کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هجدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18
[1396/05/30]

جلسه: 90 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 14 بهمن ماه 1333  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس‏

2- سؤال آقاى خلعتبرى راجع به خرید برگ چاى از کشاورزان و جواب آقاى معاون بازرگانى وزارت اقتصاد ملى‏

3- جواب آقایان وزیر دارایی و وزیر امورخارجه به سؤال آقاى میراشرفی در مورد محل سفارت شوروى و باغ خونى مشهد و توضیحات آقاى میراشرفی‏

4- سؤال آقاى کاشانى راجع به مصرف کمک آمریکا و جواب آقاى وزیر دارایی‏

5- توضیحات آقاى وزیر دارایی راجع به نرخ ارز

6- تقدیم یک فقره سوال به وسیله آقاى دکتربینا

7- اخذ رأى و تصویب گزارش راجع به اعتبارات اضافى بودجه 1333 کشور

8- تقاضاى آقاى صدرزاده مبنى بر دستور گذاردن لایحه استخدام استادان دانشکده‌هاى شهرستان‌ها

9- توضیحات مجدد آقاى کاشانى راجع به سؤال مربوط به کمک آمریکا

10- استرداد لایحه استخدام 15 نفر کارشناس تسلیحات و تقدیم لایحه دیگر و تقدیم چهار فقره لایحه تمدید حکومت نظامی ‌به وسیله آقاى وزیر جنگ‏

11- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

 

 

جلسه: 90

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 14 بهمن ماه 1333

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس‏

2- سؤال آقاى خلعتبرى راجع به خرید برگ چاى از کشاورزان و جواب آقاى معاون بازرگانى وزارت اقتصاد ملى‏

3- جواب آقایان وزیر دارایی و وزیر امورخارجه به سؤال آقاى میراشرفی در مورد محل سفارت شوروى و باغ خونى مشهد و توضیحات آقاى میراشرفی‏

4- سؤال آقاى کاشانى راجع به مصرف کمک آمریکا و جواب آقاى وزیر دارایی‏

5- توضیحات آقاى وزیر دارایی راجع به نرخ ارز

6- تقدیم یک فقره سوال به وسیله آقاى دکتربینا

7- اخذ رأى و تصویب گزارش راجع به اعتبارات اضافى بودجه 1333 کشور

8- تقاضاى آقاى صدرزاده مبنى بر دستور گذاردن لایحه استخدام استادان دانشکده‌هاى شهرستان‌ها

9- توضیحات مجدد آقاى کاشانى راجع به سؤال مربوط به کمک آمریکا

10- استرداد لایحه استخدام 15 نفر کارشناس تسلیحات و تقدیم لایحه دیگر و تقدیم چهار فقره لایحه تمدید حکومت نظامی ‌به وسیله آقاى وزیر جنگ‏

11- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت و بیست دقیقه پیش از ظهر برپاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید

1- تصویب صورت‌مجلس‏

رئیس- صورت غایبین جلسه قبل قرائت می‌شود

(به شرح زیر خوانده شد)

غائبین با اجازه- آقایان: شادلو. سعیدى. سلطانى. دکتر سعید حکمت. سهرابیان. محمود ذوالفقارى. مرتضى حکمت. تجدد. صفارى. عبدالرحمن فرامرزى. بوربور. مشایخى. اخوان. اورنک. کریمى. سنندجى

غائبین بی‌اجازه- آقایان: اریه. سرمد. کیکاوسى

دیرآمدگان و زودرفتگان با اجازه- آقایان: کدیور. خاکباز. صراف‌زاده. صادق بوشهرى. غضنفرى. موسوى. عرب شیبانى. علم. مسعودى. میراشرافى. عبدالحمید بختیار. دهقان. جلیلوند. تیمورتاش. محمودى. امیرتیمور کلالى. پیراسته. محمود افشار

دیرآمدگان و زودرفتگان بی‌اجازه- آقایان: دکتر مشیر فاطمى. مهندس ظفر تفضلى. نقابت. دکترحمزوى‏

رئیس- آقاى بختیار نسبت به صورت‌جلسه نظرى دارید

حمید بختیار- آقاى کیکاوسى را غایب بی‌اجازه نوشته‌اند بنده اطلاع دارم که کسالت دارند

رئیس- بسیار خوب اصلاح می‌شود دیگر نظرى نسبت به صورت‌جلسه نیست (اظهارى نشد) صورت‌جلسه قبل تصویب شد.

2- سؤال آقاى خلعتبرى راجع به خرید برگ چاى از کشاورزان و جواب آقاى معاون بازرگانى وزارت اقتصاد ملى

رئیس- امروز باید سؤالات به عمل بیاید. آقاى خلعتبرى

ارسلان خلعتبرى- جناب آقاى دکتر مفخم خلاصه سوال من این است کارخانه‌هایی هستند که پروانه ورود چاى خارجى‌ به آن‌ها داده می‌شود و این کارخانه‌ها از این پروانه‌ها استفاده زیادى می‌کنند این استفاده زیادى که کارخانه‌ها می‌کنند بنده از شما سئوال می‌کنم که آیا نمی‌توانید طریقى اتخاذ کنید که باغدارها و کشاورزها هم استفاده بیشترى بکنند یا نه چون کارخانه‌ها درست است که چاى را می‌خرند و این ترتیب بهتر از سابق است ولى باید ترتیبى کرد که در آمد بیشتر به کشاورز برسد و بنابراین این پروانه‌ای که به کارخانه‌دارهاى چاى شمال می‌دهید که چاى وارد بکنند از خارجه لااقل در مقابل این منفعتى که اینها از فروش چاى داخلى و مخلوط کردن آن با چاى خارجى می‌کنند یک ترتیبى اتخاذ کنید که چاى کشاورزان و باغداران را لااقل به قیمت بیشترى بخرند و این خریدن به قیمت بیشتر را در مقابل این پروانه‌ای که کارخانه‌ها می‌دهید تحمل کنند تا تمام کشاورزان و باغداران که می‌توانند در مقابل مخارجى که براى چای‌کارى می‌کنند نفعى ببرند چون آن‌ها هم خرج دارند خرج این محصول خیلى زیاد است چون معمول این‌طور شده است که در موقع خرید برگ سبز که مخصوصاً در فصل بهار کارخانه‌ها تمام به مقدار محصولى که کشاورزها عرضه می‌کنند فوراً نمی‌خرند و برگ سبز دست کشاورز می‌ماند و پلاسیده می‌شود و بعد به قیمت نازل از آن کشاورز اشخاص دیگر یا کارخانه‌ها به قیمت نازل می‌خرند و این را باید جبران بکنید آیا هیچ نظارتى دارید براى این ‌کار و آیا ترتیبى خواهید داد که در بهار آینده کشاورز اگر رفت خواست برگش را به فروشد کارخانه‌چى مکلف باشد آن را به قیمت بخرد و با عرف صحیح و این دست کشاورز نماند که پوسیده و پلاسیده نشود که بعداً در بازار به قیمت ارزان از دستش در بیاید منظور از سؤال بنده این است که در این قسمت راجع به تأمین منافع کشاورزان گیلان و مازندران چه اقدامی‌ فرمودید و چه اقدامی ‌در نظر دارید بفرمایید.

رئیس- آقاى معاون وزارت اقتصاد ملى‏

دکتر مفخم- آقاى نماینده محترم سؤالى کردند یعنى دو سؤال کردند یکى راجع به پروانه چاى که به تجار داده می‌شود در قسمت اول که فرمودند به کارخانه‌جاتی که کمک می‌شود این کمک زیادى است و این کمک به باغدارها

+++

هم باید بشود بنده نظر موافق با فرمایشات ایشان دارم تا به حال کمک زیادى به کارخانه‌جات شده است و به باغدارها هم کمک نشده است در چندین جلسه هیئت دولت در ایران چند روز اخیر این موضوع در نظر گرفته شد که تصور می‌کنم چند روز دیگر تصویب‌نامه‌ای که نظر جنابعالى و آقایان نمایندگان گیلان را تأمین کند در روز نامه‌ها درج خواهدشد در قسمت دوم راجع به اشخاصی که فرمودید که پروانه به اشخاص می‌دهد این تولید نگرانى می‌کند بنده می‌خواهم عرض کنم که دیشب در هیئت دولت تصمیم گرفته شد و به عرض آقایان هم خواهد رسید که دیگر پروانه به اشخاص داده نشود و اشخاص تجار دیگر دخالتى نداشته باشند (احسنت- احسنت)

رئیس- آقاى خلعتبرى‏

خلعتبرى- بنده دیگر عرضى ندارم.

3- جواب آقایان وزیردارایی و وزیر امورخارجه به سؤال آقاى میراشرفی در مورد محل سفارت شوروى و باغ خونى مشهد و توضیحات آقاى میراشرفی‏

رئیس- آقاى میراشرافی

میراشرافی- اول جناب آقاى وزیر دارایی جواب بدهند سؤال بنده را اگر لازم شد بعد توضیح می‌دهم

رئیس- آقاى وزیر دارایی

وزیر دارایی (دکتر امینى)- آقاى نماینده محترم سؤالى فرمودند به این عنوان به قرار اطلاع اصله باغ محل فعلى سفارت شوروى در تهران و همچنین محل کنسولگرى شوروى در مشهد متعلق به دولت ایران بوده است آیا تاکنون براى اخذ مال‌الاجاره یا احراز مالکیت از طرف دولت نسبت به محل‌های مزبور اقدامی ‌به عمل آمده است یا خیر و در صورت اقدام نتایج حاصله چه بوده است، جناب آقاى وزیرخارجه این‌جا تشریف دارند و چون قسمت عمده این‌کار مربوط به وزارت خارجه است بنده خیلى مختصر عرض می‌کنم: مطابق سوابق و پرونده‌هایی که در اداره خالصه وزارت دارایی موجود است بعد از 1920 چون این املاک جزو سرمایه بانک استقراضى بود به ایران مالکیتش منتقل شد ولى بعداً در موقعى که اولین سفیر کبیر شوروى به ایران آمد از وزارت خارجه تقاضا کرد که تا تعمیرات بناى پامنار تمام بشود سفارت به آنجا منتقل بشود و سفارت شوروى در باغ اتابک بماند آقایان در آن‌جا ماندند و یک تعمیرات و تأسیسات جدیدى کردند و از آن تاریخ به بعد هر وقت از طرف وزارت‌خارجه به آقایان تذکر داده شد که این ملک متعلق به دولت ایران است ترتیب اثر ندادند و آنجا را تخلیه نکردند راجع به کنسولگرى مشهد در همان موقع موافقت شده بود که به طور موقت آن باغ در مشهد در اختیار کنسولگرى باشد بعد از آن‌که کنسولگرى شوروى جاى دیگرى رفت آنها را اختصاص به اداره تجارت شوروى دادند و با این‌که آن محل از طرف وزارت دارایی تقاضاى ثبت شده و ورقه مالکیت هم به نام دولت صادر شده هنوز تحویل نداده‌اند و درباره این موضوع هم مکاتباتى وزارت دارایی و وزارت خارجه کرده است به وزارت خارجه جواب داده‌اند که مشغول نتیجه باشیم بنابراین وزارت دارایی در سهم خودش تا وقتى که خالصه جزء وزارت دارایی بوده مکاتباتى کرده وقتى اخیراً بنده خودم نامه‌ای نوشتم به وزرارت امورخارجه که چه اقداماتى در این باره شده آقاى وزیر امورخارجه هم اطلاع دارند و یادداشتى هم گویا از وزارت تهیه کرده‌اند و نتیجه اقدامی ‌که شده است به عرض آقایان می‌رسد

