کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره پانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏15
[1396/05/25]

جلسه: 93 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 21 اَمرداد ماه 1327  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون دادگستری راجع به لایحه عفو مجرمین سیاسی آذربایجان و زنجان

3- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏15

 

 

جلسه: 93

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 21 اَمرداد ماه 1327

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون دادگستری راجع به لایحه عفو مجرمین سیاسی آذربایجان و زنجان

3- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس یک ساعت و 35 دقیقه قبل از ظهر به ریاست آقاى رضاى حکمت تشکیل گردید.

1- تصویب صورت مجلس

 صورت مجلس جلسه قبل را آقاى دادور (منشى) به شرح زیر قرائت کردند. یک ساعت و نیم به ظهر روز سه‌شنبه نوزدهم مرداد مجلس به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل و صورت جلسه پیش قرائت گردید.

اسامى غائبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده است.

غائبین با اجازه- آقایان:

دکتر بقایی- آشتیانى‌زاده- عبدالله وثوق- مهندس رضوى. اورنگ. محمد ذوالفقارى. دکتر معظمى. آصف- دکتر آشتیانى- ناصرى. بهار. امیر نصرت اسکندرى. مامقانى. دکتر مجتهدى. امامى اهرى. سالار بهزادى. دکتر ملکى. باتمانقلیچ. احمد فرامرزى. دولتشاهى. غائبین بى اجازه- آقایان: محمد‌حسین قشقایی. ملک مدنى. ظفرى. شادلو. قبادیان. کشاورز صدر. عزیز زنگنه. سلطان‌العلماء. غضنفرى. فولادوند. تولیت. کامل ماکویی. نراقى. گرکانى. عبدالرحمن فرامرزى. محمدعلى مسعودى. امیر تیمور. حسین وکیل. اسلامى. شهاب خسروانى. دکتر مصباح زاده. شریف‌زاده. بوداغیان. اسدى. عباسى. صاحب‌دیوانى. صفا امامى. دکتر دفترى. دیرآمدگان با اجازه- آقایان: امینى. صاحب‌جمع. دکتر راجى. منصف. ناصر ذوالفقارى. دکتر طبا. افخمى. مسعود ثابتى. دیرآمدگان بى‌اجازه- آقایان: بیات. حسن اکبر. آقاخان بختیار. سزاوار. مهندس هدایت.

دکتر امینى. على وکیلى. مشایخى. گلبادى. خوئیلر. آقاى اردلان راجع به قرائت استیضاح‌نامه و آقاى تقى‌زاده راجع به تصویب لایحه عفو عمومى تذکرى دادند ورقه استیضاح قرائت و لایحه عفو عمومى مطرح گردید. پیشنهاد سابق آقاى اردلان مبنى بر اعزام کمیسیون رسیدگى به آذربایجان و کردستان قرائت و پس از توضیح مخبر کمیسیون قابل توجه شد.

آقاى یمین اسفندیارى پیشنهاد نمودند که این قانون شامل مازندران نیز بشود و ضمن توضیحات خود اظهار عقیده نمودند که شامل تمام کشور باشد و آقاى مخبر کمیسیون تقاضا نمودند پیشنهادها براى مطالعه به کمیسیون ارجاع گردد و آقاى دکتر عبده مخالف بوده گفتند به موجب ماده 79 پیشنهادهاى قرائت نشده نباید به کمیسیون احاله شود. در این موقع صورت جلسات پیش به تصویب رسید و گزارش مرخصى آقایان دادور، محمد ذوالفقارى غضنفرى (در دو نوبت) صادقى، دکتر آشتیانى، مکرم، سلطانى، افشار، اقبال، حاذقى، آصف، گنجه، دکتر فلسفى، ناصرى، امامى اهرى، فولادوند، قهرمان، دکتر مصباح‌زاده، کشاورز صدر، کفایی، امیر نصرت اسکندرى، نیک پى، سالار بهزادى، ملک‌الشعرا بهار.

+++

 شریف‌زاده، حسن اکبر، حسین مکى، عدل اسفندیارى، بهادرى، باتمانقلیچ، دکتر ملکى، ناصر ذوالفقارى، رضوى، مامقانى، دکتر مجتهدى و پالیزى قرائت و تصویب شد. آقاى حائرى‌زاده اظهار نمودند قبول نمایندگى دولت از طرف نمایندگان خلاف قانون اساسى است و آقاى دکتر طبا تذکر دادند که آقاى دکتر مجتهدى به عنوان نماینده ایران در کنفرانس شرکت کرده‌اند آقاى دهقان نیز معتقد بودند که حقوق مرخصى آقاى بهار بارز داده شود. آقاى اردلان یادآورى نمودند که طرحى راجع بمالیاتهاى مستقیم تقدیم شده قرائت شود. آقاى معتمد دماوندى راجع به سربازی که مأمور دژبان در خیابان لاله‌زار به مسلسل بسته و مقتول ساخته است شرح مبسوطى ایراد و شدیداً اعتراض نمودند آقاى معدل معاون پارلمانى نخست وزیر گفتند تذکر آقایان نمایندگان به مورد است مرتکب از طریق محکمه تعقیب خواهد شد. جلسه ختم و به روز پنجشنبه محول و دستور عفو عمومى و بودجه کل کشور مقرر گردید.

رئیس- نسبت به صورت مجلس نظرى نیست؟ (مکى- اجازه می‌فرمایید؟) بفرمایید.

مکى- در گزارشاتى که جلسه قبل مربوط به مرخصی آقایان قرائت شد یکى از گزارشات مربوط به آقای صادقى بود که در کمیسیون هم با دو ماه موافقت شده بود و ضمن ورقه‌ای هم که در کمیسیون رویش رأى گرفته شده بود با دو ماه موافقت شده بود ولى در ضمن پاکنویس کردن یک ماه نوشته شده بود و مجلس هم یک ماه تصویب کرده خواستم استدعا کنم که اگر کسى مخالف نیست دو ماه قبول شده تلفى بشود از طرف مجلس.

 رئیس- گزارش کمیسیون یک ماه بود و مجلس هم به یک ماه رأى داده است ممکن است کمیسیون گزارش دیگرى بدهد و تکمیل کند و بعد مطرح شود، آقاى اسلامى‏

اسلامى- صحبت‌هایی که آقایان نمایندگان در مجلس می‌کنند تمامش از طرف آقایان تند‌نویس‌ها غلط نوشته می‌شود من باب مثال بنده گفتم چهل نفر در دیوان تمیز هستند نوشته‌اند چهارصد نفر نمی‌دانم روى چه نظرى این یک غلط به این فاحشى یک قسمت دیگر هم راجع به دخانیات بنده یک اقلامى گفتم که اصلاً سرتاپاى این صحبت‌هایی که بنده این جا گفتم تحریف شده بود تقاضا می‌کنم امر بفرمایید اصلاح بکنند اشتباه نشود.

رئیس- البته مراقبت می‌کنند که اصلاح بشود اگر چهل نفر چهارصد نفر نوشته‌اند تصحیح می‌شود آقاى معتمد دماوندى.

معتمد دماوندى- می‌خواستم عرض کنم صورت مجلس ما یواش یواش اداره رادیو دارد اینجا خاصه و خروجى می‌شود صورت مجلس حقاً بایستى مختصر نوشته شود ولى نطق بعضى از آقایان مختصر نوشته می‌شود و نسبت به دیگری مفصل شاید از اداره رادیو گرفته‌اند آنهایی که به نفع خودشان است مرتب هفت، هشت ساعت وقت مردم را می‌گیرند آنهایی که براى اطلاع ملت است اصلاً به طور کلى توجهى نمی‌شود و مختصر می‌گذرانند به هر حال بنده اعتراضم این است که بعد از این باید رعایت بشود و اگر باید صورت مجلس مختصر نوشته شود نسبت به بیانات همه آقایان باید باشد.

رئیس- تندنویسى نظرى ندارد با اشخاص البته به طور اختصار اظهارات همه را باید مراقبت کنند که کاملاً در صورت مجلس ضبط شود، آقاى آشتیانى‌زاده نسبت به صورت مجلس نظرى دارید؟

آشتیانى‌زاده- بنده اخطار دارم‏

رئیس- برطبق چه ماده‌ای‏

آشتیانى‌زاده- برطبق اصل نهم و بیست و یکم قانون اساسى‏

رئیس- قانون اساسى اخطار نظامنامه‌ای نیست‏

آشتیانى‌زاده- وکیل حق دارد به موجب قانون اساسى اخطار کند

رئیس- به موجب قانون اساسى نمی‌تواند اخطار کند هر یک از موارد نظامنامه که نقض شده می‌تواند اخطار کند

آشتیانى‌زاده- نظامنامه فرع بر قانون اساسى است

 مکى- اخطار قانونى سابقه دارد در دوره پنجم هم مدرس بر طبق قانون اساسى اخطار کرد راجع به همین موضوع‏

رئیس- به طور اختصار بفرمایید

آشتیانى‌زاده- اصل نهم قانون اساسى: افراد مردم از حیث جان و مال و مسکن و شرف محفوظ و مصون از هر نوع تعرض هستند و متعرض احدى نمی‌توان شد مگر به حکم و ترتیبى که قوانین مملکت معین می‌نماید . اصل بیست و یکم- انجمن‌ها و اجتماعاتی که مولد فتنه دینى و دنیوى و مخل نظم نباشند در تمام مملکت آزاد است ولى مجتمعین با خود اسلحه نباید داشته باشند و ترتیباتى را که قانون در این خصوص معین می‌کند باید متابعت نمایند. اجتماعات در شوارع و میدان‌های عمومى هم باید تابع قوانین نظمیه باشند. عرض می‌شود که در مواردی که بنده در پشت این تریبون مصدع اوقات نمایندگان محترم می‌شدم شاید این و هم ایجاد شده باشد که اظهارات بنده مبتنى بر اغراض و نظریات خصوصى باشد بنده خداوند را به شهادت می‌طلبم و قسم می‌خورم که من هیچ غرض خصوصى با هیچ کس ندارم.

در چند ماه قبل در جلسه خصوصى که بعد از سقوط کابینه آقاى قوام‌السلطنه تشکیل شد بنده از اکثریت مجلس استدعا کردم و خواهش کردم و تظلم کردم به اکثریت که نسبت به اجحافی که برخلاف قوانین بر یک اتحادیه کارگرى وارد شده رسیدگى بکنند و احقاق حق بکنند گفتم آقایان یک عده‌ای ریختند به محل اجتماعى به عنف و جبر متصرف شده‌اند و اثاثیه آن را به غارت بردند.

 رئیس- آقاى آشتیانى‌زاده شما نطق قبل از دستور می‌خواهید بکنید مانعى ندارد ولى اخطار به موجب یک ماده نظامنامه باید باشد.

آشتیانى‌زاده- جناب آقاى رئیس شما حافظ مشروطیت ایرانید.

رئیس- من به شما اجازه می‌دهم یک ساعت نطق قبل از دستور بکنید ولى در صورت مجلس اجازه نمی‌دهم.

آشتیانى‌زاده- فرق نمی‌کند آقاى رئیس اخطار طبق قانون اساسى است.

رئیس- بنده الان به شما اجازه می‌دهم یک ساعت نطق قبل از دستور بکنید این سابقه نباید گذاشته بشود براى این که اقلاً صورت مجلس‌ها تصویب بشود و کارهاى مجلس راکد نماند، دیگر نظرى نسبت به صورت مجلس نیست؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس جلسه پیش تصویب می‌شود. چند نفر از آقایان اجازه نطق قبل از دستور خواسته‌اند (گفته شد- دستور)

آشتیانى‌زاده- بنده با ورود در دستور مخالفم.

رئیس- بفرمایید.

آشتیانى‌زاده- مجلس شوراى ملى حافظ مشروطیت است اگر در خارج از مجلس کوچک‌ترین اهانتى به مشروطیت ایران و به اساس آن بشود مسئولیت آن متوجه ما است بنده می‌خواهم به طور اختصار به عرض آقایان برسانم هر وقت بنده شرفیاب می‌شوم جناب آقاى رئیس قطع می‌فرمایند عرایض بنده را دیروز عده‌ای با چند کامیون و چند جیپ متعلق به راه آهن، سه بعد از ظهر، مقابل کلانترى شماره 5 به محل کلوپ کانون رانندگان راه آهن حمله کردند، درب مقفول بود در را شکستند و چند نفر را که آنجا بودند به سختی مجروح کردند و وارد محل شدند اثاثیه را به غارت بردند تابلو را کشیدند پائین و رفتند.

این مشروطیت است آقایان؟ با این وضع ممکن است جان ومال مردم محفوظ بماند بنده از اکثریت وکلاى مجلس اینجا استدعا می‌کنم قضاوت بفرمایند فردا ممکن است که آقایان وکیل نباشند، مصون نباشند در این مملکت شما هیچ نوع امنیتى نخواهید داشت باید از دوره سلطان محمود غزنوى هم وضع ما بدتر باشد؟ (یکى از نمایندگان- بدتر هست) در تاریخ بنده دیدم امام ابوالحسن بلخى یکى از ائمه معروف شهر بلخ بوده در دوره سلطان محمود غزنوى، هزار سال پیش این شخص دختر محتسب شهر را به عقد خودش درآورد چون داماد محتسب بوده می‌خواسته به وسیله محتسب اشخاصى که به او اقتدا می‌کردند، عده آن‌ها را زیاد بکند براى خودش پروپا کاند بکند رئیس جماعت بشود، فوهرر بشود، پیشوا بشود مأمورین شرطه شهر را تحریک می‌کرد که بریزند در سایر مساجد هر جا امامى نماز می‌کرد سجاده‌اش را به اسم این که تو شراب خورده‌ای یا یک عمل خلاف دین مرتکب شده‌ای جمع می‌کردند و مردم را متفرق می‌کردند و کار به جایی رسید که تمام اهالى بلخ که به طور قطع زن و مرد مسلم بودند و می‌بایستی نماز بگذارند به مصداق من ترک‌الصلوة عمداً فقد کفر بایستى نماز بگذارند مجبور شدند که پشت سر آقاى امام ابوالحسن نماز بگذارند آخر این مملکت نمی‌شود سلطان محمود این شخص را گرفت دارش زد، با رئیس شرطه شهر، در هزار سال پیش، ده قرن پیش، امروز در این مملکت حق ندارد کسى اجتماع بکند والله

+++

 به خدا، به پیغمبر، به مقدسات دنیا قسم اشخاصى که این رویه را اتخاذ کرده‌اند این‌ها خیانت به شخص شخیص اعلیحضرت همایونى می‌کنند بنده دیگر هیچ عرضى ندارم.

