولت می‌دهد خرج هر محصل در سال 9500 تومان تمام می‌شود که نصف این را یعنى صدى پنجاه را دولت می‌دهد و صدى پنجاه را خانواده دانشجو می‌دهد در امریکا هر سال خرج هر دانشجو 14600 تومان تمام می‌شود که صدى چهل این را وزارت فرهنگ بدهد و بقیه‌اش را خانواده خود دانشجو تأمین می‌کنند، که آن هم فرق نمی‌کند مال کشور است یک عده‌ای هم هستند که صد درصد همان‌طورى که فرمودند خرجشان را دولت می‌دهد که 64 نفر وزارت فرهنگ فرستاده و 84 نفر هم سازمان برنامه بده عقیده‌ام این است که باید کنترل بشود که در رشته‌هایی که کشور بیشتر احتیاج دارد اینها تحصیل بکنند مخصوصاً براى پزشکى می‌بینیم که خیلى لازم است رشته‌های پزشکى و یا قسمت‌های اولیه پزشکى یا سآنس پزشکى که ما بیشتر لازم داریم در قسمت فیزیک و شیمى، فیزیولوژى، بیولوژى، آسیب‌شناسى. طب قانونى، بهداشت و همین‌طور در قسمت کشاورزى در قسمت کشاورزى حالا خود وزارت فرهنگ ناراحت است براى تکمیل نمودن دانشگاه و دانشکده‌های کشاورزى که در تبریز و شیراز و اهواز باز کرده‌اند در رشته‌های مختلف متخصص نداریم براى آنها متخصص تهیه بشود و در مدت معینى باید برگردند یکى هم وضع برگشتن آنهاست که وزارت فرهنگ اقدام بکند که اینها بعد از خاتمه تحصیل در همان مدتى که طبق آئین‌نامه خودشان ذکر کرده‌اند در همان مدت برگردند که در حقیقت همان منظورى که براى کشور هست انجام بشود بعضى از محصلین هستند که هشت سال 9 سال مانده‌اند و میل دارند در همان کشور‌‌ها بمانند و مراجعت نکنند باید تعهدى گرفته بشود ولى تا حالا تعهد گرفته نشده باید اینها را وادار کنند که بعد از امام تحصیل و بعد از اینکه متخصص شدند و دیپلم گرفتند آنجا نمانند و به کشور برگردند دیگر عرضى ندارم.

رئیس ـ آقاى معاون وزارت فرهنگ.

معاون وزارت فرهنگ ـ عده دانشجویانى که زمینه تحصیلى به ریال دریافت می‌کنند 11 نفر هستند در قسمت احتیاجات که دولت دارد البته پیش‌بینی کردیم که همه ساله میزان احتیاجاتى که کلیه مؤسسات دولتى و وزارت‌خانه‌‌ها دارند از آنها بخواهیم و محصلینى که می‌فرستیم در همان رشته‌‌ها تحصیل کنند در قسمت آزاد هم بخشنامه می‌کنیم به تمام سرپرستى‌‌ها که دولت به فلان رشته بیشتر احتیاج دارد و در این رشته‌‌ها اگر کار کنید به شما احتیاج دارد و این عمل خواهد شد (دکتر امین متشکرم).

رئیس ـ آقاى سلطان‌مراد بختیار.

3- سؤال آقاى سلطان‌مراد بختیار راجع به حداقل و اکثر حقوق و مزایاى پرداختى به کارمندان و جواب آقاى معاون وزارت دارایی.

سلطان‌مراد بختیار ـ سؤال بنده از وزارت دارایی راجع به حداقل و حداکثر حقوقى است که کارمندان دولت و اشخاصى که در دستگا‌ه‌‌های وابسته به دولت هستند چقدر حقوق می‌گیرند این سؤال از وزارت دارایی است بنده استدعا می‌کنم اول آقاى انوارى تشریف بیاورند بفرمایند که این مبلغ چقدر است؟ بعد بنده راجع به جزئیات سؤالم توضیح عرض می‌کنم‏.

رئیس ـ آقاى انوارى معاون وزارت دارایی.

معاون وزارت دارایی (انوارى) ـ در جواب سؤال جناب آقاى سلطان‌مراد بختیار نماینده محترم مبنى بر تعیین حداقل و حداکثر حقوق و مزایا فوق‌العاده که یک نفر از کارمندان و خدمتگزاران ادارات و سازمان‌‌های دولتى در هر ماه دریافت می‌نمایند اینک اقلام مورد سؤال را به شرح زیر به استحضار می‌رسانند.

1) میزان حقوق و کمک ثابت ادارى.

حداقل ماهیانه پایه یک 1152 ریال حداکثر ماهیانه پایه 9 6920 ریال‏

خدمتگزاران جزء حداقل دو هزار ریال. حداکثر 3500 ریال.

2) میزان حقوق کارمندان قضایی حداقل ماهیانه پایه یک 3000 ریال حداکثر ماهیانه پایه یازده 23917.

3) میزان حقوق کارمندان ادارى دادگسترى و ثبت کل.

حداقل ماهیانه پایه یک 1958 ریال. حداکثر ماهیانه پایه 9 10527 ریال‏

خدمتگزاران جزء حداقل سه هزار ریال و حداکثر چهار هزار و پانصد ریال.

4) میزان حقوق و کمک و مزایاى ثابت پایه‌های فرهنگى‏

کمک آموزگارى: حداقل حقوق ماهیانه پایه یک 1152 ریال حداکثر پایه ده 6662 ریال.

(سلطان‌مراد بختیار ـ بنده یک حداقل و حداکثر را سؤال کردم اینها را سؤال نکردم. حالا بفرمائید بعد بنده توضیح عرض می‌کنم)

آموزگارى حداقل پایه یک 1728 ریال حداکثر پایه ده 10612 ریال.

حداقل پایه 1 دبیرى حقوق و کمک 3180 ریال کمک هزینه لیسانس 968 ریال فوق‌العاده تأهل 640 ریال فوق‌العاده فنى 960 ریال جمع 5748 ریال.

حداکثر پایه 10 دبیرى حقوق و کمک 13537 ریال فوق‌العاده تأهل 640 ریال فوق‌العاده فنى 1833 ریال جمع 16010 ریال.

دانشیارى حداقل حقوق پایه 1 دانشیارى 4400 ریال حداکثر حقوق پایه 10 دانشیارى 50 15937 ریال.

استادى حداقل حقوق پایه یک 4750 ریال حداکثر حقوق پایه 10 استادى 17450 ریال.

5) میزان حقوق پایه‌های پزشکى پزشک‌یارى تا پایه 6 حداقل حقوق ماهیانه 3000 ریال حداکثر حقوق ماهیانه 6000 ریال.

توضیح، ارتقاء پزشک‌یاران از رتبه 6 به بالا مستلزم اخذ گواهى‌نامه سیکل متوسطه است که حداکثر حقوق ماهیانه 7800 ریال.

پزشک دومى حداقل حقوق ماهیانه 4000 ریال حداکثر حقوق ماهیانه 400 ریال.

پزشکى یکمى حداقل حقوق ماهیانه 6800 ریال حداکثر حقوق ماهیانه 17680 ریال.

میزان حقوق و مزایاى کارمندان و افسران شهربانى کل کشور.

حداقل حقوق و کمک کارمندان با یک 1152 ریال حق یک نفر گماشته 2180 ریال.

جمع کل دریافتى ماهیانه 3332 ریال حداکثر حقوق و کمک کارمندان پایه 9 6920 ریال حق دو نفر گماشته 4360 ریال‏

جمع کل دریافتى ماهیانه 11280 ریال‏

علاوه بر حقوق و مزایاى ثابت که توضیح گردید مزایاى دیگرى به طور غیرثابت به کارمندان هر یک از طبقات مذکور به شرح زیر پرداخت می‌گردد.

1) فوق‌العاده یویمه در ماموریت‌‌های موقتى در داخله کشور به تفاوت مراتب و رتبه‌‌ها حداقل روزى یک صد و پنجاه ریال و حداکثر روزى 300 ریال.

2) فوق‌العاده بدى آب و هوا حداقل صدى بیست و حداکثر صدى 25 درصد حقوق ثابت ماهیانه.

3) فوق‌العاده خارج از مرکز مأمورین غیربومى شهرستان‌‌ها (به استثناء مأمورین گمرک) که طبق آئین‌نامه مصوب از حیث محل خدمت و نقاط بد آب و هوا متفاوت می‌باشد حداقل صدى 20 و حداکثر صدى 150 حقوق ثابت ماهیانه است.

4) فوق‌العاده اضافه کار حداکثر به میزان روزى سه ساعت به نسبت حقوق دریافتى هر یک از مراتب و در بعضى موارد که طبع کار مقتضى باشد حداکثر تا ماهى پنج هزار ریال به طور مقطوع پرداخت می‌گردد.

ثالثاً) در سایر مؤسسات و بنگاه‌‌ها شرکت‌‌های دولتى که هر یک به موجب قوانین خاصى تشکیل شده حقوق‌‌ها به طور متفاوت و مختلف پرداخت می‌گردد که در صورت لزوم و احتیاج دستور داده می‌شود صورتى که میزان حقوق و مزایاى پرداختى به طورى که منظور نظر است تهیه و مستقیماً به وسیله ریاست محترم مجلس شوراى ملى براى اطلاع تقدیم دارند.

+++

رئیس - آقای سلطان‌مراد بختیار.

سلطان‌مراد بختیار ـ بنده فکر می‌کنم که سؤالى که بنده کردم یا به دولت ابلاغ نشده و یا اینکه درست قرائت نفرموده‌اند براى اینکه آقاى معاون وزارت دارایی که اعدادى را آمدند اینجا قرائت کردند عده از آن اعداد چیزى نفهمیدم آن کسى که این صورت را تهیه کرده شاید نفهمیده که خیلى ساده سؤال کردم که حداقل و حداکثر که در تمام دستگا‌ه‌‌های دولتى حقوق داده می‌شود چقدر است؟ جنابعالى تشریف آوردید اینجا اعدادى خواندید و بنده متوجه نشدم و ثانیاً منظورم این بود که رتبه 9 ادارى چقدر حقوق می‌گیرد رتبه یک چقدر می‌گیرد منظور این بود جنابعالى یا آقاى وزیر دارایی تشریف بیاورید پشت تریبون و بفرمائید فرض کنیم حداقل حقوقى که در این مملکت داده می‌شود 250 تومان است و حداکثر پانزده هزار تومان است این سؤال را کردم که جواب بدهید و این‌طور جواب دادن صحیح نیست براى اینکه وضع سؤال و جواب در مجلس باید طورى باشد که وقتى یکى از آقایان سؤال می‌کند نماینده دولت باید جواب آن سؤال را بدهد نه اینکه یک عده ارقام ثبت بکنند و پشت تریبون قرائت بکنند این کار به نظر بنده توهین به مجلس است، اگر قرار بود بنده یک صورتى ببینیم آن صورت را ممکن بود توى اعلانات دیدم بنده می‌خواستم ببینم که حداقل حقوقى که یک کارمند دولت و حداکثرى که کارمند دیگر دولت می‌گیرد چقدر است چرا دولت می‌آید در بعضى جا‌ها ماهى سى یا چهل هزار ریال پاداش می‌دهد بنده سؤال نکرده بودم که جنابعالى بفرمائید آموزگارى چقدر؟ شهربانى چقدر؟ ادارى چقدر؟ چه قدر و چه جور حقوق می‌گیرد بنده می‌خواهم عرض کنم که در حال حاضر 270 هزار تومان وزارت گمرکات فوق‌العاده وزارت دارایی می‌دهد بنده می‌خواستم اینها را تشریف بیاورید بفرمائید والا هر بچه خیابانى ممکن است از یک کسى بپرسد که حداقل و حداکثر حقوق‌‌ها چیست و جواب بدهد. جنابعالى اطلاع دارید که تمام فوق‌العاده‌ای که در دستگا‌ه‌‌ها بدهند در شهر تهران است و چند است و چند شهر دیگر براى همین هم هست که کارمند دولت غیر تهران و چند جاى دیگر خدمت نمی‌کند این جواب سؤال بنده نبود. جواب این بود که تشریف بیاورید بگوئید که چرا ما اینقدر حقوق می‌دهیم به یک نفر که کار می‌کند فرض کنید 15 هزار تومان به یک کسى دیگر 97 تومان به یک پرستار داده می‌شود هى سر و صدا است دولت می‌آیند و می‌گویند که ما می‌خواهیم سطح زندگى مردم را بالا ببریم بنده ادعا می‌کنم که این‌طور نیست بلکه هزینه زندگى را بالا می‌برند چرا تفاوت حقوق دو نفر که هر دو کارمند دولت هستند فرض کنید 1475 تومان باشد و جنابعالى تشریف بیاورید بفرمائید که بقیه را صورت می‌آوریم براى مقام ریاست بنده مقصودم این بود که تفاوت حقوق معلوم بشود که شما بدانید وقتى 97 تومان به یک کارمند حقوق می‌دهید این مجبور است که بقیه خرجش را تأمین کند یا باید برود بدزدد و اگر ندزدید باید بمیرد (یکى از نمایندگان ـ یا بمیرد). نه مسلماً نمی‌گذارد بمیرد از هر کجا که باشد در می‌آورد. بنده استدعایم اینست که اگر لازم شد و یا مقام ریاست امر فرمودند جواب سؤال بده داده بشود. بنده قربان از این اعداد چیزى نفهمیدم استدعا می‌کنم امر بفرمائید جواب سؤال بنده را بدهند.

رئیس ـ آقاى معاون وزارت دارایی.

معاون وزارت دارایی ـ سؤال جناب آقاى سلطان‌مراد بختیار این است «تعیین فرمائید که حداقل و حداکثر حقوق و مزایا و فوق‌العاده‌ای که یک نفر از کارمندان و خدمتگزاران ادارات و سازمان‌‌های دولتى در هر ماه دریافت می‌کنند چقدر است؟» این سؤال ایشان است ما در جواب این سؤال در هر طبقه‌ای که بوده حداقل و حداکثرش را معین کردیم و این صورتى که بنده خواندم هم حداقلش معین است و هم حداکثرش پیداست کجایش را آقا نفهمیدید؟ این هم حداقل دارد و هم حداکثر.

رئیس ـ مزایا هم دارد.

معاون وزارت دارایی ـ مزایا را هم ثبت کردیم در صورتى که اینجا سؤال نشده بنده عرض می‌کنم که طبقات کارمندان در وزارت‌خانه‌‌ها حقوقشان مختلف است (سلطان‌مراد بختیار ـ بنده استدعایم این است که تعیین بفرمائید حداقل و حداکثر حقوق و مزایایی که در سازمان‌‌های دولتى داده می‌شود چقدر است؟ یعنى غیر از آنچه که در بودجه هست). عرض کردم سازمان برنامه بنگاه راه‌آهن، اینها هر کدام حقوقشان مختلف است اگر لازم باشد دستور می‌دهم تهیه کنند و براى جنابعالى بیاورند.

سلطان‌مراد بختیار ـ پس قربان اجازه بفرمائید هر وقت جواب سؤال بنده تهیه شد آن وقت بنده سؤال را طرح بکنم.

رئیس ـ بسیار خوب صورتش را می‌فرستند.

معاون وزارت دارایی ـ غیر از این صورت که تهیه شده هر چه بفرمائید براى شما فرستاده می‌شود.

4- مذاکره در گزارش کمیسیون بازرگانى راجع به اتاق‌‌های بازرگانى و ارجاع به کمیسیون‏

رئیس ـ کلیات شور اول گزارش کمیسیون بازرگانى مطرح بود. آقاى دکتر مشیر فاطمى به عنوان مخالف صحبت کرده‌اند حالا نوبت آقاى مهدى ارباب است.