رئیس- آقاى وزیر خارجه وزیر خارجه (عبدالله انتظام) قبل از این‌که بنده داخل اصل موضوع بشوم خواستم خدمت آقایان عرض کنم در موضوع این موافقتنامه راجع به مسائل مالى با دولت شوروى در کمیسیون‌ها که صحبت شده براى بعضى از آقایان یک سوءتفاهمی ‌پیش آمده که این مطالبات ما که حل شده با دولت شوروى آن مطالبات سابق هم جزء آن است بنده خواستم قبلاً براى روشن شدن ذهن آقایان عرض کنم که مطالباتى که ما حل و فصل کردیم با این موافقت‌نامه جدید فقط مربوط به مطالبات و دعاوى است که ناشى از جنگ دوم جهانى است و به هیچ‌وجه مربوط به سایر دعاوى قبلى ما ندارد (صحیح است) (احسنت) این را خواستم قبلاً عرض کنم که ذهن آقایان روشن باشد اما راجع به موضوع باغ سفارت در این‌جا و موضوع باغ خونى در مشهد براى این‌که آقایان بهتر از سوابق امر مستحضر باشند یادداشتى تهیه شده است که به عرض آقایان محترم می‌رسد پارک اتابک محل کنونى سفارت کبراى شوروى در تهران و باغ معروف به خونى محل سر کنسولگرى سابق شوروى در مشهد هر دو جزیی از دارایی غیرمنقول بانک استقراضى سابق روس در ایران بود که به موجب فصل نهم عهدنامه مودت منعقده بین دولتین ایران وروسیه شوروى مورخه 26 فوریه سال 1921 به ملکیت ملت ایران واگذار گردیده چون قسمت آخر همین فصل مدرک ادعاى طرفین ایران و شوروى می‌باشد براى فهم موضوع اول متن آن قسمت از این فصل را قرائت می‌نمایم در آخر فصل نهم عهدنامه چنین می‌نویسد توضیح آن‌ که در شهرهایی که مقرر است کنسولگری‌ها روسیه شوروى تأسیس شوند و در آنجا خانه‌هایی متعلقه به بانک استقراضى ایران وجود داشته و مطابق همین فصل نه منتقل به دولت ایران می‌شود دولت ایران رضایت می‌دهد که یکى از آن خانه‌ها را مجاناً براى استفاده مطابق انتخاب دولت شوروى روسیه براى محل کنسولگرى روسیه واگذار نماید» حال براى این‌ که وضعیت این دو قسمت به طور علیحده روشن گردد اینک به ذکر آن‌ها می‌پردازد: اول- پارک اتابک و ملحقات آن در 20 آبان 1282 (13 نوامبر 1907) وراث میرزا على‌اصغر‌خان اتابک اعظم قطعه باغ و ابنیه موسوم به پارک اتابک (محل فعلى سفارت کبراى شوروى در تهران) واقعه در خیابان فارس را به انضام یک رشته قنات و یک باب طویل و یک گلخانه به آقاى اردشیر مهربان پارسى تبعه ایران می‌فروشند نامبرده‌ املاک مزبور را نزد بانک استقراضى‏ ایران رهن می‌گذارد و چون درس موعد از عهده پرداخت قروض خود برنمی‌آید در 3 بهمن 1291 (25 ژانویه 1913) آن املاک را در مقابل 3060000 ریال به بانک استقراضى روس در تهران می‌فروشد و چون بانک طبق مندرجات ماده یک امتیاز نامه حق معاملات غیرمعقول را نداشته لهذا پارک و ملحقات آن را به آقاى پطرکورتن رئیس کل بانک استقراضى ایران در تهران می‌فروشند (ولى در حاشیه قباله تصریح شده است که معامله مزبور برحسب وکالت از طرف بانک استقراضى ایران انجام و پارک و ملحقات آن متعلق به بانک نامبرده بوده است) پس از خرید پارک سفارت روس در تهران در صددبر می‌آید که پارک را براى محل سفارت خریدارى و یا اجازه نماید این مذاکرات ادامه پیدا می‌نماید تا 11 سپتامبر 1915 (18شهریور 1294) که هیئت مدیره بانک مرکزى استقراضى در پطروگراد به شعبه خود در تهران اطلاع می‌دهد که‏ پارک به سفارت روس اجاره داده شده و در 11 مهر ماه 1294 (15 اکتبر 1915) پارک به سفارت روس تحویل‏ می‌شود در این موقع وزارت امورخارجه روسیه با هیئت مدیره بانک داخل مذاکره و در 10 مارس 1916 (19 اسفند 1294) مراسله به هیئت مدیره بانک می‌نویسد و پارک را براى مدت 3 سال از قرار سالى شش‌هزار منات‏ اجاره و مبلغ 1650 منات هم بابت مال‌الاجاره از روز تحویل پارک به سفارت یعنى (22 سپتامبر 1915) به اداره‏ مرکزى بانک در پطروگراد می‌پردازد. از آن تاریخ به بعد پارک و ملحقات آن در تصرف سفارت روسیه در آمده و دولت سابق روس تزارى مال‌الاجاره راتا سال 1917 یعنى اول انقلاب اکتبر شوروى 1295- 1296 به اداره‏ مرکزى بانک استقراضى ایران پرداخته است. در پنجم ژوئن 1919 (15 خرداد 1289) متصدیان بانک استقراضى ایران مبلغ 400000 ریال براى مدت یک ماه از بانک شاهى قرض و براى ضمانت آن پارک و ملحقات آن را نزد بانک شاهى رهن می‌گذارند. بعداً بانک استقراضى 120 هزار ریال از این دین را می‌پردازد ضمناً این موقع مصادف با انقلاب اکتبر می‌شود که منجر به انعقاد عهدنامه مودت ایران و شوروى در سال 1921 می‌گردد و دارایی بانک استقراضى اعم از منقول و غیرمنقول به دولت ایران تحویل می‌گردد. به این نحو موقعی که بانک طبق فصل نهم عهدنامه مودت به موجب تحویل نامه رسمی ‌مورخه شهریور 1031 (15 سپتامبر 1922) که به امضاى‏ نماینده صلاحیتدار سفارت شوروى روسیه نیز رسیده است به دولت ایران تحویل می‌گردد پارک در مقابل‏ 280000 ریال در گرو بانک شاهى بوده است بعداً نقل و انتقالات به وقوع می‌پیوندد و در این ضمن اولین نماینده‏ رسمی ‌دولت شوروى روتشتین به تهران می‌رسد و از وزارت خارجه درخواست می‌نماید چون محل سفارت در پامنار احتیاج به تعمیر دارد تا خاتمه تعمیرات اجازه داده شود موقه در پارک اقامت نمایند وزارت امورخارجه نیز از روى‏ نزاکت با این نظریه موافقت می‌نماید. بعداً بانک ایران به موجب همان تحویل نامه رسمی‌ درتاریخ اول مارس 1932 (دهم اسفند 1310) طلب بانک شاهی را پرداخت و پارک را از گرو بانک در می‌آورد و مالکیت خود را نسبت به املاک مزبور عملى می‌نماید راجع به ثبت پارک اتابک نیز اداره کل ثبت می‌گوید با وجود اعلانات مکررى که‏ در آذر ماه 1306 (دسامبر 1927) در مجله رسمی ‌و روزنامه کوشش چاپ شده است نه سفارت شوروى و نه‏ بانک ایران تقاضاى ثبت املاک نامبرده را ننموده‌اند. به این دلایل وزارت امورخارجه پارک اتابک و ملحقات‏ آن را متعلق به بانک ایران می‌داد و مکرر تقاضا کرده است چنانچه پارک براى سفارت لازم باشد دولت شوروى‏ آن را از بانک ایران اجاره و مال‌الاجاره آن را تأدیه نماید و یا در مقابل استفاده از پارک عمارتى بلاعوض به سفارت‏ گیراى ایران در مسکو واگذار نماید که تمام این مذاکرات و مکاتبات تاکنون به جایی نرسیده است اما راجع به باغ‏ خونى مشهد طبق فصل نهم عهدنامه مودت ایران و شوروى مورخه 26 فوریه 1921 باغ معروف به خونى در مشهد به دولت ایران واگذار گردیده- چون سرکنسول شوروى موقع ورود به مشهد جایی نداشته وزارت خارجه‌

+++

در دی ماه 1300 (ژانویه 1922) دستور می‌دهد که باغ خونی را در اختیار کنسولگری شوروی بگذارند وقتی نماینده کنسولگری می‌خواهد آن را به اسم خود ثبت برساند اداره مالیه خراسان طبق دستور مرکز پیشدستی نموده و در اسفند 1312 آن را به نام بانک ایران به ثبت می‌رساند ولی سرکنسولگری و سفارت پیوسته به این قسمت معترض بوده‌اند وزارت امورخارجه از همان سال‌های اول بعد از انعقاد عهدنامه مودت به دفعات شفاهاً و کتباً در تهران و چه در مسکو ضمن یادداشت مراتب را به مقامات دولت شوروی تذکر داده و تخلیه باغ خونی و واگذاری آن را به مأمورین دولت شاهنشاهی خواستار گردیده است ولی مأمورین مربوطه دولت شوروی همواره به قسمت آخر فصل نهم عهدنامه مودت متکی شده و ادعای دولت ایران را نسبت به باغ خونی مبنی بر سوءتفاهم دانسته و از تخلیه باغ خودداری می‌نمایند و هرچه ما تاکنون اصرار نمودند دلایل اقامه کرده‌ایم آنها بر سر حرف خود ایستاده و ابداً توجهی نمی‌نمایند و حتی ضمن یادداشت دفعه اخیر که در همین سنه نوشته شده است استدلال گردیده که همان قسمت آخر فصل نهم عهدنامه می‌گوید یکی از آن خانه‌ها مجاناً باید در اختیار کنسولگری گذارده شود و حال آن که در محوطه باغ خونی چندین دستگاه عمارت وجود دارد. از این گذشته می‌نویسد. برای استفاده کنسولگری شوروی وقتی اصلاً کنسولگری در ایران وجود ندارد دیگر این قسمت مفهومی نمی‌تواند داشته باشد.

چون مشکل است این موضوع در تهران حل شود باید در مسکو حل و فصل گردد زیرا سفارت قبلاً اظهارعقیده نموده و سفیری نمی‌تواند نظر سفیر ما قبل خود را که البته با نظر مسکو بوده است بدون اجازه تغییر دهد بنابراین حتماً باید این مسائل در مسکو حل و فصل گردد (خرازی- آقای وزیر امورخارجه را جمع به شرکت نفت خوریان هم بفرمایید) هیچ‌کدام اینها ربطی به دعاوی که فعلاً حل شده است ندارد (خرازی- احسنت) متأسفانه به واسطه گنگ بودن این قسمت فصل نهم راجع به باغ خونی که می‌گوید یکی از عمارت‌ها واگذار شود ما می‌گوییم که این واگذاری ملکیت نیست بلکه فقط برای استفاده است و حالا هم که این کنسولگری از بین رفته است واگذاری یعنی استفاده از آن هم دیگر مفهومی ندارد به هر صورت ما دنبال می‌کنیم این دو مسئله را و امیدوار هستم با حسن‌نیتی که این اواخر بین دو کشور پیدا شده بتوانیم به طور عرضی‌الطرفین هم موضوع پارک اتابک و هم موضوع باغ خونی مشهد را خاتمه بدهیم (انشاءالله- احسنت)