دکتر اعتبار- پس کى این مملکت را اداره می‌کند؟ یک نفر از هیئت دولت بیاید جواب بدهد.

منصور‌السلطنه عدل (وزیر مشاور)- به دولت چه مربوط است؟ عرضحال بدهند به عدلیه.

بعضى از نمایندگان- پس به کى مربوط است؟

منصور‌السلطنه عدل- بنده جواب می‌دهم اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- بفرمایید.

وزیر مشاور- توجه بفرمایید اگر بنا باشد در یک مملکتى هر کس احقاق حق انفرادى بکند البته هرج و مرج رایج می‌شود در آن مملکت، شما می‌فرمایید یک عده‌اى رفتند ریختند یک خانه‌ای را غارت کردند خودتان می‌فرمایید هیچ کس را نمی‌شود از ملک متصرفش بیرون کرد مگر به موجب قانون و قانون هم می‌گوید بهر کس تعدى شد یک مجارى معینى هست که باید از آن مجرا وارد بشود احقاق حق بکند اگر امروز دولت فرستاد همان اشخاصى را که شما می‌گویید من غیر حق آمدند یک محلى را متصرف شدند این‌ها را بیرون کرد فردا همان آدم خواهد آمد خواهد گفت مرا از جایی که متصرف بودم بیرون کرده دولت نمی‌تواند کسی را بیرون کند مگر به حکم محکمه باید در هر مورد به هر کس تعدى می‌شود قانون راه را نشان داده است باید از آن راه وارد بشود و تقاضاى رفع تعدى را بکند و اگر بعد از این که تعدى کرد از مجراى قانونى وارد شد کسى به اظهارات او ترتیب اثرى نداد او آن وقت حق دارد شکایت بکند والّا اگر بنا شد که امروز در یک موقعى نظم عمومى به هم بخورد نظمیه مجبور است دخالت بکند اگر قتلى، جنایتى جنحه‌اى وارد بشود دخالت می‌کند ولى نمی‌آید آن چیزى را که در تصرف یک کسى است ولو این که عدواناً تصرف کرده باشد بدون حکم محکمه از تصرف او خارج بکند آقایان می‌گویند کامیون آوردند، ریختند، اثاثیه را غارت کردند مجارى قانونى دارد بروید شکایت بکنید رسیدگى می‌شود و حق می‌شود.

رئیس- آقاى آشتیانى‌زاده‏

آشتیانى‌زاده- جناب آقاى عدل یک رویه‌ای را تقویت می‌کند که هر کس سیصد نفر دورش جمع شد و در شهر راه افتاد خواست خانه هر کس را غارت کند می‌تواند و اگر خواست شکایتى بکند بگویند به محاکم صالحه شکایت بکند این که وضع قانون و مشروطه و آزادى نیست اگر حقیقت باید وضع این طور ادامه داشته باشد ما از مجلس می‌رویم بیرون و می‌گوییم که اجتماعات قدغن است هر کسى هر کاری که می‌خواهد مطلق العنان بکند والله خدا شاهد است این وضعیت براى شخص شما و براى شخص بنده و براى هر کسى بد است (صحیح است)

 رئیس- آقاى مکى و آقاى یمین اسفندیارى و چند نفر از آقایان اجازه نطق قبل از دستور خواسته‌اند.

نمایندگان- دستور- دستور.

دهقان- بنده با نطق قبل از دستور مخالفم.

رئیس- بفرمایید.

دهقان- آقا این لایحه عفو مجرمین آذربایجان مدتى است در دستور است این بدبخت‌ها در بندر عباس این طرف و آن طرف می‌میرند خون این‌ها به گردن کیست اجازه بفرمایید وارد دستور شویم و کار این لایحه را تمام کنیم.

مکى- راجع به نان مردم می‌خواهم صحبت کنم مردم در قحطى مانده‌اند.

2- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون دادگسترى راجع به لایحه عفو مجرمین سیاسى آذربایجان و زنجان‏

رئیس- رأى می‌گیریم به ورود در دستور آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد گزارش کمیسیون دادگسترى رسیده که قرائت می‌شود. (گزارش از کمیسیون دادگسترى به مجلس شوراى ملى) کمیسیون دادگسترى با حضور آقاى وزیر دادگسترى پیشنهادات مربوطه به لایحه عفو مرتکبین قضایاى آذربایجان را مورد شور و رسیدگى قرار ‌داد و در نتیجه گزارش سابق خود را با در نظر گرفتن پیشنهادات به طریق ذیل اصلاح و اینک گزارش آن را تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید.

ماده واحده- کلیه اشخاصى که در وقایع اخیر در مناطق آذربایجان و زنجان قیام کرده و مرتکب جنحه یا جنایت سیاسى و یا جنحه و یا جنایت عادى ناشى از قیام مزبور شده‌اند (به استثنای مرتکبین قتل و یا غارت) و همچنین شرکاء و معاونین آن‌ها اعم از این که تحت تعقیب بوده و یا به موجب حکم قطعى یا غیرقطعى محکوم شده‌اند و یا اساساً تا‌کنون مورد تعقیب قرار نگرفته‌اند از تعقیب و مجازات معاف می‌گردند و هیچگونه آثار کیفرى به عمل آنان مترتب نمی‌شود. مشمول این قانون نسبت به کسانی که در قیام مزبور عامل مؤثر از رؤسا بوده و به واسطه ارتکاب جرائم مذکور محکووم شده و یا فعلاً تحت تعقیب هستند و همچنین نسبت به کسانی از اشخاص مشمول قسمت اول این ماده که خاک ایران را ترک کرده و به خارجه رفته‌اند در هر مورد به خصوص موکول به تصویب هیئت وزیران و صدور فرمان همایونى خواهد بود. کسانى که خود را مشمول این قانون می‌دانند و دولت با نظر آن‌ها موافق نیست می‌توانند به دیوان کشور شکایت کنند و به این شکایت در یکى از شعب جزایی دیوان کشور رسیدگى می‌شود و حکم صادره قطعى خواهد بود.

هر گاه یک یا چند نفر از کسانى که به موجب این قانون مشمول عفو می‌گردند در ثانى مرتکب جرمى نظیر جرائم مذکور فوق شوند آثار عفو کان لم یکن گشته و جرائم سابق نیز قابل تعقیب و مجازات خواهد بود. مقررات این قانون به هیچوجه در خصوص مدعیان خصوصى مؤثر نیست.

رئیس- آقاى ملک مدنى.

ملک مدنى- به عقیده بنده این لایحه همان طور که در جلسه خصوصى هم عرض کردم یکى از لوایح خوبى است که دولت تقدیم مجلس کرده است یک قضایایی در کشور واقع شده و البته اثرات بدى هم از آن وقایع و پیشامدها به وقوع پیوست و حالا که آن جریانات خاتمه پیدا کرده باید طورى بشود که دیگر آن جریانات وسیله قرار داده نشود براى تهدید و تعقیب اشخاص بنده معتقدم این را انحصار دادن به آذربایجان تنها کافى نیست باید مازندران و نقاط دیگر را هم که در آنجا مشابه همین وقایع وقوع پیدا کرده آن‌ها را هم مشمول کرد زیرا وقتى سیاست عمومى دولت ایجاب کرده است که به وضع اشخاصى که در این ماجرایی که دو سال پیش در این کشور ما پیدا شد و تحریکاتی که از خارج شده بود شرکت داشته‌اند خاتمه بدهد و آن‌ها را مشمول عفو قرار بدهد باید در تمام کشور باشد به نظر بنده، این عقیده شخصى بنده است شمال و جنوب و شرق و غرب ندارد ملت ایران وقتى یک واقعه عمومى برایش واقع شد و دولت و مقامات صلاحیت‌دار تشخیص دادند که حالا موقعى است که باید عفو عمومى داد و عفو و اغماض کرد باید مشمول همه بشود (صحیح است) بنده عقیده‌ام این است که باید مخصوصاً وقایع مازندران هم که تا درجه‌ای مربوط به قضایای آذربایجان بوده است این‌ها اتصال آبى و خاکى با هم دارند و منطقه‌شان به هم نزدیک بوده بنده معتقدم که جناب آقاى نخست وزیر باید به این موضوع توجه کنند و گمان می‌کنم اکثریت مجلس هم به این موضوع توجه داشته باشند زیرا حالا که بناى عفو و اغماض و گذشت است باید همه از این عفو و اغماض استفاد‌ه کرده باشند. مطلب دیگرى هم که لازم بود بنده عرض کنم این بود که اینجا قید شده است اشخاصی که لازم بشود آن‌ها را مورد عفو قرار بدهند که خاک ایران را ترک کرده‌اند با تصویب هیئت وزرا و فرمان اعلیحضرت همایونى باشد بنده با این قسمت مخالفم مقام سلطنت مطابق قانون اساسى و سایر قوانین ما یک حقى دارد و آن حق این است که می‌تواند یک درجه تخفیف در کلیه جرائم جزایی و جنایی قائل بشود که همیشه هم وزارت عدلیه از آن استفاده می‌کند. اعلیحضرت همایونى هم که قلب رئوفى دارند همیشه به این مطلب نهایت توجه را دارند این به جاى خودش محفوظ اما وقتى در کشور یک وقایعى واقع شده است و یک اشخاصى در رأس این وقایع که برخلاف استقلال و برخلاف تمامیت کشور بوده است اقدام کرده‌اند و حالا خاک کشور ما را ترک کرده‌اند اگر چنانچه یک روز دولت بخواهد براى این‌ها عفو عمومى قائل بشود باید به وسیله مجلس شوراى ملى باشد بنده عقیده خودم را اینجا عرض می‌کنم این از صلاحیت مجلس شوراى ملى است نه از صلاحیت دولت و نه از صلاحیت مقامات دیگر براى خاطر این که باید حدود قوانین و اصول را محفوظ کرد اشخاصى اگر برخلاف استقلال و تمامیت کشور اقدام کردند که مستحق محاکمه و تنبیه هستند باید تنبیه بشوند و اگر هم لازم هست که این‌ها را عفو و اغماض کرد باید به وسیله مجلس شوراى ملى باشد دلیل هم همین ورقه است که برداشته‌اند آورده‌اند همین لایحه‌ای است که تقدیم مجلس کردند و مجلس به کمیسیون داد‌گسترى فرستاده است و کمیسیون دادگسترى هم گزارش داده و حالا می‌خواهد رأى بدهید به این دلیل این کار از صلاحیت مجلس است چیزى که جزء صلاحیت مجلس است از مجلس آن صلاحیت نبایستى سلب بشود بنده چون اعتقادم این است که ما همیشه باید اصول را

+++

حفظ کنیم و نباید عملى بکنیم که برخلاف اصول باشد تعجب می‌کنم که چرا جناب آقاى وزیر دادگسترى این را امضاء کردند به نظر بنده این برخلاف اصل است بنابراین بنده تقاضا می‌کنم که آقاى وزیر دادگسترى توجه بفرمایند جمله را این طور اصلاح کنند که اگر اشخاصى که خاک ایران را ترک کرده‌اند و می‌خواهند که مورد عفو واقع بشوند پیشنهاد به مجلس شوراى ملى تقدیم بشود پس از این که مجلس تصویب کرد و فرمان اعلیحضرت همایونى صادر شد مورد عفو قرار بگیرند (یک نفر از نمایندگان- پیشنهاد بکنید) پیشنهاد هم کرده‌ام این دو مطلبى بود که به نظر بنده باید توجه کرد.

رئیس- آقاى وزیر دادگسترى‏

وزیر دادگسترى- نظر آقا صحیح است و همین نظر تأمین شده بود در لایحه اول موقعی که مطرح شد پیشنهاد شده بود و عرض کردم اگر این عفو در مجلس تصویب بشود چون طول دارد همین قانون را هم می‌بینیم که یک ماه طول کشیده این بود که این کار را براى هیئت وزرا گذاشتیم ولى آن دفعه آقاى ساعد پیشنهاد فرمودند که به تصویب مجلس برسد بنده هم قبول کردم اشتباها در راپورت کمیسیون نوشته نشد حالا هم نوشته می‌شود اما راجع به این که شامل کلیه مملکت بشود عرض کنم که قضایاى آذربایجان یک شکل خاصى داشت که مختص به آذربایجان بود در سایر نقاط اگر کسى محکوم سیاسى باشد مطابق قوانین جارى می‌شود عفو او را خواست از این جهت لازم نیست که شامل تمام مملکت بشود.

دکتر اعتبار- بنده تقاضاى دو فوریت کردم‏

رئیس- الان در حال دو فوریت هستیم‏

دکتر اعتبار- اجازه بفرمایید پیشنهاد بنده قرائت بشود و توضیح بدهم (پیشنهاد آقاى دکتر اعتبار به شرح زیر قرائت گردید) ریاست محترم مجلس شوراى ملى: راجع به لایحه عفو مرتکبین قضایاى آذربایجان تقاضاى فوریت دوم را دارم.

رئیس- آقاى دکتر اعتبار بفرمایید

دکتر اعتبار- بنده منظورم از این پیشنهاد این بود که این قانون امروز تمام بشود براى این که متأسفانه کمیسیون دادگسترى پیشنهاداتى را که در جلسه قبل اینجا شده بود هیچ کدام را رعایت نکرده و این پیشنهادها دوباره امروز تجدید خواهد شد و مورد توجه مجلس هم واقع خواهد شد و دوباره می‌رود به کمیسیون این است که بنده تقاضاى فوریت دوم را کرده‌ام که هر چه هست امروز تمام بشود (صحیح است)

رئیس- آقاى یمین اسفندیارى در این قسمت فرمایشى دارید؟

یمین اسفندیارى- خیر.

رئیس- در مورد ماده‌ای که براى فوریت هست حالا قرائت می‌شود اگر تطبیق شد به فوریت دوم رأى گرفته می‌شود.

ماده 74 در موقعى که لایحه یا طرح قانونى پیشنهاد می‌شود وزرا یا صاحب طرح یا یکى از نمایندگان می‌تواند از مجلس تقاضا نماید که فورى بودن آن را تصویب کند.

رئیس- در موقع طرح این لایحه یک فوریت داشته و حالا هم تقاضاى فوریت دوم شده است.

یمین اسفندیارى- بنده با این پیشنهاد مخالفم.

رئیس- بفرمایید.