مهدى ارباب ـ در موقع بیانات مخالف این گزارش متأسفانه بنده نبودم تا اصغاء کرده باشم و آنچه که باید اینجا جواب عرض کنم حاضرالذهن باشم موافقت بنده هم مشروط است البته اتاق بازرگانى وجودش لازم است اتاق بازرگانى یکى از ارگان مهم اقتصاد هر کشورى است (صحیح است) و باید وجود داشته باشد. اما به مفهوم واقع (صحیح است). این‌طور که اتاق تشکیل می‌شود در تهران ما نمونه می‌بینیم افراد دلالى می‌کنند کارت‌های بازرگانى را جمع‌آورى می‌کنند و به اعتبار آن کارت‌‌های جمع‌آورى شده یک عده مخصوص یعنى همان‌هایی که سال پیش بوده‌اند و سال جلوتر بوده‌اند اینها مجدداً انتخاب می‌شوند و شهدالله به درد‌های بی‌درمان بازرگانانى که داراى سرمایه کمى هستند و باید با یک سرمایه کوچکى ادامه شغل بدهند و امرارمعاش بکنند توجهى که لازم است نمی‌شود در صورتى که به شهادت عموم به بازرگان درجه دو و سه توجه نمی‌شود به علاوه در این لایحه در تبصره ماده اول نوشته شده که تشخیص محل‌‌های اتاق بازرگانى پس از جلب نظر مشورتى اتاق بازرگانى تهران با وزارت بازرگانى است (ابتهاج ـ این غلط است). این هم صحیح نیست براى اینکه در‌آمدهایی که از کالا‌های وارده به نام اتاق بازرگانى می‌گیرند هر چه در ولایات و سرحدات اتاق بازرگانى کمتر وجود داشته باشد به نفع اتاق بازرگانى تهران است که اینجا با تجلیل و تکمیل و تمام این وسایلى که ملاحظه می‌فرمائید بر‌قرار است اما یک اتاق بازرگانى فرضاً در یزد سهمیه است را بهش نمی‌دهند. باید 50 مرتبه تقاضا بکند تمنى بکند سهم او را بدهند و نمی‌دهند و همین‌طور شاید اتاق بازرگانى مرکز تشخیص داده که در بندر پهلوى که یکى از بنادر بازرگانى قدیمى است اتاق ندهند (ابتهاج ـ همین‌طور هست). هست که دیگر بدتر عرض کردم جناب آقاى وزیر فعلى بازرگانى دیگر ممکن است باید که او نوکر اتاق بازرگانى تهران باشد و او موافقت نکند این نمی‌شود این طریق بایستى معین بشود بایستى این‌طور باشد که در تمام نقاطى که تاجر وجود دارد در یک حدود وعده معین و جریان بازرگانى مشخص اتاق هم لازم هست، اگر در تهران لازم نیست آنجا هم لازم نیست اگر مردم عوارض می‌پردازند خودشان هم باید اتاق بازرگانى داشته باشند با قیمومیت اتاق بازرگانى مرکز و وزارت بازرگانى نمی‌شود یک حق اقتصادى را از یک عده‌ای که دور مرکز سکونت دارند و جان می‌کنند سلب کرد این صحیح نیست (صحیح است) (ابتهاج ـ خود آقاى خرازى هم موافقند). مطلب دیگر اینکه در این ماده بیست می‌گوید درآمد‌های حاصله مذکوره در ماده 19 در حساب مخصوص به نام اتاق بازرگانى هر نقطه در بانک ملى ایران ریخته می‌شود و طبق آئین‌نامه‌ای که از طرف اتاق بازرگانى تهران پیشنهاد و به تصویب وزارت بازرگانى خواهد رسید به مصرف می‌رسد. اگر جناب اجل اکرم اعظم اتاق بازرگانى تهران خواست همه را به مصرف خودش برساند تکلیف جا‌های دیگر چیست؟ (صحیح است) من موافقت با اصل لایحه دارم منتهى شرایطش صحیح نیست موادش قابل اصلاح است پیشنهاد هم تقدیم می‌کنم آقایان هم از نظر حفظ حقوق موکلین خودشان البته پیشنهاد‌های لازم را می‌دهند و اصلاحات لازمى که واقعاً باید بشود در این لایحه بشود که فردا مردم گرفتار یک بدبختى تازه‌ای نشوند.

رئیس ـ آقاى عمیدى نورى مخالفید؟ (عمیدى نورى ـ بله) بفرمائید.

خرازى (مخبر کمیسیون بازرگانى) ـ دو نفر صحبت کردند اجازه بدهید بنده توضیح بدهم.

رئیس ـ آقاى عمیدى نورى اجازه داده شده بعد از ایشان.

عمیدى نورى ـ  لایحه اتاق بازرگانى که فعلاً مطرح است به نظر بنده به کیفیتى که حالا آمده به مجلس قابل طرح نیست (صحیح است). براى اینکه یکى از مواد این لایحه بلکه چند ماده‌اش مربوط به درآمد کشور است و این می‌بایستى در کمیسیون دارایی مطرح شده باشد و در آنجا رسیدگى شده باشد و گزارش کمیسیون دارایی هم بیاید، از جمله قسمت پنجم ماده 20 است که عوارضى که به نام اتاق‌های بازرگانى از بانک‌‌ها و شرکت‌‌ها و بازرگانان و اصناف وابسته به بازرگانى گرفته می‌شود آن معادل است با صدى یک و نیم مالیات این یک ماده کاملاً مالیاتى و کاملاً دارایی است (صحیح است) و بنده می‌بینم این لایحه منحصراً به امضاى رئیس کمیسیون بازرگانى آقاى اخوان است و اصلاً به کمیسیون دارایی نیامده بنابراین از نظر آئین‌نامه‌ای بنده خواستم این نکته را در شور کلیات به عرض برسانم و عرض کنم که این اشکال را دارد به علاوه واقعاً این پولى که گرفته می‌شود به نام صدى یک و نیم که شاید از آنچه تا به حال بوده است بیشتر هم باشد و از تمام طبقات به نام اصناف و تجار و بازرگانان حتى وکلاى عدلیه گرفته می‌شود (خرازى ـ از وکلا نیست). سابق می‌گرفتند در پیش آگهى‌‌ها که می‌فرستادند آقایان مجموع این وجوه متمرکز می‌شود در تهران و اتاق بازرگانى تهران که البته به همه شان بنده ارادت دارم و به جناب آقاى خرازى که بنده با ایشان هم‌مدرسه

+++

بودم در دارالفنون به ایشان ارادت دارم خودشان هم می‌دانند بنده معتقد هستم. این صدى یک و نیم که در تمام مملکت گرفته می‌شود و متمرکز می‌شود در تهران در اتاق بازرگانى و حتى بنده شنیدم من نمی‌دانم شنیدم که بعضى از این وجوه در بعضى از بانک‌‌های دیگر به معاملات می‌رود (خرازى ـ تکذیب می‌کنم). و از این وجوه استفاده می‌شود بنده این را شنیدم و جاى تعجب است ک چطور ایران شنیدم و جاى تعجب است که چطور پولى که از مردم گرفته می‌شود براى اتاق بازرگانى مملکت و مملکت هم منحصر به تهران نیست تمام استان‌‌ها و شهرستان‌‌ها ما می‌بایستى اگر همچو پولى و همچو نزولى گرفته می‌شود که نمی‌داند اتاق بازرگانى چه بکند که یا عمارت بخرد. ضمیمه اتاق بازرگانى بکند چاى خانه بخرد چه بکند که بنده مکرر رفتم آنجا و گزارشش را در اتاق بازرگانى شنیدم یا مازادش را بانک تأسیس بکند یا شرکت بر‌پا بکند این آقا حق مردم شهرستان‌هاست (صحیح است) و من با این گزارش مخالف هستم براى اینکه این لایحه اتاق بازرگانى تهران است عملاً این طور است به این جهت بنده معتقد هستم که مطالعه کامل به این کیفیت نشده این باید بیاید به کمیسیون دارایی و از این جهت هم رسیدگى بشود و معلوم بشود چه باید بشود اشکال دیگرى که بنده در این لایحه می‌بینم در ماده 24 است که به نظر بنده خیلى مهم است و آن اینست که در اینجا معاملات خارجى را براى تجار منحصر به شرایطى کرده که بنده آن شرایط را قبول دارم على‌الاصل اما تشخیص اینکه کسى واحد این شرایط هست یا نیست منحصراً در اختیار اتاق بازرگانى است یعنى حق اعتراض و ایرادى به نظرى که اتاق بازرگانى می‌دهد در این لایحه پیش‌بینی نشده یعنى اگر یک شخص بخواهد معامله خارجى بکند طبق ماده 24 بایستى واجد یک شرایطى باشد و تشخیص آن با اتاق بازرگانى داده شده است معنى این کار چیست؟ یعنى کار رقیبى به دست رقیب دیگرى سپرده شده که آن رقیب منحصراً اراده او حکومت می‌کند بدون این که حق اعتراضى نسبت به این موضوع باشد بنده خودم در صنف دیگرى هستم که به نام صنف وکیل دادگسترى است و راجع به وکلاى دادگسترى هم تقریباً یک چنین چیزى هست در قانون ما که هر کس پروانه بخواهد باید کانون و کلا بدهد اما آنجا یک حق اعتراضى ما قائل شدیم که اگر کانون وکلا رد کرد آن اعتراض را و منطبق با قانون نبود تقاضا کنند حق دارد برود مرتبه بالاتر به محاکمه انتظامى شکایت کند و رأیش را ملغى کند ولى اینجا منحصراً این اختیار دربست در اختیار اتاق بازرگانى است اتاق بازرگانى هم از تجار محترم کشور ما هستند ممکن است یک تاجر محترم دیگرى بخواهد پروانه بگیرد براى معاملات خارجى این بگوید پروانه نمی‌دهم این شخص برود یکى شکایت کند؟ کدام مرجع به حقش رسیدگى کند؟ این یک اشکال عمده است که به نظر بنده باید حل شود و البته هم باید شرایطى باشد که هر کس بدون جهت در معاملات خارجى بدون اینکه صلاحیت داشته باشد وارد نشود که باعث جریاناتى بشود و هم جلو این اختیار نامحدودى که به اتاق بازرگانى داده می‌شود گرفته شود این بود مخالفتى که بنده داشتم و عرض کردم (احسنت)

رئیس ـ این لایحه شور اولش است همین‌طور که آقاى عمیدى نورى گفتند صدى نیم نسبت به عوارضى که براى اتاق بازرگانى گرفته می‌شود اضافه شده نسبت سابق، سابق یک درصد بوده و حالا شده یک و نیم درصد بدیهى است که به کمیسیون دارایی هم باید برود البته در شور دوم می‌فرستم به کمیسیون دارایی (صحیح است) آقاى خرازى.

خرازى (مخبر کمیسیون بازرگانى) ـ بنده از همکاران محترم تمنى دارم که به عرایض ناقابل بنده توجه بفرمایند هر کدام که مطابق میل و عقیده‌شان نبود تشریف بیاورند اینجا توضیح بدهند یا توضیح بخواهند آقایان باید توجه داشته باشند در اسفند ماه 1309 در زمان اعلیحضرت فقید که قانون انحصار تجارت خارجى از تصویب مجلس شوراى ملى گذشته تا به حال از نظر اینکه کار‌ها همه در تهران متمرکز شده و به اصطلاح معروف هر کس به بخارى نزدیک‌تر است بیشتر گرم می‌شود اغلب بلکه اکثر و اگر اغراق تصور نفرمائید قرة فعالة اقتصادى در تهران تمرکز پیدا کرده و این یکى از عیوب قانون انحصار تجارت خارجى است که تهران بی‌حد و اندازه بزرگ شده و شهرستان‌‌ها علاوه بر اینکه تجار و ملاکینش به تهران رو آورده‌اند و مقیم شده‌اند طبقات متوسطش هم مانند زارع و کشاورز هم از نظر اینکه تهران نان ارزان است ظلم و تعدى و ستم مأمورین کمتر است و آزادانه می‌توانند زندگى کنند آمده‌اند اینجا بنده به شهادت آقایان با اینکه وکیل تهران هستم هیچ‌ وقت از این تمرکز هستم براى اینکه ایران عبارت از تهران نیست تمام شهرستان‌‌های ایران جزء ایرانست و ما علاقه‌مندیم که همه ایرانی‌‌ها در رشته‌های مختلف و در کلیه شئون اجتماعى کشور ترقى بکنند و کار منحصر به تهران نباشد ولى متأسفانه این عمل نشده و باز به شهادت خود همکاران محترم بنده همیشه داراى این عقیده بوده و از این تز دفاع کرده‌ام که دولت باید مقرراتى وضع کند که مردم با رضایت و رغبت و حتى آوانتاژ‌هایی راجع به شهرستان‌‌ها مقرر کنند که در تهران نباشد و مردم ولایات برگردند به شهرستان‌‌ها و شهرستان‌‌ها خالى از سکنه نباشد (مهندس جفرودى ـ این لایحه اتاق بازرگانى است). اجازه بفرمائید این لایحه عنوان خاصى دارد ولى لایحه آزادى تجارت که از تصویب مجلس سنا گذشته و آمده دو مرتبه هم در همین محضر آقایان محترم طرح شده و آقایان هى رأى سکوت داده‌اند، آن منظور آقایان را تأمین می‌کند بنده چون خودم افتخار این را دارم که بازرگان کوچکى هستم بازرگان یکى باید سرمایه داشته باشد و یکى سرو کارش با عدد باشد اینکه جناب آقاى عمیدى نورى فرمودند که این لایحه مالى است و باید به کمیسیون دارایی مجلس برود، با اینکه بنده خودم افتخار همکارى دارم در کمیسیون دارایی و ایشان هم عضو کمیسیون بازرگانى مجلس هستند و هم عضو کمیسیون دارایی (عمیدى نورى ـ بنده در کمیسیون بازرگانى نیستم). بله تشریف نمی‌آورید (عمیدى نورى ـ عضو نیستم) عرض کنم براى اینکه رفع اشتباه بشود اولاً این درآمد به هیچ‌وجه ارتباطى با درآمد مملکت ندارد براى اینکه هر کس صد تومان مالیات می‌دهد 15 ریال هم می‌دهد براى مخارج اتاق بازرگانى هیچ ربطى به درآمد دولت ندارد تجار با نهایت رغبت و میل در موقع پرداخت مالیاتشان این مبلغ را می‌پردازند همین‌طور شرکت‌های تجارتى، توجه بفرمائید از آقایان وکلاى دادگسترى هم این مبلغ گرفته نمی‌شد، مقام ریاست هم که فرمودند این در کمیسیون اضافه شده این در کمیسیون اضافه نشده این قانون چندین سال است در قانون مالیات بر درآمد که در سال پیش از کمیسیون مشترک مجلسین گذشت اول صدى یک بود تبدیل شد به صدى یک و نیم (مهندس هدایت ـ رد شد دو مرتبه گذاشتند). عرض کنم آقایان بنده یک خواهشى کردم عرض کردم به عرایض ناقابل بنده توجه بفرمائید بعد هم بیائید اینجا جواب بدهید اینکه گفته شد درآمد شهرستان‌‌ها را اختصاص می‌دهند قانون هم همین‌طور است و آن را دارایی‌های شهرستان‌‌ها بدون اینکه منتقل به تهران کنند در اختیار اتاق بازرگانى آن شهرستان‌‌ها می‌گذارند (ابتهاج ـ این‌طور نیست، مال بندر پهلوى این‌طور نیست، هیچ‌جا این‌طور نیست). آن وقت از تهران هم به طور متوسط تا حالا سالى یک میلیون و دویست هزار ریال به بعضى نقاط یعنى شهرستان‌هایی که درآمد اتاقشان کفایت خرجشان را نمی‌کند از محل اتاق تجارت تهران به آنها کمک شده بنده براى اینکه مؤید نظریات همکاران محترم مخصوصاً نمایندگان شهرستان‌‌ها باشم دو تا آمار براى آقایان اینجا تهیه کرده‌ام که به عرض مجلس محترم می‌رسانم یکى تعداد کارت‌‌های بازرگانى است که در سال 354 براى تهران صادر شده و یکى هم آمار کارت‌‌های بازرگانى است که در شهرستان‌‌ها صادر شده یکى هم درآمد اتاق بازرگانى تهران است. یکى هم درآمده‌ای اتاق‌های بازرگانى شهرستان‌‌ها هست، صورت ریزش هم هست ولى بنده نمی‌خواهم وقت مجلس محترم را بگیرم هر کدام از آقایان محترم که علاقه دارند سؤال بفرمایند بنده عرض می‌کنم که شهرستانشان چقدر بازرگان دارد. عرض کنم در تهران جمعاً 3025 برگ کارت بازرگانى صادر شده و در تمام شهرستان‌‌ها 614 برگ. خوب آقایان توجه کنید که چقدر کار در تهران متمرکز شده بی‌جهت در تهران تن‌ها 3025 کارت صادر شده و در تمام شهرستان‌‌ها 914 برگ. یکى از همکاران محترم آقایان کدیور فرمودند در مشهد چند تا کارت صادر شده مشهد مرکز استانى است که به عقیده بنده یکى از استان‌‌های اقتصادى ما خراسان است البته یکى هم آذربایجان است. ولى خراسان اگر آقایان به جغرافیایش توجه داشته باشند داراى منطقه حاره است معتدله است سرد‌سیر هم هست یعنى انواع و اقسام محصولات کشاورزى در آنجا به عمل می‌آید که براى صادرات ما بسیار مفید است در مشهد که مرکز استان است 15 برگ کارت بازرگانى صادر شده یعنى 15 نفر تاجر در مشهد کار تجارت خارجى می‌کنند. حالا اگر آقایان دیگر هم بخواهند بنده هم را دارم تنها جایی که زیادتر است از سایر جا‌ها تبریز است که 137 برگ کارت بازرگانى صادر شده یعنى در تهران سه برابر هم زیادتر است تمام شهرستان‌‌ها کارت بازرگانى صادر شده اما آمدیم درآمد. اتاق‌‌های بازرگانى عرض کنم درآمد اتاق بازرگانى تهران 308، 246، 8 ریال است تمام شهرستان‌‌ها 224، 619، 1 ریال است درآمد سال 1335 است اما در جلسه قبل همکار محترم بنده جناب آقا دکتر مشیر فاطمى نسبت به این لایحه تذکراتى فرمودند یا اعتراضاتى فرمودند بنده حق می‌دهم به آقایان نمایندگان محترم شهرستان‌‌ها و بایستى اگر آقایان علاقه‌مند هستند که شهرستان‌‌ها از این وضع خارج بشوند. جزایر و بنادر خلیج فارس و سایر سرحدات ما این‌طور بی‌سکنه نباشد و مردم براى کار و کسب به سواحل عمارات نروند یعنى یک بام و دو هوا نباشد که یک بام باشد یک طرفش سد باشد و یک طرف دیگر گرم باشد مثلاً بلوچستان که حالا مورد توجه دولت‌‌ها و شخص اعلیحضرت همایون شاهنشاهى است باید خدمت آقایان عرض کنم از وقتى که هندوستان تقسیم شد به هند و پاکستان مطمئن باشید بین 95 الى یک صد هزار نفر از اهالى بلوچستان ما رفته‌اند پاکستان در کارخانجات آنجا کار می‌کنند در صورتى که باز اگر به اوضاع اقتصادى هند توجه داشته باشید وقتى این مملکت تقسیم شد اصلاً پاکستان یک قلم محصول صنعتى