رئیس- آقای میراشرافی

میراشرافی- سؤالی را که بنده از وزارت دارایی کرده بودم راجع به باغ اتابک که فعلاً در تصرف غاصبانۀ سفارت شوروی است برای روشن شدن یک مطلبی بود و آن مطلب عبارت از این است که به علت ایران ثابت شود که همیشه دولت شوروی نسبت به یک صفت که ضعیف‌تر از خودش است و در جوار دولت شوروی قرار گرفته هر کجایی که دستش رسیده تعدی کرده است (صحیح است) (بعضی از نمایندگان- اصلاً اخلاقشان این است) (شمس قنات‌آبادی- اخلاقشان فاسد است) مثلاً یک باغی را که برای محل سفارت احتیاج دارند این باغی که 50 هزار متر اراضی آن است و در آن تاریخ هم بهترین ساختمان‌ها و بهترین مبل‌ها در این باغ بوده و تهیه شده ممکن بود این را با دولت ایران وارد مذاکره شوند و به یک صورتی و حل و فصل بکنند یا برای سفارت شوروی بخرند و یا اجازه بکنند ولی به صورت این که ما زور می‌گوییم و باغ را به دولت ایران نمی‌دهیم و اجاره‌اش را هم حتی نمی‌دهیم از نظر حفظ حیثیت دولت شوروی به نظر بنده خوب نیست و همچنین راجع به باغی که در مشهد در اختیار کنسولگری شوروی قرار دارد مطابق اطلاعی که بنده دارم حتی باغبان و مخارج آب هم از طرف شهرداری مشهد پرداخته می‌شود و دولت شوروی حاضر نیست که تکلیف ملکیت یا مال‌الاجاره این محل را هم تعیین کند جناب آقای وزیرخارجه فرمودند که با حسن‌نیتی که اخیراً پیدا شده است این حسن‌نیت همیشه از طرف دولت ایران بوده است و الان که جناب آقای وزیرخارجه تشریف دارند و یک قرارداد دوستانه با دولت شوروی ببندند و شاید مجلس شورای ملی هم این قرارداد را به تصویب برساند چه بهتر که این اختلافات را تمامش را حل بکنند نمی‌شود گفت که یک قسمتش را حل می‌کنیم همین‌طور که یکی از آقایان توضیح فرمودند موضوع نفت خوریان و یک قسمت از تأسیسات آنجا که هنوز بلاتکلیف مانده است آن هم یکی از موارد اختلاف است به نظر بنده بهتر بود که جناب آقای وزیرخارجه تمام این موارد را یعنی موارد اختلاف را تعیین می‌فرمودند و با نمایندگان شوروی حل می‌فرمودند و مطلب دیگری که بنده لازم می‌دانم به جناب آقای وزیرخارجه اینجا تذکر بدهم و در چند جلسه قبل هم که موضوع قرارداد با شوروی در مجلس مطرح بود بنده یک عبارتی گفتم که حالا هم تکرار می‌کنم گفتم که اگر از خاک وطن ما یک وجب به هر کشوری داده شود این کار خیانت به مملکت است (صحیح است) حالا نمی‌دانم عقیده آقایان چیست ولی جناب آقای وزیرخارجه یک توضیحی اینجا فرمودند که بنده عرض می‌کنم فرمودند که ما اگر فیروزه را بخواهیم بگیریم به موجب قرارداد 1893 که فیروزه به روس‌ها واگذار شده آن وقت روس‌ها ادعا می‌کنند که دولت ایران مالکیتی نداشته است بنده یک قراردادی به آقای وزیرخارجه نشان دادم که بعد از انقلاب شوروی که قرارداد دوستانه‌ای با شوروی‌ها منعقد شده در آن قرارداد یک ماده‌ای است که برای آقایان قرائت می‌کنم که نوشته است که چون فیروزه به ملکیت دولت روسیه درآمده و دولت تزاری غاصبانه اقدام به تصاحب فیروزه کرده بنابراین دولت شوروی مایل است رفع این عملیات غاصبانه را بکند بنابراین فیروزه را به دولت ایران واگذار می‌کند. بنده از این عرایضم یک نتیجه می‌خواهم بگیرم و آن نتیجه عبارت از این است که ما از دولت شوروی انتظار داریم که همیشه با ما رفتار دوستانه بکند نه رفتار خصمانه موضوع فیروزه و موضوع باغ اتابک موضوع کنسولگری در مشهد اینها تمام برای ملت ایران قابل حل است چیزی که قابل حل نیست این موضوع حزب متحد توده است که الان آقایان ملاحظه می‌فرمایید از اول حکومت سپهبد زاهدی آقایان هر شب که روزنامه را مطالعه می‌فرمایید می‌بینید که هر شب سه ستون نوشته که فلان شبکه حزب توده در فلان جا کشف شده فلان اسلحه در فلان محل کشف شد فلان چاپخانه در فلان محل کشف شد فلان مقدار مهمات و نارنجک کشف شد آقایان توجه بکنند که اگر دستگاه انتظامی و دولت به موقع این اقدامات را نکرده بود حالا وضع مملکت ما به چه صورتی درآمده بود بنده می‌خواهم این مطلب را اساساً اینجا تذکر بدهم که این عملیاتی است که موجب کدورت ملت ایران است و این اقدامات محرمانه و آن دست‌های مرموزی است که ملت ایران را ناراحت می‌کند همین دیروز در جراید عصر منتشر شده بود که یک قسمتی از حزب توده کشف شده که یک مقداری از اسرار وزارت خارجه و وزارت جنگ و ستاد ارتش را سرقت کردند و به آن محل داده‌اند و حتی دیده رومان عیسایان هم در این کار دست داشته است همه آقایان رومان عیسایان را می‌شناسند و این یک آدمی بوده است که با یک پا چارق و یک پا گیوه از روسیه به تهران آمده است و حالا میلیاردها سرمایه دارد و باید این سؤال را کرد که آقا اگر یک دولت خارجی به تو کمک نمی‌کند و از تو حمایت نمی‌کند این سرمایه از کجا پیدا شده است بنابراین از جناب آقای وزیر خارجه استدعا می‌کنم که این موضوع باغ اتابک و باغ کنسولگری و سایر موارد را با دولت شوروی حل کنند و تکلیف ملت ایران را روشن کنند.

4- سؤال آقای کاشانی راجع به مصرف کمک آمریکا و جواب آقای وزیردارایی

رئیس- آقای کاشانی

کاشانی- سؤال بنده که درست قبل از ختم مراحل نهایی قرارداد نفت تقدیم مقام ریاست گردید شامل سه قسمت اساسی است.

اول این که دولت آمریکا از اول شهریور 1332 تا تاریخ تقدیم سؤال چه مبلغ به دولت کمک مالی کرده است رقم آن چقدر است؟

دوم این که این کمک چگونه به مصرف رسیده، مقصود بنده ریز یک یک اقلام نیست می‌خواهم بدانم مثلاً چند درصد کل مبلغ کمک دریافتی از آمریکا صرف پرداخت حقوق معلمین، پاسبانان، ژاندارم‌ها، کارمندان دولت و قوای انتظامی مملکت و به طور کلی تأمین کسر بودجه شده است و بقیه که به مصارف دیگر رسیده کلاً چقدر بوده؟

سوءاین که دولت با توجه به مذاکرات شفاهی با مسئولین سیاست آمریکا جواب بدهد، آیا در صورت عدم تصویب قرارداد نفت کمک مالی آمریکا به دولت ایران قطع می‌شد یا خیر البته از جناب آقای وزیردارایی تمنا می‌کنم جواب عرایض بنده را خیلی صریح و واضح و روشن بفرمایند و اگر لازم شد باز توضیحاتی عرض می‌کنم.

رئیس- آقای وزیردارایی

وزیر دارایی- همین طور که آقای نماینده محترم توضیح دادند سؤالشان در تاریخ 29/7/33 بوده است بنده سعی کرده که وضع مالی دولت را تا آخر دی ماه روشن کنم و کمک آمریکا را از مهر 32 تا این تاریخ توضیح بدهم که یک قدری موضوع بیشتر روشن شده باشد عرض کنم وضع مالی مملکت در آخر دی ماه 33 به شرح زیر است:

قسمت عایدات:

عواید وصولی در ده ماهه اول سال جاری بالغ بر 7847654000 ریال بوده است و در ده ماهه سال گذشته 6652223000 ریال بوده است به طوری که ملاحظه می‌شود عواید سال جاری نسبت به مدت مشابه مبلغ: 1195431000 ریال افزایش یافته است (کاشانی- مشابهش را می‌خواستم) برای این کهن وضع مالی روشن شود قسمت هزینه را هم عرض می‌کنم پرداختی در

+++

ده ماهه اول سال جارى 9189038000 ریال و در ده ماهه مشابه سال گذشته 7950495000 ریال بوده است و هزینه‌ها نسبت به سال گذشته مبلغ: 123854000 ریال فزونى داشته و این افزایش مربوط به اضافه اعتبارهایی است که به وزارتخانه‌‌ها و ادارات از قبیل فرهنگ و ارتش و راه و غیره داده شده است این توضیح براى این است که آقا وضع مالی را توجه داشته باشند و کسر خرج دولت را از این ارقامی که بنده عرض می‌کنم خودتان استنتاج بفرمایید که درآمد چه بوده و هزینه چه بوده است کسر خرج چیست و این کسر خرج از چه محلى تأمین شده (کاشانى- البته از فعالیت شما) وصولى سال جارى نسبت به پرداختی‌ها مبلغ یک میلیارد و سیصد و چهل و یک میلیون و سیصد و هشتاد و چهار هزار ریال (1341384000) کسر درآمد داشته است که این مبلغ از محل کمک آمریکا تأمین شده و علاوه بر پرداختی‌هاى بالا مبلغ: 641775000 ریال هم از اعتبارات سال جارى که حواله آن صادر شده به علت نبودن وجه در خزانه‌دارى کل متوقف مانده است.