یمین اسفندیارى- چون متأسفانه رعایت نکات نمی‌شود بنده هم مجبور شدم که با این پیشنهاد آقاى دکتر اعتبار برخلاف عقیده خودم مخالفت کنم با این که پیشنهادات رفت به کمیسیون قاعدتاً می‌بایست کمیسیون پیشنهاد بنده را بخواهد توضیحات او را بشنود بعد رد یا قبول بکند در صورتى که بنده که یکى از افراد پیشنهاد دهنده بودم به بنده اطلاع نرسید ولى از لحاظ این که جناب آقاى شریعت‌زاده در آن کمیسیون بودند و مذاکراتی که در آنجا شده بود به بنده فرمودند بنده متقاعد شدم و بنده را قانع کردند به این که نسبت به تمام کشور و حتى مازندران هم که جناب آقاى ملک مدنى اظهار نظر کردند و از مازندران حمایت کردند و بنده خیلى متشکرم ولى مصالح عمومى و کلى کشور را ما باید بیشتر در نظر بگیریم تا مصالح یک مازندران یا جاهاى دیگر را از لحاظ این که در قسمت آذربایجان نغمه‌هایی که در آنجا آغاز شده بود در جاهاى دیگر نبوده زیرا عده‌ای از مهاجرین که در آنجا جمع شده بودند و وضعیت خاصى که آذربایجان به خودش گرفته بود به مازندران اطلاق نمی‌شد ولى چیزی که باعث شد بنده این موضوع را پیشنهاد بدهم‏ (آقاى مخبر جنابعالى نه خودتان گوش می‌دهید و نه می‌گذارید وزیر دادگسترى گوش بدهد) بنده را مجبور کرد که این پیشنهاد را بدهم این بود که موقعى که ما نمایندگان مازندران در موقع تشریف فرمایی اعلیحضرت همایون شاهنشاهى به مازندران رفته بودیم بنده روزی که می‌خواستم حرکت کنم با حالت کسالت جمع کثیرى آمدند پیش من در بابل چون آقاى شریعت‌زاده و آقاى اسلامى رفته بودند به آمل، گفتند که یک عده زیادى مردم را اینجا توقیف کرده‌اند گفتم کى توقیف کرده گفتند آقاى فرهمند فرماندار و آقاى بلیغ دادستان برای چه؟ براى این که این‌ها در سابق وارد فلان حزب بوده‌اند یا فلان اقدامات و عملیات را کرده‌اند بنده در حضور جمع کثیری از مردم طبقات مختلفه که آنجا حضور داشتند آقاى فرماندار و آقاى بلیغ دادستان را خواستم خواهش کردم آمدند آنجا و به آنها اظهار کردم که آقا اگر فلان شخص در فلان حزب باشد مرتکب گناهى نشده ولو هر حزبى می‌خواهد باشد (صحیح است) این را نمی‌شود تعقیب کرد یا اگر در مازندران صحبت‌هایی شده است که یک افرادى هم نسبت به آن موضوعات تحت تأثیر واقع شده‌اند و یا آلت بوده‌اند آن را هم نمی‌شود ملاک قرار داد و نباید مورد توجه قرار داد زیرا ما نمی‌خواهیم علاج فاسد را بافسد بکنیم که هر روز بیک عنوانى مردم را دچار مخمصه کرده باشیم (رفیع- راجع به فوریت بفرمایید) بله راجع به فوریت است، اما اگر کسانى هستند که براى گمراهى مردم، غارت مردم، بدبختى مردم یا جاسوسى و خیانت به کشور اقداماتى کرده‌اند، اسناد و مدارک هم دردست دارید، هر کس و از هر کجا باشد می‌توانید بیاورید و تحت تعقیب قرار بدهید و محاکمه و رسیدگى کنید، نظر به این وضعى که بنده در آنجا مشاهده کردم مجبور بودم در این موقعى که این لایحه در اینجا مطرح است این تذکر را بدهم که آقایان اگر ما نخواهیم فلان شخص امروز در بندرعباس بدبخت نمیرد و یا دچار بدبختى و بیچارگى نباشد، آخر این دلیل نمی‌شود که یک اشخاصى را هم در نقاط خوش آب و هوا در حبس بیاندازیم، این‌ها را هم از غائله‌شان و از زندگی‌شان دور بکنیم به عنوان این که فلان موقع فلان اشخاص آمده‌اند یک اقداماتى کرده‌اند و بعد هم فرار کرده‌اند و رفته‌اند و حالا این بیچاره‌ها که سر زندگى و کسب و کارشان هستند باید دچار بدبختى شوند به این مناسبت بنده این پیشنهاد را کردم ولى به طوری که آقاى شریعت‌زاده فرمودند آن جهاتى که در کمیسیون رسیدگى شده و بنده متأسفانه نبودم بنده را قانع کرد، و بنده پیشنهادم را پس می‌گیرم و تقاضا می‌کنم پیشنهاد آقاى دکتر اعتبار رأى داده شود که این قانون امروز بگذرد.

سزاوار (مخبر کمیسیون دادگسترى)- بنده عرضى دارم.

رئیس- بفرمایید.

سزاوار- چون فرمودند که اشخاصى که پیشنهاد داده‌اند باید در کمیسیون دادگسترى خواسته شوند و در حضور آن‌ها روى پیشنهادشان صحبت شود عرض می‌کنم روز سه‌شنبه قبل از ظهر این لایحه در مجلس مطرح شد و بعد به کمیسیون دادگسترى ارجاع شد و ساعت پنج و نیم عصر کمیسیون دادگسترى تشکیل گردید و تا ساعت هشت و نیم مشغول مطالعه بودیم و 25 پیشنهاد داده شده بود اگر ما می‌خواستیم 25 نفر از آقایان را زحمت بدهیم و آنجا تشریف بیاورند و توضیحات بدهند تصدیق مى‌فرمایید که این کار در چند جلسه متوالى هم تمام نمی‌شد (صحیح است) ولیکن اعضاى کمیسیون دادگسترى نشستند و یکى یکى پیشنهادات آقایان را مورد توجه قرار دادند و آن‌هایی که می‌شد البته با نظر آقاى وزیر دادگسترى و توضیحاتى که آقایان دادند رویش رأى گرفته شد آن هایی که قابل پذیرفته شدن بود پذیرفته شد و آن هایی که قابل پذیرفتن نبود رأى داده نشد و این ایرادى که به کار کمیسیون دادگسترى گرفتند وارد نیست.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى دکتر اعتبار آقایانی که با فوریت دوم لایحه موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد بنابراین دیگر در مجلس تکلیف این لایحه معلوم می‌شود یک پیشنهادى در کفایت مذاکرات شده از طرف آقاى نبوى که قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد) پیشنهاد می‌کنم مذاکره در کلیات را کافى دانسته به ورود در مواد رأى گرفته شود.

رئیس- گزارش کمیسیون که آمد باید همان طور که ایشان پیشنهاد کردند مطرح شود حالا باید پیشنهادات آن قرائت شود آقاى نبوى بفرمایید توضیح بدهید.

نبوى- این لایحه سه دفعه در مجلس مطرح شد همه آقایان هم موافقند که امر فورى است و هرچه زودتر باید بگذرد و مذاکره در کلیات هم

+++

ندارد و نباید در کلیات مذاکره شود، بنابراین بنده استدعا کردم اگر پیشنهادى هست قرائت شود (صحیح است)

رئیس- مخالف نیست (نمایندگان- خیر) پیشنهادات قرائت می‌شود. (پیشنهاد آقاى مکى به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملى پیشنهاد می‌نمایم تبصره ذیل به قانون عفو عمومى اضافه شود.

تبصره- از این تاریخ کلیه کسانى که به جرم همکارى با متجاسرین مورد تعقیب می‌باشند در محاکم عمومى محاکمه و مورد تعقیب قرار گیرند.

رئیس- آقاى مکى.

مکى- بنده روزی که این لایحه مطرح شد اینجا در کلیات لایحه عرایضى کردم و راجع به این پیشنهاد هم استدعا کردم که مجلس شوراى ملى با توجه به عرایض بنده این پیشنهاد را تصویب بکند و با رو نوشتن را هم جناب آقاى تقى‌زاده و جناب آقاى ساعد دارند این قضیه حل می‌شود و پیشنهاد بنده را روشن می‌کند. حالا بنده قرائت می‌کنم، ساحت مقدس مجلس شوراى ملى رونوشت جناب آقاى ساعد رونوشت جناب آقاى تقى‌زاده رونوشت حسین ملکى، فرند من حسین فتاحى طبق مدارک معتبر و گزارش شهربانى و معتمدین و محترمین محل بى‌گناه و پس از فرمان عفو ملوکانه در نتیجه افساد مغرضین به پیرایه متجاسرین به دادگاه نظامى جلب بدواً تبرئه و آزاد شد مجدداً او را جلب و به ده سال حبس محکومش کردند فرجام خواست دیوان کشور محکومیتش را شکسته معهذا قریب 9 ماه است بلاتکلیف در رضائیه زندانى یک مشت عائله صغیر از عدم سرپرست در حال نابودى استرحاماً آزادى او را تقاضا دارم، ملاحظه بفرمایید این تلگراف توضیح پیشنهادى است که بنده دادم یک دسته‌اى را آنجا به جرم متجاسر گرفته‌اند که اگر در حقیقت رسیدگى کامل شود معلوم می‌شود که آن‌ها پول نداشته‌اند و آنهایی که پول داشته‌اند بعداً هم که دیوان کشور محکومیت این‌ها را شکسته معهذا محاکم نظامى هیچ گونه توجهى هم به رأى دیوان کشور هم نکردند، بنده با این پیشنهادى که دادم خواستم توجه آقایان نمایندگان محترم را جلب کنم که من مطمئن هستم در مواقعى که پاى آزادى و آسایش مردم در میان بوده همه به اتفاق موافقت دارند و با این موضوع که پاى آزادى و آسایش یک عده افراد بی‌‌گناه است موافقت خواهند فرمود، اگر ما این اختیار را از محاکم نظامى نگیریم این‌ها مادامى که قدرت دارند و مادامی که سر نیزه در دستشان هست هر روز یک عده بیگناه را می‌گیرند که اینقدر باید بدهى والّا مؤثر بوده‌ای و در همکارى با آن‌ها عامل مفید یا عامل مؤثر بوده‌ای و باید تعقیب بشوى، اگر داشت یک چیزى از او می‌گیرند و آن عنوان مؤثر را از سرش برمى دارند و می‌گویند که مؤثر نبوده و طبق عفو عمومى آزاد می‌شود ولى اگر نداشت این بدبخت می‌افتد به زندان و باید کسانى جمع بشوند یک پولى بدهند تا او را از زندان خلاص بکنند، بنده می‌خواستم این استدعا را از مجلس بکنم که راجع به این موضوع عفو عمومى آذربایجان این اختیار را ما به دیوان کشور بدهیم که هر کس را که گفتند مؤثر یا غیر مؤثر بوده تشخیص آن با دیوان کشور باشد و یا با محاکم عمومى و ببرند در محاکم عمومى رسیدگى کنند تمام این قوانینى که در محاکم نظامى است در محاکم عمومى هم هست و هر کس علیه امنیت عمومى قیام بکند محاکم یعنى قوانین جزیی ما او را می‌تواند به مدت‌هایی که در قانون ذکر شده محکومش بکند و حتى اعدامش بکند چه دلیلى دارد که بروند تصدیق دارند که در این قبیل موارد یک سوء نیت به خصوصی اعمال می‌کنند که اعتماد عمومى را از قشون محاکم نظامى برود در محاکم عمومى و اگر محکوم شدند کیفر می‌بینند و اگر آزاد شدند براى همیشه آزاد هستند.

رئیس- آقاى نبوى مخالفید؟ بفرمایید

نبوی- اختیارات محاکم نظامی به موجب دو قانون است یکى قانون محاکمات نظامى است که اگر پیشنهاد آقاى مکى تصویب شود آن قانون به کلی از بین می‌رود (مکى- برود چه اشکال دارد؟ مردم راحت می‌شوند) آن قانون مربوط است به کارهایی که حتماً جنبه نظامى دارند و محاکم عادى نمی‌توانند به آنها رسیدگى کنند مثلا یک سربازى پستش را ول کرد و اسلحه‌اش را تسلیم کرد این چیزى نیست که محاکم عادى بتوانند و تشخیص بدهند این از خصایص محاکم نظامى است و منحصر به مملکت ما هم نست تمام دنیا و تمام ملل داراى محاکم ناظمى هستند، هیچ جا ما ندارم که محام نظامى در آنجا نباشد و کارهاى اختصاصى را بدهند به محاکم عادى رسیدگى کند، بدیهى است اگر این پیشنهاد تصویب شود تا حدى مخالف قانون اساسى است که در آن اجازه داده شده که محاکم نظامى تأسیس شود (مکى- براى افراد نظامى) موجب یک قانون خاص به محاکم نظامى دادند در دوره 13 اجازه دادند که هر جا دولت تشخیص داد که در آنجا حکومت نظامى برقرار باشد محاکمات نظامى برقرار شود اگر این قانون مورد نظر شما است این یک مطلبى است ولى اگر منظورتان لغو قانون اصول محاکمات نظامى است این فوق‌العاده مضر است و امر محاکمات را فو‌ق‌العاده مختل خواهد کرد این عفو را فرمودید آنکسانیکه دولت مشمول این عفو نمی‌داند و آن‌ها را می‌خواهید مجازات کنید و با نظر دیوان کشور و محاکم قضایی باشد این نظر شما تأمین شده و ما در آنجا ماده‌ای گذاشته‌ایم که اگر بین متهم و دولت اختلافى شده یعنى دولت او را مشمول این قانون ندانست آن متهم می‌تواند به دیوان کشور مراجعه کند و رأى دیوان کشور قطعى است بنابراین بنده استدعا می‌کنم که این پیشنهاد را حضرتعالى پس بگیرید آن نظر که دیوان کشور در این موضوع اظهارنظر کند تأمین است.

مکى- پس بنده این پیشنهاد را مسترد می‌کنم.

رئیس- بسیار خوب پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

مکى- ولى ممکن است یک اصلاحى در آن بکنیم یعنى بشود جزء در مورد متهمین نظامى‏

رئیس- خوب ممکن است پیشنهاد دیگرى بکنید؟

مکى- بسیار خوب.

رئیس- پیشناهدات جلسه قبل به کمیسیون رفته بود گزارش کمیسیون هم آمده حالا آن پیشنهادات هم هست آقایان تقاضا دارند این‌ها مطرح شود پیشنهادات جدید هم تکلیفش تعیین شود آنچه امروز رسیده و آنچه از سابق بوده.

عباس اسکندرى- اجازه مى‌فرمایید بنده عرضى بکنم؟

رئیس- بفرمایید.

عباس اسکندرى- عرض کنم مخصوصاً در جلسه گذشته متذکر شدید که پیشنهاداتی که به کمیسیون می‌رود اگر در کمیسیون مورد توجه نشد در مجلس از روى نوبت مطرح بشود (صحیح است)

رئیس- بسیار خوب، پیشنهادات قرائت می‌شود (پیشنهاد آقاى مهندس هدایت به شرح زیر قرائت شد). ریاست محترم مجلس شورای ملى:

اینجانب پیشنهاد می‌کنم تبصره زیر به ماده واحده اضافه شود.