+++

نداشت یعنى یک دوک نخریسى نداشت، یک کیلو قند تولید نمی‌کرد و حالا باید خدمت آقایان عرض کنم متجاوز از سه میلیون دوک نخریسى و پارچه‌بافى دارد و ضمناً هم سالى هفتصد هزار تن قند و شکر تهیه می‌کند که سد هزار تن را خودش مصرف می‌کند و ششصد هزار تن بقیه را صادر می‌کند. این مطالبى که خدمت آقایان عرض می‌کنم با مطالعه است با آمار است اغراق نگفته‌ام. آقایان کار‌ها در تهران متمرکز شده و نتیجه آن هم این بوده است که شده ملاحظه بفرمائید یک کسى می‌خواهد مسافرت برود می‌گویند بیا مرکز گذرنامه بگیر می‌خواهد حج برود می‌گویند که بلیط دو سره هواپیما را در تهران بگیر خوب نمی‌خواهد با طیاره برود با یک چیز دیگر می‌خواهد برود یا فرض بفرمائید کمیسیون ارز است الان لایحه‌ای از تصویب کمیسیون بازرگانى و دارایی گذشته راجع به اینکه قانون ارز را بانک ملى اجرایش را عهد بگیرد و در تمام شهرستان‌‌ها هر کس براى امور بازرگانى و یا مسافرت می‌خواهد ارز بگیرد به شعبه بانک ملى مراجعه کند و به او ارز بدهند اینها را باید کمک بفرمائید بشود ولى اینکه نسبت می‌دهند. اتاق بازرگانى تهران که عمارت خریده یا بوده‌اش در بانک‌‌های دیگر است بنده اینجا صریحاً عرض می‌کنم. خود آقاى تجدد وزیر بازرگانى که بنده افتخار همکاریشان را در اتاق بازرگانى داشتم می‌دانند تمام وجوه مازاد درآمد‌های مستمر که همان یک و نیم درصد مالیات بر درآمد باشد و درآمد‌های دیگر که بر حسب قوانین دریافت می‌شود راجع به سرتى فیکادورژین یا حتى داورى یا غیره تمام در بانک ملى ایران شعبه مرکزى متمرکز می‌شود و در هیچ بانکى تا حالا اتاق بازرگانى تهران یک دینار از وجوه خودش را نگذاشته و یک دینار هم غیر از آن بودجه‌ای که به وزارت بازرگانى پیشنهاد شده پرداخت نشده و به مصرف دیگر نرسیده اما ما آمدیم سر این تذکرى که داده شد بنده هم حق می‌دهم همین آقاى وزیر بازرگانى یک آدم متجددى است اسم بامسمایی است بنده از آن افرادى هستم که طرفدار این هستم که تمام نقاطى که اهمیت بازرگانى دارد اتاق بازرگانى داشته باشد (صارمى‏ ـ بدون اینکه آقا بالا سر داشته باشد). اجازه بفرمائید ولى چیزى که هست شما ملاحظه می‌فرمائید برادر محترم بنده آقاى دشتى و یا آقاى بوشهرى هم شاید خوششان نیاید بوشهر یک موقعى اهمیت بازرگانى مهمى داشت یعنى قبل از این که راه تبدیل به راه‌آهن بشود و بندر خرمشهر و بندر شاهپور مرکزیت پیدا کند. بوشهر یکى از بنادرى بود که مهم‌ترین بنادر خلیج فارس بود و اهمیت بازرگانیش حتى از تهران زیادتر بود با همین بندر پهلوى که آقاى ابتهاج همکار محترم وکیلش هستند و حق دارند دفاع کنند قبل از این که روسیه تزارى تبدیل به شوروى شود و تجارت دست تجار و کارخانجات و سازندگان محلى بود بندر پهلوى یکى از بنادر مهم محسوب می‌شد لیکن متأسفانه چون حالا در کشور همسایه ما تجارت صد درصد با دولت است آن اهمیت سابق را ندارد بوشهر تمام درآمد بازرگانیش در سال پانصد تومان است یعنى از محل 15 درصد درآمد بوشهر پانصد تومان است کارت بازرگانیش را هم بنده عرض می‌کنم 28 نفر کارت بازرگانى گرفته‌اند خوشبختانه از مشهد که مرکز استان است زیادتر گرفته‌اند.

رئیس ـ آقاى خرازى رعایت وقت را هم بفرمائید.

خرازى ـ الان تمام می‌شود (صارمى ـ اگر این‌طور باشد بوشهر بدتر از این هم می‌شود). عرض کنم این هم که جناب آقاى عمیدى نورى فرمودند که در ماده 24 قید شده منحصراً کارت بازرگانى را اتاق بازرگانى منحصراً کارت بازرگانى را اتاق بازرگانى تهران می‌دهد همچو چیزى نیست در هر شهرستان مطابق قانون خود اتاق‌های بازرگانى محل کارت بازرگانى می‌دهد البته در تهران هم کارت را اتاق بازرگانى می‌دهد آقایان در تجارت هم مثل سایر چیزهایمان تا وضعمان عوض نوشد ما نمی‌توانیم در مقابل این ترقیاتى که ممالک راقیه کرده‌اند قد علم کنیم و بنده دو مملکت را براى مثال عرض می‌کنم. یکى آلمان و یکى ژاپن در جنگ هر دو شکست خوردند هر دو له شدند و خرد شدند و حالا وضعشان طورى شده که در 1956 بین 14 الى 15 درصد صادراتشان از قبل جنگ یعنى از قبل از 1939 زیادتر بوده است. جناب آقاى عمیدى نورى اگر بخواهند همین طورى اشخاص تجارت بکنند و وزارت بازرگانى و اتاق بازرگانى اشخاص را نشناسد نمی‌شود از خارجه مکاتبه می‌کنند و می‌گویند که فروشندگان کثیر کیست فروشندگان سبزه کیست فروشندگان پنبه کیست وارد‌کنندگان آهن کیست؟ اینها را باید بشناسند تقاضاى کارت هم یک شرایطى دارد تحت آن شرایط که تا حالا بوده بنده سراغ ندارم یک بازرگانى بایدى بگوید که آقا من رفتم مطابق مقررات مراجعه کردم به بنده کارت بازرگانى ندادند چه در تهران و چه در شهرستان‌‌ها داده شده بنده خیلى معذرت می‌خواهم وقت آقایان را گرفتم امیدوارم در مواد یک به یک توضیحات لازم بدهم و آقایان قانع بشوند که این قانون را زودتر بگذرانند که انشاالله اوضاع بازرگانى یک سرو صورتى بگیرد.

رئیس ـ آقاى وزیر بازرگانى.

وزیر بازرگانى (تجدد) ـ بنده با اظهاراتى که چند نفر از همکاران کردند تشخیص می‌دهم که این لایحه باید مجدداً برگردد به کمیسیون و در آنجا نمایندگان محترم نظر خود را بدهند بهتر خواهد بود همین قدر حضور آقایان عرض کنم دولت به هیچ‌وجه فرقى بین اتاق بازرگانى تهران و اتاق بازرگانى بوشهر نخواهد گذاشت (احسنت) و باز هم می‌گویم چون اعتراض کرده بودن یکى از آقایان راجع به تمرکز وجوه اتاق بازرگانى در بانک‌های دیگر و آقاى خرازى گفتند که اتاق بازرگانى تهران وجوهش در بانک ملى است بنده جداً تکذیب می‌کنم و هیچ چیزى نیست.

رئیس ـ طبق تقاضاى آقاى وزیر بازرگانى لایحه اتاق بازرگانى برمی‌گردد به کمیسیون.

5- طرح گزارش کمیسیون خارجه راجع به سازمان و مقررات استخدامى وزارت امور خارجه‏

رئیس ـ گزارش کمیسیون خارجه راجع به سازمان وزارت امور خارجه مطرح است قرائت می‌شود.

(به شرح آتى قرائت شد)

گزارش از کمیسیون امور خارجه به مجلس شوراى ملى‏

لایحه شماره 2295 دولت راجع به سازمان و آئین‌نامه استخدامى وزارت امور خارجه در کمیسیون امور خارجه مورد رسیدگى قرار گرفت و براى مداقه بیشتر به سو کمیسیونى مرکب از پنج نفر آقایان اعضاء کمیسیون خارجه ارجاع و این سو کمیسیون در جلسات عدیده با حضور آقاى وزیر امور خارجه به مواد آن رسیدگى و با اصلاحات لازم جهت تصویب به کمیسیون تقدیم و کمیسیون نیز در چند جلسه نظریه سو کمیسیون را مطالعه و با اصلاحاتى در جلسه 13 دى ماه 35 به تصویب رساند و جهت اظهارنظر به کمیسیون محترم استخدام ارجاع گردید.

کمیسیون مزبور نیز در جلسه 21 بهمن ماه 35 با اصلاحاتى آن را تصویب و این اصلاحات نیز در جلسه هفتم اسفند ماه 35 در کمیسیون امور خارجه مورد دقت قرار گرفت و مورد تأیید واقع و با مختصر اصلاح عبارتى تصویب و اینک ضمن ماده واحده‌ای گزارش آن را تقدیم و تقاضاى تصویب دارد.

مخبر کمیسیون امور خارجه محسن مرآت اسفندیارى.

ماده واحده مجلس شوراى ملى قانون سازمان و استخدام وزارت امور خارجه را که متضمن 72 ماده می‌باشد تصویب می‌نماید

فصل اول.

سازمان وزارت امور خارجه.

قسمت اول: سازمان مرکزى.

قسمت دوم: سازمان نمایندگى‌های شاهنشاهى.

فصل دوم.

طبقات کارمندان وزارت امور خارجه.

قسمت اول: طبقه سیاسى و کنسولى.

قسمت دوم: دوم ادارى.

فصل سوم.

طبقات سیاسى و کنسولى و ارتقاء.

قسمت اول: مقامات سیاسى و کنسولى.

قسمت دوم: ارتقاء.

فصل چهارم.

اعزام مأمور به خارجه.

سازمان وزارت امور خارجه.

فصل اول.

سازمان وزارت امور خارجه‏

ماده 1- سازمان وزارت امور خارجه به قرار زیر خواهدبود:

قسمت اول: سازمان مرکزى.

قسمت دوم: سازمان نمایندگی‌ها. شاهنشاهى در خارجه.

قسمت اول سازمان مرکزى.

الف) حوزه وزارتى:

وزیر امور خارجه،

معاون سیاسى و پارلمانى،

معاون ادارى،

شوراى عالى سیاسى،

تشریفات،

مشاورین حقوقى،

منشى مخصوص وزیر،

منشى مخصوص معاونین.

اداره رمز.

بازرسان وزارتى.

اداره محرمانه.

ت) مدیر کل سیاسى که مسئول ادارات زیر می‌باشد وزیر نظر معاون سیاسى انجام وظیفه می‌نماید.

1- اداره اول سیاسى.

2- اداره دم سیاسى‏

3- اداره سوم سیاسى.

4- اداره چهارم سیاسى.

5- اداره پنجم سیاسى.

امور مربوط به مناسبات سیاسى با کشور‌های خارجه میان این ادارات تقسیم می‌شود.

6- اداره اطلاعات و مطبوعات.

7- اداره امور اقتصادى.

8- اداره امور مرزى و نقشه‌بردارى.

9- اداره روابط فرهنگى.

10- اداره سازمان‌های بین‌المللى.

11- اداره عهود و امور حقوقى.

12- اداره همکاری‌های بین‌المللى.

ج) مدیر کل ادارى که مسئول ادارات زیر می‌باشد وزیر نظر معاون ادارى انجام وظیفه می‌نماید.

1- اداره انتظامات.

2- اداره حسابدارى.

3- اداره دفتر و بایگانى.

4- اداره کارگزینى.

5- اداره کتابخانه

+++

6- اداره تابعیت و مهاجرت و پناهندگان.

7- اداره سجلات و احوال شخصیه.

8- اداره گذرنامه و روادید.

9- اداره ترجمه.

تبصره عده کارمندان سازمان وزارت امور خارجه طبق صورت پیوست تعیین می‌گردد.

ماده 2 ـ معاون ادارى وزارت امور خارجه از میان مأمورین عالى‌رتبه آن وزارت که استحقاق به مقام سفیر کبیر کار‌برى داشته باشد انتخاب خواهد شد.

ماده 3 ـ معاون ادارى براى مدت پنج سال بنا به پیشنهاد وزیر امور خارجه و با تصویب هیئت وزیران تعیین می‌گردد.

در صورت فوت یا استعفاء و یا احراز عدم صلاحیت تجدید انتخاب به ترتیب فوق صورت خواهد گرفت معاون ادارى چنانچه از سمت خود استعفاء دهد حق مأموریت خرج را تا انقضاء دوره پنج ساله نخواهد داشت.

ماده 4 ـ مدیران کل و رئیس تشریفات باید لااقل مقام وزیر مختار و رؤساى ادارات سیاسى باید لااقل داراى مقام رایزنى سفارت کبرى و رؤساى سایر ادارات لااقل داراى مقام رایزنى سفارت باشند.

ماده 5 ـ اعضاى شوراى سیاسى براى شور در مسائل سیاسى از بین سفیر کبیران کاربرى و وزیر مختاران از طرف وزیر مختاران از طرف وزیر امور خارجه تعیین می‌شوند عده اعضاى شوراى مزبور حداکثر 11 نفر خواهد بود.

ماده 6 ـ ریاست شوراى عالى سیاسى با وزیر امور خارجه می‌باشد و در غیاب از معاون سیاسى قائم‌مقام وى خواهد بود.

ماده 7 ـ شوراى عالى سیاسى آئین‌نامه طرز کار و وظایف خود را تنظیم می‌نماید و پس از تصویب وزیر امور خارجه به موقع اجرا خواهد گذاشت.

ماده 8 ـ مشاورین حقوقى وزارت امور خارجه از بین حقوقدانان درجه اول تعیین می‌شوند در صورتى که از بین استادان دانشگاه انتخاب شوند وزارت امور خارجه در حدود اعتبارات مصوبه حق‌الزحمه به آنان پرداخت خواهد نمود.

ماده 9 ـ بازرسان وزارتى از میان مأمورین عالی‌رتبه وزارت امور خارجه که مقام آنان کمتر از رایزن سفارت کبرى نباشد انتخاب می‌شود و عده آنان حداکثر ده نفر خواهد بود براى هر یک از ادارات نیز مشاور تعیین می‌گردد این مشاورین از بین دبیر اول‌‌ها و یا رایزن‌‌ها انتخاب می‌شوند.

ماده 10 ـ معاونین کلیه ادارات مرکزى اعم از سیاسى و ادارى باید لااقل داراى مقام دبیر اولى سفارت باشند.

ماده 11 ـ براى رسیدگى و شور در امور کارگزینى و بودجه و انتقال و انتصاب و ارتقاء کارمندان و همچنین تهیه هرگونه آئین‌نامه استخدامى شوراى عالى امور کارگزینى مرکب از 7 نفر به شرح زیر تعیین می‌شوند.

معاون ادارى. مدیر کل سیاسى. مدیر کل ادارى. رئیس اداره کارگزینى.

سه نفر از رؤساى ادارات یا مأمورین عالی‌رتبه وزارت امور خارجه که در نیمه دوم اسفند ماه هر سال برای مدت یک سال به انتخاب وزیر امور خارجه تعیین می‌شود.

در صورتى که هر یک از سه نفر استعفاء دهد یا به مأموریت برود یا به نحوى از آنها نتواند انجام وظیفه نماید وزیر امور خارجه جانشین وى را براى بقیه مدت سال تعیین می‌نماید.

ماده 12 ـ در موقعى که مسائل مالى در شوراى عالى امور استخدامى مطرح است از رئیس اداره حسابدارى براى مشورت دعوت خواهد شد.

ماده 13- شوراى عالى امور کارگزینى آئین‌نامه داخلى خود را تنظیم می‌نماید و پس از تصویب وزیر امور خارجه به موقع اجرا خواهد گذاشت.

قسمت دوم سازمان نمایندگى.‌های شاهنشاهى در خارجه.

ماده 14 سازمان نمایندگی‌های شاهنشاهى در خارجه به قرار زید است:

الف) سفارت کبرى‌ها:

1- آلمان. 2- اتحاد جماهیر شورورى. 3 ـ افغانستان. 4- انگلستان. 5 ـ ایتالیا. 6- پاکستان. 7- ترکیه. 8- چین. 9- دولت متحده امریکاى شمالى. 10- ژاپن. 11- عراق. 12- عربستان سعودى. 13- فرانسه. 14- مصر. 15- واتیکان. 16- هند. 17- سویس. 18- لبنان. 19- نمایندگى دائمى ایران در سازمان ملل متحد در نیویورک.

ب) سفارت‌ها:

1- آرژانتین. 2- اسپانى. 3- اتریش. 4- اندونزى. 5- ایسلند. 6- برزیل. 7- بلژیک. 8- بلغارستان. 9- پرتقال. 10- تونس. 11- چکوسلواکى. 12- حبشه. 13 ـ دانمارک. 14- رومانى. 15- سوئد. 16 ـ سوریه. 17 ـ شیلى. 18 ـ فنلاند. 19- کانادا. 20 ـ لوکزامبورک. 21 ـ لهستان. 22- مجارستان. 23- مراکش. 24- مکزیک. 25- نروژ. 26- ونزوئلا. 27- هاشمى اردن. 28- هلند. 29- یوگوسلاوى. 30- یونان. 31 – نمایندگی‌های دائمى ایران در دفتر اروپایی سازمان ملل متحد در ژنو.