2- کسر خرج دولت: کسر بودجه دولت در سال 1334 بسته به بودجه‌ای است که تنظیم و تقدیم خواهد شد اما وجوهی که از محل کمک آمریکا از اول مهر 32 تا آخر دی ماه 33 به مصرف رسیده است به این شرح می‌باشد بنده مقدمة عرض می‌کنم که چون براى بعضى از آقایان نمایندگان محترم مجلس و در خارج توهم هست که اگر ما این کمکى که ‌آمریکا کرده بود صرف کارهاى عمرانى و تولیدى می‌کردیم بیشتر به نفع کشور بود بعضى از آقایان هم اشاره کرده‌اند که ما این پول‌ها را ولخرجى کردیم چه کردیم و چه کردیم بنده خواستم نظر آقایان را جلب بکنم که این کمک فورى آمریکا براى تأمین کسر خرج دولت بود و براى راه انداختن عراده جارى (صحیح است) اگر بنا می‌شد که از این محل کارخانه سیمان کارخانه قند خریدارى می‌شد تصدیق می‌فرمایید که چندین ماه براى وارد کردن این کارخانه‌ها وقت می‌خواست و چندین سال هم براى نصب و بهره‌برداری آن‌ها بنابراین معلوم است که تکلیف وضع جارى مملکت چه می‌شد بنابراین آقایانی که می‌فرمایند که این پولی که به اختیار ما گذاشته‌اند چرا خرج این کارها نکردید این پول مقید به این قید بود و براى این منظور بود (کاشانى- باز هم این مطلب در سؤال بنده نبود اشتباه نشود) بنده هم توى پرانتز عرض کردم ضمناً هم آقاى کاشانى توجه بفرمایند که از این 75 میلیون دلار که ما برداشت کردیم مقدارى از آن دلارها باقی است و این پول‌هایی که ما می‌گیریم براى وارد کردن کالا حاصل ریالش متمرکز شده و از این حساب این ریال‌ها را برداشتیم براى مخارجی که عرض می‌کنم. کمک به بودجه عمومی‌ کشور: 95 ر 3231468524 ریال کمک به بودجه عمومی ‌بابت دخانیات: 90 ر 347721824 ریال کمک به شرکت ملى نفت: 60 ر 1289892483 ریال کمک به سازمان برنامه: 55 ر 235542821 ریال کمک به غله: 316600000 ریال پاداش افسران: 150370100 ریال صندوق‌هاى مشترک: 83910300 ریال صندوق‌هاى کمک فورى: 454785440 ریال تعمیرگاه نیروى هوایی: 3000000 ریال بنگاه عمران: 1000000 ریال بنگاه آبیارى: 3000000 ریال تهیه وسایل تعلیماتى در مانور ارتش: 10000000 ریال کمک به برنامه اصل چهار: 27100000 ریال کمک به ارز دانشجویان: 6500000 ریال جمع کل مبلغ: 6160891495 ریال البته یک مقدار از این ریال‌ها باقى است که در این حساب هست که می‌توانیم با آن‌ها در بهمن و اسفند هم حقوق و این قسمت‌ها را بپردازیم آن ریز را که جنابعالى اشاره فرمودید آن ریز در خزانه‌دارى در حسابدارى وزارت دارایی در اختیار جنابعالى است که این سیصد میلیون تومان که ما بر داشته‌ایم و کمک به بودجه عمومی ‌کشور شده است چقدر به وزارت جنگ دادیم چقدر به سایر وزارتخانه‌ها دادیم هر وقت آقایان بخواهند آن صورت در دسترس هست و می‌توانند مراجعه بکنند اما این سؤالى که شما فرمودید که اگر قرارداد نفت تصویب نمی‌شد آیا این کمک می‌توانست ادامه پیدا بکند یا نه این سؤال را بنده نمی‌توانم جواب بدهم زیرا یک سؤال سیاسى است حالا هم که قرارداد نفت گذشته است بنده خیال می‌کنم که دیگر موضوع سؤال منتفى است راجع به این‌که آیا این کمک ادامه خواهد داشت و بودجه سال 34 چه خواهد بود بنده می‌خواستم از این فرصت استفاده بکنم و به آقایان عرض بکنم که این کمک نمی‌توانست به عنوان کمک بلاعوض ادامه داشته باشد براى این‌ که وقتی که دولت آمریکا این کمک را به ایران کرد ایران درآمد ارزى نداشت و تمام عایداتش هیچ بود و اگر این وضع ادامه پیدا می‌کرد نه فقط مایحتاج مردم در داخله کشور و مملکت دچار گرفتارى و مضیقه می‌شد بلکه همین درآمدى هم که ملاحظه می‌فرمایید از قبیل درآمد گمرک و غیره هم از بین می‌رفت و دلیل هم این بود که دولت آمریکا می‌گفت که عجالتاً موضوع نفت حل نشده و ایران ممر درآمدى ندارد ولى وقتى نفت حل شد البته دولت آمریکا و افکار عمومی ‌آن بدون جهت نمی‌توانستند یک همچو کمکى بکنند این بود که دولت مخصوصاً شخص جناب نخست‌وزیر پیش از این‌که آقاى همندرسن به آمریکا بروند با ایشان مذاکره کردند و فرمودند که ما چون در مجلس تعهد کردیم و آقایان هم به این شرط قرارداد نفت را تصویب کردند که عواید حاصله از نفت خرج عمران و آبادى کشور بشود و اگر بنا باشد که ما بخواهیم کسر بودجه را از این محل تأمین کنیم ناگزیر یک قسمتى از کارهاى عمرانى معوق و معطل خواهد ماند و بالنتیجه هر نوع اصلاحى در این مملکت از نظر عمرانى و از نقطه‌نظر بودجه‌ای بخواهیم بکنیم معوق خواهد ماند بنابراین آقایان باید سعى بکنند که تا وقتی که کسر بودجه هست و کسر خرج مملکت اینطور هست یک راه‌هایی‏ پیدا بشود که به ما کمک بکنند براى توجه آقایان لازم می‌دانم فعلاً عرض کنم که البته بنده در موقع خودش توضیح بیشترى عرض خواهم کرد این کمک طبق تقاضاى ما بود و بنده خیلى متأسفم که در مجلس و در خارج مجلس این‌طور وانمود شده که آمده‌اند و به ما تحمیل کرده‌اند این خیلى عجیب است بنده هیچ‌کس را سراغ ندارم که یک قرض دهنده‌ای بیاید یک قرض گیرنده را که محتاج است به او بگوید آقا من می‌آیم ترا مجبور می‌کنم که تو از من قرض بکنى و الا من روابطم را با تو قطع می‌کنم این را در موقع خودش وقتى بودجه مطرح شد عرض خواهم کرد بنابراین انتظار کمک آقا به خصوص در موقعى که قرارداد نفت تصویب شده و درآمدى از این محل هست البته به نظر بنده منطقى نیست و نیامده‌اند که مال مفت هم به ما بدهند راجع به بودجه 1334 بنده الان ده پانزده روز است که گرفتار این بودجه هستم هرچه از سروتهش می‌زنم با پیشنهادى که وزارتخانه‌‌ها کرده‌اند خرج دولت در حدود 15 میلیارد یعنى 1500 میلیون است در صورتى که درآمد را که بنده خیلى سعى می‌کنم در آن محافظه کارى به خرج دهم 1200 میلیون برآورد کرده‌اند یعنى از نهصد ملیون تومان یکدفعه سیصد میلیون اضافه کردن این کار عاقلانه‌ای نیست براى مملکت در بودجه‌نویسى باید درآمد حقیقى مملکت تعیین بشود و سعى کرد جمع برآوردش را ‌نزدیک به حقیقت کرد على‌ایحال عجالتاً مشغول هستیم که این بودجه را (اردلان- تا کى آقا تا کى تا چه وقت؟) تا یکشنبه می‌دهم جناب آقاى اردلان عرض کردم کار بودجه‌نویسى کار بسیار مشکلى است و این‌کار ناراضى درست کردن هم خیلى دارد و متأسفانه پست وزارت دارایی یک پست بى‌زحمتى نیست (میراشرافى- شما که دو دستى چسبیده‌اید) تقدیر بنده را کشیده است چون بنده آدم قدرى هستم، تقدیر این بوده است که تمام این مصائب و بدبختى متوجه بنده باشد قرارداد نفت است بنده هستم بودجه است بنده هستم ارز است بنده هستم چون بنده هم قبول مسئولیت می‌کنم و عقاید و عرایض خودم را صریحاً عرض می‌کنم و اصرارى هم در این پست ندارم این است که باکى از این حرف‌ها ندارم و بودجه را هم می‌آورم (پورسرتیپ- ماشاء‌الله تواناییش را هم دارید) ولو این‌که همکاران بنده هم ناراضى شوند.

5-توضیحات آقاى وزیر دارایی راجع به نرخ ارز

وزیر دارایی- على‌ایحال بنده با اجازه مقام محترم ریاست و با اجازه آقایان نمایندگان محترم می‌خواهم درباره یک موضوعى که این چند روزه مورد توجه نمایندگان مجلس شوراى ملى و مجلس سنا و افکار عمومی ‌هست یعنى موضوع ارز چند کلمه‌ای درباره آن توضیح بدهم براى این‌که متأسفانه در خارج افکار را مشوب می‌کنند و به این‌کار دامن می‌زنند و اشخاص هم خوب با بنده خرده حساب دارند یا با دیگران دارند این را هى دامن می‌زنند و پیراهن عثمان می‌کنند بنده می‌خواهم آن قدرى که توانایی فکرى و بیان دارم این مطلب را روشن کنم و از آقایان تقاضا می‌کنم که چون مطلب یک مطلب مهمی‌است و بایستى خوب حلاجى شود و بنده خیال می‌کنم که بهتر از این محل و بهتر از این وقت هم فرصتى نیست یک قدرى حوصله بفرمایید تا بنده توضیح بدهم می‌خواهم به عنوان مقدمه عرض بکنم که در خارج بنده را متهم کرده‌اند که بنده قهرمان پایین نیاوردن نرخ ارزم بنده این موضوع را صد در صد تکذیب می‌کنم که همچو چیزى نیست و اگر بنده قهرمان پایین نیاوردن بودم بنده در وزارت دارایی همین دولت یعنى از بدو تشکیل دولت تا الان 18 ریال ارز را پایین آوردم و در آن موقع که پایین آمده بود حرفى نمی‌زدند ولى حالا که یک تزى هست در مقابل یک آنتى تز که ارز باید پایین بیاید یا نه و بنده معتقد هستم که باید پایین بیاید ولى چه مقدار و چه مبلغ (دکتر بینا- اعلان کردن که پایین می‌آورم غلط است) عرض کردم حضور آقایان و تقاضا کردم یک قدرى صبر کنید بنده این عرایضى را که در محضر

+++

آقایان می‌کنم جایش جاى دیگر نیست بنده اگر قول داده باشم از قولم عدول نمی‌کنم ولى تقاضا می‌خواهم بکنم که چون این یک مطلبى است که در اقتصاد مملکت تأثیر دارد و بنده این عرایضى را می‌کنم که این‌جا ثبت بشود که اگر روزى بنده و آقایان خداى نکرده نباشیم آقایان که نخیر ولى بنده نباشم اینجا ثبت بشود تا مردم و ملت ایران بداند که اگر تصمیم عجولانه‌ای گرفته شد و اگر یک بحرانى در اقتصاد مملکت پیش آمد گردن بنده نگذارند (اردلان- الان یک‌سال است عجولانه چیست؟ یک ‌سال شما چه می‌کنید؟) اولین ایرادى که می‌کنند این استکه چرا دولت تاریخ تعیین کرد که مردم بیایند ارزشان را در یک تاریخ معینى که می‌دانند تنزل می‌کند به بانک ملی به فروشند (صحیح است) عرض کنم بنده می‌خواهم خدمت آقایان عرض بکنم که تاریخ را با میل و رغبت تعیین نکردم بنده گزارشى را که بانک ملى به آقاى نخست‌وزیر داده است این‌جا می‌خوانم اگر خاطر آقایان باشد ما بدون سر و صدا ارز را پایین آوردیم منتهى چون مذاکرات نفت در جریان بود همه تصور می‌کردند که با حل قضیه نفن بایستى دلار بشود 20 ریال یا 25 ریال تجار دست از کار کشیدند و مردد بودند وارد‌کننده فکر می‌کرد که اگر جنس را مطابق ارزى که در آن تاریخ بود وارد بکند و بعداً ارز تنزل بکند دچار یک خسارت فاحشى خواهد شد صادر‌کننده هم نمی‌دانست تکلیفش چیست فکر می‌کرد که اگر امروز یک جنسى را به یک نرخى بخرد و صادر بکند اگر دو سه ماه بعد ارز تنزل کرد تکلیف فروش این جنس چه جور خواهد شد بنابراین تجار فشار آوردند در مجلس هم البته فشار بود و فشار هم منطقى بود که این تزلزل و این ناراحتى لااقل براى یک دوره چند ماهه باید از بین برود براى این‌که وضع واردات و صادرات صورت صحیحى داشته باشد دولت تعهد بکند در مجلس که تا مدت معینى تغییرى در نرخ ارز ندهد این بود که وزارت دارایی و بانک ملى اعلامیه صادر کردند و گفتند که تا دهم بهمن تغییرى در نرخ ارز داده نخواهد شد (یکى از نمایندگان- بسیار کار صحیحى بود) (دکتر بینا- یعنى بعد از بهمن خواهیم داد) و اگر این کار را نمی‌کردیم دلار ما در بانک ملى می‌ماند و اشخاص هم دست از کار می‌کشیدند نزد بعضى از آقایان مکرر بحث شد گفتم آقا تا دهم بهمن ما متعهد هستیم که نرخ را تغییر ندهیم ولى از آن به بعد تا ندانستن و سیاست دولت پرتنزل نرخ ارز است حالا هم این مطلب را تأیید می‌کنم بنابراین از این قول عدول نکردم حالا می‌رویم روى اصل موضوع در یک امرى که اثر اقتصادى و اثر مالى شدیدى دارد بنده خیال می‌کنم که همه‏ جاى دنیا رسم بر این است که با متخصصین فنى صحبت می‌کنند (صحیح است) امروز دستگاه فنى ما دستگاهى که ناظر بر امور اقتصادى است بانک ملى است که آمار دارد بانک ملى است که شاخص هزینه زندگى را تعیین می‌کند بانک ملى است که معامله ارز می‌کند و بنابراین بنده به عنوان وزیر دارایی مجبورم که نظر دستگاه فنى خودم را جلب بکنم و خلاصه‌اش را به عرض دولت برسانم بنابراین بنده می‌خواستم عرض بکنم که تفکیک افراد دولت را کردن غلط است که بگویند این وزیر مالیه است که این‌کار را می‌کند چنین و چنان می‌کند بنده ممکن است که یک نظریاتى داشته باشم اگر این نظر مورد تأیید همکاران بنده در هیئت دولت واقع نشود بنده باید بروم کنار و اگر توانستم آقایان را قانع بکنم خوب یعنى دولت تعهد کرده است این است که تجزیه کردن وزیر دارایی از دولت به نظر بنده صحیح نیست حالا اگر بنده اهل سفسطه هستم اهل مغلطه هستم یا خوشبختانه منطقم قوى هست و همکارانم را تحت تأثیر قرار می‌دهم این نقص بر بنده نیست بنابراین نفرمایید که بعضى از افراد دولت در این قسمت موافقند و وزیر دارایی است که مخالف است همچو چیزى نیست بنده یا آقایان را موافق می‌کنم یا میروم کنار گزارشى است که بانک ملى ایران تهیه کرده است جهت مزید اطلاع آقایان می‌خوانم (صدرزاده- تاریخ گزارش کى است؟) تاریخ گزارش 9 بهمن است (دکتر شاهکار- آقاى دکتر دنباله فرمایشاتتان را بفرمایید گفتید تمایل دولت بر تنزل است تا کى؟) حالا عرض می‌کنم این گزارشى است که بانک ملى به جناب آقاى نخست‌وزیر داده است جناب آقاى نخست‌وزیر به طوری که خاطر مبارک مستحضر است طبق تصویب‌نامه شماره 10922 مورخ 7 تیرماه 1332 دولت سابق به بانک ملى ایران اختیار داده بود که نرخ ارز را که به موجب همان تصویب‌نامه در هر دلار یکصد ریال تثبیت شده بود تا آخر سال 1332 به تدریج به 90 ریال هر دلار تنزل دهد