 تبصره- کسانی که بر اثر خاتمه قیام آذربایجان خاک ایران را ترک کرده‌اند و طبق این ماده می‌باید مورد تعقیب قرار گریند مشمول مقررات مربوط به مرور زمان نمی‌شوند.

رئیس- بفرمایید آقاى هدایت.

مهندس خسرو هدایت- در اینجا دو سه مرتبه صحبت شد که این کسانى که به بندرعباس تبعید شده‌اند در اثر بدى آب و هوا دچار زحمت و کسالت هستند که ماندنشان در آنجا خطر جانى دارد و بر اثر قدم مجلس بوده بنده در اینجا می‌خواهم عرض کنم که ترتیب رفتن و تبعید این اشخاص را به بندرعباس دولت داده و دولت هم می‌تواند آن‌ها را برگرداند (صحیح است) پس این توهم نباید پیدا شود که برگشتن این تبعید شدگان موکول به تصویب مجلس است تبعید این‌ها بر اثر این قانون نبوده و بر گرداندنشان به نقاط خوش آب و هوا هم منوط به تصمیم خود دولت است (صحیح است) ولى بنده چون اصل فراموشکارى را که یک مطلبى است که همه معترفند و اساساً این ماده واحده که پیشنهاد شده است بر اثر همان اصل فراموشکارى است توقف قواى ملى در شریف آباد و برقرارى حکومت زلفعلى در تبریز و خوشرقصى رادیو تبریز تمام این وقایع حالا فراموش شده است و بنده می‌دانم که این فراموشى همیشه ادامه خواهد داشت این بود که پیشنهاد کردم که کسانی که سرحد را ترک کردند و طبقه همین ماده عامل مؤثر بوده‌اند از قانون مرور زمان استفاده نکنند یعنى اگر این افراد 20 سال 30 سال دیگر هم به ایران آمدند قابل تعقیب باشند و آن کسانی که ما مقصر می‌دانیم و حالا فرار کرده‌اند در هیچ زمانی نمی‌توانند از مرور زمان استفاده کنند و هر موقع که به ایران برگشتند مورد تعقیب قرار بگیرند (صحیح است) این خلاصه پیشنهاد بنده است.

+++

 رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى هدایت.

جمعى از نمایندگان- مجدداً قرائت شود

رئیس- بسیار خوب مجدداً قرائت می‌شود (مجدداً به شرح سابق قرائت شد)

 سزاوار (مخبر)- اجازه بفرمایید بنده توضیحى بدهم.

رئیس- بفرمایید.

سزاوار- البته ما در قوانین جزایی یک مرور زمانى داریم و همچنین در مقررات حقوقى هست و اینجا اگر بخواهیم قانون خاصى برای این اشخاص تصویب برسانیم یعنى پیشنهاد آقای مهندس هدایت در این جا تویب شود تقریباً یک حق قانونى را باید از یک اشخاصى که باید از آن حق استفاده کنند لب می‌کنیم، این به نظر بنده بر‌خلاف اصول است و صحیح نیست اشخاصیکه تحت تعیقیب قرار گرفته‌اند یا فرضا نگرفته‌اند اگر در این مدت در دسترس دادگاه‌های نظامى یا دادگاه‌های مربوطه قرار نگیرند آن‌ها مشمول مرور زمان خواهند بود و به نظر بنده را قانونى ندارد و این پیشنهاد صحیح نیست.

دکتر طبا- اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- بفرمایید.

 دکتر طبا- بنده می‌خواهم تذکر بدهم که این پیشنهاد آقاى مهندس هدایت البته پیشنهاد خیلى مفیدى است و فوق‌العاده به جا است و کسى هم مخالف نیست ولى گویا اصولاً شامل این آقایان که فرار کرده‌اند نمی‌شود (صحیح است) اتفاقاً بنده با آقاى گنابادى صحبت کردم عقیده ایشان هم همین بود چون مرور زمان شامل کسى می‌شود که تحت تعقیب دادستان نباشد (بعضى از نمایندگان- نه این طور نیست) آقاى گنابادى هم این را تأیید کردند، اشخاصی که دسترسى به آنها نباشد شامل مرور زمان نمی‌شوند.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى مهندس خسور هدایت آقایانی که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد)

تبصره- اشخاصی که به موجب این ماده از شمول عفو دولتى خارج هستند از طرف دولت در مدت 15 روز اعلان می‌شود و همان عده محدود است که باید طبق تصویب‌نامه هیئت وزیران و صدور فرمان همایونى مورد عفو واقع شوند. عباس اسکندرى

رئیس- بفرمایید.

بعضى از نمایندگان- مجدداً قرائت شود (مجدداً به شرح فوق قرائت شد)

عباس اسکندرى- بنده در مذاکراتی  که به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسانم نظر به اشخاص معینى ندارم ولى فکر کنى که تمام مملکت یک پیکر واحدى است و همه را داراى حقوق متساوى در این مملکت همین است گفته می‌شود که یک اشخاصى مشمول این قانون نشوند این اشخاص یک نفر ده نفر صد نفر هزار نفر بنده کارى ندارم چه اشخاصى خواهند بود او را هم می‌گذار‌یم تحت نظر و اختیار دولت ولى اسامى آن‌ها را معین کنند و براى همیشه یک چیزى را تمام کنیم که یک قانونى از مجلس بگذرد که آن قانون به موقع اجرا گذاشته شود و دولت بگوید در ظرف 10 روز این 100 نفر این 150 نفر خارج از این قانون هستند و مورد عفو نمی‌شوند و بقیه مردم آسوده و راحت باشند و آ‌زاد باشند و اگر کسى همم تعقیب نشده بعداً مورد تعقیب قرار نگیرد چون وسیله نان خانه براى مأمورین دولت نباید درست کنیم متأسفانه می‌بینیم که قوانین که از مجلس می‌گذرد به دست مأمورین دولت که بیافتد خوب اجرا نمی‌شود بنده از مجلس شوراى ملى تقاضا دارم که با این نظر موافقت بکند و بدن جهت براى مردمى که تا امروز هم مورد تعقیب واقع نشده‌اند و شاید هم نشوند اسباب زحمت درست نکند فردا یک ژاندارم یک نفر مامور دیگرى می‌رود و در خانه‌ها و یقه مردمى را می‌چسبد از آن‌ها یک تقاضایی می‌کند مامور شهربانى یا دیگرى این عمل خلاق قاعده در مملکت متأسفانه رایج است آقاى منصور‌السلطنه وزیر مشاور در دو جلسه قبل وقتى بنده با این لایحه مخالفت کردم که این طوری که تنظیم شده صحیح نیست فرمودند که موقعى که این لایحه را عمل می‌کنیم البته سعى خواهیم کرد که درست عمل شود بنده تصور می‌کنم که ایشان اشتباه کردند ایشان از حدود منزل خودشان یا آن میز سبزى که در هیئت وزرا است تجاوز نمی‌کنند و به جاى دیگر هم مراجعه‌ای ندارند که رسیدگى بکند و ببینند در کرمان یا آذربایجان یا تهران یا جاى دگیرى چه می‌شود این لایحه اجرایش می‌افتد دست مأمورین جزء و مأمورین جزء سوء استفاده می‌کنند و اگر دولت در مورد تنظیم این لایحه حسن‌نیتى داشته است براى اجراى این قانون به ورود عمل در نمی‌آید بنده خواهس می‌کنم از آقاى سزاور مخبر کمیسیون و خود دولت که واقعا اگر می‌خواهند مردمى را آسوده بکنند و مردیم را مشمول عفو بکنند اشخاصى هم به قول بعضی‌ها اگر عفو شدنى نیستند اینها به پیشانی‌شان نوشته شده الکافر باللاه البته ولى بعضی‌ها آن‌ها را الکافر بالله نمی‌دانند حالا می‌گویند این اشخاص این کلمه به پیشانی‌شان نوشته شده است و دیگر فایده ندارد، خدا کند بگویند آقا این اشخاص در هر جا هستند به پیشانی‌شان این کلمه را چسبانده‌ایم دیگران راحت شوند به هر حال بقیه باید به یک بار براى همیشه آزاد شوند والا اىن قانون مثل سایر قوانیى که از اینجا می‌گذرد و وسیله دست مأمورین دولتى می‌شود از آن سوء استفاده می‌کنند، تمنى می‌کنم که نگاه نکنند مجلس یا یک اکثریتى پیشنهاد کننده کیست شما ببینید که این لایحه براى مملکت نتیجه دارد یا ندارد؟ شما مردم را راحت کنید و بگذارید مردم بروند عقب کارشان و در سایه حمایت قانون راحت شوند یا این طور قانون نوشتن و با این کشى که شما در قانون می‌دهید چطور این قانون اجرا می‌شود؟ دو جلسه پنج جلسه ده جلسه وقت مجلس هم هیچوقت داخل خصوصیات نمی‌شوم اشخاصى را هر کسى را که دلتان می‌خواهد مستثنى کنید از آقاى نخست وزیر هم خواهش می‌کنم این را توجه کنید چند نفر که می‌خواهید می‌گذرانید و با این قانون مردم را دچار زحمت می‌کنید نه این که مشمول عفو نمی‌کنید، از تاریخى که این قانون به این شکل بگذرد یک اشخاصى یک کشکول گدایی در دست می‌گیرند و می‌گردند در خانه‌ها و می‌گویند که آقا شما هم مشمول بودید حق و حساب به هدید اگر نمی‌دهید شما هم مشمول هستید و شما را تعقیب می‌کنیم آقایان نمایندگان این دنباله دارد تا دامنه قیامت این طور قانون نگذرانید.

 عدل (وزیر مشاور)- اجازه می‌فرمایید

رئیس- بفرمایید.

عدل- بنده آن دفعه هم وقتى در این لایحه صحبت می‌کردم با آقاى اسکندرى عرض کردم که ایشان یا لایحه را نخوانده‌اند و یا خوانده‌اند و ملتفت نشداند در این لایحه اشخاصی که مورد عفو واقع نمی‌شوند راست است که اسم برده نشده ولى نوشته شده است که کلیه اشخاصی که از عاملین مؤثر بوده‌اند و فعلاً تحت تعقیب هستند یا تعقیب شده و محکوم شده‌اند و یا از ایر‌ان فرار کرده‌اند این‌ها مشمول عفو عمومى نخواهند بود، بنابراین در دستگاه‌های قضایی اسامى آن‌ها محفوظ است که کی‌ها تحت تعقیب هستند کی‌ها تحت تعقیب آمده‌اند و محکوم شده‌اند بنابراین هیچ ژاندارمى نمی‌تواند برود یک آدمى که تا این ساعت تحت تعقیب نیست و محکوم نشده‌اند بگوید آقا شما هم هستید بنابراین هیچ احتیاجى نیست که دولت اسامى آن‌ها را منتشر بکند مخصوصاً نسبت به آنهایی که فرار کرده‌اند رفته‌اند ممکن است اسامى تمام آنها فعلا در دسترس دولت نباشد بنابراین هیچ لزومى ندارد که پیشنهاد ایشان مورد قبول واقع شود.

رئیس- آقاى ملکپور

ملکپور- مخالفت بنده با پیشنهاد آقاى عباس اسکندرى از این نقطه‌نظر است که ممکن است واقعاً عده زیادى که مرتکب آن وقایع بوده‌اند واقعاً مسبب اصلى آن وقایع بوده‌اند اسامى آن‌ها حالا بر دولت مسلم نشده اگر این پیشنهاد پذیرفته شود این اشخاص قطعاً تبرئه خواهند شد اینست که بنده مخالفم.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى عباس اسکندری آقایان موافقین قیام کنند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد، پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

 (به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده- کلیه اشخاصی که در وقایع اخیر آذربایجان و زنجان قیام کرده و مرتکب جنحه و جنایت سیایس و یا جنحه و یا جنایت عادى ناشى از قیام مزبور بوده به استثنای مرتکبین قبل و غارت و همچنین شرکاء و معاونین آن‌ها اعم از این که تحت تعقیب بوده و یا به موجب حکم قطعى یا غیر قطعى قرار نگرفته‌اند از تعقیب و مجازات معاف می‌گردند و هیچگونه آثار کیفرى به عمل آن مترتب نمی‌شود عباس اسکندرى‏

رئیس- بفرمایید آقاى اسکندرى

جمعى از نمایندگان- مجدداً قرائت شود (به شرح فوق مجدداً قرائت شد)

عباس اسکندرى- بنده گناه بزرگى می‌دانم که آقایان نمایندگان مجلس شوراى ملى خط گمرکى براى قسمت‌های مختلف این کشور قائل شوند و روزى هم اثرى که به این عمل خبط و اشتباه خودشان مترتب می‌شود آگاه می‌شوند و آن روز پشیمان می‌شوند و فایده هم ندارد شما می‌گویید

+++

 اشخاصی که در نقاط آذربایجان و زنجان مرتکب عملى شده‌اند. طبق گزارش دادگسترى این‌ها را معاف می‌کنیم در صورتی که همان آذربایجانى یا زنجانى همان عمل را در تهران کرده باشد می‌گویید که او مشمول نمی‌شود این غلط است که این گناه است که شما می‌کنید شما براى آذربایجان یک وضعیت خاصى را می‌خواهید نشان بدهید و به عقیده بنده آذربایجان مثل تمام ایران است و هیچ وضعیت خاصى ندارد. شما می‌گویید که اگر آذربایجانى در آذربایجان یا زنجانى در زنجان یک عملى کرده او را عفو می‌کنیم اما اگر همان عمل را آذربایجانى که در کرمان است و زنجانى که در قزوین است کرد ما نمی‌بخشیم شما راه بد به مردم نشان می‌دهد این قانون نیست که شما می‌گذرانید این به نفع مملکت نیست این به ضرر مردم و مملکت است آن کسانی که می‌خواهند خط گمرکى بین تهران و آذربایجان بگذارند آن‌ها گناه می‌کنند اگر اسمى براى خیانت بگذاریم خیانت این است باید گفت که آذربایجانى و زنجانى در هر کجا که این عمل را کرد معاف است چطور شما یک آذربایجانى و زنجانى که در آذربایجان و زنجان عملى کرده فرستادید در بندرعباس همان عمل مشابه را دیگرى در تهران کرده آن را می‌گویید عفونى کنیم چرا؟ مگر آذربایجان چیست؟ مگر آنجا چه خیال می‌کنید و چه جور می‌خواهید تفکیک کنید آذربایجان را؟ این‌ها بدبختى است که یک چیزهایی خیلى سهل و ساده را می‌دهید دست دولت‌ها و دولت به این شکل لایحه تهیه می‌کند و می‌آورد اینجا و مجلس هم متلف نشده رأى می‌دهد بعداً اثراتش معلوم می‌شود نکنید این کار را، باید گفت آذربایجانى و زنجانى که قیام کرده در هر کجا هست او مشمول این قانون است و الّا شما نباید بگویید اگر در آذربایجان این کار را کرد معاف است و عین همان کار را اگر در قزوین کرد مورد عفو نیست و مجازات می‌شود این دو نفر را که برادر هستند یکى در آذربایجان بوده و یکى در قزوین و هر دو این عمل را کرده‌اند و یکى در قزوین و هر دو این عمل را کرده بوده و یکى در قزوین و هر دو این عمل را کرده‌اند یکى محکوم می‌شود و آن یک برادر براى این که در آذربایجان بوده بگویید به عللی شما را عفو می‌کنیم چرا؟ مگر آذربایجان و زنجان یا سایر نقاط ایران فرق دارد؟ نکنید این کار را پشیمان خواهید شد.