ج) سرکنسولگری‌ها:

1- ازمیر. 2- استانبول. 3- بصره. 4- بغداد. 5- بمبیی. 6- پاریس. 7- ژنو. 8- سانفرانسیسکو. 9- سلیمانیه. 10- کربلا (عهده‌دار امور کنسولیارى نجف). 12- کلکته. 13- کویته. 14- لندن. 15- میلان. 16- نیویورک. 17- هامبورک. 18- هرات.

د) کنسولگری‌ها:

1- چخانسور. 2- حلب. 3- خانقین. 4- طرابوزان. 5- کویت.

ماده 15- وزارت امور خارجه می‌تواند لدى‌الاقتضاء در حدود اعتبارات مصوب با تصویب هیئت وزیران و کمیسیون خارجه مجلسین نمایندگی‌‌ها را ارتقاء داده و ادارات و نمایندگى جدید تأسیس و یا بعضى از ادارات و نمایندگی‌ها موجود را منحل نماید و نیز می‌تواند بعضى از نمایندگی‌ها را ضمیمه نمایندگى دیگر کند و یا درجه نمایندگى‌‌ها را تغییر دهد.

ماده 16- در هیچ یک از سفارت نباید بیش از یک رایزن تعیین شود و سفارت‌های کبرى یک رایزن سفارت کبرى و در صورت ضرورت می‌توان یک رایزن سفارت و مأمور دیگرى با مقام وزیر مختارى تعیین نمود و در نمایندگى دولت شاهنشاهى در سازمان ملل متحد تعداد رایزن موکول به نظر و احتیاج وزارت امور خارجه خواهد بود.

ماده 17 ـ عده کارمندان نمایندگى‌‌ها بنابر احتیاج تعیین می‌شود و در هر صورت حداکثر تعداد کارمندان علاوه بر رئیس مأمورین در سفارت کبرى و نمایندگى ایران در سازمان ملل متحد 8 نفر و در سفارت 5 نفر و در کنسولگرى 5 نفر و در کنسولگرى 3 نفر خواهدبود تجاوز از این عده جایز نیست مگر با پیشنهاد دولت و تصویب کمیسیون امر خارجه مجلسین.

فصل دوم. طبقات کارمندان وزارت امور خارجه.

قسمت اول ـ طبقه سیاسى و کنسولى.

ماده 18- کلیه کارمندان وزارت امور خارجه اعم از شاغل و منتظر خدمت که در تاریخ تصویب این قانون جزء طبقه سیاسى و کنسولى هستند در این طبقه باقى خواهند ماند.

ماده 19- شرایط ورود داوطلبان به طبقه سیاسى و کنسولى وزارت امور خارجه به قرار زیر است:

1- موفق شدند در امتحانات ورودى که از طریق مسابقه معلم می‌آید.

2- طى کردن دوره کارآموزى و دریافت گواهینامه شایستگى از شوراى عالى امور کارگزینى.

ماده 20- وزارت امور خارجه در صورتى که منع قانونى براى استخدام جدید نباشد تعداد کارمندان مورد نیاز و تاریخ شرایط شرکت در مسابقه ورودى را به اطباع عموم خواهد رسانید.

ماده 21- داوطلبان شرکت در مسابقه ورودى باید واجد شرایط زیر باشند:

1- ایرانى‌الاصل.

2- تندرستى و نداشتن نقص بدنى‏.

3- حداقل سن 23 و حداکثر 32 سال.

4- انجام خدمت زیر پرچم یا در دست داشتن برگ معافیت دائم.

5- عدم محکومیت به جنحه یا جنایت.

6- عدم معروفیت به فساد اخلاق.

7- داشتن گواهینامه لیسانس یا بالاتر

+++

در رشته‌های علم سیاسى یا اقتصادى یا قضایی.

ماده 22- در صورتى که مدارک تحصیلى در رشته‌های سه گانه مندرج در بند 7 ماده 21 از کشور‌های خارجه صادر شده باشد ارزش آن باید قبلاً به گواهى مقامات صلاحیت‌دار فرهنگى ایران برسد و براى خدمت در وزارت امور خارجه نیز مورد تأیید شوراى عالى امور کارگزینى قرار گیرد.

ماده 23- وزیر امور خارجه هیئت ممتحنه را مرکب اشخاص زیر تعیین نماید:

1- دو نفر از استادان دانشکده حقوق دانشگاه تهران. 2- ممتحنین زبان‌های خارجه از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران. 3- دو نفر از رؤساى وزارت امور خارجه. 4- یک نفر از مشاورین حقوقى وزارت امور خارجه. 5- رئیس اداره کارگزینى.

ماده 24- دواطلبان باید مواد زیر را امتحان بدهند.

1- حقوق اساسى ایران. 2- حقوق بین‌المللى عمومى. 3- حقوق بین‌المللى خصوصى. 4- کلیات راجع به علوم اقتصادى. 5- کلیات راجع به حقوق مدتى ایران. 6- تاریخ دیپلماسى ایران. 7- جغرافیاى اقتصادى ایران. 8- تاریخ دیپلماسى عمومى. 9- یکى از چهار زبان انگلیسى، فرانسه، روسى، آلمانى. 10- تلخیص یک پرونده و یک گزارش. 11- مصاحبه.

ماده 25 ـ آئین‌نامه مسابقه ورودى از طرف شوراى عالى امور کارگزینى تنظیم و پس از تصویب وزیر امور خارجه به موقع اجرا گذاشته خواهد شد.

ماده 26 ـ وزارت امور خارجه افراد مورد نیاز خود را از میان داوطلبانى که داراى بهترین معدل نمرات در امتحانات کتبى و مصاحبه باشند انتخاب و براى کار‌آموزى به خدمت دعوت می‌نماید.

ماده 27- داوطلبانى که در مسابقه ورودى پذیرفته و به خدمت دعوت می‌شوند باید مدت یک سال به طور موقت به عنوان کارآموز به تناوب در ادارات کنسولى و بایگانى و حسابدارى و یکى از ادارات سیاسى انجام وظیفه نماید. کارآموزان مکلفند در حین کارآموزى فن ماشین‌نویسى فارسى را بیاموزند و در پایان دوره کارآموزى تحریر حداقل 25 کلمه در دقیقه یکى از شرایط ورودى طبقه سیاسى خواهد بود.

ماده 28- به کارآموزان در دوره کارآموزى برابر حداقل حقوق پایه سه ادارى هر ماهه به عنوان پاداش پرداخت خواهد شد.

ماده 29- رؤساى اداراتى که کارآموز زیر نظر آنان کار می‌کند مکلفند نظریات خود را نسبت به طرز کار و استعداد و حسن ابتکار و اخلاق کارآموز به قید محرمانه کبتاً به اداره کارگزینى اطلاع دهند تا در شوراى عالى امور کارگزینى مورد رسیدگى قرار گیرد و نظریات شورى صریحاً به وزیر امور خارجه گزارش شود.

ماده 30- وزیر امور خارجه با توجه به نظریات شورى تصمیم قطعى نسبت به استخدام کارآموز اتخاذ خواهد نمود.

ماده 41- به کارآموزانى که به خدمت رسمى پذیرفته می‌شوند از تاریخ پایان یک سال کارآموزى پایه چهار ادارى و مقام یک سیاسى (مقام دفتر دار) اعطاء خواهد نمود.

ماده 32- کارمندان جدید پس از پایان دوره کارآموزى و ورود به خدمت رسمى باید اقلاً دو سال در ادارات مرکزى انجام وظیفه نمایند و اعزام آنان به مأموریت خارج از انقضاء دو سال ممنوع است.

ماده 33 ـ کارمندان طبقه سیاسى و کنسولى که با موافقت قبلى وزارت امور خارجه مشاغل دیگر دولتى با عهده‌دار می‌کردند فقط نصف مدت خدمت رسمى آنها در خارج از وزارت امور خارجه جزء سنوات خدمت کاربرى سیاسى آنان محسوب می‌شود و وزارت امور خارجه می‌تواند به کارمندانى که معادل 7 سال سابقه خدمت سیاسى کاربرى داشته و یک دوره به وکالت مجلسین انتخاب یا منصوب شده باشند پس از بازگشت به وزارت امور خارجه یک مقام بالاتر و همچنین به کارمندانى که معادل ده سال سابقه خدمت کاربرى سیاسى داشته و بیش از یک دوره به نمایندگى مجلسین رسیده‌اند به مقام وزیر مختار ارتقاء دهد و به هرحال مدت نمایندگى مجلسین جزء خدمت رسمى کاربرى منظور خواهد شد.

ماده 34 ـ انتقال کارمندان رسمى دولت از وزارت‌خانه‌‌ها و بنگاه‌‌های دولتى به خدمت طبقه سیاسى و کنسولى وزارت امور خارجه منوط به رعایت شرایط مندرجه در مواد 19 و 20 و 21 این قانون می‌باشد.

ماده 35- کارمندانى که طبق ماده 34 به وزارت امور خارجه منتقل می‌شوند از خدمت دوره کارآموزى معاف هستند و نصف مدت خدمت رسمى آنان جزء خدمت سیاسى محسوب می‌شود و مقام سیاسى آنان طبق تشخیص و تصویب شوراى عالى امور کارگزینى که در هر صورت از دبیر سومى و مقام سه سیاسى تجاوز نخواهد نمود تعیین و از تاریخ انتقال به وزارت امور خارجه اعطاء خواهد شد.

ماده 36- کارمندانى که طبق ماده 34 به وزارت امور خارجه منتقل می‌شوند نباید قبل از دو سال خدمت در مرکز به مأموریت خارج اعزام شوند.

ماده 37- از تاریخ تصویب این قانون ازدواج کارمندان وزارت امور خارجه با اتباع بیگانه جز با موافقت وزارت امور خارجه و تصویب هیئت وزیران مجاز نخواهد بود.

ماده 38 ـ کارمندان وزارت امور خارجه مطلقاً حق داشتن امتیاز و انتشار روزنامه یا مجله را نخواهند داشت و کارمندان مختلف از خدمت وزارت امور خارجه براى همیشه معاف و در اختیار وزارت کار گذارده می‌شود.

کارمندان وزارت امور خارجه از انتشار هر نوع کتب رسالات مقالات اعم از سیاسى علم و ادبى هنرى و غیره ممنوع هستند مگر با اجازه کتبى و قبلى وزارت امور خارجه با کارمند متخلف در این مورد نیز به ترتیب بالا رفتار خواهد شد.

قسمت دوم ـ طبقه ادارى.

ماده 39- از کارمندان فعلى وزارت امور خارجه کسانى که بر طبق مقررات بالا جزء طبقه سیاسى و کنسولى وزارت امور خارجه نمی‌باشند جزء طبقه ادارى محسوب می‌شوند.

ماده 40 ـ شرایط ورود به طبقه ادارى وزارت امور خارجه به قرار زیر است.

1- ایرانى‌الاصل بودن. 2- حداقل سن 23 و حداکثر آن 25. 3- انجام خدمت زیر پرچم یا در دست داشتن برگ معافیت دائم. 4- عدم محکومیت به جنحه و جنایت. 5- عدم معروفیت به فساد اخلاق. 6- داشتن گواهینامه دوره کامل دبیرستان. 7- توفیق در امتحانات ورودى که از طریق مسابقه به عمل می‌آید.

آئین‌نامه مسابقه ورودى کارمندان طبقه ادارى از طرف اداره کارگزینى تنظیم و پس از تصویب شوراى عالى امور بازرگانى و وزیر امور خارجه به موقع اجراء گذاشته خواهد شد.

ماده 41- کارمندان ادارى که براى مرکز به عنوان مترجم ماشین‌نویس، بایگان، کتابدار، حسابدار، مهندس، آمارگر بدون رعایت مقررات ماده 40 استخدام می‌شود فقط در مرکز انجام وظیفه می‌نمایند.

ماده 42- پایه استخدامى کارمندان طبقه ادارى طبق مقررات قانون استخدامى کشورى خواهد بود.

ماده 43- کارمندان طبقه ادارى وزارت امور خارجه اعم از اینکه در بدو ورود به خدمت ید یکى از رشته‌های علوم سیاسى و اقتصادى و قضایی و علوم ادارى و اجتماعى داراى درجه لیسانس بوده و با بعداً به اخذ آن نائل شوند در صورت انتقال به طبقه سیاسى و کنسولى امکان‌پذیر خواهد بود که شرایط مندرج در مواد 19 و 20 و 21 این قانون در‌باره آنان رعایت شود کارمندان طبقه ادارى که به این ترتیب به کار سیاسى منتقل می‌شوند دو سوم سنین خدمت ادارى آنها جزء خدمت محسوب و مقام آنان طبق تشخیص و تصویب شوراى عالى امور کارگزینى که در آن موقع از دبیر سومى و مقام سه سیاسى تجاوز نخواهد نمود تعیین و از تاریخ تصویب وزیر امور خارجه به آنان اعطاء خواهد شد. این قبیل کارمندان از یک سال کارآموزى معاف خواهند بود.

ماده 44- وزارت امور خارجه می‌تواند کارمندان خود را که در تاریخ تصویب این قوانین در طبقه ادارى هستند با رعایت مواد 45 و 46 و 47 و 48 به ماموریت‌های سیاسى یا کنسولى که مقتضى می‌داند اعزام دارد.

ماده 45 ـ کارمندانى که در تاریخ تصویب این قانون در طبقه ادارى هستند از حیث سنین خدمت اداى در وزارت امور خارجه به دو دسته تقسیم می‌شوند و هر دسته فقط تا موقعى که در زیر تعیین می‌گردد متدرجاً ارتقاء خواهند یافت.

1- آنهایی که بیش از پانزده سال تمام سابقه دارند حداکثر به مقام معاون سرکنسولگرى و دبیرى کمى.

2- آنهایی که بیش از پنج سال تمام سابقه دارند حداکثر به مقام کنسول در سرکنسولگرى و دبیر دومى.

ماده 46- مقامى که هر یک از کارمندان ادارى تا تاریخ تصویب این قانون احراز کرده‌اند مأخذ ارتقاء مقام بعدى آنها قرار داده می‌شود و مدت توقف لازم در هر مقام نیز از همین تاریخ محاسبه می‌گردد. حداقل توقف کارمندان ادارى در هر مقام دو برابر حداقل مقرر در ماده 54 خواهد بود و سایر تشریفات ارتقاء مقام آنها نیز باید طبق قسمت دوم از فصل سوم این قانون انجام گیرد.

ماده 47- کارمندان طبقه ادارى که تا به حال به مقامى بالاتر از حداکثر مقام مقرر دسته خود نائل گردیده‌اند مقام فعلى آنان به منزله آخرین ارتقاء مقام آنها خواهد بود.

کارمندان ادارى که بیش از پنج سال سابقه خدمت دارند در موقع اعزام به مأموریت مقام آنان با احتساب دو برابر حداقل مدت توقف در هر مقام (مقرره در ماده 54 که در هر حال از دبیر سومى سفارت تجاوز نخواهد

+++

نمود احتساب و داده خواهد شد.

ماده 48- کارمندان فعلى طبقه ادارى که تاکنون به مأموریت نرفته‌اند از تاریخ تصویب این قانون مقام آنان دفتردار خواهد بود.

ماده 49- کارمندان طبقه ادارى که دو تاریخ تصویب این قانون کمتر است پنج سال سابقه خدمت در وزارت امور خارجه داشته باشند یا از این به بعد به کارمندى این طبقه استخدام یا منتقل می‌شوند در صورت اعزام به مأموریت مقام آنها دفتر دارى خواهد بود و مادام که در طبقه ادارى هستند فقط با همین مقام مأموریت خواهند یافت.

ماده 50- کلیه کارمندان اداره حسابدارى به استثناى رئیس آن که از طرف وزارت دارایی تعیین می‌شود باید از بین کارمندان وزارت امور خارجه انتخاب شوند.

ماده 51 ـ کلیه کارمندان فعلى اداره حسابدارى وزارت امور خارجه (به استثناء رئیس حسابدارى) آنان که کارمند وزارت امور خارجه نیستند باید به تدریج در ظرف شش ماه از تاریخ تصویب این قانون به وزارت‌خانه‌های خود عودت داده شوند.

فصل سوم ـ مقامات سیاسى کنسولى و ارتقاء.

قسمت اول ـ مقامات سیاسى و کنسولى.

ماده 52 ـ مقامات و پایه‌های طبقه سیاسى و کنسولى به قرار زیر است:

1- دفتردار نمایندگی‌ها سیاسى دبیر سوم سر کنسولى مقام یک سیاسى. 2- وابسته نمایندگی‌های سیاسى دبیر دوم سرکنسولى مقام دو سیاسى. 3- دبیر سوم نمایندگی‌های سیاسى کنسول‌یار، کنسولگرى یا سرکنسولگرى مقام سه سیاسى. 4- دبیر دوم نمایندگی‌های سیاسى کنسولى در سرکنسولگرى مقام چهار سیاسى. 5- دبیر اول سفارات و سفارت کبرى معاون سرکنسول مقام 5 سیاسى. 6- رایزن سفارت کنسول مستقل مقام شش سیاسى. 7- رایزن سفارت کبرى سرکنسول مقام هفت سیاسى. 8- وزیر مختار مقام هشت سیاسى. 9- سفیر کبیر کاربرى مقام نه سیاسى.