1- طبق تصویب‌نامه فوق‌الذکر نرخ ارز در تاریخ 20 مرداد 1332 دولت سابق نرخ ارز را به 98 ریال تقلیل داد

2- و همچنین طبق تصویب‌نامه مزبور در تاریخ 11 شهریور 1332 نرخ ارز از 98 ریال هر دلار به 96 ریال هردلار تنزل داده شد

3- در اول دی ماه 1332 نرخ دلار از 96 ریال به 90 ریال تقلیل یافت چون تعهد دولت مبنى بر نگاهدارى نرخ 90 ریال فقط تا آخر سال 1332 بود فروش قابل ملاحظه از طرف صادرکنندگان به بانک‌ها به عمل آمد به طوری که در آخر اسفند 1332 جمع کل خرید بانک از بازرگانان و کمک آمریکا جمعاً 53 ر 638 خ 807 خ 24 دلار بود (19 ر 428 خ 925 خ 16 دلار بازرگانى 34 ر 210 خ 882 خ 7 دلار از محل کمک) روى همین اصل دولت در تاریخ 27 اسفند 1332 اعلامیه مشترکى به امضاء وزارت دارایی و بانک ملى ایران صادر نمود مبنى بر این‌ که دولت تصمیمی ‌درباره تغییر نرخ ارز ندارد و نرخ ارز را تا پایان تیر 1333 تغییر نخواهد داد. در تاریخ دهم مرداد 1333 که مانده 53 ر 638 خ 807 خ 24 دلار فوق‌الذکر به 67 ر 854 ر 005 ر 8 دلار تقلیل پیدا کرده بود دولت و بانک ملی ایران بدون این‌که قبلاً مردم و جراید اطلاعى از تصمیم دولت داشته باشند نرخ خرید ارز بازرگانى را به 82 ریال تنزل داد و در نظر داشت که به هیچ‌وجه مثل سابق به مردم اطلاعى از تغییر مجدد نرخ ندهد ولى چون در آن موقع مذاکرات نفت شروع شده بود و همیشه بازار در اثر انتشار اخبار متشتت جراید مبنى بر این‌که نرخ ارز به میزان فاحشى تقلیل داده خواهد شد به حال رکود و بلاتکلیفى مانده بود و مردم به دولت فشار می‌آوردند که لااقل اطمینان داده شود تا چه تاریخ نرخ ارز به میزان 82 ریال باقى خواهد ماند دولت مجبور شد در تاریخ 18 مرداد 1333 مثل سابق طبق اعلامیه مشترکى به امضا وزارت دارایی و بانک ملی به مردم اطمینان دهد که نرخ ارز تا دهم بهمن 1333 تنزل داده نخواهد شد. از اول دی ماه به بعد که تعهد دولت مبنى بر نگاهدارى نرخ نزدیک بپایان شد مثل اسفند سال گذشته صادرکنندگان شروع به فروش ارز و ابطال پیمان‌های ارزى خودشان نموده و از طرفى واردکنندگان از واریز تعهدات خوه و ترخیص کالا از گمرکات خوددارى کردند به قسمی‌که در حال حاضر موجودى ارز خریدارى شده از بازرگانان به 97 ر 800 ر 269 ر 38 دلار و موجودى ارز خریدارى از دولت بابت کمک آمریکا 02 ر 802 خ 894 خ 3 دلار رسید به علاوه مبلغ 800- 488- 10 دلار نیز از دستگاه‌هاى دولتى (سازمان برنامه- شرکت ملى نفت- کنسرسیوم) به بانک فروخته شد. چون تعهد دولت در موضوع نگاهدارى نرخ ارز در دهم بهمن به سر می‌رسد مردم به توهم این‌که نرخ ارز حتماً در روز یازدهم تنزل خواهد کرد منتظر تصمیم دولت در این موضوع هستند. اگرچه دولت و بانک ملی ایران به طورى که در فوق معروض گردید تعهدى مبنى بر تنزل نرخ ارز در روز یازدهم نداده‌اند معذالک براى اخذ تصمیم قطعى در این باب جناب آقاى وزیر دارایی از بانک ملى ایران تقاضا نمودند که مدارک و اطلاعات فنى راجع به نرخ تهیه و به ایشان تقدیم شود تا در هیئت دولت مورد مطالعه قرار گیرد و تصمیم قاطعى اتخاذ گردد. بنابر مراتب معروض فوق اطلاعات و مدارک مورد تقاضا را به شرح زیر به عرض می‌رساند:

1- اثر تنزل نرخ ارز در تولید و صادرات کشور در چند سال اخیر که نرخ ارز در نتیجه عواملى که همه از آن آگاهند در ترقى بوده و بعداً نیز تثبیت گردید به طورى که آمار خرید و فروش ارز بازرگانى کشور نشان می‌دهد صادرات ایران افزایش قابل ملاحظه‌ای پیدا کرده) صحیح است (که به نوبه خود در تشویق و توسعه تولید کشور مؤثر گشت صادرات کل کشور که در سال 1328 معادل 115 هزارتن بود در سال 1331 به 351 هزار تن رسید مثلاً تولید پنبه که در سال 1330 در حدود 36 هزار تن بود در سال 1332 به 60 هزار تن بالغ گردید و در سال جارى تا حدود 80 هزار تن پیش‌بینی می‌شود. به طوری که برآورد شده است اکنون وضع پنبه طوری است که با نرخ فعلى ارز منفعت گزافى براى صادرکننده عاید نمی‌گردد و اکثر کالاهاى صادراتى دیگر نیز به همین منوال است پنبه مرغوب‌ترین کالاى صادراتى ایران می‌باشد و در اروپا داراى خریداران زیادى است. قسمت عمده سایر کالاهاى صادراتى بازار پابرجا و محکمی‌ندارند و دستخوش رقابت کالاهاى مشابه کشورهاى نظیر ترکیه و یونان می‌باشند. در صورتى که حمایتی که اکنون با نرخ فعلى ارز از این کالاها می‌شود از بین برود بدون تردید تأثیر عمیقى در حجم صادرات ایران خواهد داشت) صحیح است (که نتیجه با پایین بودن قیمت داخلى کالاهاى مزبور از تولید آن‌ها و از درآمد کشاورزان خواهد کاست.

2- تأثیر نرخ ارز در هزینه زندگى. ممکن است بهاى کالاهاى وارداتى در اثر تنزل نرخ ارز تقلیل پیدا کند ولى باید توجه داشت که کالاهاى وارداتى جزیی از کالاهاى مصرفى مردم را تشکیل می‌دهد و لذا ارزان شدن آن اثرى را که ظاهراً انتظار می‌رود در هزینه زندگى داشته باشد نخواهد داشت و به طورى که در گزارش پیوست نیز مشروحاً توضیح داده شده اثر آن بسیار جزیی است. به علاوه تمام کالاهاى وارداتى در زندگى اکثریت مردم کشور مؤثر نیستند و فقط بعضى کالاها از قبیل قند و شکر و دارو و قماش و چاى که موردنیاز عموم است

+++

در تقلیل هزینه زندگى عموم مردم تأثیر دارد) صحیح است (و ارزان کردن این کالاها با رفع محدودیت ورود و تقلیل عوارض و تحمیلات داخلى به مراتب مؤثرتر و سهل‌تر و قطعى‌تر است تا از راه تنزل نرخ ارز.

3- اثر تنزل نرخ ارز در کارهاى تولیدى و عمرانى. هزینه برنامه‌های کشور از محل درآمدهاى ارزى تأمین خواهد شد. قسمتى در حدود 50 درصد این هزینه‌ها به ریال خواهد بود. بنابراین اگر در نرخ ارز تقلیل زیادى داده شود از طرفى چنان‌که در بالا گفته شد تأثیر آن در هزینه زندگى ناچیز خواهد بود و لذا دستمزدها را نمی‌توان تقلیل داد و از طرف دیگر مقدار ارز مورد احتیاج براى تهیه ریال افزایش خواهد یافت یعنى در واقع براى انجام برنامه‌ها ارز بیشترى مورد احتیاج خواهد بود

4- اثر تنزل نرخ ارز در کمک‌هایی که از خارج می‌شود: اگر قرار باشد کسر بودجه دولت از محل کمک‌هاى دولت آمریکا که به دلار پرداخته می‌شود تأمین گردد. بدیهى است تنزل نرخ دلار از مقدار ریالی که از محل کمک‌هاى مذگور به دست می‌آید خواهد کاست