رئیس- آقاى حاذقى.

حاذقى- علت مخالفت بنده این است که مجلس دارد صورت قانونگذارى خود را به کلی از دست می‌دهد. الان در حدود چند جلسه وقت مجلس شوراى ملى درباره یک امر صریح و روشن صرف شده و من متأسف هستم در موقعى که لایحه بودجه کل مملکتى جزء دستور مجلس است و الان هفت، هشت روز دیگر بیشتر به پایان این ماه باقى نمانده و افکار عمومى مملکت هم متوجه است که مجلس شوای ملى دیگر از گذراندن یکدوازدهم دست بردارد و با تصویب لایحه بودجه کل کشور کار دولت را تسهیل بکند به ریا کارهاى عمرانى با وصف این پیشنهادات متعددى داده می‌شود که با اصل موضوع متفاوت است و اصل لایحه را منتفى می‌سازد. من خواستم عرض کنم که اگر مجلس شورای ملى بخواهد منت بگذارد بر سر مقصرین سیاسى آذربایجان و زنجان تا همن اندازه مذاکره و بحث و گفتگو کافى است. اجازه بفرمایید امروز این لایه مرحله قانونگذاریش را طى بکند جناب آقاى تقى‌زاده تذکر فرمودند که عده زیادى از این بینواها و بدبخت‌ها در مناطق گرم و بد آب و هوا دارند می‌میرند قرآن هم به شما دستور داده که صدقه‌ای اگر می‌خواهید بدهید با منت و اذیت همراه نکنید این عفوى که مجلى می‌خواهد براى مجرمین سیاسى آذربایجان بعد از این همه تضییع وقت و امروز و فردا کردن دیگر لطفى ندارد اجازه بفرمایید این پیشنهاد و پیشنهادهاى دیگر را آقایان پس بگیرند تا اصل لایحه تصویب شود و بپردازیم به کارهای دیگر. (صحیح است)

رئیس- رأى می‌گیریم به پیشنهاد آقاى عباس اسکندرى.

یک نفر از نمایندگان- یک مرتبه دیگر قرائت شود. (به شرح سابق قرائت شد)

عباس اسکندرى- مقصود این است که لفظ مناطق از آن وسط برداشته شود.

مخبر (سزاوار)- می‌خواهم عرض کنم بنده نظر مخالفى نسبت به پیشنهاد آقا ندارم ولى وضعیت خاص آذربایجان طورى بوده است که نمی‌شود گفت اگر یک آذربایجانى در کرمان مرتکب همان عمل شد آن را هم باید مشمول عفو قرار داد، زیرا آذربایجانى در آن تاریخ یک وضعیت خاصى داشته است و اشخاصى که آنجا بودند تحت تأثیر واقع شده‌اند یک موضوعاتى بوده است یک تحریکاتى بوده است که یک قسمتش مریی بوده و یک قسمت دیگرش غیر مریی آن تحریکاتى که می‌شده یک عده از اشخاص را تحت تأثیر قرار داد و وضعیت خاصى برایشان به وجود آورد که از همین عده یک قسمتشان تحت تعقیب قرار گرفته‌اند و عده‌ای هم محکوم شده‌اند بنابراین ما نمی‌توانیم در مورد آن آذربایجانى که در کرمان مرتکب همین عمل شده یا آذربایجانى که در تهران مرتکب همان عمل شده او را مشمول عفو قرار بدهیم و عمل مقابل بکنیم اما باز هم بسته نظر مجلس شوای ملى است.

نخست وزیر- اجازه می‌فرمایید.

رئیس- بفرمایید.

نخست وزیر- بنده استدعا دارم وضوعى که مطرح است آقایان توجه بفرمایید یک نکته مورد دقت دولت بوده و آن این است که دولت ایران عقیده ندارد که مردم آذربایجان قیام بر علیه حک. مت مرکزى کرده باشند (صحیح است) عقیده دولت بر این است که به زور و تهدید یک عده معدودى در ظرف یک مدت محدودى یک حکومت تجاوزآمیز غیرقانونى در یک حوزه‌ای برقرار کرده بودند. مردم آن حوزه هم چون دسترسى به دفاع از عقیده خودشان آن طوری که باید نداشتند در آن دوره تحمل آن وضع نامطلوب را می‌کردند حالا اگر دولت ایران بنا به اجرای نظریات اکثریت نمایندگان مجلس شوراى ملى این لایحه را تقدیم کرده است بنابراین منظور ملى این لایحه را تقدیم کرده است بنابراین منظور این بوده است که مردم ساکن آذربایجان که تحت فشار اوضاع روز ناچار از تبعیت از یک وضعى بودند (صحیح است) آن‌ها را مأمورین فعلى دولت مورد تعقیب قرار ندهند والّا ما نه عقیده داریم که مردم آذربایجان قیام کرده‌اند و نه عقیده داریم که اگر کسى قیام کرده است او را معاف کنیم مقصود این است که یک طرز همکارى اجبارى که در دوره محدودى پیش آمده است این‌ها را پاپى نشویم که هى برسیم به ان عمق و بخواهیم طبق قانون ثابت کنیم که این‌ها با حکومت مرکزى مخالف بودند و خیال قیام ممکن است مرتب جرائمى شده باشند یا جرائمى بر‌خلاف مقررات مرتکب شده باشند این‌ها مشمول این لایحه نخواهند بود. خواستم این را خدمت آقایان عرض کرده باشم حالا بسته به رأى مجلس شوای ملى است (صحیح است)

رئیس- رأى گرفته می‌شود پیشنهاد آقاى عباس اسکندرى آقایان موافقین قیام کنند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد. این جا یک توضیحى لازم است که داده شود در پیشنهاداتى که می‌رسد اعضاء کمیسیون دادگسترى حق دارند صحبت کنند اما چون دو فوریت لایحه مطرح شد و قبول شد و مجلس رأى داد حالا البته به طور دو فوریت عمل می‌شود و از همین جهت به آقای دکتر اعتبار و آقاى حاذقى اجازه داده شد که صحبت کنند پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود. (به شرح ذیل قرائت شد) ریاست محترم مجلس شوای ملى پیشنهاد می‌کنم که تبصره ذیل به ماده واحده علاوه شود.

تبصره- دولت مکلف است اسامى اشخاصى را که مشمول معافیت نمی‌داند در ظرف مدت 3 ماه از تاریخ تصویب این قانون به کمیسیون دادگسترى مجلس شوای ملى تسلیم نماید. دکتر اعتبار.

رئیس- آقاى دکتر اعتبار.

دکتر اعتبار- عرض شود که خیال می‌کنم این پیشنهاد بنده رفع دو نگرانى را بکند یک عده‌ای نگرانند از این که اشخاصى که واقعاً بی‌گناهند گناهکار هستند آن‌ها تعقیب نشوند و مثلاً مصادر امورى هم برگزیده بشوند این است که خیال می‌کنم این 3 ماده وقتى هم که این جا داده شده براى دولت کافى باشد در ظرف این 3 ماه دولت خوب می‌تواند تشخیص بدهد که چه کسانى را نمی‌تواند معاف بکند اسامى آن‌ها را به کمیسیون دادگسترى بدهد که رفع این نگرانى شده باشد خیال می‌کنم که مانعى هم نداشته باشد.

رئیس- آقاى رضوى.

 رضوى- ممکن است مجلس شوراى ملى بخواهد تصویب بکند که یک عده از افراد براى این که وضعیت خاصى داشته‌اند اسمشان در لیست گناهکاران نیاید و آن‌ها را مشمول عفو قرار بدهد درست پیشنهادى که نماینده محترم فرمودند نغض غرض است یعنى از این تاریخ رفتن و اسم‌نویسى کردن و اسامى یک عده از آنهایی را که همین طور که توضیح داده شد ممکن است به واسطه تغافل یا غلفت یا هزار جهات دیگر مشمول این تعقیب نشوند آن‌ها را اسمشان را بنویسند در یک طومارى و این طومار

+++

در مجلس شوای ملى باشد و آن وقت این دستاویزى بشود براى این که در هر مورد دیگر یک دفعه دیگر بشود آن‌ها را مورد نظر قرار داد به طور کلى بنده با این پیشنهاد مخالفم.

دکتر اعتبار- آقاى رئیس آقاى دکتر عبده می‌فرمایند پیشنهادهاى نظیر این پیشنهاد قدرى کامل‌تر داده‌اند بنابراین بنده پس می‌گیرم.

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد)

ریاست مجلس شوای ملى- پیشنهاد می‌کنم اولاً در قسمت اول ما‌ده به جاى لفظ اخیر عبارت سال‌های 24 و 25 و 26 درج شود ثانیاً در قسمت دوم ماده این طور نوشته شود، شمول این قانون نسبت یکسانى که از اشخاص مشمول در قسمت اول این ماده که فعلاً در ممالک خارجه هستند در هر مورد به خصوص موکول به تصویب هیئت وزیران و صدور فرمان همایونى خواهد بود. ثالثاً پس از دور اصلاح مذکور در فوق تمام عبارت ماده همان طور که در گزارش کمیسیون درج شده بماند سید حسن تقى‌زاده.

رئیس- آقاى تقى‌زاده.

تقى‌زاده- بنده اگر می‌دانستم که این لایحه به سرعت می‌گذرد هیچ پیشنهادى نمی‌کردم ولو پیشنهاد مفیدى باشد ولى این کار 3 ماه از موعد اصلش که گذشت تازه لایحه آن به مجلس آمد و این لایحه بیش از یک ماه و نیم است که در اینجا آمده و یک مطالبى که در درجه دوم و سوم و بلکه دهم بوده است بر این لایحه مقدم داشته‌اند و بنده هر لایحه‌ای را آوردن و بر این لایحه مقدم داشتن گناه می‌دانم و نطق قبل از دستور را هم پیش از گذشتن این لایحه گناه می‌دانم در وسط شور این لایحه گناه کبیره می‌دانم (صحیح است) و وقتى که این لایحه مطرح شد گویا آقایان بحث کردند بعضی‌ها گفتند که گناهکارند و بعضی‌ها گفتند که بی‌گناهند آقایانى که این‌ها را گناهکار می‌دانند می‌توانند رأى ندهند ولى اگر فرضاً باید عفو شوند باید که در آخر زمستان عفو شوند باید هر چه زودتر این کار تمام شود (صحیح است) ولى چون پیشنهادات زیادى اینجا مطرح شد بنده هم این نکته را که همیشه در نظر داشتم پیشنهاد کردم به عقیده بنده چنانچه بعضى از آقایان هم پیشنهاد دادند و فرمودند این مسئله اسامى اشخاصى که در قیام مزبور عامل مؤثر و یا از رؤسا بوده‌اند این همیشه اسباب زحمت و اختلاف و به اصطلاح اسباب کار دادن به دست عمال دولت است اما بنده موافق بودم با بعضى از آقایان که به کلی پیشنهاد کردند که همه حذف بشود عقیده بنده این است که اگر فراری‌ها را بگوییم که در ده روز یا 2 ماه یا سه ماه دولت لیست آن‌ها را به مجلس بدهد نخواهد توانست ولى دولت تا سه روز می‌توانند آنهایی را که در مجلس هستند اگر واقعاً خیال دارد که 5 نفر، ده نفر یا پنجاه نفر به قول آقاى رضوى هستند که عامل مؤثرند این را یک فهرستى بدهند و بگویند کى است این را بنده عرض نمی‌کنم که بیاورند در مجلس و تصویب بکنند ولى اگر مجلس شرط بکند در این لایحه که تا یک هفته تا یک ماه این فهرست را بدهند این هم کا فى نیست فهرست را بدهند و هر کسى هم که در آن فهرست مندرج نباشد مشمول عفو است ولى عقیده خود بنده این است که غیر ا‌ز فراری‌ها هیچکس نیست که قابل عفو نباشد اى مردمى که اینجا هستند همه از خورده پاها هستند یک نفر از آقایان فرمودند که در فرانسه لاوال را دار زدند و مارشال پتن را حبس کردند بده عرض کردم به ایشان لاوال‌هاى ما همه فرار کردند و مارشال پتن‌ها را که بایستى حبس شوند دار زدیم و آنهایی که در مجس هستند جزء خرده پاها کسى نیست و در این خرده پاها هم تبعیض شده است. حالا بنده عرض می‌کنم اگر یک کسى از این اشخاص که واقعاً در قیام مؤثر بوده، عامل مؤثر بوده و محرک بوده و از رؤسا بوده که بنده نمی‌دانم و تصور نمی‌کنم شخصى از رؤسا کسى در اینجا مانده باشد و اگر اینجا هستند باید در این صورت شرط بشود که دولت اسمش را بگوید نه این که اختیار به دست عمال دولت بدهند و عمال دولت هم اختیار را به دست عمال جزء و عمال جزء هم اختیار را به دست عمال جزئند و جزء آخرش هم در مراغه اختیار به دست یک پلیسى باشد که حق داشته باشد بنویسد که من شما را از رؤسا و عامل مؤثر می‌دانم و اگر هم نخواهید عامل مؤثر باشد آن هم راهى دارد. (خنده نمایندگان) این کار نباید دست این‌ها بیفتد در گذشته دست آن‌ها بوده و فساد زیاد شده و تبعیض شده و اشخاصى که خیلى مقصر بوده‌اند آزاد شده‌اند و اشخاصی که تا آن درجه مقصر نبوده‌اند گرفتار شدند. یک نکته هم بعضى از آقیان می‌گویند که این‌ها گناهى ندارند و استدلال می‌کنند که این اشخاص بی‌گناهند و بعضی‌ها بر‌خلاف می‌گویند که گناه بزرگ دارند.