ماده 53 ـ حداقل توقف در مقامات مذکور در ماده 52 به قرار زیر می‌باشد.

ارتقاء از دفتردارى به وابستگى پس از دو سال دفتردارى.

ارتقاء از وابستگى به دبیر سومى پس از دو سال وابستگى‏

ارتقاء از دبیر سومى به دبیر دومى پس از سه سال دبیر سومى.

ارتقاء از دبیر دومى به دبیر اولى پس از سه سال دبیر دومى.

ارتقاء از دبیر اولى به رایزنى سفارت پس از سه سال دبیر اولى.

ارتقاء از رایزنى سفارت به رایزنى سفارت کبرى پس از دو سال رایزنى سفارت.

ارتقاء از رایزنى سفارت کبرى به وزیر مختار پس از سه سال رایزنى سفارت کبرى.

ماده 55 ـ در موقع ارتقاء علاوه بر مدت توقف لازم در مقام مادون کارمند باید در وزارت امور خارجه شاغل و واجد مجموع مدت خدمت لازم در مقام‌های ما قبل نیز باشد.

ماده 56- وزیر امور خارجه با تصویب هیئت وزیران می‌تواند به منظور تشویق و تقدیر به کارمندانى که لیاقت و شایستگى قابل توجه از خود نشان داده باشند یک مقام بالاتر اعطاء نماید. حداکثر عده کارمندانى که با این ترتیب ارتقاء میابند در هر سال نباید از دون فر تجاوز نماید.

تبصره هر کارمندى در تمام مدت خدمت خود بیش از یک بار نمی‌تواند مشمول ارتقاء مقام مندرج در ماده بالا قرار گیرد.

ماده 57- از تاریخ تصویب این قانون فقط کسانى می‌توانند به مقام وزیر مختارى برسند که جزء طبقه سیاسى وزارت امور خارجه باشند.

ماده 58 ـ از تاریخ تصویب این قانون اعطاء کلیه مقامات و عناوین مشاغل افتخارى در وزارت امور خارجه ممنوع است.

قسمت دوم ـ ارتقاء:

ماده 59- مدیران کل و روساى نمایندگی‌ها و روساى ادارات مکلفند همه ساله نظریات خود را نسبت به کارمندانى که در زیر نظر آنان انجام وظیفه می‌نمایند در اوراقى که از طرف اداره کارگزینى در مهر ماه هر سال در اختیار آنان گذاشته می‌شود اظهار نمایند.

این اظهارنظر باید مشروح و کاملاً محرمانه و متضمن مراتب زیر باشد.

1- لیاقت و شایستگى (در شغل فعلى و براى مشاغل دیگر). 2- رعایت نظم و انضباط ادارى. 3- پیشرفت در کار و داشتن ابتکار. 4- علاقه به انجام وظیفه و 5- حسن اخلاق و حسن سلوک با همکاران و مراجعین.

مدیران کل و رؤساى نمایندگی‌ها و رؤساى ادارات باید در مورد کارمندانى که طبق مقررات و با توجه به نکات پنج‌گانه بالا استحقاق ارتقاء دارند مراتب را صریحاً در اوراق مذکور ذکر نمایند.

ماده 60- رئیس اداره کارگزینى مکلف است کلیه اوراق مربوط به ارتقاء کارمندان را در پرونده مخصوص نگاهدارى و پس از رسیدگى و اظهار‌نظر کامل در شوراى عالى امور کارگزینى مطرح نماید.

ماده 61- شوراى عالى امور کارگزینى مکلف است در آذر ماه هر سال به پیشنهاد‌های ارتقاء کارمندان رسیدگى و با رعایت دقیق پیشرفت و تکامل علمى و تجربى کارمندان نظریات خود را تا آخر دى ماه همان سال به وزیر امور خارجه تسلیم نماید.

ماده 62- ارتقاء مقام بدون وجود محل سازمانى و اعتبار در بودجه وزارت امور خارجه ممنوع است.

ماده 63 ـ اداره کارگزینى موظف است پس از اینکه گزارش شوراى عالى امور کارگزینى درباره ارتقاء کارمندان به تصویب وزیر امور خارجه رسید احکام را به تاریخ اول فروردین سال بعد تهیه نماید.

فصل چهارم. اعزام مأمورین به خارجه.

ماده 64- حداکثر مدت مأموریت کارمندان وزارت امور خارجه در خارج چهار سال و حداقل مدت توقف آنها در مرکز وزارت امور خارجه نصف مدت توقف آنها در خارج خواهد بود.

ماده 65- در موارد فوق‌العاده استثنایی بنا به پیشنهاد وزارت امور خارجه هیئت دولت می‌تواند مدت مأموریت سفیر کبیرانى را که در سفارت کبرى و نمایندگى دائمى ایران در سازمان ملل متحد مأموریت دارند تمدید نماید ولى در آن واحد تعداد سفیر کبیرانى که مأموریت آنها تمدید می‌شود در هیچ موقع نباید از دو نفر تجاوز نماید.

ماده 66- حداقل مدت توقف در مرکز مأمورین طبقه سیاسى و ادارى که به مأموریت‌های کشور‌های همجوار و آسیا و آفریقا اعزام می‌شوند یک سال خواهد بود این قبیل مأمورین قبل از دو سال نمی‌تواند از محل مأموریت خود به اروپا و امریکا مننتقل شوند.

ماده 67- وزراء مختار پس از رسیدن به سن 65 سال تمام و سفراء کبار 75 سال تمام طبق مقررات بازنشستگى کشورى بازنشسته خواهند شد مدرک سن شناسنامه‌ای است که در موقع استخدام اخذ گردیده و در پرونده پرسنلى موجود است.

ماده 68- کارمندانى که به نمایندگی‌ها مأمور می‌شوند مکلفند از تاریخ دریافت هزینه سفر منت‌ها در ظرف یک ماه به محل مأمورین خود حرکت نمایند والا منتظر خدمت خواهند شد.

ماده 69- در باره کلیه رایزنان یا وابستگان و معاونین آنان که از طرف وزارت‌خانه‌‌ها در نمایندگی‌ها سیاسى و کنسولى مأموریت می‌یابند باید قبلاً نظر وزارت امور خارجه جلب شود این کارمندان تحت نظر رؤساى مأموریت انجام وظیفه می‌نمایند.

ماده 70- کلیه آئین‌نامه‌‌ها و مقررات و اساسنامه‌های استخدامى وزارت امور خارجه از تاریخ تصویب این قانون ملغى است.

ماده 71- مقررات قانون استخدام کشورى به استثناى آنچه که در این قانون تصریح شده است در مورد کارمندان وزارت امور خارجه اعم از سیاسى و ادارى مجرى خواهد بود.

ماده 72- وزارت امور خارجه مأمور اجراى این قانون است.

مخبر کمیسیون امور خارجه مرآت اسفندیارى.

رئیس ـ گزارش کمیسیون امور استخدام هم قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد).

گزارش از کمیسیون امر استخدام به مجلس شوراى ملى.

کمیسیون امور استخدام لایحه شماره 2295 دولت مربوط به سازمان و آئین‌نامه استخدامى وزارت امور خارجه را به اصلاحاتى که در کمیسیون امور خارجه به عمل آمده بود با حضور نماینده دولت مطرح و رسیدگى و یا مختصر اصلاحى تصویب و اینک گزارش آن را تقدیم می‌دارد.

مخبر کمیسیون امر استخدام دکتر جهانشاهى‏.

رئیس ـ در این ماده واحده اجازه خواسته شده که مواد این لایحه اجرا شود ولى طبق تبصره ماده 104 آئین‌نامه تمام مواد و تبصره‌‌ها باید مورد بحث و طرح واقع بشود یک دفعه به عنوان یک ماده واحده نمی‌شود طرح کرد (صحیح است). آقاى دکتر بینا.

دکتر بینا ـ بنده در لایحه سازمان وزارت خارجه هم در کلیات به عنوان مخالف اسم نوشته‌ام هم در مواد (احسنت) کلیات را از آن جهت مخالف نوشته‌ام که همکاران محترم اعضاى کمیسیون خارجه گمان می‌کنم این توجه را نداشتند که امروز سیاست خارجى ممالک بیشتر روى اقتصاد آن ممالک است و واقعاً امروز وقتى در سفارت‌خانه‌های خارجى مطالعه می‌کنیم سفارت آمریکا سفارت فرانسه سفارت آلمان جا‌های دیگر حتى سفارت شوروى وابسته‌های تجارتى و اقتصادى ا‌ها به همان اندازه مهم است که کادر سیاسى آنان متأسفانه در تمام سازمانى که براى وزارت امور خارجه نوشته شده اسمى از سازمان اقتصادى نبرد در صورتى که در فصل 2 موقعى که طبقات کارمندان وزارت امور خارجه را اسم می‌برد بهتر بود می‌نوشتند طبقه اول، طبقه سیاسى و طبقه دوم طبقه اقتصادى طبقه سوم قسمت کنسولى و ادارى چرا بنده این جور کلاسه کرده‌ام؟ رأى اینکه طبقه سیاسى نمایندگان وزارت خارجه ایران که در ممالک خرجى هستند و آن عرایضى که بنده از پشت تریبون کردم هیچ کدام به وظایف خارجى خودشان متوجه نیستند و همان‌طورى که عرض کردم خودشان را یک مأمورى خارجى قرض می‌کنند بنابراین براى کادر سیاسى ایران باید یک مکتب مخصوصى در وزارت امور خارجه درست بشود و کادر سیاسى هم هیچ جاى دنیا

+++

با کادر کنسولى مخلوط نیست براى اینکه کنسول فقط تمبر می‌زند و ویزا امضا می‌کند و پول می‌گیرد یکى قدرى بالاتر از طبقه ادارى است و کادر کنسولى را با کادر سیاسى نمی‌توان مخلوط کرد کادر سیاسى مقدرات مملکت را در دست می‌گیرد کادر سیاسى در دیپلماسى خارجى دخالت می‌کند در صورتى که یک کنسول مأمور اداره است بهتر بود کادر کنسولى را از طبقه اول برمی‌داشتند و در قسمت اول فقط طبقه سیاسى می‌گذاشتند در قسمت دوم همین‌طور که عرض کردم طبقه اقتصادى را ذکر می‌کردند سیاست اقتصادى ممالک دنیا امروز با سیاست اعمشان تطبیق می‌کند یعنى ما اگر در چهار یا پنج مملکت سیاست واقعى داشته باشیم در بقیه ممالک سیاست اقتصادى داریم متأسفانه در قسمت کادر مرکزى هم به هیچ‌وجه به کار در اقتصادى توجه نشده، همکار سابق من و وزیر بازرگانى فعلى آقاى تجدد ممکن است بفرمایند که ما نمایندگان اقتصادى در خراج داریم آن نماینده باید وابسته به وزارت خارجه باشد. براى تجارت خارجى و قسمت اقتصادى در ممالک دیگر به قدرى اهمیت می‌دهند که حتى کادر اقتصادى آنان از کادر سیاسى منفک نیست به طورى که امروز در بلژیک که آقا تشریف داشتند اسم وزارت خارجه‌شان این‌طور است:

یعنى وزارت امور خارجه و تجارت خارجى آنها اینقدر به اقتصاد و تجارت اهمیت می‌دهند. بدبختانه باسیل وارداتى که امروز به مملکت ما رو آورد شده سر هر کوچه و برزنى چینى و بدل چینى و لوستر‌های عجیب و غریب و تمام اشیاء لوکس که به هیچ‌وجه به درد این مملکت نمی‌خورد به چشم می‌خورد و تمام سرحدات را باز کرده‌ایم و پول دسترنج مردم بیچاره را که با نهایت عسرت یک ارزى به دست می‌آوریم و به جیب تجارت‌خانه‌های خارجى و نمایندگى‌های خارجى می‌ریزیم (صحیح است). بنابراین باید ما یک سیاست اقتصادى صحیحى داشته باشیم و دولت و وزارت خارجه که این لایحه را تقدیم کرده است لااقل فکر اقتصادیات مملکت را می‌نمود و در کادر ادارى و سیاسى وزارت خارجه به کادر اقتصادى هم براى ما تعیین می‌کرد (صحیح است). این قسمت به کلى از بین رفته و توجه نشده، بنده از مخبر کمیسیون خارجه و نماینده دولت خواستم آقاى وزیر امور خارجه که نیستند فقط آقاى وزیر کشور هستند نمی‌دانم اصلاً طرح لایحه بدن حضور وزیر امور خارجه امکان دارد یا نه. بنده پیشنهادهایی دارم که تقدیم می‌کنم و بسته به نظر آقایان است که پیشنهاد‌های بنده قبول بشود یا رد شود در این قسمت فصل دوم مطلقاً این طبقه‌بندى مخالف هستم پیشنهاد می‌کنم قسمت اول طبقه سیاسى را بگذارند قسمت دوم طبقه اقتصادى را بگذارند قسمت سوم طبقه کنسولى و ادارى، طبقه کنسولى اصلاً امتحانشان لازم نیست مثل طبقه سیاسى باشد براى اینکه در سیاست و مقدرات مملکت طبقه کنسولى و طبقه ادارى مطلقاً دخالت ندارد طبقه سیاسى است که می‌تواند سیاست مملکت را اداره کند. بنابراین باید در انتخاب آنها فوق‌العاده دقت شود و مسابقه آنها و امتحان آنها و کنکور آنها فوق‌العاده باید دقیق باشد بنابراین این پیشنهادى که می‌کنم در فصل 2 لطفاً آقاى مخبر کمیسیون خارجه و نماینده دولت این عرایض بنده را مورد توجه قرار بدهند در ماده 56 البته خیلى مواد دارد ماده 56 شاه ماده‌اش است به اصطلاح امروز که ما می‌خواهیم از کارمندان خوب تشویق کنیم و کارمندان بد را تنبیه نمائید و فکر تشویق و تنبیه در کار است ماده پنجاه و شش این‌طور تنظیم شده «وزیر امور خارجه با تصویب هیئت وزیران می‌تواند به منظور تشویق و تقدیر به کارمندانى که لیاقت و شایستگى قابل توجه از خود نشان داده باشند یک مقام بالاتر اعطا نماید. حداکثر عده کارمندانى که با این ترتیب ارتقاء می‌یابند در هر سال نباید از دو نفر تجاوز نماید» ما وزارت خارجه‌مان را خوب می‌شناسیم و ترتیباتى که براى پیشرفت کارمندان دولت در دستگا‌ه‌های دولتى معمول است آن را همه‌مان خوب می‌دانیم پس همان‌طور که در عرایض خودم گفتم سوگلى‌‌ها همیشه در کار‌ها سیاسى و نمایندگى‌های خارجى ترجیح دارند ارجحیت دارند اولویت دارند. همیشه آنهایی به مقامات بالاتر ارتقاء پیدا می‌کنند که طرفدارشان در وزارت‌خانه‌‌ها یا با وزیر یا با نماینده آن وزارت‌خانه ارتباطى داشته باشد. حالا با این ترتیب اینقدر حب و بغض براى کارمندان ما ایجاد کردیم یک ماده 56 درست کردیم آقایان در عرض ده سال ما بیست تا سفیر درست خواهیم کرد. بیست تا وزیر مختار درست خواهیم کرد به چه مناسبت به موجب ماده‌ای ما به یک وزیر اجازه می‌دهیم وزیر خارجه بتواند هر سال دو نفر را وزیر مختار کند آخر در کجاى دنیا در کدام وزارت‌خانه یک همچو ماده‌ای را می‌آورند در مجلس به تصویب نمایندگان می‌رسانند که دو نفر هر سال وزیر مختار بشوند در ظرف ده سال بیست وزیر مختار بی‌سواد خواهیم داشت (یک نفر از نمایندگان آن هم بلامحل) بلى آن هم بلامحل حالا در مجلس می‌خواهیم به این قبیل لوایح رأى بدهیم بنده از مقام ریاست محترم مجلس شوراى ملى تشکر می‌کنم که به بنده اجازه داده‌اند عرایض بنده در کلیات اقتصادى این لایحه بود در قسمت سیاسى و کنسولى در موقع طرح مواد یک یک صحبت می‌کنم در کلیات به نظر بنده باید این ترتیب اصلاح شود براى ماده 56 هم بنده پیشنهاد حذفش را تقدیم می‌کنم و از مقام ریاست هم تشکر می‌کنم که اجازه داده‌اند ماده بماده این لایحه مطرح شود.

رئیس ـ حالا شور اول است پیشنهاداتى اگر داده شود روى آن رأى گرفته نمی‌شود و به کمیسیون می‌رود ضمناً طرح‌هایی که خود آقایان نمایندگان داده‌اند مطرح می‌شود البته وزیر مربوطه باید حتماً حاضر باشد ولى وقتى که لوایح دولت مطرح است اگر یکى از وزراى دولت باشد کافى است. آقاى دکتر حسین پیرنیا بفرمائید (گفته شده نیستند). اگر ایشان نیستند دیگر باید صحبت کند آقاى وزیر کشور بیانى دارید بفرمائید.

6- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر کشور

وزیر کشور (دکتر جلالى) ـ یک لایحه‌ای است مربوط به عده‌ای از ژاندارم‌ها که می‌خواهند خدمتشان باز خرید بشود از این جهت که به درد نمی‌خورند و قانون بازنشستگى را هم نمی‌شود نسبت به آنها اعمال کرد و اعتبارش هم در بودجه سال 35 گذاشته شده است به مجلس شوراى ملى تقدیم می‌کنم.

7- مذاکره در گزارش کمیسیون امور خارجه راجع به سازمان و مقررات استخدامى وزارت امور خارجه.

رئیس ـ آقاى دکتر حسین پیرنیا سازمان وزارت خارجه مطرح است بفرمائید.

دکتر پیرنیا ـ به طورى که آقایان محترم شوراى ملى از دولت‌ها متعدد که پشت سر هم سر کار آمده‌اند داشته اینست که یک نظمى در دستگاه ادارى برقرار بکند و قدم اول در برقرار کردن این نظم این است که براى وزارت‌خانه‌‌ها و سازمان‌های مختلفه دولتى قوانین سازمانى تهیه بکند و به مجلس پیشنهاد بشود و تشکیلات یک اصول و مبناى قانونى داشته باشد که هر آن متزلزل نباشد و به هوا و هوس وزراء و متصدیان امور قابل تغییر و تبدیل نباشد (صحیح است). اولین قدمى که در زمینه اجراى چنین امرى و چنین فکرى برداشته شده است این قانون سازمان وزارت امور خارجه است که در کمیسیون امور خارجه مجلس شوراى ملى و همین‌طور کمیسیون امور استخدام بررسى شده و به تصویب رسیده و الان براى تصویب مجلس شوراى ملى پیشنهاد می‌شود. آقایان استحضار دارند ممالکى که در آنجا براى کارمندان وزارت امور خارجه کار بیشترى هست و وظایف مهم‌ترى شاید باشد مانند ممالک همجوار ایران پاکستان، عربستان سعودى یا افغانستان یا ترکیه و این قبیل ممالک ولى چون سازمانى به تصویب نرسیده بود وعده کارمندانى که در هر سفارت‌خانه می‌توانستند کار بکنند معین نشده بود غالباً دیده می‌شد. کارمندان ترجیح می‌دادند عده زیادى به مراکزى که در اروپا یا در امریکا باشد و مقدار کارشان متناسب با آن مقدار کارمند نباشد به آنجا هجوم بیاورند ولى ملاحظه بفرمائید در این قانون تعداد کل کارمندانى که در هر سفارت‌خانه می‌توانند شاغل باشند در سفارت کبرى به شش نفر و در سفارت عادى به پنج نفر محدود شده و بنابراین از اینکه در بعضى مراکز تعداد زیادى کارمند وجود داشته باشد و کار مؤثرى نداشته باشند و در بعضى مراکز تعداد کمتر کارمند باشد و کار خیلى زیاد باشد کمتر کارمند باشد و کار خیلى زیاد باشد به طورى که در مسافرت‌ها متعدده دیده شده است و خود بنده ناظر بودم در این سفارت‌خانه‌‌ها کار اتباع ایران و کار سفارت و دولت به علت نبودن کارمند تمام لنگ بوده و معطل مانده این محظور مرتفع می‌شود. علاوه بر این سازمان آنچنان سازمانى است که تعداد کل کارمندانى که در یک دستگاه کار می‌کنند از آن مستخدم جزء تا بالاترین مقامات به طور دقیق و منجز طبق یک صورتى که پیوست به این قانون است و ملاحظه می‌فرمائید مشخص شده است مقدار مستخدم جزیی که در دستگاه وزارت‌خانه می‌تواند باشد تعداد ماشین‌نویس بایگان، منشى، رئیس ادارات مختلفه علاوه بر این به طورى که ملاحظه می‌فرمائید ارتقاء این یک مقامى به یک مقام دیگر چطور وارد شدن در خدمت وزارت امور خارجه تمام اینها روى اصول صحیح و روى یک سابقه‌ای معین شده سابقاً ایرادى که گاهى از دستگاه وزارت امور خارجه گرفته می‌شد این بود استعداد‌‌ها و فضایل علمى و اخلاقى در این انتخاب تا آن اندازه که باید رعایت نمی‌شد و بعضى خصوصیات و وابستگی‌ها و قوم و خویشى‌‌ها رعایت می‌شد ولى خوشبختانه در این قانون که ملاحظه می‌فرمائید این ایراد بزرگ به کلى مرتفع شده و بر‌اساس یک سابقه‌ای گذاشته شده که اصولش معین شده است (یک نفر از نمایندگان ـ ایراد زیاد دارد). فعلاً همین‌طور بنده نظر جنابعالى را تأیید می‌کنم که در این باب صحبت‌هایی شده است ولى یکى از مزایاى این قانون تأمین همان نظر جنابعالى است و نظر جنابعالى آنست که در کادر سیاسى مملکت فضایل علمى و اخلاقى همیشه رعایت بشود و این منظور به وسیله این قانون بحمدالله عملى شده است البته دستگاه وزارت امور خارجه که وظایف بسیار مهمى را از لحاظ مصالح مملکت عهده‌دار است لازم است که سازمان او براساس صحیح و براساس قانونى و محکم استوار باشد و از لحاظ مصالح عمومى مملکت هم تصویب چنین قانونى به صلاح و صرفه مملکت خواهد بود البته صرف‌نظر از این موضوع یکى از اساسى‌ترین و صحیح‌ترین اصولى که باید هادى دولت و دستگاه ادارى براى تنظیم بودجه و تقلیل بودجه بوده

+++

باشد همین به تصویب رسانیدم مقررات و قوانین براى سازمان قانونى دستگا‌ه‌‌ها است و فقط از این راه است که دولت موفق خواهد شد به بودجه مملکت سرو صورت صحیحى بدهد که فردا گفته نشود بودجه‌های غیرواقعى به مجلس تسلیم و تقدیم شده است براى اینکه اگر سازمان معین باشد و قانونى باشد طبیعتاً بودجه آن سازمان هم مشخص و معین است شکى نیست که در دستگاه وزارت امور خارجه فعلاً عده‌ای افراد صلاحیت‌دار و علاقمند به کشور که امتحانات خودشان را در سنوات متمادى داده‌اند خدمت می‌کنند و این قانون که حقوق و مزایاى این عده را به طور قانونى تصریح و تأیید کرده است یک پشتیبانى و یک تشویق مهمى از آن کارمندان صدیق و درستکار و علاقمند به کشور است که غالباً وقتشان را در دستگاه دیپلماتیک کشور گذرانیده‌اند و روى این مزایایی که به طور مختصر به عرض همکاران محترم رسید بنده موافقت خودم را به عرض نمایندگان محترم می‌رسانیدم (احسنت).

رئیس ـ آقاى مهندس دهستانى.

مهندس دهستانى ـ بنده اسم ننوشته‌ام.

رئیس ـ آقاى صارمى بفرمائید.

صارمى ـ بنده در ضمن عرایضى که در قانون بودجه می‌کردم متذکر شدم و فعلاً هم تکرار می‌کنم اصولاً وزارت امور خارجه ایران محتاج به یک تحول و یک تغییرى است وضع فعلى طورى است که روى هم رفته متناسب با احتیاجات کشور نیست و عیب را هم بایستى گفت و نترسید تا جبران بشود مأموریتى هم که در خارجه داریم آن‌طورى که شایسته و بایسته است انجام وظیفه نمی‌کنند و متأسف هستم که عرض کنم بعضى سفارت‌خانه‌‌ها داریم که به صورت مرده است. اصلاً اثرى از آنها وجود ندارد هیچ منشاء اثر به هم در وضع حاضر نیست (یک نفر از نمایندگان ـ عمومیت که ندارد یک عده‌ای هستند). عرض کردم بعضى سفارت‌خانه‌‌ها براى اینکه جاى صحبت نباشد کلمه بعضى را استعمال کردم و ترسیدم بیشتر از این عرضى بکنم. بنابراین اگر معتقد باشیم که سازمان سفارت‌خانه‌‌ها ما در خارج خوب نیست و بایستى در وضع آنها تغییر داده شود و یک تحولى در اوضاع سفارت‌خانه‌‌ها و مأمورین خارجى ما به وجود بیاید بنابراین این قانون بسیار بسیار مضر خواهد بود بنده نظرم هست که یک وقتى در یک مسافرتى که می‌کردم از یک سفارت‌خانه‌ای می‌خواستم مرا هدایت بکند که بروم در مجلس و مجلس آنجا را ببینم چندین روز گذشت یک کار عادى ساده‌ای را که بایستى انجام بدهند انجام نمی‌داند یا قدرت نداشتند یا نخواستند انجام بدهند احتیاجات کوچکى که آنها دارند برآورد نمی‌کند یا قدرت ندارد یا نمی‌خواهند بکنند (یک نفر از نمایندگان ـ بلد نیستند) آن وقت این قانون را آورده‌اید مثل اینست که سازمان و کارمندان وزارت امور خارجه به حد اعلاى صلاحیت رسیده‌اند و خواسته‌ایم این در را ببندیم که دیگر کسى در وزارت امور خارجه راه پیدا نکند جز افرادى که الان آنجا شاغل شغلى هستند در صورتى که اگر افرادى مناسبى براى خدمت در وزارت امور خارجه موجود باشند باید از وجودشان استفاده کرد. ماده 57 می‌گوید که هیچ کس نمی‌تواند به مقام وزارت مختارى برسد مگر اینکه در کادر سیاسى وزارت امور خارجه باشد. در کجاى دنیا هست که اگر یک فرد شایسته‌ای در یک مواقع متناسبى براى ریاست هیئت سیاسى در مملکت لازم است بگویند بایستى حتماً سوابقى در کار سیاسى وزارت امور خارجه داشته باشد (مرآت اسفندیارى ـ در همه‌جا همین‌طور است). جنابعالى در بسیارى از ممالکتان سفارت کبرى نیست در اینجا قید شده است وزیر مختار است بنابراین می‌گوئید نمی‌شود و به علاوه این سازمان چه تناسب به وضع مملکت و احتیاجات ما با این بدبختى و این تنگنایی بودجه‌مان با این تشکیلات دارد من نمی‌فهمم ما آمدیم در کانادا سفارت‌خانه تأسیس کرده‌ایم. آقا اتباع ایران در کانادا چقدر است و تجارت ایران با کانادا چیست؟ (مرآت اسنفندریارى ـ باید شروع بشود). هر وقت شروع کردیم و به حد نصابى رسید آن وقت بیاید در آنجا تأسیس کنید در تونس و مراکش سفارت‌خانه تأسیس کنیم بنده نمی‌دانم چه منافع اقتصادى داریم؟ چه منافع سیاسى داریم و وضع تجاریمان چیست در آنجا برویم سفارت‌خانه تأسیس کنیم. آقا پری‌روز رئیس دولت در پشت این تریبون از کسر بودجه و بیچارگى‌‌ها و مضیقة مالى صحبت می‌کرد امروز ما یک لایحه‌ای می‌آوریم اینجا و می‌خواهیم تعداد سفارت‌‌ها را زیاد کنیم براى اینکه افرادى یا به قول آقاى دکتر بینا نور چشمان مدتى با مقامى در خارج زندگى کنند و آن وقت با این محدودیتى که وجود دارد داوطلبین را باید همین افراد انتخاب بکنند که طرز کارشان معلوم و مشهود است و اگر چنانچه بزرگ‌ترین سفارت‌خانه ما من نمی‌بینم که هیچ‌گونه اقدامى در خارج کرده باشند (یک نفر از نمایندگان ـ چرا می‌کنند) نمی‌کنند حرف را بایستى گفت در یکى از ممالک بزرگ اروپا من مدتى تفحص کردم گردش کردم تا اینکه بتوانم محل سفارت‌خانه خودمان را پیدا کنم قبول نمی‌فرمائید علتش را نمی‌توانم عرض کنم چون ممکن است به بعضى از اشخاص بر بخورد (جمعى از نمایندگان بفرمائید آقا) بگویم؟ چشم در کتابچه‌هایی که چاپ شده و منتشر شده محل سفارت‌خانه را در یک جایی تعیین کرده‌اند پلاک سفارت‌خانه در آن منزل هست ولى آنجا منزل شخصى هست سفارت‌خانه محل دیگر است وقتى سازمان و تشکیلات این طورى است بنده بطرف سفارت‌خانه که روى آن تابلو مشخص بود رفتم دیدم منزل شخصى است و بعد معلوم شد که محل سفارت‌خانه جاى دیگرى است نقطه دیگرى است جناب آقاى دکتر پیرنیا یکى‏

از محاسن را فرمودند که محدودیت کارمندان در این قانون است این نقص این قانون است براى اینکه شما می‌گوید تعداد کارمندان سفارت‌خانه بیش از 5 نفر نباشد این صحیح نیست. شما یک سفارت‌خانه‌ای دارید که محتاج به کارمند خیلى زیادتر هست و نمی‌توانید محدود به پنج نفر بکنید (دکتر پیر‌نیا ـ معنى سازمان اینست). اجازه بفرمائید شما سر کنسولگرى کربلا را محدود کردید به سه نفر واقعاً بفرمائید زوارى که به کربلا مشرف می‌شوند تعدادش چقدر است و آنها چقدر احتیاج دارند چند نفر عضو لازم است که گذرنامه اینها را ویزا کند پس این محدودیت با این ترتیب در این قانون خودش نقص است. شما اگر بخواهید سفارت‌خانه حسابى داشته باشید در ممالک راقیه و زنده خودتان می‌بینید که هیچ‌ وقت متناسب نیست و احتیاج به افراد زیادتر داریم بنابراین این محدودیت با این ترتیب که از محاسن قانون ذکر شد به عقیده من معایبش است بایستى سازمان یک طورى باشد که بنابر احتیاجات باشد نه تعداد زیاد بفرستید و نه کم و آن وقت هر روز دستتان در این قانون بسته باشد که اگر احتیاج پیدا کردید بگوئید بلى براى رفع احتیاج باید قانونش را بیاورید به مجلس شوراى ملى تا آنجا را اصلاح کنند به هر حال بنده خیال می‌کنم جناب آقاى معاون وزارت امور خارجه که اینجا تشریف دارند معتقد باشند که وزارت امور خارجه ایران محتاج به یک تحول و تکامل و ترقى است بخواهند اعتراف بکنند یا نخواهند اعتراف کنند بایستى بگویند و تصریح شود براى کادر سیاسى کارمندان صالح به قدر کافى ندارند و دستشان را باز بگذارند تعصب عضویت وزارت امور خارجه را کنار بگذارند که جز خودمان هیچ کس در آنجا راه پیدا نکند (حشمتى ـ صحیح است این مرضى است که همه وزارت‌خانه‌‌ها گرفتارش هستند). واقعاً مطالعه کنید افراد شایسته را جلب کنید آنجا به مقدار اینکه توانستید کارمندان عالى مناسب با موقعیت امروز دنیا با روابطى که وجود داشته باشد یک سازمانى به وجود آوردید آن وقت تشریف بیاورید اینجا و یک قانونى تقدیم کنید که هیچ کس در آنجا راه پیدا نکند (صحیح است). این تعصب خشک در وزارت امور خارجه به قدرى است که من کارمندى را می‌شناسم که وزارت امور خارجه آمده منتقلش کرده ابلاغ صادر کرده که آقا شما عضو منتقل به وزارت خارجه هستید، در وزارت خارجه به او ترفیع داده‌اند در وزارت خارجه امور خارجه حقوق گرفته چندین سال به عضویت وزارت امور خارجه کار کرده و در انجام وظایفش هم قادر و توانا بوده و کار کرده ولى روى همین تعصب خشک و جاهلانه بعد از مدتى گفتند که نمی‌شود یک شخصى از خارج آمده باشد و عضو وزارت خارجه بشود حالا که این اشکال در این قانون وجود دارد و ماده به ماده مطرح می‌شود نسبت به بسیارى از مواد نظریاتى هست که عرض می‌کنم و استدعا می‌کنم آقاى معاون وزارت امور خارجه در نظر بگیرند فکر تربیت کادر بکنند نه محدودیت کادر اینجا هست.

رئیس ـ آقاى مهند هدایت موافقید؟

مهندس هدایت ـ بنده مخالفم.

عمیدى نورى ـ بنده مخالفم.

رئیس ـ مخالف داریم موافق نداریم چون دیگر کسى به عنوان موافق اجازه صحبت نخواسته است حالا وارد در مواد که شدیم می‌شود صحبت کرد (عمیدى نورى ـ بنده در ماده اول اجازه می‌خواهم). آنجا هم اول آقاى مهندس هدایت اسم نوشتند آقاى معاون وزارت امور خارجه بفرمائید.