5- اثر تنزل نرخ ارز در تعهدات دولت بابت گواهى‌نامه ارزهاى خریدارى شده: ارزهایی که تا کنون به حساب دولت خریدارى شده است و اکنون نزد بانک ملى ایران موجود است طبق شرح بالا متجاوز از 52 میلیون دلار می‌باشد. تفاوت نرخ گواهینامه که بایستى از طرف دولت تأمین شود موجب ضرر هنگفتى به خزانه دولت خواهد بود 6- تعهد ایران در مقابل صندوق بین‌المللی پول: چون ایران عضو صندوق بین‌المللی پول است همانطور که آن‌ جناب ضمن نامه مورخ 26 اکتبر 1954 به سفیر کبیر کشورهاى متحد آمریکا مرقوم داشته‌اند لازم است با مقامات صندوق در خصوص تغییرات نرخ ارز مشورت به عمل آید و پس از موافقت آنان به تغییرات مقتضى مبادرت شود در هرگونه تصمیمی‌ که راجع به تغییر نرخ ارز اتخاذ می‌شود نکات مهم بالا باید مورد توجه قرار گیرد (براى روشن شدن بهتر مطالب فوق گزارش حاوى ارقام و نمودارها مربوط به نرخ ارز و تأثیر آن در اقتصاد کشور تهیه شده که به ضمیمه از لحاظ مبارک می‌گذرد) عرض کنم که این گزارش تقدیم جناب آقاى نخست‌وزیر شد و مخصوصاً یک گزارش جامع مفصل‌ترى هست که بنده نمی‌خواهم زیاد وقت آقایان را بگیرم ولى چند منحنى دارد در این گزارش (صدرزاده- براى بیماران چه فکرى کرده‌اید؟) آن را هم عرض می‌کنم (عمیدى نورى- ارز محصلین را هم نمی‌دهند همه جور فشار هست) جناب آقاى عمیدى نورى اجازه بفرمایید (عمیدى نورى- آخر شما قانون را اجرا نمی‌کنید آقاى دکتر) بارز محصل و بیمار هم می‌رسیم عرض کنم بعد از این‌که این گزارش تقدیم شد یک کمیسیونى شد در وزارت دارایی با حضور جناب آقاى حاج محمد نمازى که صرف‌نظر از این‌که ایشان وزیر مشاور هستند شخصى هستند بسیار مطلع و علاوه بر این وارد در امور تجارتى، بشرکت یک عده از بازرگانانی که بنده خیال نمی‌کنم که در اطلاع‌شان در امور اقتصادى در بى‌نظریشان هیچ‌کدام آقایان تردید داشته باشند آقاى نیکپور بودند آقاى وکیلى بودند آقاى لارى بودند آقاى حاج محمد‌رضا فاطمی ‌بودند آقاى خرازى بودند آقاى کورس آقاى رئیس بانک ملی و همه اشخاصى هستند وارد و بنده خیال می‌کنم که بایستى در این امور تعصب را گذاشت کنار و اشخاص را دسته دسته تقسیم نکرد: دسته وارد کننده دسته صادر کننده دسته بچه‌دار در خارج از کشور، دسته مریض‌دار، آن آقایانی که مریض دارند امیدوارم که خداوند مریض‌شان را شفا بدهد و باید براى آن‌ها فکرى کرد ولى آن‌ها که در خارج از کشور تحصیل می‌کنند بنده می‌دانم که در مضیقه شدیدى هستند ولى این دو قسمت به عقیده بنده در مقابل وضع اقتصادى مملکت ناچیز است) صحیح است (به عقیده شخص بنده که مورد تأیید اکثریت آقایان واقع شد کشورى که اقتصادش بر اساس تولید آن کشور نباشد آن کشور استقلال اقتصادى ندارد) صحیح است (و بنده متأسفم که یک وقت آقایان توجه می‌فرمایند، مکرر گفته شده که نباید پایه اقتصادى کشور را روى درآمد نفت و روى درآمد ارزى موقتى گذاشت. بعضى از کشورها هستند که اگر بشود اسمشان را کشور گذاشت مثل کویت، مثل بحرین عربى سعودى یا بعضى از کشورها (چند نفر از نمایندگان- بحرین کشور نیست) بلى، جزیره است، این‌ها که درآمدى ندارند و ناگزیر هستند که از ممر ثروت خودشان که نفت هست زندگى بکنند و تمام واردات و ما‌یحتاج‌شان را از این راه وارد بکنند، به محض این ‌که آن ممر قطع شد آن کشورها به حال فلاکت بارى برمی‌گردند آقایان اطلاع دارند که کشور ونزوئلا تمام مایحتاج خودش را از قبیل خوراک و لباس و غیره از راه درآمد ارزى نفت خودش تأمین می‌کند و این یکى از آن سیاست‌هاى بسیار خطرناک است. ایران غیر از نفت منابع بسیار زیادى دارد) صحیح است (ایران یک مملکت کشاورزی است مملکتى است که بایستى به عقیده بنده از نظر صادرات معدنى و مواد کشاورزى یکى از مقامات بزرگ را احراز کند (مهندس اردبیلى- صحیح است اگر توجه بشود) بنده خیال می‌کنم که بایستى سیاست اقتصادى دولت بر اساس ازدیاد تولید مملکت باشد (اردلان- این باید‌ها را کى باید عمل کند هى می‌گویید باید) (عمیدى نورى- آقایرى بدهید به صادر کننده) جناب آقاى عمیدى نورى جایزه دادن گفتنش خیلى سهل است جنابعالى چندین هفته است راجع به جایزه دادن به برنج دارید صحبت می‌کنید که چه بکنیم که‏ برنج ضرر نکند اگر بخواهید بقلید از دولت آمریکا بکنید که سالى میلیاردها دلار از بودجه خودشان را صرف می‌کنند و گندم و پنبه و سایر محصولات کشاورزان را می‌خرند به قیمت زیاد صادر می‌کنند براى بودجه فقیر این مملکت که بنده براى پرداخت حقوق کارمندان صبح تا شب در زحمت هستم به بنده ارائه بفرمایید که جایزه را از کجا در بیاوریم (عمیدى نورى- بکشید روى کالاهاى لوکس) حالا این امر دایر بر این است که این‌جا را بنده از واردکننده بگیرم و به نحوى از انحاء بدهم به صادر‌کننده و همین کارى است که از ممر ارز وارد می‌شود یعنى آنچه را که الان از راه ارز وارد کننده دارد می‌دهد چیست این 82 ریال که می‌دهد چیست این ارز صادر کننده است که می‌برد و دو ریال هم به بنده می‌دهد این خودش اتوماتیکمان دارد انجام می‌شود بنده نمی‌خواهم عرض کنم که این سیاست سیاست خوبى است ولى آقایان که می‌فرمایید ما بیاییم همه این را باو جایزه بدهیم اگر درآمدش را براى من معین فرمودید یا اجازه فرمودید که بنده هر دلارى پنج ریال شش ریال اضافه تاکس بگیرم، نه به عنوان قیمت ارز و این را توى یک صندوقى بگذارم و بگویم این اعتبار تشویق صادرات، آن وقت مانعى ندارد و اگر موافقید پس دیگر راجع به هزینه زندگى فرمایشى نفرمایید براى این‌که اگر من پنج ریال از هر دلار گرفتم هزینه زندگى به همان نسبت بالا می‌رود (محمودى- ابداً نمی‌رود) اجازه بفرمایید که بنده خودم را اعقل عقلا نمی‌دانم آقاى محمودى شما راهنمایى بفرمایید ارائه طریق بفرمایید بنده اگر قبول نکردم آن وقت بفرمایید آنچه در این کمیسیونى که از آقایان مطلعین تشکیل شده بود عقیده عموم به استثناى یک نفر این بود که تنزل نرخ ارز آن تأثیرى را که افراد در این مجلس و خارج دارند ندارد و دلیل بنده این است که از آقایان می‌خواهم تقاضا بکنم براى علم اقتصاد یک ارزشى قائل بشوند چون علم اقتصاد یک علمی‌است آقاى جفرودى که علم است نه مثل حقوق و چیزهاى دیگر (عبدالصاحب صفایی- حقوق هم علم است) بنابراین می‌بایستى توجه کرد که اقتصاد علمی‌است که بنیانش بر مطالعات خیلى دقیق و بر آمار است و بنده اگر بخواهم این را عرض بکنم عده‌ای هستند که تخطئه می‌کنند. یکى از رفقاى خیلى نزدیک بنده در مجلس سنا فرمودند که سفسطه است حالا آمده‌اند این حربه صادرات را گرفته‌اند بنده عرضم براى این است که هیچ‌کدام از ...

رئیس- آقاى دکتر مگر امروز مسئله ارز مطرح است؟

وزیر دارایی- اول عرض کردم با اجازه آقا. چون از این موضوع مطلبى در این کشور مهم‌تر نیست اجازه بفرمایید در این قسمت توضیحى داده شود هرکس بایستى شهامت و شجاعت داشته باشد که از عقیده خودش دفاع بکند ولو این‌که یک عده‌ای هم با او مخالفت بکنند و هیچ وقت هم نباید سعى کند که عقیده خودش را به دیگران تحمیل کند. به خصوص در مجلس شورای ملى مجلس شورای ملى اصلاً جاى بحث و فحص است بنابراین بنده با تمام این اتهامات و با تمام این حملات چپ و راست که یک عده‌ای در خارج می‌کنند بنده به عنوان وزیر دارایی، که یک پست بسیار انگرا (Ingrat) و پست بسیار نامطبوعى است عرضى ندارم، بنده دشمن دارم براى این‌که شاید معلومات دارم، دشمن دارم شاید براى این‌که از خانواده هستم، دشمن دارم براى این‌که شاید لیاقت دارم، دشمن زیاد دارم و شاید تعدادش از حد متوسط زیادتر باشد (تفضلى- مردم بى‌نظر دوستان دارند) و هیچ‌کدام از افراد دولت باندازه من مورد حمله نبوده‌اند چون بنده خیال می‌کنم که بایستى در راه بهبود وضع مالى و اقتصادى مملکت بعد از حل مشکلات سیاسى اقدام کرد و این اقدام هم فداکارى می‌خواهد و تحمل کردن، این هم با قردادى که هر کدام حالا نمی‌خواهم بگویم منافع نامشروع منابع مشروع دارند بر می‌خورد و کار سهل و ساده‌ای نیست بنابراین اجازه بفرمایید که این سوءتفاهماتى که در خارج هست بنده روشن کنم و قضاوتش را به عهده آقایان می‌گذارم. مطابق این منحنى که از طرف بانک ملی تهیه شده خدمت آقایان تقدیم می‌کنم ثابت شده که نرخ ارز تأثیرش در هزینه زندگى بسیار ناچیزست و برخلاف یک عده‌ای که خیال می‌کنند اگر نرخ ارز را پایین آوردند فردا هزینه زندگى پایین می‌آید، هیچ همچو چیزى نیست. البته اگر شما دلار را از 8 تومان پایین بیاورید به بیست و پنج هزار و سه تومان این تأثیر فورى خواهد داشت ولى نتیجه‌اش این خواهد شد که بعد از یک‌ سال یا کمتر چنان بحرانى در مملکت ایجاد می‌شود که نمی‌شود رفع کرد. یک چنین تنزل‌هایی را بنده موافقم که تأثیر دارد اما تنزل‌هایی که با وضع اقتصادى مملکت تطبیق بکند چنین تنزلى تأثیر ندارد بهترین دلیل شاخص تنزل نرخ ارز از 1325 تا 1333 این‌جا هست ماکزیمم ترقى که ارز کرده در زمان حکومت دکتر مصدق در