باید این کار معلوم شود. صحبت از عفو گناهکاران است بیگناه را که عفو نمی‌کند. این‌ها گناه داشته‌اند، چه می‌خواهید دیگر؟ هر کس در دنیا یک گناهى می‌کند این گناه سیاسى است و بدترین آن‌ها هم فرار کرده‌اند به عقیده بنده آن‌ها مطلقا استتثنا بشوند بقول آقا مرور زمان هم شامل آنهایی که فرار کرده‌اند نشود آن‌ها که در درجه دوم بوده‌اند کشته شدند و درجه سوم فقط اشخاصى ماندند که عامل مؤثر نیستند و خوده پا هستند در ایمایمی که بنده بتریز رفتم و در مجس آنجا قریب 700 نفر آدم دیدم و به حرف بعضی‌ها رسیدگى کردم کاغذشان را گذفتم بنده کسى را معامل مؤثر ندیدمولى اگر باشند عامل مؤثر باید همین حالا بگویند و لیستى بدهند که این اشخاص عامل مؤثر بودند ولى آن کسى که اسمش در آنجا درج نشده و شما او را عامل مؤثر نشناختید باید مشمول عفو بشود قسمت دیگر گفته شده است در وقایع اخیر سال‌ها نوشته شود بهمان سال گذشته یا سال قبل بنابراین بجاى لفظ اخیر نوشته شود سال‌های 24 و 25 و 26 یعین سالهایی که این جریان پیش آمد در هر حال پیشنهاد بنده این است که این جمله که در قیام مذکور عامل مؤثر و یا از رؤسا بوده‌اند مطلقاً حذف شود و آن‌ها که مستثنى هستند منحصر باشد بفراریها ولى اگر دولت یا آقاى مخبر یا آقایان دیگر صلاح ندانند خیال می‌فرمایند که چند نفر واقعا عامل مؤثر باشند و الان هم در حبس باشند که بنده گمان نمی‌کنم مقید بشود دولت منتتهى در ظرف سه روز یا یک هفته یا یک ماه تمام دوسیه ها که در دست مامورین دولت است هر کسى ده الى 20 دوسیه دارد که در محکمه رسیدگى شده و ممیدانند که چند نفر عامل مؤثرند این است که اگر واقعا عامل مؤثر میدانند بنده قبول می‌کنم به شرطی که در ظرف یک هفته اسامى را به مجلس بدهند و نه تنها دولت مکلف باشد اسامى را بدهد به مجلس بلکه قید شود آنهایی که اسمشان در آن فهرست نیست مشمول عفو شده‌اند و حالا البته پیشنهاد خودم را نگاه می‌دارم ولى اگر دولت یا مخبر اظهار بدارند که بجاى حذف جمله رؤسا یا عاملین مؤثر دولت فهرست بدهد آن را هم بنده قبول دارم.

رئیس- آقاى سزاوار مخبر کمیسیون دادگسترى.

مخبر (سزاوار)- یک پیشنهادى چند نفر از آقایان، جناب آقاى تقى‌زاده و جناب آقاى ساعد و چند نفر از آقایان دیگر امضاء کردند که مسببین اصلى و آنهایی که دخالت تام داشته‌اند این‌ها با تصویب مجلس شوراى ملى مورد عفو واقع شوند این پیشنهاد مورد قبول واقع شد ولى در این گزارش اشتباه شده است و چاپ نشده بنابراین در متن این لایحه چاپ خواهد شد و آن مورد تصویب واقع شده و اگر با اضافه کردن آن پیشنهاد سابق در متن لایحه منظور آقایان تأمین می‌شود دیگر به نظر بنده این پیشنهاد زائد است.

تقى‌زاده- آقاى وزیر عدلیه فرمودند در این جا اشتباه شده و نوشته شده بود آنهایی که عفو نمی‌شوند باید به مجلس بیاید یعنى فایده ندارد که دولت استثناء بکند و عفو بکنند بعد به مجلس بیاورد.

رئیس- پیشنهادى که در جلسه قبل مورد قبول واقع شده قرائت می‌شود (به شرح ذیل قرائت شد)

 کسانى که در قیام مزبور از مسببین اصلى بوده و به واسطه ارتکاب جرائم مذکور محکوم شده و یا فعلاً تحت تعقیب هستند و همچنین کسانى از اشخاص مشمول قسمت اول این ماده که خاک ایران را ترک کرده و به خارجه رفته‌اند مشمول این قانون نخواهند بود و عفو آن‌ها در صروت اقتضایم موکول به تصویب مجلس شوراى ملى خواهد بود.

تقى‌زاده- بنده مخالف این هستم یعنى عفوشان نباید به تصویب مجلس شوراى ملى باشد باید استثنایشان به تصویب مجلس شوراى ملى باشد و دولت فهرست به مجلس بدهد.

رئیس- این پیشنهاد را در جلسه قبل هم آقاى وزیر دادگسترى و هم مخبر قبول کردند و جزء ماده شد حالا پیشنهاد آقاى تقى‌زاده قرائت می‌شود که به آن رأى گرفته شود (مجدداً به شرح سابق قرائت شد)

رئیس- آقاى نبوى مخالفید؟

نبوى- بلى ، از مذاکراتى که در مجلس شد در چند جلسه پیشنهاداتى که آقایان داده بودند در کمیسیون دادگسترى مورد مطالعه واقع شد و از اغلب آن پیشنهادات چنین بر می‌آمد که اغلب

+++

 آقایان از دستگاه دولتى نگرانند که آن‌ها مأمور اجراى این قانون خواهند بود، راجع به این که چه کسى مشمول هست و چه کسى نیست ممکن است سوء استفاده بکنند البته آنجا واگذار به نظر هیئت دولت شده و نگرانى از هیئت دولت نیست چون مقدمات امر را هم مأمورین کوچک تهیه می‌کنند و مأمورین شاید مورد نگرانى واقع شوند ما براى این که این نگرانى از آقایان رفع شود و تأین نظر تما آقایان که از مأمورین جزء نگران بودند شده باشد در این لایحه این طور نوشتیم که اگر موافقت نشود بین یک متهمى با دولت یعنى کسى که خودش را مشمول این قانون می‌داند و معاف می‌داند به دیوان کشور مراجعه کند (دکتر اعتبار- تا به دیوان کشور مراجعه کند چند کفن عوض کرده)

دیوان کشور عالی‌ترین مرجع قضائی ما است و ما ناچار بودیم آنجا رجوع کنیم و نمی‌توانیم از نظر آن‌ها برگردیم اگر بر فرض مأمورى سوء استفاده کرد و آدمى را که واقعاً متهم نبود جزء مؤثر و عامل مؤثر نبود آن را عامل مؤثر تشخیص داد و تبعیض کرد حق داشته باشد که به دیوان کشور مراجعه کند و در آنجا با فرصتى که دارند و با تخصص و اطلاعى که دارند رسیدگى بشود بنابراین از این حیث خیال می‌کنم رفع نگرانى تمام آقایان شده باشد ولى اینهک جناب آقاى تقى‌زاده فرمودند ما منحصراً آنهایی را مشمول این قانون ندانیم که فرار کرده باشند بنده حضورشان عرض می‌کنم که ممکن است باشند کسانى که جزء عاملین مؤثر و مسببن اصلى بودند ولى در مملکت مخفى بوده و هستند و تا‌کنون مأمورین به آنها دسترسی نتوانستند پیدا بکنند و آقایان تمام تصدیق می‌کنند که این اشخاصى که در آذربایجان مرتکب عملیاتى شده‌اند همه ایرانى نبوده‌اند یک عده‌ای بودند که می‌خواستند یکى از بهترین و مهم‌ترین قسمت مملکت ما را تجزیه بکنند من خیال نمی‌کنم که کسى نظر داشته باشد که این‌ها معاف بشوند اهم از این که در خارج یا در ایران باشند ولى یک عده‌ی بودند آلت شدند، گول خوردند تحت تأثیر واقع شدند مجبور بودند آن‌ها را ما معاف می‌کنیم اما اگر این لایحه به طریقی اصلاح شود که جناب آقاى تقى‌زاده فرمودند تمام این‌ها را شامل شده و تمام این اشخاص معاف خواهند شد مگر این که فرار کرده باشند بنابراین من خیال می‌کنم عبارتى که در کمیسیون تنظبیم شده رفع نگرانى ایشان را می‌کند و به منظور مان نزدیک‌تر است.

رئیس- آقاى مخبر چه نظرى دارید؟

مخبر (سزاوار)- موافقت می‌شود که به جاى لفظ اخیر نوشته شود سال 24 و 25

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى تقى‌زاده (دهقان- 23 هم باید باشد) 23 خبرى نبود اعلام رأى شده توجه بفرمایید آقایانى که موافقند با پیشنهاد آقاى تقى‌زاده قیام کنند (اکثریت برخاستند) تصویب شد پیشنهاد دیگر آقاى تقى‌زاده قرائت می‌شود. (به شرح ذیل قرائت شد) پیشنهاد می‌کنم عبارت نیست یکسانى که ..

تقى‌زاده- مسترد می‌کنم.

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود (به شرح ذیل قرائت شد) پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل به ماده واحد عفو عمومى مقصرین آذربایجان و زنجان اضافه شود، کلیه افرادى که در تمام کشور بر اثر وقایع آذربایجان مرتکب جنحه و جنایت شده‌اند اعم از تبلیغ و اغوا و تحریک به نفع جریان آذربایجان (به استثنای قتل و غارت) از مجازات معاف هستند. منوچهر گلبادى‏

رئیس- آقاى گلبادى‏

گلبادى- من معتقد هستم این لایحه‌ای که دولت به عنوان آذربایجان و زنجان به مجلس فرستاده به فرمان تبلیغاتى یک سردار فاتح در منطقه اشغالى دشمن بیشتر شبیه است تا به فرمان عفو یک دولت براى یک عده بیچاره من کاملاً به این نکته معتقدم هستم که تا در زندگى یک ملیتى امنیت کامل وجود داشته باشد آن ملت نمی‌تواند قدم‌های اساسى و مؤثر براى خود بردارد ولى امنیت واقعى امکان پذیر نیست جزء در سایه وضع قوانین منطبق یا منافع اکثریت مردم و احتیاجات اکثریت مردم و چون اکثریت مردم و احتیاجات اکثریت مردم و چون اکثریت مردم منافعشان و احتیاجاتشان تغییر می‌کند هیچ قانونى نمی‌تواند ابدى و لایزال باشد وقتى که حوادث بزرگ در دنیا انفاق افتاده مسلم است که تحولات بزرگ ایجاد می‌شود و مسلم است که قوانین را زیر و رو می‌کند و من در این باب چون اتمسفر مجلس را مساعد نمی‌بینم توضیح بیشترى نمی‌دهم و چیزى عرض نمی‌کنم و به اختصار می‌گذرم یک جنگى شد یک عده‌ای سرباز خارجى وارد کشور ما شدند و علناً گفتند ما تابع کسى نیستیم و عملاً ثبات کردند که ما حکم بر مقدرات خودمان نیستیم.

شما خواستید ارتش بفرستید به آذربایجان نمی‌گذاشتند شما خواستید ژاندارم بفرستید به مناطق آذربایجان نگذاشتند وقتى دستگاه منظم و متشکل دولت مرکزى قادر نبود که این را از میان بردارد شما از مردم از دنیا بى‌خبر چه توقعى دارید این‌ها براى زندگى کردن در مناطق زاد و بومى خودشان ناچار بودند از یک جریانى تبعیت کنند (دهقان- همه این طور نبودند) ولى این قضیه مربوط به آذربایجان تنها نیست به چه دلیل به دلیل این که همان طور که شما به آذربایجان نتوانستید قشون بفرستید به مازندران هم نتوانستید ژاندارم بفرستید و به همین دلیل آذربایجان و مازندران با هم فرق نمی‌کند مگر وقتى که قضایاى قادیکلا درمازندران اتفاق افتاد و چهارده پانزده نفر کشته شدند مگر ژاندارم نفر‌ستادید به فیروزکوه و جلویشان را گرفتند؟

بنده یک مطلبى را می‌گویم و با نام ذکر می‌کنم براى این که خیال نکنید منظور تبلیغاتى دارم آقاى سرهنگ جهانسوزى فرمانده هنگ ژاندارمرى مازندران یک شب ساعت دوازده شب مراجعه کرد به منزل منگفت حقوق ژاندارم‌ها نرسیده و ممکن است این‌ها خودشان قیام کنند از ساعت 12 شب تا چهار بعد از سه نیمه شب بنده و آقاى سرهنگ جهانسوزى با جیپ ژاندارمرى در تهیه پول بودیم براى این که صبح حقوق ژاندارم‌ها داده شود به این وضع وقتى که شما به مأمور خودتان اطمینان نداشتید چه تفاوتى بین آذربایجان و مازندران می‌توانید قائل شوید؟ آقایان وقتى که قانونى به مجلس پیشنهاد می‌شود باید روشن و صریح باشد و به هیچوجه قابل تامل و تنقید نباشد قانونى می‌تواند جلب نظر نمایندگان را بکند که منطبق بر منافع اکثریت مردم باشد آخر این منطقى نیست که شما یک قانونى تهیه می‌کنید و می‌فرستید به مجلس براى یک منطقه به خصوص و سایر مناطق را مجزا می‌کنید بنده می‌دانم تحت عنوان ماجراجو و تجزیه طلب یک استفاده‌های نامشروعى می‌شود.