معاون وزارت امور خارجه (مشفق کاظمى) ـ البته بنده چون اطلاع نداشتم که امور این قانون در دستور مجلس محترم است. چون جناب آقاى نخست وزیر تشریف می‌بردند در فرودگاه بودم فقط در مراجعت در وزارت امور خارجه به بنده اطلاع دادند که سازمان وزارت خارجه مطرح است بنابراین سعادت نداشتم بیاناتى را که آقایان در غیاب بنده در این مورد فرموده‌اند شنیده باشم و جواب عرض کنم ولى خواستم عرض کنم قسمت اخیرى که جناب آقاى صارمى می‌فرمودند راجع به اینکه در این سازمان سعى شده است که در وزارت خارجه را ببندیم بنده تصور می‌کنم چنین چیزى نباشد براى اینکه در را باز گذاشته‌اند البته بانک صورت مرتبى و الا این مقرراتى که در اینجا هست جهت تمام افراد ایرانى است مال هر شهرى هر خانواده‌ای که داراى آن شرایط باشد می‌آیند آنجا امتحاناتى می‌دهند کنکورى هست و اساتید دانشگاه هستند همین الان ده نفر را داریم استخدام می‌کنیم 66 نفر اسم نوشته‌اند اگر آنها توانستند از عهده امتحانات بر بیایند مشمول می‌شوند و از طرفى هم با قانون بازنشستگى 65 سال آقایان ملاحظه می‌فرمائید کسانى که حالا در رأى وزارت امور خارجه هستند به زودى خودشان میروند کنار بنابراین چطور ما قانونى پیشنهاد کردم که در وزارت خارجه را ببندیم و

+++

دیگران نیایند خیال می‌کنم در این قسمت سعى شده با یک صورت منظمى اعضاى وزارت امور خارجه که به طوری که خود آقایان مستحضرید باید مملکتشان و کشورشان را در خارج معروفى کند به صورت خوبى باشد و از عهد این وظایف بزرگ بر بیایند ضمناً می‌خواستم استدعا کنم همین‌طورى که قبلاً صحبت بود در این سازمان باز هم یک توضیحى عرض کنم و آن اینست که وزارت خارجه در واقع دفعه اول نیست که یک سازمانى دارد وزارت خارجه طبق سوابقى شاید یکى از قدیمى‌ترین وزارت‌خانه‌‌ها است. همین چندى پیش که در آرشیو وزارت خارجه نگاه می‌کردیم دیدیم حتى در اواسط سلطنت قاجاریه هم وزارت خارجه یک سازمانى یک تشکیلاتى داشته، این سازمان این دفعه البته با مطالعه دقیقى که شده است یک سازمان کامل‌ترى که متناسب با وضع امروز باشد تهیه و تقدیم کردیم و در کمیسیون‌های محترم مجلس با کمال دقت مورد رسیدگى واقع شده و اگر قرار بشود ماده به ماده اینجا مطرح گردد علاوه بر اینکه وقت زیادى از آقایان محترم می‌گیریم.

رئیس ـ آن دیگر مربوط به آئین‌نامه و مجلس است.

معاون وزارت امور خارجه ـ خواستم استدعا کنم اگر ممکن است اجازه بفرمائید همان‌طور که ماده واحده بوده مطرح بشود.

رئیس ـ در بست نمی‌شود مخالف آئین‌نامه است رأى گرفته می‌شود به ورود در مواد آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند). تصویب شد آقاى مهندس هدایت بفرمائید.

مهندس هدایت ـ بنده در ماده اول عرضى ندارم‏.

رئیس ـ در ماده اول هم می‌شود در تمام مواد صحبت کرد ماده اول مطرح است بفرمائید آقاى مهندس هدایت.

مهندس هدایت ـ عرض کنم بنده که اسم نوشتم خوشبختانه مقام ریاست تذکر فرمودند ماده به ماده این قانون مورد طرح و مداقه قرار خواهد گرفت و علت اینکه بنده اسم ننوشتم همین مطلب بود چون بسیار پسندیده است که وزارت امور خارجه اقدام کرده است و سازمان خودش را به صورت تجدیدنظر آورده تقدیم مجلس کرده و حالا مورد بحث واقع می‌شود این موضوع بایستى مورد توجه تمام وزارت‌خانه‌‌ها قرار بگیرد و بنده این فکر وزارت خارجه را تقدیر می‌کنم که در این کار پیش قدم شده است براى اینکه اگر بخواهیم به وضع مملکت سرو صورتى بدهیم لازمه‌اش این است که وزارت‌خانه‌های ما و ادارات ما مؤسسات وابسته به وزارت‌خانه‌های ما یک صورت حسابى داشته باشند بنده خیال می‌کنم تن‌ها وزارت‌خانه‌ای که تا حال صورت قانونى دارد سازمان و وزارت دادگسترى است (صحیح است). آقایان ملاحظه فرموده‌اید یک وزارت‌خانه‌هایی که داراى سازمان است دیگر نمی‌شود هر روز یک تشکیلاتى به این وزارت‌خانه بست هر روز نمی‌شود یک عده اعضاى نور چشمى و اضافه به این شود وزارت‌خانه بست بنده اینجا باید تقدیر کنم آقایانى که متصدى وزارت خارجه هستند مخصوصاً آقاى وزیر امور خارجه در این کار پیشقدم شدند که بعد از وزارت دادگسترى سازمان وزارت امور خارجه به صورت قانونى در بیاید و وقتى که به صورت قانونى درآمد. اینجا آقایان در کلیه مواد مداقه خواهند فرمودند و گرفتارى‌‌ها را مطالعه می‌فرمایند نمایندگی‌های زیادى را حذف و در نقاطى که نمایندگی‌ها ما کمتر منظور شده اضافه خواهند فرمود و پس از اینکه این سازمان به صورت قانونى درآمد دیگر هر روز هر وزیرى یا هر دولتى نمی‌تواند یک عده کارمند یا یک عده اداره به این دستگاه بچسباند بنابراین این مطلب اول بسیار قابل تقدیر است و اما مطلبى که بنده می‌خواستم اینجا عرض کنم اینست که مطالب بسیار هست که البته در موقع خودش مواد که طرح شد پیشنهادات لازم تقدیم خواهد شد و مورد بررسى آقایان قرار خواهد گرفت آنچه که مورد توجه باید باشد و بنده اینجا واقعاً باید منصفانه عرض کنم اینست که وزارت خارجه داراى یک عده از جوانان برجسته تحصیل کرده این مملکت است این را نمی‌شود فراموش کرد البته ممکن است یک عده اشخاصى هم در این وزارت‌خانه من غیر حق وارد شده باشند ولیکن آنچه على‌الظاهر دیده می‌شود در این وزارت امور خارجه یک عده جوانان تحصیلکرده این مملکت عضو هستند و به همین مناسبت عرایض بنده روى این موضوع است که شما یک عده جوانان شایسته این مملکت را البته ممکن است که عده‌ای هم باشند که شایسته نباشند عوض وزارت خارجه باشند شما که یک عده از این اشخاص را بردید آنجا جمع کردید باید وزارت امور خارجه کمال دقت را بکند و رعایت تمام نکات را بکند اگر کوچک‌ترین تبعیضى در دستگاه شما باشد این باعث می‌شود که یک عده اشخاص فهمیده تحصیل کرده که در دورترین نقاط به این مملکت خدمت می‌کنند دلسرد بشوند و همان‌طور که در وزارت‌خانه‌های دیگر که اعضاى مختلف به درجات مختلف و تحصیلات مختلف هستند اگر تبعیضى بشود به نظر نمی‌آید در وزارت خارجه که تمام اشخاص تحصیل کرده هستند و اشخاص شایسته‌ای هستند در این مورد باید کمال دقت بشود.

دوم اینکه واقعاً باید در این تشکیلات آن چیزى که لازم است در نظر گرفته بشود و آن چیزى که تصویب می‌شود به صورت آبرومندى باشد آقایان ملاحظه بفرمائید که چه لزومى دارد که تعداد سفارت‌خانه‌های ایران زیاد باشد ولکن وضع سفارت‌خانه‌های ایران در تمام دنیا اسفناک باشد (صحیح است). آقایان ملاحظه بفرمائید سفارت‌خانه‌هایی هستند در کشور‌های خارجى که در یک آپارتمان‌ها و در یک منازلى زندگى می‌کنند که واقعاً براى شأن مملکت ما وهن‌آور است علتش اینست که ما فعلاً در فلان مملکت که سفارت‌خانه به هیچ‌وجه لازم نیست یک سفارت‌خانه دایر می‌کنیم یک بودجه‌ای هم به آن سفارت‌خانه می‌دهیم آن وقت چون بودجه وزارت خارجه محدود به یک مبالغ معینى است عوض اینکه در بهبود آن سفارت‌خانه و آن کنسولگرى‌های که مورد احتیاج مملکت است بکوشیم نمی‌توانیم آن کارى که مؤثر است انجام بدهیم. مثلاً یک مثال بنده عرض می‌کنم محل سفارت‌خانه‌های ایران در خارجه را در نظر بگیرید نه محل سفارت‌خانه‌های ایران در خارجه به طور کلى مطابق شئون مملکت ما نیست (صحیح است) این را کمان می‌کنم آقاى معاون وزارت خارجه صد درصد تصدیق می‌کنند البته وزراى مختارى پیدا می‌شوند سفرایی پیدا می‌شوند که اینها شخصاً داراى یک شخصیتى هستند وقتى که به یک مأموریت یا یک سفارت کبرى می‌روند شاید هم از جیب خودشان خرج می‌کنند و ظاهر سفارت را آبرومند می‌کنند ولکن به طور عموم آقایان توجه فرموده‌اند که اگر مأمور یک خورده دلش نسوزد واقعاً انسان وقتى به این سفارت‌خانه‌‌ها و این کنسولگرى‌‌ها مراجعه می‌کند دلچرکین بر می‌گردد و اصولى که در این‌جا براى ارتقاء کارمندان وزارت امور خارجه مقرر شده است البته وقتى موادش مورد مذکوره واقع شد بنده عرایضى دارم که عرض خواهم کرد باید هر کسى واقعاً به آن مقامى که شایسته است برسد و همان‌طور که عرض کردم در‌باره وزارت‌خانه و اعضاى وزارت خارجه که مأمور حفظ منافع افراد ایرانى هستند و رل مهمى را به عهده می‌گیرند در مورد اینها بایستى از هر جهت که ممکن باشد هیچ‌گونه تبعیض و ناروایی به عمل نیاید مثلاً همین سال گذشته شاید به عرض آقایان رسیده باشد عده‌ای را وزیر مختار کردند خوشبختانه شنیدم که اعلیحضرت همایونى فرمان آنها را توشیح نفرمودند فرمودند که اول مقام این اشخاص را در خارجه تعیین کنید بعد من حکم آنها را توشیح خواهم کرد ولى همین آقایانى که وزیر مختار شده بودن یعنى کاندید شده بودند و هنوز رسماً نشده بودند شنیدم که با لباس وزیر مختارى به سلام رفته بودن اینها باید دقت بشود جناب آقاى معاون وزارت خارجه جنابعالى مدت‌ها رئیس تشریفات بودید این را می‌دانید که هنوز کسى که در وزارت خارجه وزیر مختار نشده حق پوشیدن لباس آن مقام را ندارد آن هم در یک محل رسمى و یک سلام رسمى لباس بپوشد زیرا نسبت به عده دیگرى که تبعیض شده است آنها در ممالک خارجه دلسرد می‌شوند بنده عرایض دیگرم را در مواد عرض می‌کنم.

رئیس ـ آقاى عمیدى نورى مخالفید.

عمیدى نورى ـ بلى.

رئیس ـ آقاى دکتر امیر حکمت.

دکتر امیر حکمت ـ بنده موافقم.

رئیس ـ بفرمائید.

دکتر امیر حکمت ـ بنده عرض کردم موافقم به جهت اینکه افتخار دارم که در کمیسیون خارجه عضو هستم و در رسیدگى به این لایحه سازمان وزارت خارجه شرکت داشتم و تقریباً شاید پنج شش ماه این لایحه در کمیسیون خارجه مورد دقت واقع شده بود و چون ماده اول مطرح است در ضمن این ماده اول مطلبى است که به فرمایشات همکار محترم آقاى دکتر بینا برمی‌خورد البته فرمایشات بسیار متین و صحیحى فرمودند یکى راجع به اقتصاد فرمودند بنده هم معتقدم در کمیسیون هم مطرح شد از مسائل مهم و از وظایف بسیار مهم وزارت امور خارجه امور اقتصادى مملکت است نسبت به امور اقتصادى در خارجه اینجا ملاحظه می‌فرمایند که در ماده اول اداره امور اقتصادى در وزارت خارجه است و ما در کمیسیون مفصل با حضور آقاى وزیر خارجه و آقاى معاون وزارت امور خارجه صحبت کردیم و قرار بر این شد که براى امور اقتصادى اشخاص بسیار قادر و توانا و مطلع در سفارت‌خانه‌‌ها داشته باشند و اداره امور اقتصادى مرکز در حقیقت اشخاصى را در سفارت‌خانه‌‌ها معین می‌کند که آنها به وظایف قانونى خودشان عمل می‌کنند یک موضوع دیگرى اینجا صحبت شد راجع به اینکه حقى به آقاى وزیر خارجه در یکى از مواد داده شده که در سال بتواند یکى دو نفر را اگر خوب خدمت کرده‌اند خارج از ترتیبى که هست ارتقاء بدهد. البته بنده هم با نظر جناب آقاى دکتر بینا در این خصوص موافقم متأسفانه وضع طورى است که گاهى بر‌خلاف حق کارى می‌شود (دکتر بینا اغلب). اما بنده می‌خواستم عرض کرده باشم اینجا یک قانونى نوشته می‌شود و نمی‌شود که همیشه فکر کرد و نظر بد را گرفت خوب هم ممکن است و اینجا این انتظار را باید داشت البته اگر ما به یک وزیرى اعتماد نداشته باشیم که روزى چنین عملى را خواهد کرد بهتر این است که او نباشد وقتى او هست باید فکر این را کرد که او برخلاف حق کارى نخواهد کرد به نظر بنده گاهى اتفاق می‌افتد حالا لازم نیست که وزیر مختار باشد ممکن است یک نفر نایب اول سفارت باشد و او ارتقاء پیدا می‌کند و اگر یک خدمت برجسته‌ای کرده حق این است که این کار بشود و اگر یک روزى پیش آمد که برخلاف حقیقت یک شخصى ارتقایی پیدا کرد راه‌حل

+++

این است که ما استیضاح کنیم که چرا این ارتقاء پیش آمده است این مانع نیست ولى چون قانون نوشته می‌شود به نظر بنده ضرر ندارد این مطلب پیش‌بینی بشود جناب آقاى صارمى ایراداتى فرمودند البته خود بنده هم در خارج دیده‌ام که وضع مرتبى در بعضى جا‌ها نیست و یا گاهى در جایی عده و اعضاى بیشترى هستند یا وظایفشان را خوب انجام نمی‌دهند علت نوشتن این قانون و این سازمان براى رفع همین نواقص است و اگر بخواهیم نواقص رفع بشود راهش همین است و ما اینجا دقت کردیم که براى هر قسمت اعضایی که متناسب هست و می‌شود و باید باشد این نکته گذاشته شود حالا اگر آقایان در ضمن مذاکره دیدند که کم است یا زیاد است باید باز می‌شود اصلاح کرد. صحبت از این شده است که در بعضى ممالک ما سفارت ایجاد کردیم در صورتى که حاجت نیست بنده هم می‌بینم که در بعضى ممالک این جور است اینکه در قانون نوشته می‌شود که در فلان مملکت سفارت‌خانه داشته باشیم چون قانون براى همیشه است و قانون براى آینده است اگر روزى حاجت شد ما می‌توانیم در آنجا سفارت‌خانه دایر کنیم و لازم نیست پس از اینکه این قانون تصویب شد فورى سفارت‌خانه را دایر کنیم بنابراین مانعى ندارد که در قانون اسم برده شود و اگر هم یک جا‌هایی می‌بینم که لازم نیست و به درد نمی‌خورد در کمیسیون بودجه و در سایر کمیسیون‌ها می‌شود جلو این کار را گرفت ولى قانون را باید کامل نوشت و تمام جهاتش را رعایت کرد نقص موضوع را باید گفت (احسنت). عرض کنم صحبت دیگر راجع به این بوده است که در این ماده اول جناب آقاى مهندس هدایت بیاناتى فرمودند البته تذکراتشان بسیار صحیح است و البته چیزى که اینجا نوشته شده است خیلى دقت شده است و چیزهایی است که موجود است و فعلاً لازم است و مورد حاجت است به نظر بنده در مواد دیگر ملاحظه خواهید کرد و در آینده اگر نقصى باشد در آنجا‌ها رفع خواهد شد و روى هم رفته بنده خیال می‌کنم‏.

این قانون بسیار لازم است و باید وزارت خارجه را همان‌طور که خود آقایان هم تأیید فرمودند تقدیر کنند که این قانون را براى اولین دفعه آورده است و به نظر بنده باید وزارت‌خانه‌های دیگر هم به وزارت خارجه تأسى بکنند که کار این مملکت از حیث استخدام و از حیث امور مملکت حل بشود و سازمان‌ها براى هر وزارت‌خانه‌ای باشد (صحیح است احسنت).

رئیس ـ آقاى عمیدى نورى.