+++

 1332 است که شده 126 ریال نرخ زندگى هم به دنبال همین ترقى بالا رفته به خصوص نرخ دستمزدها ترقى کرده است ولى از سال 1332 تا حالا که نرخ ارز حکومت سابق به 5 ر 82 ریال تنزل کرده نه فقط هزینه زندگى تنزل نکرده بلکه ترقى کرده) صحیح است (مهندس جفرودى- این ترقى‌ها دلیل سیاسى دارد، دلیل اقتصادى ندارد) پس بنابراین اگر توجه بفرمایید که اقتصاد علم هست بایستى رفت و عوامل آن را پیدا کرد عوامل آن در مرحله اول تورم است و 4 صد میلیون اسکناس در زمان دکتر مصدق منتشر شد آقایان تصدیق می‌فرمایند که نشر اسکناس و تورم فوراً تأثیرى در تغییر قیمت‌ها نمی‌کند تا این پول‌ها توزیع بشود و در جیب مصرف کننده برود و زمان می‌خواهد و همیشه به قول فرنگی‌ها یک فاصله و دکالاژى بین عمل اقتصادى و عکس‌العملش هست. آنچه در زندگى این مملکت بیشتر از هر چیز تأثیر دارد عدم قوه خرید و تولید است و آنچه در هزینه زندگى تأثیر دارد عدم توازن بین قوه خرید و تولید است و اگر بنا باشد که قوه خرید افراد بالا رفت و تولید اجناس مورد احتیاج به آن اندازه نبود طبعاً نرخ زندگى بالا می‌رود. یعنى اگر شما دو تومار توى جیبتان بود تشریف بردید در یک دکانى که یک جنسى آن‌جا بود که چندین نفر 2 تومانى یا 3 تومانى طالب آن هستند آن جنس قیمتش بالا می‌رود و اگر عرضه و تقاضا مطابق نباشد به حد اعلاى قیمت خواهد رسید. بنابراین براى پایین آوردن هزینه زندگى نرخ ارز عامل مؤثرى نیست و بایستى عوامل دیگرى جستجو کرد. البته نرخ ارز یکى از آن عوامل است. بنابراین تورم قسمت اولش است و اگر آقایان توجه بفرمایند و دقت بفرمایند در زمان این دولت فعالیت خیلى زیاد شد آقایان فراموش نفرموده‌اند در زمان حکومت دکتر مصدق نه خانه ساخته می‌شد، نه راه ساخته می‌شد، نه فعالیت می‌شد براى این ‌که دولت وقت پولى نداشت. ساختمان‌ها در شهرستان‌ها خود آقایان شاهد هستند که نیمه تمام مانده بود راه‌ها اغلب خراب بود حقوق مستخدمین به زحمت داده می‌شد. در زمان حکومت جناب آقاى سپهبد زاهدى‏ فعالیتى در مملکت به وجود آمده در سایه این‌که خزانه دولت بیشتر پول پیدا کرده و اقوى دلیلش این‌ که همین اضافاتى که به مستخدمین و کارمند‌ها دادیم بالاخره اینها هم طبقه مصرف‌کننده این مملکت هستند. خود این اضافات قدرت خرید طبقه کارمند را بالا می‌برد. ساختمان‌هایی که شروع شده است یک عده کارگر را به کار انداخته است و این پول‌ها رفته توى جیب این اشخاص. بنابراین قوه خرید بالا رفته است در حالی که قوه تولید به آن اندازه ترقى نکرده و کالاهاى وطنى به آن میزان ترقى پیدا نکرده و عدم توازن بین این 2 قسمت بالاخره تأثیرش ترقى هزینه زندگى است. بهترین دلیلش این است که در موقعى که در 1328 که پایین‌ترین نرخ ارز بود و نرخ ارز چهل وشش درصد تنزل کرد هزینه زندگى صدى 9 پایین آمده است بنابراین می‌خواهم از آقایان تقاضا کنم که براى تبلیغ و مخصوصاً یک عاملى که مورد پسند همه است که بلافاصله که ارز را آوردند پایین در هزینه زندگى تأثیر دارد بنده این را خدمت آقایان عرض می‌کنم که یادداشت بفرمایید که نرخ ارز پایین خواهد آمد (دکتر بینا- تاریخش را نفرمایید) تاریخ عرض نمی‌کنم آقایان یادداشت به فرمایند که اگر برابر این تنزل نرخ ارز عملیات دیگرى نشود براى پایین آوردن هزینه زندگى تنزل ارز تنها عامل مؤثر نیست. اما یک گرافیک دیگر هست راجع به واردات و صادرات کشور و موازنه تجارى در این‌جا هم نظرى نیست، فقط جلب توجه آقایان به یک مسئله اساسى است. در تجارت خارجى کشور دو موازنه هست: موازنه تجارى و موازنه پرداخت. موازنه تجارى یعنى موازنه واردات و صادرات و موازنه پرداخت یعنى پرداخت این تفاضل. در تاریخى که اقتصاد بدون نفت مورد قبول بوده نرخ ارز در حد اعلا بوده است و صادرات و واردات مملکت توازن داشته. بمحض این‌که نرخ ارز پایین آمده تفاوت بین صادرات و واردات خیلى زیاد شده یعنى موازنه پرداخت (کاشانى- چقدر بوده؟) گرافیک‌ها را می‌دهم خدمتتان بنابراین به طورى که ملاحظه می‌فرمایید بنده این بیاناتى که می‌کنم براى این نیست که آقایان را متقاعد کنم که نرخ ارز پایین نیاید این را می‌خواهم عرض کنم که آنهایی که این استدلالات را می‌کنند و هو و جنجال راه می‌اندازند و می‌گویند که صادرات مملکت اهمیت ندارد اشتباه می‌کنند خیلى اهمیت دارد (صحیح است) چون صادرات تنها را نباید در نظر گرفت باید کل تولید مملکت را در نظر گرفت صادرات مملکت شاید یک پنجم تولیدش است بنابراین تنزل صادرات در تولید ما تأثیر دارد و تولید کشور در وضع اقتصادى تأثیر دارد و مخصوصاً با برنامه‌های عمرانى که در جریان کار هست اگر بنا باشد زارعین را در دهات نگاه ندارند و اجناسشان صرف نکند مثل سیل در راه‌سازی و راه‌آهن خواهند آمد و امروز که متأسفانه ما واردکننده گندم شده‌ایم طولى نخواهد کشید که نخود و لوبیا را هم باید از خارج کشور وارد کرد آن وقت است که آقایان خواهند فهمید که استقلال اقتصادى کشور از دست رفته است ضمناً بنده خواستم یک مطلب دیگرى را هم عرض کنم جناب آقاى دکتر بینا می‌فرمایند که تاریخ تعیین نکنید بنده عرض کردم که تاریخ را ما تعیین نکردیم (دکتر بینا- گفتند تا این تاریخ پایین نمی‌آوریم یعنى از آن تاریخ پایین می‌آوریم) مفهوم مخالفش این نیست (دکتر بینا- چرا مفهوم مخالفش همین است) ولى الان بنده عرض می‌کنم که چون همه انتظار دارند نرخ ارز را تنزل خواهیم داد ولى مطلب اقتصادى و مطلب فنى را از مطلب روحى و سیاسى تجزیه بفرمایید بنده می‌خواهم عرض بکنم که تنزل نرخ ارز نه فقط از نظر اقتصادى مفید و مؤثر نیست بلکه مضر است ولى از نظر روحى و از نظر سیاسى بنده با جناب آقاى اردلان موافق هستم که اولاً خلف وعده نشود ثانیاً آقایان انتظار و توقع دارند (اردلان- توقع چى؟) توقع پایین آمدن ارز ولى اگر انتظارشان از نقطه‌نظر هزینه زندگى و سایر عوامل انجام نشد آن وقت شما دیگر ایراد نکنید (حشمتى- شما گوش ندهید به ین حرف‌ها مصلحت کشور را در نظر بگیرید) دیگر این‌که می‌گویند یک عده‌ای آمده‌اند یک مقدار ارزى در حلقوم بانک ملى فرو کرده‌اند به هیچ‌وجه این‌طور نیست بانک ملى موظف است براى تثبیت نرخ ارز بخرد و به فروشد از کى می‌خرد؟ یک مقدار ارز صادرات است یک مقدار ارز غیرصادرات است ارز حاصله از صادرات براى واردکننده است کسى که آمده است یعنى صادر کرده نقد داده امروز می‌آید می‌گوید آقا من می‌خواهم قیمت این جنس را واریز بکنم بانک ملى مطابق دستور کمیسیون ارز نمی‌تواند این را واریز نکند باید این را واریز بکند منتهى یک عده‌ای آمده‌اند عملى کرده‌اند که حالا از نظر تجارى براى آن‌ها مشروع است یا نامشروع است کارى ندارم هرکس دنبال سود می‌گردد یک وقتى تعهدات انجام نمی‌شد و ما اشخاص را تحت قید و فشار می‌گذاشتیم که بیایید تعهد را انجام بدهید آقاى دکتر بینا این تعیین کردن تاریخ نتیجه‌اش این شد که آقایان رفتند قرض و قوله کردند تعهدات خودشان را واریز کردند براى این‌که اگر نرخ ارز پایین آمد ارز بخرند که قرض خود را بپردازند بنده می‌خواهم در محضر آقایان عرض کنم که آن اشخاصى که این‌طور خیال کرده‌اند اشتباه کرده‌اند براى این‌که یا ما را بچه گیر آورده‌اند یا اشخاصى غیر بالغ ما نمی‌گذاریم اشخاصى که این عمل را کرده‌اند این استفاده را ببرند اگر تغییرى هم در نرخ داده شود ما تصمیمی‌ اتخاذ خواهیم کرد که این ضرر متوجه خزانه دولت نشود براى یک مرتبه ضرر بکنند چون آن‌ها هم عمل تجارتى انجام داده‌اند یک تاجرى ممکن است نفع یا ضرر بکند (مرآت اسفندیارى- چرا بانک این دولارها را خرید) آقاى اسفندیارى من اطمینان دارم که همین آقایان می‌دوند این طرف و آن طرف جار و جنجال راه می‌اندازند که از این تفاوت استفاده کنند اولاً من صورت این خرید را خدمت آقایان لازم است عرض کنم چون آقاى بهبهانى هم خواسته‌اند که تا این تاریخ چه مبلغ خریده شده. آنچه تا به حال خریده شده جمعش 92 ر 6442645 دولار است که از این مبلغ کنسرسیوم فروخته 4334000 دولار و مخصوصاً خواستم توجه آقایان را جلب کنم که ما باید این را در نظر بگیریم که اگر قرار باشد کنسرسیوم مخارج عملیات را بدهد و یک کمکى به شرکت نفت بکنیم راهش این است که مبلغى ارز به فروشد و هزینه عملیات را بدهد این مبلغ مبلغ فوق‌العاده‌ای نیست (خلعتبرى- خرج عادى ماهانه کنسرسیوم چقدر است خرج عادى ماهانه‌اش را خواهش می‌کنم بفرمایید) 4334000 دلار کنسرسیوم فروخته شرکت ملى نفت 2435000 دلار فروخته هیئت کمک‌هاى فنى آمریکا فروخته 2800000 دلار سازمان برنامه 1800000 دلار بازرگانان فروخته‌اند 49046000 دلار تا پانزده آذر (تیمورتاش- در ظرف چند روز) 15 روز على‌ایحال جناب آقاى تیمورتاش بنده خیال می‌کنم که این جاى نگرانى ندارد

رئیس- آقا این مطلب به هیچ‌وجه مطرح نیست این مذاکراتى که می‌کنند نه آقایان اجازه خواسته‌اند و نه می‌توانند روى آن صحبت بکنند

وزیر دارایی- بانک ملى ایران عجالتاً قدرت و تواناییش بحدى است که 64 میلیون دلار خریده است و این به نظر بنده جاى خوشوقتى است (دکتر بینا- که 64 میلیون تومان ضرر داده است) ضرر کجا داده (یکى از نمایندگان- فردا پایین بیاید ضرر است) بنده خدمت آقایان عرض می‌کنم که این ضرر جبران می‌شود و ضررى نخواهیم کرد بنابراین بنده به طور خلاصه عرض می‌کنم آقاى تیمورتاش که این مسائل را بارى به هر جهت نگیرید بنده دارم دفاع می‌کنم از سؤال مقدر و حمله مقدر (شمس قنات‌آبادى- حمله‌اى نشده) بعد می‌شود چرا بنده این دردسر را براى آقایان فراهم بکنم (عمیدى نورى- آقاى رئیس به آقاى وزیر تذکر بدهید که موضوع ارز مطرح نیست) خلاصه در نتیجه کمیسیونى که شده آقاى عمیدى نورى و مشورتى که بایستى بکنیم مشغول اقدام هستیم که ارز را پایین بیاوریم‏

رئیس- آقاى دکتر فعلاً که موضوع ارز مطرح نیست نمی‌فهمم چه می‌فرمایید

دکتر امینى- چون آقایان نمی‌خواهند توجه بفرمایند بنده می‌روم ولى خواستم تقاضا کنم که آقایان حوصله نفرمایید مطالعات قریباً تمام می‌شود و تصمیم قطعى در این موضوع گرفته می‌شود (محمد‌على مسعودى- آقاى دکتر امینى اقلا به بانک دستور بدهید خرید را متوقف بکنند) دیگر تمام شد هرکس هرچه داشت فروخت.

رئیس- وارد دستور می‌شویم آقاى دکتر بینا

+++

6- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى دکتر بینا

دکتر بینا- بنده با این‌که از دوستان جناب آقاى دکتر امینى هستم این سؤال را که مربوط بارز است تقدیم می‌کنم.

رئیس- بسیار خوب‏

کاشانى- آقاى رئیس بنده عرضم مانده است حق بنده تضییع شده بنده می‌خواستم توضیح بدهم‏

رئیس- می‌خواستید توضیح بدهید درباره آن سؤالتان‏

کاشانى- بله می‌خواستم توضیح بدهم.

رئیس- بسیار خوب بعد بفرمایید

7- اخذ رأى و تصویب گزارش مربوط به اعتبارات اضافى بودجه 1333 کل کشور

رئیس- نامه‌ای از مجلس سنا رسیده است. راجع به اضافات بودجه 1333 قرائت می‌شود

(به شرح زیر خوانده شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملى عطف به مراسله شماره 6085- 27- 10- 1333 راجع به لایحه اجازه پرداخت اضافه اعتبارات سال 1333 اشعار می‌دارد گزارش کمیسیون شماره 3 راجع به لایحه مزبور که یک نسخه از آن براى استحضار عالى به ضمیمه ارسال می‌شود در جلسه روز دوشنبه یازدهم بهمن ماه 1333 مطرح و مورد تصویب قرار گرفت.

رئیس- مجلس سنا

رئیس- این لایحه‌ای که از مجلس سنا برگشته راجع به اضافات و ترفیعات تبصره سوم آن را در مجلس سنا از ماده واحده حذف کرده‌اند آن تبصره قرائت می‌شود توجه کنید آقایان تبصره 3 قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

دولت می‌تواند حقوق بازنشستگى کارمندان بازنشسته را که سنشان کمتر از 70 سال باشد با تقاضاى خود آن‌ها تا میزان 70 سال باز خرید و از صندوق بازنشستگى دفعة بپردازد

رئیس- این تبصره از لایحه حذف شده است و عنوانش هم این است که توانایی صندوق بازنشستگى این قدر نیست که این را بپردازد (صحیح است) یک پیشنهاداتى رسیده که جزو 7 اضافه اعتبار ترفیعات تجزیه شود و به تجزیه رأى گرفته شود قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى. امضاکنندگان زیر تقاضا می‌کنیم نسبت به اضافه اعتبار تبلیغات با ورقه رأى گرفته شود.

رئیس- بپیشنهاد تجزیه نمی‌شود با ورقه رأى گرفت چون رأى تجزیه مطابق ماده 151 آئین‌نامه با قیام و قعود قطعى است قسمت هفتم قرائت می‌شود رأى می‌گیریم.