بنده یک وقایعى را با ذکر نام می‌گویم که نفرمایید این‌ها تبلیغات است یک کسى را من می‌شناسم به اسم على یسارى این ساعت 6 بعد از ظهر به بنده مراجعه کرد و گفت خوب برو به بین چکار دارند؟ رفت حکومت نظامى. ساعت نه شب برادرش آمد سر و سینه زنان رفت این محکوم شده است به نه ماه حبس من باور نکردم و گفتم آخر این چه محاکمه‌‌ای است که ساعت 6 بعد از ظهر یک کسى را احضار بکند و ساعت نه محکومش بکنند اما صبح که رفتم آنجا دیدم درست است و در ظرف سه ساعت تمام عملیات انجام گرفته هم قرارش صادر شده هم مستنطق تحقیقاتش را کرده هم دادستان ادعانامه تنظیم کرده و هم محاکمه انجام گرفته و رأى صادر شده است، چرا و به چه دلیل این کارها شده و از طرفى اصلا این آدم در صف مخالف بوده است، همیشه با آن‌ها مخالف بوده است، حالا چه بوده جریان؟ یک رئیس بازرسی به عنوان این که این تود‌ه‌اى بوده یک عده را می‌برد براى تفتیش منزل این شخص به عنوان این که جنس قاچاق پیدا کنند و تفنگى که در مازندران هیچ قیمتى ندارد این را پیدا کردند و توقیفش کردند. عرض می‌کنم که از این قانون سوء استفاده می‌شود توجه بفرمایید این را به عنوان این که شما شاید در جریان بودید یک کسى دیگر از مازندرانى‌ها را که توتونکارى داشته و در زمان شاه سابق اجازه داده بودند که هر کسى در املاک اختصاصى بنگاه توتونکارى دارد برود اسم خودش را ثبت بدهد وقتى که اوضاع برگشت یکى از مالکین به عنوان این که تو با متجاسرین و ماجراجویان همکارى کرده‌ای این شخص هر وقت که می‌آید راجع به بنگاه توتونکارى خودش حرف بزند تحریک می‌کند و نمی‌گذارد این حرف نشد شما وقتى که اصولاً نمی‌آیید و یک موضوعى ر ا از بیخ نمی‌برید چه طور متوقع هستید که سوء استفاده نشود بنده معتقدم که قانون باید مصرح و روشن باشد، شما معتقد هستید که یک عده‌ای در این مملکت قیام کرده‌اند معلوم کنید کی‌ها هستند همه می‌دانند یک عده‌اى تا حالا معلوم شده که خیانت کرده‌اند همان طور که جناب آقاى تقى‌زاده گفتند آن‌ها را مجزا کنید، مگر در قزوین به سربازهای شما اجازه دادند که بروند؟ ..

مگر در شریف آباد شما را متجاسرین همکارى کرده این مشمول این قانون عفو نمی‌شود و فقط در مناطق آذربایجان و زنجان باید این قانون شامل باشد، این نمی‌شود، بنده می‌دانم که به همکاری نبودند و این‌ها را وادار کردند به همکاری نبودند و این‌ها را وادار کردند به همکاری و این‌ها را بگیرید و ببرید اعدامشان بکنید بنده این عمل را صلاح نمی‌دانم.

+++

 رئیس- آقاى نبوى

 نبوی- بنده هیچ وقت عادت ندارم در لوایحى که مطرح می‌شود زیاد صحبت کنم و در این مورد نظر بنده این است که کارى کنیم این قانون امروز بگذرد و یک عده‌اى خلاص بشوند این طرحى که آقاى گلبادى پیشنهاد فرمودند که این قانون شامل تمام مملکت بشود این اعتراف است به این که یک قیامى در تمام مملکت بود.

در حالی که همان طور که جناب آقاى نخست وزیر فرمودند ما قائل نیستیم که حتى در آذربایجان هم قیامى بوده است (صحیح است) در آذربایجان مردمى ماجراجو از خارج آمدند و جباتى فراهم کردند که مردم گرفتار آن گشتند و کوششان این بود که خود را از دست آن‌ها خلاص کنند به صورت ظاهر بعضى اشخاص با آنها به ناچار شاید همکارى کرده باشند این قانون براى این است که آن‌ها هم معاف بشوند در سایر جاها وضع به این شکل نبود و در نقاط دیگر چنین اتفاقى به هیچوجه نیفتاده و نظرمان این نیست که تمام مجرمین عادى را به بخشیم اگر چنین کسى در مملکت مرتکب قتل شده، مرتکب غارت شده، مرتکب سرقت گردیده، تمام این‌ها را ما معاف کنیم بنابراین وضع تمام آنهایی که به موجب احکام دادگسترى محکوم شده‌اند چه می‌شود؟ .. در چنین مملکتى نمی‌شود زندگى کرد ایشان که فرمودند امنیت حفظ باد حفظ امنیت کرد حفظ امنیت هم با قانون و مجازات می‌شود بنابراین اگر این پیشنهاد ایشان تصویب شود نقض غرض خواهده بود و محققاً به صرفه کشور نخواهد بود.

گلبادى- یک توضیحى دارم‏

رئیس- مطابق چه آقا؟ ..

گلبادى- از ماده 109 می‌خواهم استفاده کنم‏

گلبادى- آقاى نبوى اینجا عرایض بنده را تعریف نمودند و فرمودند که من گفتم آنهایی که تقل وغارت کردند معاف هستند در صورتی که اساساً من قاتلین را استثنا کردم و گفتم نباید استثنا بشود در این واقعه آذربایجان از تمام نقاط دیگر و یک تبلیغاتى یک تحریکاتى کردند، آقا یک عده اى هستند یک پسر بچه 17  ساله را برمی‌دارند می‌برند شهربانى که پارسال هنگام تصادف با انقلاب کبیر فرانسه چرا تو مقاله نوشته‌ای؟ این بازی‌ها باید تمام بشود و موضوع قتل و غارت نیست من خودم هم با قتل و غارت مخالف هستم.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى گلبادى‏

 (یک نفر از نمایندگان- آقا یک مرتبه دیگر قرائت بفرمایید (مجدداً قرائت شود) پیشنهاد آقاى گلبادى مجدداً به شرح سابق قرائت گردید رأى گرفته می‌شود پیشنهاد آقاى گلبادى آقایانى که موافقند قیام کنند (عده معدودى برخاستند) تصویب نشد پیشنهاد آقاى مهدى ارباب قرائت می‌شود: پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل به لایحه علو مجرمین آذربایجان اضافه شود:

تبصره- املاک ورثه مرحوم دوست محمدخان بلوچ (دکتر طبا- آقا این هیچ مربوط نیست) (دکتر اعتبار- آقا مربوط به موضوع نیست) که در اردو کشى 1307 جزء املاک خالصه دولتى شده با تعیین مشخصات آن از طرف فرماندار کل بلوچستان و نظر وزارت دارایی عیناً یا ملکى معادل ارزش آن به ورثه نامبرده مسترد شود (همهمه نمایندگان)

دکتر اعتبار- مخالفم‏

رئیس- آقاى ارباب توضیح بدهید

ارباب- توضیح می‌دهم بعد پس می‌گریم، عقیده باید آزاد باشد.

دهقان- این مقصود جا پا است براى دفعه دیگر

ارباب- این طور باشد ... دوست محمد خان بلوچ به عقیده بنده یکى از افراد وطن پرست با روحیه او بسیار آشنا بودم. این با قواى نظامى نجنگید این آدم تسلیم بود، خودش تسلیم شد، خودش آمد ... حالا چطور شد کشته شد و چه شد این معما است، بیست سال است املاکش را گرفته‌اند ورثه او اصلاً ممرى به ریا معاش ندارند در اوقاتى که در تمام کشور تحریکات خائنانه جریان داشت همه را تحریک کردند ولى این‌ها تحریک نشدند با بدبختى و بیچارگى ساختند. مکرر اینجانب به آقاى هژیر مراجعه کردم استدعا کردم امر فرمودند یک محلى به آنها بدهند اداره بهره‌بردارى وزرات دارایی اقدامى نکرد و آن بیچاره‌ها همان طور در این مملکت که تا کسى شرارت نکند تا فریاد نکند تا تجاوز نکند تا خلع سلاح نکند به داد او نمی‌رسند بنده پیشنهاد را حالا پس می‌گیرم به امید روزى که به داد این مردم برسند.

 رئیس- پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد): پیشنهاد می‌کنم تبصره زیر به ماده واحده اضافه شود: کسانی که در طغیان جنوب سر دسته و مسبب قتل و غارت بوده و معاونین آن‌ها طبق این ماده به مجازات برسند. آزاد

آزاد- بنده می‌خواهم یک توضیحى را به عرض آقایان برسانم و آن اینست که در مملکت، یک حوادثى پیشامد که خیلى براى کشور گران تمام شد یکى قضیه آذربایجان بود یکى دیگر هم قضیه‌ای بود که در بوشهر و برازجان اتفاق افتاد و هر دو بود که در بوشهر و برازجان اتفاق افتاد و هر دو مشابه همدیگر بودند یعنى در هر دو عامل مؤثر بودند مجازات کرده است ولى در قضیه جنوب تا حالا هیچگونه تعقیبى از اشخاصى که مؤثر بودند به عمل نیامده. عرض کنم چندى قبل تمام اشخاصى که در آنجا سردسته بودند مثل ناصر قشقایی جایت داودى و تنگستانى، این‌ها آمدند تهران و توی اتومبیل خودشان نشسته بودند و به هیچوجه دولت مزاحم آن‌ها نشده بود در صورتی که به عقیده من از نقطه‌نظر قانون غارت جرم است قتل جرم است، هر کسى مرتکب شود مخالفت با حکومت مشروطه و حکومت مرکزى به عقیده بنده جرم است هیچ شمال و جنوب و شرق و غرب ندارد بنده می‌خواهم از آقاى نخست وزیر که اینجا ایستاده‌اند سؤال کنم بچه مناسبت یک عده اشخاصى که در شمال بودند گرفتند مجازات کردند اعدام کردند تیرباران کردند ولى وقتى ناصر قشقایی و على تنگستانى آمدند اینجا آن‌ها را با کمال خوبى پذیرفتند نشستند با آن‌ها صحبت کردند. بنده معتقد هستم که این آقایان هم که مرتکب تجرم شده‌اند بایستى مجازات شوند و علت این که بنده این پیشنهاد را کردم البته از نقطه‌نظر اصول هر‌کس بد می‌کند باید مجازات شود چرا این‌ها را مجازات نکردید؟ این بود که در اینجا بنده این را پیشنهاد کردم که دولت به فکر باشد اشخاصى را که مسبب بودند و اشخاصى که گرمک بوشهر را غارت کردند اشخاصى که در برازجان مسلح بودند و تانک دولتى را گرفتند و تصرف کردند این‌ها را بگیرند و مجازات کنند. این است که بنده در این قضیه خواهش می‌کنم این‌ها را بگیرند و مجازات کنند.

رئیس- آقاى رضوى.

رضوى- عرض کنم بنده در عین حال خیلى متشکر هستم که آقاى آزاد در هر بار منتظر هستند که واقعاً رسیدگى و احقاق حق شود و مجرمین همه به مجازات برسند و اشخاص بی‌گناه هم طورى بشود که مشمول عفو قرار بگیرند- در جریان جنوب، به طور کلى نه این است که مجازات پیش نیامده، بنده معقتدم که رسیدگى پیش نیامده یعنى در جنوب احتیاج دارد که یک هیئتى یک مأمورینی بروند و از این اقوال مختلف و پیشنهادهاى متعدد و هم چنین حرف‌ها و تلگرافات و گزارش‌های زیادى که در دسترس است این‌ها را رسیدگى بکنند مجرم را از غیر مجرم تشخیص بدهند زیرا الان مدرک جنالعالى و غیر جنابعالى هر کس که دور از قضیه بوده است به جزء یک سلسله انتشارات چیز دیگرى نیست و حقیقت قضیه غیر معلوم است نام اشخاصى هم برده می‌شود که واقعاً نه تنها متهم نیستند خدمتکار هم هستند از این جهت است بنده هم مثل جنابعالى ملتفت هستم ولى نه باین طور که در ضمن یک قانونى که مربوط به عفو مجرمین است پیشنهاد یک عمل غیر مسلم کردن به نظر من صحیح نیست ولى حالا که فرمودید بنده با جنابعالى هم موافقم که اگر بنا بود یکعده اى از مأمورین دست مأمور شوند و این پرونده را ورق بزنند، رسیدگى کنند، آن جریان را مطالعه کنند، اشخاصى که واقعاً در آن جریان جانبازى کردند، خدمتگزارى کردند، شناخته شوند و افرادى هم که واقعا گناه کردند مرتکب جرم شدند آن‌ها را هم بنده راضى هستم که بیاورند محاکمه کنند و دار بزنند (صحیح است).

رئیس- رأى گرفته می‌شود پیشنهاد آقاى آزاد آقایان موافقین قیام کنند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد. پیشنهاد آقاى معتمد دماوندى ریاست محترم مجلس شورای ملى، تبصره زیر را به ماده واحده پیشنهاد می‌کنم. تبصره عفو عمومى پیشنهادى ماده واحده مشمول کلیه استان‌ها و شهرستان‌های مملکت ایران باشد

عده‌ای از نمایندگان- رد شد- رد شد

رئیس- دیگرى قرائت شود ریاست محترم مجلس شوراى ملى پیشنهاد ذیل را می‌نمایم که الحاق به ماده واحده شود

تبصره- قانون 23 اردیبهشت 321 مربوط

+++

 به محاکمات ارتش لغو شود. حائرى‌زاده، حسین مکى، آشتیانى‌زاده.

رئیس- آقاى حائرى‌زاده

حائرى‌زاده- دستگاه تشکیلات مملکت ما البته همه آقایان معتقدند که محتاج به اصلاح اساسى است این دستگاه مردم را راضى نمی‌کند بلکه هر روز شکایت آن‌ها را زیاد می‌کند در صف لشکری‌ها ما افراد خیلى خوب، وطن خواه، جدى کارآمد زیاد دارم ولى ورزش این‌ها، تربیت این‌ها براى قضاوت مثل این که نقص دارد. ما در دستگاه قضایی ارتش اشخاصى که قاتل حقیقى بودند دیدیم به شش ماه حبس محکومشان کردند، اشخاصى که با اطاعت کورکورانه مخالف بودند به 15 سال حبس محکومشان کردند آن طور که شایشته یک دستگاه قضایی باشد دستگاه قضایی ارتش کار نمی‌کند. قانونى در مهر ماه 1321 از مجلس گذشته این اعمالى که بروز و ظهور می‌کند و تولید زحمت کرده است متکى به این قانون است این یک قانون دربستى است که همه چیزش را تکیه به آئین‌نامه بود و موقعى بوده است که قواى مملکت متلاشى شده بود و خارجی‌ها آمده بودند.