عمیدى نورى ـ بنده در اساس وجود یک چنین لایحه‌ای موافق هستم و موقعى که عضو کمیسیون خارجه بودم در دوره هجدهم یادم می‌آید بحث این مطلب شد و در آن موقع این لایحه مورد نظر بود و حالا بعد از دو سه سال بالاخره تحت این مواد به مجلس شوراى ملى آمد و اساساً باید سعى کنیم تمام وزارت‌خانه‌های ما داراى چنین سازمان‌های ثابت و معین باشد عرضى که بنده دارم و به عنوان ماده اول در کلیات می‌شود استفاده کرد و البته در مواد هم بحث خواهم کرد و پیشنهاداتى دارم ه می‌دهم از مطالعه کلى و اجمالى که من در این لایحه دارم این‌طور استنباط کردم همان‌طور که جناب آقاى صارمى تذکر دادند وزارت امور خارجه ما وضع فعلى را گرفته و براى تثبیت و تحکیم وضع فعلى با ترتیبى که موجود هست می‌خواهد این را قانونى بکند و این قانون را به عنوان اساسنامه وزارت خارجه آورده نه به عنون اینکه قانونى براى اصلاح اساسى وزارت خارجه به کیفیتى که مورد نظر و شئون و مقتضیات فعلى هست به آن کیفیت باشد عرض بنده و اشکالم در این‌جا است والا این است که با اساس یک قانونى به نام اساسنامه وزارت خارجه مخالف باشد؟ بلکه کمال موافقت را داریم بحث ما این است حالا که ما می‌آئیم یک همچو کارى می‌کنیم این کار را به معناى صحیح و واقعى و اصولى خودش بکنیم نه اینکه اگر الان هم یک موضوع سیاسى و یک جریاناتى در کار است این را دستش را ببندیم مثلاً بنده اینجا یک ماده‌ای دیدم تعیین کرده‌اند چه نقاطى سفارت کبرى و چه نقاطى نمایندگى تمام را نوشته‌اند البته این را تصور می‌کنم که منطبق با وضع فعلى وزارت خارجه باشد در حالی که ممکن است ما در آینده احتیاج داشته باشیم در یک نقطه‌ای که سفارت کبرى نیست سفارت کبرى باشد (یک نفر از نمایندگان ـ می‌تواند این کار را بکند). بنده وقتى این مواد را خواندم دیدم چنین چیزى نیست تا آنجایی که من دیدم چنین چیزى ندارد (دکتر پیر‌نیا ـ ماده 15). ماده 15 چنین چیزى ندارد آن راجع به ارتقاء نمایندگی‌هاست جناب آقاى دکتر پیر‌نیا که مطالعه در کمیسیون فرمودند و تصویب کردند بنده اینجا هر چه مطالعه کردم دیدم راجع به نمایندگی‌ها است و این مورد نیست بنده پریروز یادم می‌آید در اعلامیه‌ای که راجع به تشریف فرمائید اعلیحضرت همایونى در اسپانى بین ایران و اسپانى صادر شد که البته یک مسافرت بسیار خوبى بود و بسیار هم مفید بود یک بحثى شد که بنده ضمن اخبار خواندم که قرار شد که مقامات نمایندگى سیاسى ایران و اسپانى به سفارت کبرى ارتقاء پیدا کند این جزو اخبار است اراده اعلیحضرت همایونى که آنجا تشریف داشتند استقرار یافت و حقا هم بایستى این باشد کراراً این‌طور پیش می‌آید که در تشریف فرمایی‌‌ها و در این‌گونه مسافرت‌‌ها از نظر اینکه تجدید روابطى بین دو کشور بشود از یک چنین نکاتى استفاده می‌شود و ارتقاء پیدا می‌کند الان ما این وضع موجود را داریم و از نظر مصالح سیاسى وقتى مقتضى شد آناً رئیس کشور ما می‌تواند این کار را بکند ولى این قانون جلوش را گرفته بنده آنچه که تا به حال خواندم دیدم تثبیت شده است که در این نقاط سفارت کبرى است و در این نقاط نمایندگى است بنابراین دست ما بسته است و ما نمی‌توانیم در یک جایی که نمایندگى سیاسى است سفارت کبرى باز کنیم نمی‌توانیم از یک چنین اکازیون‌ها و از یک چنین موقعیت‌هایی که مصالح را اقتضا می‌کند از یک چنین ترتیباتى را به وجود بیاوریم استفاده کنیم چون جلوش را گرفته همین‌طور در قسمت‌های زیادى که فعلاً بنده وارد نمی‌شوم مثلاً یک ماده‌ای هست که یک کسی که عضو وزارت خارجه است حق ندارد کتاب علمى، هنرى و غیره را هم منتشر کند. من نفهمیدم چرا اگر بنده عضو وزارت خارجه بودم راست است که نباید کتابى سیاسى از لحاظ اینکه شغل من هست منتشر کنم ولى عضو وزارت خارجه مگر مرده است که حق ندارد فکر کند حق ندارد یک مقاله علمى بنویسد حق ندارد یک مقاله هنرى و ادبى بنویسد. بعد از آن و غیره را هم حق ندارد من نمی‌دانم که و غیره که اینجا مرقوم فرموده‌اید دیگر کدام یکى از اینها است شما که انواع مختلفش را نوشته‌اید دیگر و غیره‌اش چیست؟ مثلاً یک ماده دیگرش این است که رئیس حساب دارى فقط ممکن است مال‏ وزارت دارایی باشد ولى تمام اعضاى حسابدارى باید مال وزارت خارجه باشد خلاصه بنده به طور کلى عرض می‌کنم ما در ضمن اینکه معتقد هستیم به یک اساسنامه‌ای و یک قانونى براى وزارت خارجه بگذرانیم و بهترین موقعیت هم حالا است که خوشبختانه این مطرح می‌شود و ماده به ماده بحث خواهیم کرد و سعى می‌کنیم که این اساسنامه بر طبق یک اصول صحیح و مدرن و منطبق با احتیاجات مملکتى و رعایت اصول نه رعایت نظریات خاصى که ممکن است خداى نکرده در بعضى از افراد وزارت خارجه باشد تدوین شود متأسفانه آنچه که ما می‌شنیدیم در وزارت خارجه یک فکرى است که معتقد هستند غیر از کار در سیاسى که فعلاً در آنجا تشریف دارند دیگران نمی‌توانند وارد بشوند این را دفاع فرمودند جناب آقاى معاون محترم که البته ما شرایط ورود داریم شرایط استخدام جدید به جاى خود صحیح و اما اگر وضعیت مملکت اقتضا کرد همین‌طور که الان هست سفیر کبیر فرض کنید یک شخصیت سیاسى عالى مقام باشد اینجا نبایستى جلوش را گرفت اینها نکاتى است (دکتر امیر حکمت ـ سفیر کبیر مستثنى است). البته اگر نیست بنده موافقم ولى تا آنجا که بنده خواندم تا ماده 42 را مطالعه کرده‌ام یادداشت‌هایی کرده‌ام که موقعش عرض خواهم کرد تا اینجا من ندیدم در مواد بعد البته ممکن است باشد چون محدود شده است سفارت‌خانه‌‌ها و نمایندگى‌‌ها این بود که این نظریات را من باب کلیات عرض کردم و البته در موقع بحث مواد هم عرایضم را خواهم کرد.

رئیس ـ آقاى مخبر.

مخبر (مرآت اسفندیارى) ـ  عرض کنم وقت تنگ است و آخر جلسه است بنده هم سعى می‌کنم مختصر عرضى بکنم یا اگر اجازه می‌فرمائید بحث بیشتر بماند براى جلسه آینده.

رئیس ـ مانعى ندارد مختصر بفرمائید چون شور اول است.

مرآت اسفندیارى ـ عرض کنم این اساسنامه و در وزارت امور خارجه سابقه طولانى دارد در روزهایی که بنده افتخار عضویت مخبر کمیسیون خراجى را داشتم جناب آقاى انتظام که وزیر امور خارجه بودند به این خیال افتادند که یک ترتیب اساسى به کار وزارت امور خارجه بدهند با تمام گرفتارى‌هایی که در آن موقع نسبت به وضع سیاسى کشور بود ایشان هم خودشان را بیشتر صرف این قسمت کردند و شاید هم بتوانم عرض کنم هفته‌ای دو جلسه سه جلسه در این مورد بحث شد بعداً جناب آقاى اردلان که به وزارت امور خارجه تشریف آوردند متصدى شدند. ایشان هم با کمال حسن نیتى که داشتند در این مواد کوشیدند که این کار به انتها رسید و جلسات متعددى چه خودشان چه جناب آقاى معاون وزارت امور خارجه تشریف آوردند و کمیسیون تشکیل شد و شاید متجاوز از یک سال و نیم وقت کمیسیون خارجه و سو کمیسیون خارجه صرف این شد که یک آئین‌نامه و اساسنامه براى وزارت امور خارجه تنظیم بکنند که واقعاً نه تنها فعلاً به درد بخورد بلکه یک ملاک عمل براى کادر خدمتگذاران وزارت امور خارجه باشد و تا به اینجا رسید که این لایحه خدمت آقایان تقدیم شد بنده اطمینان دارم که همه همکارانى که در کمیسیون خارجه تشریف داشتند تا آنجایی که ممکن بود در این لایحه اظهار‌نظر فرمودند با کمال حسن نیت وقتشان را گذاشتند و به منت‌ها درجه در این کار کمک کردند و منظور وزارت امور خارجه از تقدیم این لایحه و این اساسنامه این بود که واقعاً نظر مشورتى با آقایان داشته باشد اگر مطالب به نظر آقایان برسد ولو اینکه از کمیسیون خارجه هم گذشته باشد مستحضر بشوند و در رفع این بشوند خود آقاى وزیر امور خارجه متأسفانه تشریف ندارند علاقمند بودند که این لایحه به صورت ماده واحده بگذرد نه از لحاظ عملى بلکه از لحاظ تسریع در کار‌ها ولى حالا که تصمیم مقام محترم ریاست مجلس بر این شده است وارد

+++

جزئیات امر بشوند مانعى ندارد شاید وزارت امور خارجه هم بیشتر امتنان پیدا می‌کند و استفاده می‌کند ولى مطالبى که یک عده از همکاران محترم اینجا فرمودند مطالبى بود که ابتدا آقاى دکتر بینا بیان فرمودند که البته یک قسمت از مطالبشان صد درصد مورد دقت و ملاحظه باید واقع بشود و بنده اذعان می‌کنم که این مطالبى بود که در کمیسیون خارجه هم صحبت شد ولى نه آنطور که باید و با بیاناتى که آقاى وزیر امور خارجه کردند و واگذار کردند به آینده و آن موضوع کادر اقتصادى است و بنده خودم تصدیق می‌کنم که کادر اقتصادى وزارت امر خارجه در تمام دنیا یک رل بزرگى و مهمى انجام می‌دهد و کمتر از کادر سیاسى نیست ولى آقاى وزیر امور خارجه عقیده داشتند که این کار را باید به تدریج درست کرد الان هم در وزارت امور خارجه اداره‌ای به اسم اداره اقتصادى هست (دکتر بینا ـ این کافى نیست). در کمیسیون خارجه نظر ما این بود که این اداره را توسعه بدهند و یک اداره کل درست بکنند و یک مدیر کلى در رأسش باشد آقاى وزیر امور خارجه گفتند ما این را به تدریج در آینده انجام خواهیم داد ولى بنده هم موافقم اگر نظر و عقیده آقایان این باشد این موضوع رسیدگى بشود چون موضوع بسیار لازمى است و ضمن لایحه بگنجانیم که یک اداره کل براى امور اقتصادى درست بکنند (دکتر بینا ـ به عقیده بنده وزارت خارجه یک معاون اقتصادى باید داشته باشد بالا‌تر از مدیر کل) اما در مورد اختیاراتى که مطالبى فرمودند این ایک یک مطالبى بود که شاید به عنوان پیشنهاد خود آقاى وزیر خارجه در کمیسیون مطرح شد و به منظور تشویق یک عده کارمند لایق وزارت خارجه در اساسنامه وزارت خارجه گنجانیده شد.

رئیس ـ همه شایسته و لایقند.

مخبر (مرآت اسفندیارى) ـ عرض کنم این با حسن نیت قبول شد و در کمیسیون خارجه هم قبول شد که به صورت ماده‌ای در اساسنامه در بیاید ولى مطالبى فرمودند که از این اختیارات ممکن است در آینده سوء‌استفاده بشود بنده به این مطالب عرضى ندارم و خود آقاى وزیر خارجه یا معاون وزیر تشریف می‌آورند و جواب می‌دهند ولى تا آنجا که بنده می‌دانم شخص آقاى وزیر امور خارجه شخص با حسن‌نیت و خدمتگذارى هستند (صحیح است) و در تمام مدت عمرشان جز خدمت و نظر و مقصودى نداشته‌اند و اگر دستگا‌ه‌‌های ما ممکن است اشتباهاتى بشود این نیست که اگر در وزارت خارجه اشتباهى شد این مطلب بزرگى به نظر بیاید. مطالبى آقاى صارمى فرمودند راجع به مقام وزیر مختار خواستم عریض کنم جناب آقاى صارمى مقام وزیر مختار جز کادر است یعنى هیچ وزیر مختارى را کسى از خارج نمی‌تواند بیاورد در همه جاى دنیا که شما تشریف ببرید وزیر مختارى جزء کادر سیاسى وزارت خارجه است ولى بالاتر از مقام وزیر مختارى یک چیزیست که بستگى به سیاست دارد و در ممالکى که حزبى باشد ممکن است سفیر کبیر از ما بین اعضاى حزب‌‌ها انتخاب بشود و ممکن است حزبى نباشد بستگى به لیاقت اشخاص دارد اینست که خواستم عرض کنم این مطلبى که فرمودید شاید روشن نبودید راجع به تأسیس بعضى سفارت‌خانه‌‌ها فرمودند این مطلب مهمى است موقعى که به آنجا رسیدیم بنده جوابش را عرض می‌کنم حالا فقط عرض می‌کنم که تأسیس سفارت‌خانه‌‌ها تن‌ها اجازه محل و گذاشتن یک وزیر مختار و سفیر کبیر نیست. این یک مطالب و یک اساس مهم‌ترى در باطنش هست که این نمودار استقلال یک کشور است پرچم یک مملکتى در کانادا وقتى بالاى خانه‌ای به اهتزاز درآمد چشم اهالى به آن پرچم آشنا می‌شود و خواه و ناخواه روابط تجارتى و سیاسى افتتاح می‌شود و تا زمانى که نشود این روابط نمی‌تواند به آن صورتى که باید پیشرفت کند و در بیاید مطالب دیگرى هم راجع به محل سفارت‌خانه‌‌ها فرمودند خواستم عرض کنم که اغلب محل سفارت‌خانه‌‌ها با محل دفتر مجزا است خانه سفیر کبیر خانه وزیر مختار و محل دفتر مجزا است ممکن است گاهى تشریف ببرید به دفتر و دفتر بسته باشد یا آقاى سفیر کبیر منزل نباشد این چیز خیلى ساده‌ایست مطلب دیگر راجع به تعداد کارمندان سفارت‌خانه‌‌ها بود که خواستم عرض کنم اصلاً سازمان براى این تعداد است و ملاحظه بفرمائید در زیر همان ماده ذکر کرده‌اند که حتماً باید آن تعداد باشد حداکثر را گذاشته‌اند ولى این دلیل نشد که وقتى در یک سفارت‌خانه عضو لازم نشد حتماً همان تعداد را بگذارند کما اینکه الان سفارت‌خانه‌ای هست که یک وزیر مختار است با دو تا کارمند در صورتى که سازمان گفته است کارمند داشته باشد مطالبى هم جناب آقاى عمیدى نورى فرمودند یکى راجع به اجازه نشر روزنامه و مجله بود (عمیدى نورى ـ مجله عرض نکردم کتاب بود). کتاب معذرت می‌خواهم ماده 38 تکلیف این موضوع را روشن کرده و در این ماده قید شده در صورتى که بخواهند کتب علمى یا مقالاتى که به درد بخورد بنویسند باید با اجازه باشد بنابراین خیال نمی‌کنم مورد نگرانى براى جناب آقاى عمیدى نورى باشد عرض کنم چند تا مواد دیگرى بود که در اینجا ذکر شده بود که مطمئن هستم وقتى که در مواد خودش برسیم در آنجا بنده جواب عرض خواهم کرد فقط مطلبى را که بنده خواستم استدعا کنم با این مقدمه‌ای که عرض کردم این لایحه و اساسنامه در حدود سه سال است در کمیسیون خارجه مجلس مورد مطالعه است امیدوارم با مشورت همکاران محترم آنچه نظر دارند واقعاً مطالعه بشود ولى استدعایى که دارم چون هیئت محترم دولت به این لایحه توجه دارند این است که با حداقل وقت و سرعت عمل پیشرفت بکند تا اینکه یک ترتیب صحیح و چه زودتر براى وزارت خارجه ملاک عمل باشد و بتوانند عملى بکنند و وزارت خارجه از این وضع بلاتکلیفى خارج بشود.

8- بیانات آقاى خرازى طبق ماده 82 آئین‌نامه‏

رئیس ـ آقاى خرازى شما توضیحى راجع بیاناتتان دارید؟ بفرمائید.

خرازى ـ بنده اینجا راجع به اتاق بازرگانى که صحبت می‌کردم خواستم توضیح بدهم که وجوه اتاق بازرگانى تهران منحصراً در بانک ملى است با اینکه اتاق بازرگانى تهران یک موسسه حقوقى است و حق دارد وجوهش را در هر بانکى که دلش می‌خواهد بگذارد ولى اتاق بازرگانى تهران یک مؤسساتى دارد مثل بیمارستان بازرگانان که از اتاق به موجب وقف‌نامه مستقل است و حساب دیگرى دارد و اصلاً این نه برخلاف قانون است نه برخلاف حق است که وجوهى در بانک دیگر داشته باشد ولى باز بنده تأکید می‌کنم که وجوه اتاق بازرگانى در بانک ملى ایران است (صحیح است).

9- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

رئیس ـ جلسه را ختم می‌کنیم جلسه روز سه‌شنبه خواهد بود و دستور دنباله لایحه سازمان وزارت خارجه است‏.

(مجلس 45 دقیقه بعد از‌ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى ـ رضا حکمت

+++

یادداشت ها
Parameter:295155!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)