(به شرح زیر قرائت شد)

اضافه اعتبار اداره انتشارات و تبلیغات ردیف 2 صورت شماره 3 ضمیمه لایحه بودجه سال جارى 850000 ریال‏

رئیس- آقایان توجه بفرمایید من یک توضیحى بدهم اگر رأى دادید با قیام و قعود تصویب شده اگر رأى ندادید البته تصویب نشده است (چند نفر از نمایندگان- ما نفهمیدیم) پیشنهاد کرده‌اند با تجزیه رأى گرفته شود اگر رأى دادید و تصویب شد جزء قانون نوشته می‌شود اگر رأى ندادید از قانون حذف می‌شود (عده‌ای- بخوانید که ببینیم چیست) چند دفعه بخوانند یک مرتبه دیگر قرائت می‌شود

(به شرح آتى قرائت شد)

رئیس- آقایانى که با این اضافه اعتبار موافقند قیام کنند (عده کمی‌ برخاستند) تصویب نشد یک پیشنهاد دیگر رسیده راجع به جزو 8 ماده واحده که این قسمت هم به تجزیه رأى گرفته شود آقایان توجه کنند من توضیح می‌دهم جزو 8 ماده واحده راجع به اضافه اعتبار قواى انتظامی‌ است پیشنهاد شده که با تجزیه رأى گرفته شود قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

قسمتى از اضافه اعتبار وزارت جنگ و مرزبانى از بابت ردیف 3 صورت شماره 3 ضمیمه لایحه بودجه سال جارى 317146000 (چند نفر از نمایندگان- همه رأى می‌دهند آقا)

رئیس- آقایانى که با این رقم موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد یک پیشنهاد دیگر هم مربوط به جزء اضافات و ترفیعات است یعنى اضافات و ترفیعات کارمندان که قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

جزء 12- اعتبار تفاوت ترفیع و اضافات تا آخر سال 1332 کارمندان که از اول سال 1333 پرداخت می‌شود هم جنین اعتبار اضافات سال 1333 خدمت گزاران جزء و کارمندان دون پایه ردیف 26 و 27 صورت شماره 3 ضمیمه لایحه بودجه سال جارى 390500000 ریال.

رئیس- آقایانى که با این قسمت موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد. حالا رأى به مجموع این لایحه به استثناى اعتبار اداره انتشارات و تبلیغات که رد شد. (اسامی ‌آقایان نمایندگان به ترتیب ذیل به وسیله آقاى محمودى (منشى) اعلام و در محل نطق اخذ رأى به عمل آمد) آقایان: امیر تیمور. بوداغیان. قنات آبادى. دکتر بینا. دکتر عدل. عماد تربتى. رستم گیو. مهندس اردبیلى. امیر نصرت اسکندرى. کاشانى. خرازى. شادمان. محمود افشار. میراشرفی. شوشترى. باقر بوشهرى. افخمى. احمد فرامرزى. سید‌احمد صفایی. دکتر سعید حکمت. جلیلوند. پناهى. حشمتى. عزیز زنگنه. پورسرتیپ. تفضلى. رضایى. جفرودى. محمودى. اکبر. ایلخانى‌زاده. دکتر وکیل. عباسى. فرید اراکى. خاکباز، ثقة‌الاسلامى، اردلان. امیر احتشامى. دولتشاهى، بوربور، قره‌گزلو. غضنفرى. صدرزاده. صارمى. بیات ماکو. شفیعى. سهرابیان. مرآت اسفندیارى. کاظم شیبانى. مصطفى ذوالفقارى. عبدالصاحب صفایى. حمید بختیار. صادق بوشهرى. دکتر حمزوى. داراب، توماج. دکتر نیرومند. برومند. عاملى. صدقى. قرشى. سعید مهدوى. لارى. کدیور. کى‌نژاد. دهقان. قوامى، استخر. سالار بهزادى. دولت آبادى. دکتر پیرنیا. سلطان‌مراد بختیار. عرب شیبانى. دکتر آهى. نصیرى. نقابت. عمیدى نورى. حائرى‌زاده- دکتر جزایرى- دکتر عمید. دکتر افشار. ارسلان خلعتبرى، بهبهانى. درخشش- تیمورتاش. دکتر شاهکار. اخوان. امیر ابراهیمى. بهادرى. رضا افشار. یارافشار. صراف‌زاده، کاشانى. جلیلى. مسعودى. کاشانیان.

(آراء مأخوذه شماره شده و نتیجه به قرار ذیل بود)

ورقه سفید موافق 70 ورقه ورقه کبود مخالف 5 ورقه سفید بى‌اسم علامت امتناع 16

رئیس- لایحه اضافات و ترفیعات با 70 رأى موافق تصویب شد

اسامی ‌موافقین- آقایان: بهادرى. دکتر شاهکار. دهقان. محمود افشار. قنات آبادى- اخوان- دکتر بینا. مهندس اربیلى. پورسرتیپ- اسکندرى- بوداغیان، کاشانیان. دکتر نیرومند. خرازى. جلیلوند. احمد فرامرزى- میراشرافى. موسوى- شادمان- عماد تربتى دکتر سعید حکمت- گیو- افخمى- باقر بوشهرى. اکبر- عباسى- شیبانى. ثقةالاسلامى. پناهى- حشمتى. امیر احتشامى. قراگزلو- محمودى. مرآت اسفندیارى. دولتشاهى- استخر- بوربور- شفیعى. صدرزاده. غضنفرى. سهرابیان. صارمى. دکتر حمزوى- دکتر پیرنیا. بیات ماکو. برومند. قوامى. نصیرى. دکتر آهى. دکتر عمید. رضا افشار. کى نژاد. عبدالصاحب صفایى. عاملى. نقابت. توماج. داراب. صادق بوشهرى. مهدوى. قرشى. دولت‌آبادى. تیمورتاش. کدیور- لارى. ایلخانى‌زاده- دکتر افشار- خلعتبرى. عمیدى نورى. یدالله ابراهیمى. یارافشار

اسامی‌مخالفین- آقایان: بهبهانى- رضایى. عرب شیبانى. عبدالحمید بختیار، تفضلى ورقه سفید بى‌اسم علامت امتناع 16 ورقه‏

8- تقاضاى آقاى صدرزاده مبنى بر در دستور گذراندن لایحه استخدام استادان دانشکده‌هاى شهرستان‌ها

رئیس- آقاى صدرزاده

صدرزاده- لایحه استخدام استادان پزشکى ولایات در کمیسیون‌هاى بودجه و فرهنگ و خارجه تصویب شده است و گزارش آن هم موجود است تلگرافى از دانشکده پزشکى شیراز داشتم مبنى بر این‌که هفت ماه است حقوق استاد‌هایی که در آن‌جا مشغول تدریس هستند تاکنون پرداخت نشده و آقایان تصدیق می‌فرمایند که این زیبده نیست) صحیح است (این است که طرحى تهیه شده و از مقام محترم ریاست استدعا شده است که طبق ماده 77 آئین‌نامه مجلس آقایان موافقت بفرمایند که این گزارش کمیسیون‌ها در دستور قرار بگیرد

رئیس- در دستور گذاشته می‌شود که بعد از کارهایی که مقدم است طرح شود.

9- توضیحات مجدد آقاى کاشانى راجع به سؤال مربوط به کمک آمریکا

رئیس- آقاى کاشانى بفرمایید

کاشانى- چون مدتى بود آقاى وزیر محترم دارایی پشت تریبون تشریف نیاورده بودند از سؤال بنده استفاده کردند و قریب یک ساعت مطالب زیادى در خصوص بودجه و قرضه و واردات و صادرات و همچنین راجع به ارز و سایر مطالب صحبت کردند و جواب‌هایی که به سؤال بنده دادند با وجود این‌که در لابلاى سایر مطالب فرمودند ولى چون صریحاً بیان حقایق کردند از ایشان متشکرم در هر حال غرض بنده از این سؤال اتخاذ سند به نفع ملت ایران است و چقدر خوشوقت می‌شدم اگر دولت جواب این سؤال را قبل از رأى آقایان محترم به لایحه نفت می‌داد تابنده مصداق اجبار را به آقایان عرضه می‌داشتم (همهمه نمایندگان- زنگ رئیس) و بعضى از نمایندگان محترم هم از ذکر کلمه اجبار عصبانى نمی‌شدند، مگر اجبار جز این است که یک کشورى حقوق پاسبان و ژاندارم و معلمش را نداشته باشد بدهد چرخ مالى مملکت را

+++

نتواند بچرخاند و فقط با کمک خارجى بتواند روزمره بگذراند، وقتى عاقدین قرارداد در گوش نمایندگان و در مجالس چند نفرى بگویند چاره نداریم، مملکت ورشکست است اگر کمک آمریکا نرسد انقلاب می‌شود و ژاندارم و پاسبان بى حقوق را نمی‌شود نگهداشت و اگر هم قرارداد نفت را نگذرانیم آمریکایی‌ها کمک خود را قطع می‌کنند. این یک حقیقتى بود، ولى چرا فاش نشود تردیدى نیست که انگلیس‌ها و همدستان آن‌ها اصرار دارند که ثابت کنند قرارداد در شرایطى که مملکت ایران از نظر مالى در مضیقه بوده منعقد نشده و با طیب خاطر قرارداد بسته شده، ولى کتمان این حقیقت از طرف ایرانیانى که این ناچارى و مضیقه مالى و اجبار را حس می‌کنند قابل اغماض نیست، چون اصرارى است بزیان ملت و به نفع اجنبى. بنده این سؤال را کردم که این سند مکمل پرونده نفت بشود و دنیا بداند که این قرارداد به ملتى از پاى درآمده که قوت روزانه‌اش را نداشته اجباراً تحمیل شده (جمعى از نمایندگان (با همهمه) کى تحمیل کرده است) (زنگ رئیس) آقا توجه به عرض بنده بکنید ما روى ناچارى این قرارداد را تصویب کردیم ما حقوق پاسبان و ژاندارم را نداشتیم‏

تیمورتاش- کى این ملت را از پا درآورد و بیچاره کرد؟! شما دیگر حق ندارید این حرف را بزنید (زنگ رئیس- دعوت به سکوت)

مهدوى- آقا به لایحه نفت رأى داده شده است چرا برخلاف رأى مجلس حرف می‌زنید. (همهمه نمایندگان- زنگ رئیس- دعوت به سکوت)

رئیس- آقاى تیمورتاش، آقاى مهدوى ساکت باشید به شما تذکر می‌دهم‏

مهدوى- آخر ایشان برخلاف رأى اکثریت مجلس دارند صحبت می‌کنند

تیمورتاش- پدر ملت ایران را این‌ها درآوردند بازهم حرف دارند.

کاشانى- چرا شلوغ می‌کنید من دارم به نفع ملت ایران اتخاذ سند می‌کنم وزیر دارایی صریحاً اقرار می‌کند که ما کمکى که از آمریکا گرفتیم صرف حقوق پاسبان و ژاندارم و قواى انتظامی کردیم (تیمورتاش- کى مملکت را باین روز انداخت) (مهدوى خودشان مملکت را از بین بردند بازهم حرف دارند) (همهمه شدید- زنگ رئیس)

رئیس- آقاى تیمورتاش، آقاى مهدوى به هر دو نفر آقایان براى دفعه دوم تذکر می‌دهم اگر ساکت نشوید اخطار خواهم کرد. چرا نمی‌گذارید مطالب فهمیده شود؟

کاشانى- آقایانى که این قرارداد را قبول کردند و رأى موافق دادند از این لحاظ بود که این را در حکم اکل میته دانستند و ملت ایران با رضا و رغبت این قرارداد را قبول نکرده است (همهمه شدید- زنگ رئیس)

رئیس- آقاى کاشانى این حرف‌هاى شما به مصلحت مملکت نیست بفرمایید بنشینید (صحیح است)

کاشانى- بنده خواستم از بیانات آقاى وزیر دارایی به نفع مملکت اتخاذ سند کنم.

تیمورتاش- شما پدر مملکت را درآوردید

رئیس- آقاى تیمورتاش ساکت باشید چرا نمی‌گذارید مجلس منظم باشد؟ آقاى کاشانى خواهش می‌کنم بفرمایید بنشینید

10- استرداد لایحه پانزده نفر کارشناس فنى اداره تسلیحات و تقدیم لایحه دیگر و تقدیم چهار فقره لایحه تمدید حکومت نظامی ‌به وسیله آقاى وزیر جنگ‏

رئیس- آقاى وزیر جنگ‏

وزیر جنگ (سپهبد هدایت)- بنده چندى قبل لایحه‌ای بپیشگاه مجلس تقدیم کردم راجع به استخدام پانزده نفر متخصص براى کارخانه‌جات تسلیحات ارتش. با اجازه آقایان آن لایحه را مسترد می‌کنم و لایحه جدیدى تقدیم می‌کنم که تعداد آنها را به 22 نفر برساند و ضمناً لایحه‌ای هم راجع به تمدید مقررات حکومت نظامی ‌در چهار نقطه کشور تقدیم و استدعاى تصویب آن را دارم‏

رئیس- به کمیسیون‌هاى مربوطه فرستاده می‌شود

11- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

رئیس- جلسه را ختم می‌کنیم جلسه آینده روز یکشنبه ساعت 9 خواهد بود و دستور هم لایحه اعتبار قرضه‏

(مجلس پنج دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294917!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)