در آن موقع می‌خواستند از سر نو یک اصول و انتظاماتى برقرار کنند با عجله یک قوانینى گذراندند که تمام اختیارات را به محاکم فرعى دادند و این محاکمات غرىب و عجیبى که آثارش را می‌بیند سر و صداى مردم را بلند کرده نتیجه این قانون است. من یک ماده‌اش را می‌خوانم: «طرز تشکیل دادگاه‌های نظامى موقت فوق‌العاده زمان حکومت نظامى و دادگاه‌های تجدید‌نظر آن و مقررات راجع به صلاحیت و طرز رسیدگى در دادگاه‌های نامبرده و حق تجدید‌نظر و اجراى احکام و هم چنین تعیین نوع بزه‌هایی که در قوانین کیفرى مطرح است از لحاظ امنیت و آسایش عمومى در این دادگاه‌ها باید رسیدگى شود به موجب مقررات و آئین‌نامه‌ای واهد بود که از طرف وزارت دادگسترى و وزرات جنگ تنظیم می‌شود.» طرز محاکماتشان، نوع رسیدگى، این‌ها هم رجوع شده بیک آئین‌نامه‌هایی در تمام شئون اجتماعى در یک موقعى که اعلام کردند این نقطه نظامى است دخالت می‌کند و حکم می‌کند- یکى از رفقا دیشب منزل من بود می‌گفت که در یکى از نقاط آذربایجان یک افسرى رفته اعلان کرده که اشخاصى که دعاوى حقوقى و جزایی دارند بیاورند من رسیدگى می‌کنم و احقاق حق می‌نمایم حالا حق داشته این اعلان را بکند یا نکند من نمی‌دانم در هر صورت این آثارى که ظاهر می‌شود و تولید زحمت براى مملکت کرده است که یک عده زن و مرد و پیرمرد و پیرزن را تبعید کرده‌اند به خوزستان و بندرعباس و یزد من هر چه فکر می‌کنم به چه ترتیب قانونى این‌ها را تبعید کرده‌اند نمی‌فهمم و حالا آمده‌اند تقضاى عفوشان را کرده‌اند آقا مجرم را ما باید عفو کنىم یک بی‌گناهى را اگر تبعید کرده‌اند از مراغه، آن پیرزنى که کنار کوچه بوده نمی‌توانسته فعالیت بکند بدیدند این سربار جامعه است و این سربار در مقابل قواى نظامى نمی‌تواند فعالیت بکند گفتند برود به خوزستان- یک عمل لغو بى‌ترتیبى را که انجام داده‌اند با یک لایحه عفو می‌خواهند تصحیحش کنند. به نظر من این عمل صحیح و درستى نبوده ولى چون باید مردم زودتر خلاص شوند من نیامده‌ام در این لایحه مخالفت و بحث بکنم در اینجا تبصره‌ای پیشنهاد کردم که آن قانونى که منشاء این بدبختى شده این را لغو بکنید آن موضوعاتى که از خصایص ارتش است فلان تقصیرى سرباز کرده تفنگش را بی‌جهت تسلیم کرده به یکى، این‌ها را خود ارتش رسیدگى بکند وى آن‌ها را که باید تحقیقات و بازرسى عمومى در این کار باشد تفکیک شود- این رویه‌ای که آقاى گلبادى گفتند پیش نیاید که یک مردى را در ظرف شش ساعت هم بازرسى و تحقیقات بکند و هم دادستان ادعا‌نامه تنظیم بکند و هم محکمه حکم قطعى بدهد و مردک را ببرند محبس. براى نجات مردم این قانونی را که در آن موقع فرس ماژر و در آن موقع فوق‌العاده و هرج و مرج گذشته اصلاح بکنیم تا بعدها مردم راحت بشوند.

مخبر (آقاى سزاوار)- بنده در این مورد دفاعى نمی‌خواهم بکنم ممکن است که آن قانون غیر لازم باشد و باید تجدید‌نظرى در آن بشود و همچنین دادگاه‌های نظامى هم ممکن است که گاهى ایجاد نگرانى بکنند ولى می‌خواستم از آقاى حائرى‌زاده خواهش کنم که جاى اصلاح این در این مورد نیست ما اینحا یک لایحه‌ای آورده‌ایم براى این مورد نیست ما اینجا یک لایحه‌ای آورده‌ایم براى عفو مجرمین آذربایجان اگر بخواهیم هر مشکلى را نسبت به قوانین و سایر جیزها را در این ماده واحده حل کنیم به نظر بنده اصل این ماده به آن منظورى که پیشنهاد شده منتفى خواهد شده بنده استدعا می‌کنم که این را استرداد بفرمایند و در موقع دیگر شاید خود بنده هم موافق باشم آن وقت پیشنهاد بفرمایند.

رئیس- آقاى نخست وزیر.

نخست وزیر- بنده البته تردیدى ندارم که یک تألم و تأثرى بآقاین دست داده است و در نتیجه وقوع یک حادثه غیرمترقبه‌ای موجب شده است که این پیشنهاد را فرمودند ولى همین مجلس شورای ملى در بعضى موارد دیگرى منجمله قانون مربوط به محروم کردن اتباع خارجه از واردات فى‌المجلس یک پیشنهادى دادند و بدون این که فرصت حتى در طرز جمله‌بندى آن پیشنهاد باشد تصویب شد و چندین ماه وقت مملکت تلف شد و خود مجلس شورای ملى بالاخره دیدند آن صورت صلاح نبوده پیشنهاد دیگرى دادند و تجدید‌نظر کردند حالا هم خیال می‌کنم که مشکل اینجا است یک مشکل مهمى هم است که این طور پیشنهادى را که فرمودند در تحت تأثیر وقایع خارجى است و تألم و تأثرى که این طورى باشد درست مغایر با اصولى است که در تمام دنیا براى قضاوت بی‌طرفانه در هر امرى مقرر است یعنى قاضى براى قضاوت بی‌طرفانه در هر امرى مقرر است یعنى قاضى در موقعی که می‌خواهد تشخیص بدهد یک حقى را از یک باطلى باید خلع باشد از تمام تأثرات خارجى بایستى درست در حال اعتدال باشد و در تحت تأثیر هیچ عاملى نباشد تا بتواند رأى قطعى بدهد (مکى- مثل قضات محکمه خسرو روزبه؟) حال مجلس شورای ملى اگر در تحت تأثیر این یک دو واقعه یک رأیی بدهد ممکن است اسباب مزاحمت شود این یک نکته بود که خواستم به عرض آقایان برسانم نکته دیگر این که همان قانونى که الان قرائت فرمودند قطعاً در موقع مناسبى و بنا به اقتضایی به مجلس شورای ملى آمده و آقایان هم رأى داده‌اند اگر بنا باشد بلافاصله یعنى بدون این که ما مطالعه بکنیم ببینیم چیزى موجب آوردن این قانون شده و اگر بنا باشد که این قانون به این صورت که مورد پسند بعضى آقایان نیست برداشته شود چه چیزی جاى آن بگذاریم که مملکت را دچار تشنج نکنیم؟ البته این بر‌خلاف مصالح مملکتى خواهد بود بنابراین بنده ناچارم عرض کنم این نرى که ایشان فرمودند باید درست مطالعه شود و ببینیم که قانونى که آن روز پیشنهاد شده و لازم بود امروز هم لازم هست یا نه و اگر لازم لازم نیست چه چیز ممکن است جایش گذاشت بنده هم موافقم اما اگر آقایان بخواهند اصرار کنند که این ماده بدون هیچگونه رسیدگى خارجى پذیرفته شود الان در این لایحه بنده نمی‌توانم موافقت بکنم و ناچارم تقضا کنم که فعلاً این لایحه بماند براى بعد و حتى اگر لازم شد لایحه را پس مى‌گیرم براى این که بتوانم رسیدگى کنم براى این که تمام نشده این را کنار بگذارد که آن را مطالعه بکنیم. اگر ضرورتى نداشت بنده می‌آیم اینجا عرض می‌کنم که ضرورت ندارد و حذف می‌کنم اگر به این صورت فایده ندارد و ممکن است صورت دیگرى باشد و آن پرفایده‌تر باشد.

اما اگر اصرارى نیست که این قانون امروز بگذرد بنده عرضى ندارم و بنده روى این پیشنهاد مطالعه می‌کنم و در جلسه آینده عرض می‌کنم.

حائرى‌زاده- چون عده براى رأى کافى نیست اجازه بدهید توضیح عرض کنم.

رئیس- یک مرتبه فقط باید توضیح داد بفرمایید ولى سابقه نشود.

حائرى‌زاده- این قانونى که در 1321 گذشته ساعت تقدیم و تصویب و علت آن‌ها معلوم است که در اثر حوادث ورود قشون خارجى به این مملکت و از هم پاشیده شدن امور مملکتى در یک زمان فوق‌العاده محتاج شده‌اند و این قانون را گذرانده‌اند و الّا قانون محاکمات ارتشی در زمان شاه سابق بوده است به این مملکت و از هم پاشیده شدن امور مملکتیدر یک زمان فوق‌العاده محتاج شده‌اند و این قانون را گذرانده‌اند والّا قانون محاکمات ارتشى در زمان شاه سابق بوده که مملکت از هم پاشیده را دو مرتبه بتوانند سر و صورتى بدهند حالا مملکت به حال عادى برگشته و قانونى امروز مورد ندارد اگر آقاى رئیس دولت قول می‌دهند تا 20 روز دیگر مطالعه بکنند و لایحه لغوش را بیاورند بنده مسترد می‌کنم.

نخست وزیر- بنده مطالعه می‌کنم و نتیجه‌اش را عرض می‌کنم بنده نگفتم که لغوش می‌کنم.

رئیس- آقاى حائرى‌زاده رأى بگیریم؟

حائرى‌زاده- اگر ایشان تعهد می‌کنند پس می‌گیرم.

یمین اسفندیارى- اعلام رأى بفرمایید.

رئیس- پس گرفتند- پیشنهاد دیگرى قرائت شود.

+++

ریاست مجلس شورای ملى- تبصره ذیل را براى الحاق به ماده واحده پیشنهاد می‌کنم.

تبصره- کلیه اشخاصى که در محاکم نظامى محکوم شده‌اند یا در آتیه محکوم بشوند می‌توانند از حکم صادره درخناست فرجام نمانید در صورت شکستن حکم در دیوان کشور به یکى از محاکم عمومى براى رسیدگى ثانوى ارجاع می‌شود.

حائرى‌زاده- حسین مکى.

رئیس- آقاى حائرى‌زاده.

حائرى‌زاده- این وزارتخانه‌هاى ما یک محاکمات داخلى انتظاماتى دارند و یک وزارتى هم داریم که براى محاکمات عمومى است اعم از حقوقى و جزایی- ارتش در این مدت متمادى یک رویه‌ای کم کم اتخاذ کرده است که در تمام شئون اجتماعى دادگسترى را هم زیرپا گذاشته است محاکماتى که 15 سال حبس می‌نویسد معلوم نیست که به چه مبنایی است و براى چه حق تمیز هم به آن نمی‌دهند. البته محاکمات نظامى نسبت به خودش هر کارى بخواهد بکند می‌کند از کارهاى داخلى خودش است مثل این که وزارت دارایی هم یک محکمه انتظامى و وزارت دادگسترى هم یک محکمه انتظامى براى خودش دارد ولى یک قسمت‌های عمومى است که در این قسمت‌ها اگر کسى محکوم می‌شود حق تمیز باید داشته باشد خوب حکم در محاکمات ارتش اگر صحیح داده شده است که حکم قطعى است و اگر شکسته شد این حکم را دیوان کشور رجوع کند به محاکم عمومى که لا اقل حقوقت مردم پایمال هوى و هوس‌ها نشود

رئیس- آقاى حاذقى‏

حاذقى- وقتی که یک اجتماعى دچار بى نظمى می‌شود در تمام شئون اجتماع آثار و علائم بى نظمى مشاهده می‌شود. الان مجلس شوراى ملى در یک مرحله‌ای است براى گذراندن یک قانونى که یک جلسه از نظر اصول کافى بود. الان چندین جلسه وقت صرف کرده و پیشنهادهایی که هر کدام به جاى خودش قانونى است و یک قانونى را نسخ می‌کند و یا یک قانونى را وضع می‌کند آقایان بدون رعایت نظامات مجلس پیشنهاد می‌کنند هم وقت مجلس صرف می‌شد هم منظور تأمین نمی‌شود. آقاى نخست وزیر موقعى که می‌خواستند این لایحه را به مجلس بدهند یک جلسه خصوصى تشکیل دادند مشورت کردند و بعضی‌ها هم گفتند که جلسه خصوصى لازم نبود و این یک حرف صحیح و صریح و روشنى است و مورد عقیده مردم و مجلس هم هست این را به مجلس بدهید فرقى ندارد آقایان موافقت کردند ولى از آن روز به این است و الان آقایان نمایندگان آذربایجان که بیشتر واقف اوضاع هستند مکرر در کرر خواهش کردند استدعا کردند که مجلس شوراى ملى این لایحه را تصویب کند که به موقع مورد استفاده قرار گیرد آقایان نوشداروى بعد مرگ چه فایده‌ای دارد؟ وقتی که این بیچاره‌ها مرده‌اند این چه عفوى است؟ این چه مساعدتى است که مجلس شوراى ملى به آنها می‌کند؟ این پیشنهادهایی که جناب آقاى حائرى‌زاده و آقاى مکى فرمودند همه این‌ها یک قانونى است همینطور که آقاى نخست وزیر اینجا فرمودند این محتاج به مطالعه و تحقیق است تمام مسائل را که نمی‌شود اینجا متراکم کرد به فرض این که این نظر آقایان صحیح باشد این خودش یک مجراى دیگرى دارد که باید رسیدگى شود تا از روى وجدان راحتى به آن رأى بدهیم استدعا می‌کنم که این پیشنهاد پس گرفته شود و آقایان پیشنهاد دیگرى نفرمایند تا امروز این لایحه تصویب شود و در جلسه دیگر بودجه کل مملکتى مطرح شود

رئیس- عده براى رأى کافى نیست‏

مکى- اجازه می‌دهید یک توضیح کوچکى عرض کنم ... آقا کسى به محاکم نظامى اعتماد ندارد (یکى از نمایندگان- آقا توهین نکنید) ... این که توهین نیست که برود به دیوان کشور ما اعتماد به محاکم نظامى نداریم. در کرمانشاه 20 نفر 20 نفر را جلو توپ و طیاره می‌گذارند آن وقت می‌گویند اعتماد داشته باشید ...

رئیس- آقاى وزیر دادگسترى‏

وزیر دادگسترى- یک لایحه‌ای قرار بود آقاى وزیر جنگ بیاورد راجع به محاکمات قشونى و فرجام آن این موضوع چیزى نیست که با دو سط و یک تبصره موضوع‌های فرجامى را بشود گنجاند این موارد دارد، شقوق دارد بایستى آن لایحه که آمد آقایان هر نظرى که دارند پیشنهاد بفرمایند آن وقت بسته است به نظر مجلس (احسنت)

3- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

رئیس- عده 72 نفر است کسى هم در خارج نیست و این هم محتاج به رأی است. با روز شنبه از آقایان کسى مخالف نیست؟ .. (گفته شد- یکشنبه) پس جلسه روز یکشنبه ساعت هشت و نیم دستور هم لایحه عفو عمومى و بودجه ...

مکى- آقا روز استیضاح هم باید معین شود.

 (مجلس سه ربع بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏.

+++

یادداشت ها
Parameter:294403!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)