کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 89 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 14 آذر ماه 1329  

فهرست مطالب:

1- قرائت اسامی غائبین و طرح صورت مجلس جلسه قبل

2- بیانات قبل از دستور آقایان: حاذقی- آزاد- صدر‌زاده- حائری‌زاده

3- اعلام تصویب صورت مجلس - جلسه قبل

4- تقدیم لایحه تفریغ بودجه 1325 و 1326 مجلس شورای ملی به وسیله آقای امینی

5- تقدیم چند فقره مقاوله‌نامه سازمان بین‌المللی کار به وسیله آقای وزیر کار

6- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقای وزیر کشور

7- طرح و خاتمه مذاکره در لایحه اجازه انتشار اسکناس دویست ریالی

8- طرح و تصویب فوریت لایحه اجازه استرداد وجوه حجاج

9- طرح و تصویب فوریت لایحه اعتبار راه‌سازی شیراز به اهواز

10- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقای وزیر کشاورزی

11- قرائت سه فقره گزارش مربوط به لوایح مصوبه در مجلس سنا

12- مذاکره در طرح لایحه بودجه کل کشور و تعیین موقع جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 89

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 14 آذر ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1- قرائت اسامی غائبین و طرح صورت مجلس جلسه قبل

2- بیانات قبل از دستور آقایان: حاذقی- آزاد- صدر‌زاده- حائری‌زاده

3- اعلام تصویب صورت مجلس - جلسه قبل

4- تقدیم لایحه تفریغ بودجه 1325 و 1326 مجلس شورای ملی به وسیله آقای امینی

5- تقدیم چند فقره مقاوله‌نامه سازمان بین‌المللی کار به وسیله آقای وزیر کار

6- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقای وزیر کشور

7- طرح و خاتمه مذاکره در لایحه اجازه انتشار اسکناس دویست ریالی

8- طرح و تصویب فوریت لایحه اجازه استرداد وجوه حجاج

9- طرح و تصویب فوریت لایحه اعتبار راه‌سازی شیراز به اهواز

10- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقای وزیر کشاورزی

11- قرائت سه فقره گزارش مربوط به لوایح مصوبه در مجلس سنا

12- مذاکره در طرح لایحه بودجه کل کشور و تعیین موقع جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت 9 و 40 دقیقه به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل شد.

1- قرائت اسامى غائبین و طرح صورت مجلس جلسه قبل‏

رئیس- صورت اسامى غائبین جلسه قبل قرائت مى‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

غائبین با اجازه آقایان: اورنگ- نصرتیان- فقیه‌زاده- اسلامى- دکتر طاهرى- دکتر شایگان- طباطبایى- غلام‌رضا فولادوند- جواد عامرى‏

غائبین بى‌اجازه آقایان: محمودى- خاکباز- دولت‌آبادى- برومند- آصف- خسرو قشقایى- تولیت- اکبر تیمورتاش- ابتهاج- اقبال- آشتیانى‌زاده- پناهى- ثقت‌الاسلامى- سودآور- امیر افشارى- گیو- سلطانى- قاسم فولادوند

دیرآمدگان با اجازه- آقایان مصنف- دکتر راجى- دکتر طبا- دکتر علوى‏

دیرآمدگان بى‌اجازه آقاى سنندجى‏

رئیس- نسبت به صورت جلسه قبل نظرى نیست آقاى مخبر فرهمند

مخبر فرهمند- در جلسه پیش که بنده راجع به آفت سن در همدان مذاکره کرده بودم و اینجا عرض کردم که اگر اقدام جدى نشود پانصد هزار زارع همدان را به مرگ سوق می‌دهد اینجا به مرگ را نوشته‌اند به مرکز گر چه مرکز همان معنى مرگ را مى‌دهد ولى عبارت اشتباه شده بود.

رئیس- آقاى گودرزى‏

گودرزى- در عرایض بنده هم اشتباهاتى داشت که اصلاح کرده‌ام و می‌دهم به تندنویسى‏

رئیس- دیگر نظرى نسبت به صورت مجلس نیست؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس بعداً تصویب مى‌شود.

2- بیانات قبل از دستور آقایان حاذقى- آزاد- صدرزاده- حائری‌زاده‏

امینى- بنده لایحه تفریغ بودجه مجلس را می‌خواستم تقدیم کنم.‏

رئیس- بسیار خوب وقتى وارد دستور شدیم. آقاى حاذقى.

حاذقى- یک ماه پیش به اتفاق جناب آقاى وزیر راه یک مسافرتى به فارس شد و بعد از مراجعت مجموع تقاضا و مستدعیات مردم فارس از طرف آقایان نمایندگان محترم فارس یکى یکى اظهار شد مردم فارس یک مستدعیات و تقاضاهایى که داشتند که همه مشروع و اصولى و قابل توجه و اعتنا بود اولاً اهالى فارس خیلى نظر بلند و وسیعى دارند و نسبت به عمران و آبادى تمام مملکت ایران علاقمند هستند و از اقداماتى که دولت براى عمران و آبادى تمام مناطق ایران کرده و می‌کند همه فارسی‌ها اظهار خرسندى و مسرت می‌کردند توجه دولت به استان و آذربایجان خراسان، کرمان، خوزستان، کرمانشاهان وتمام مناطق کشور همه مورد مسرت و خوشحالى مردم فارس بود و به مورد خودشان هم یک تقاضاهایى داشتند که آنها هم همه صحیح بود و مشروع و بعد از مراجعت در جلسه نمایندگان محترم فارس یکى یکى مطرح شد و به اطلاع دولت رسید که روى آن تقاضاها اقدام مثبت بکنند

+++

و لازم دانسته نشد که وقت مجلس شورای ملى گرفته بشود. دو موضوع که مربوط به سازمان برنامه بود ایجاب کرد که اینجا نظر محترم آقایان جلب بشود که از دولت بخواهیم نسبت به این دو موضوع یک توجهى بکنند و دراین دو موضوع هم باز مردم فارس تنها توقع ندارند بلکه مردم مازندران و خراسان و نقاط پنبه‌خیز کشور مشترک هستند سازمان برنامه یک شرکتى تشکیل داد براى توسعه و اصلاح کشت پنبه و باید عرض بکنم این از کارهاى بسیار لازم و مفید مملکت هست براى این که در مملکت ایران از چند سال به این طرف سطح کشتش خیلى تنزل پیدا کرده بود و نقاط مستعد براى کشت پنبه مثل مازندران و فارس و پاره‌اى نقاط دیگر لرستان و غیره زارعینش دچار یک زحمت بزرگى شده‌اند، شرکتى تشکیل شد در سال گذشته و کمکى به کشاورزان پنبه کرد و یک مساعده‌اى هم داد که براى امسال سطح کشت توسعه پیدا کند و خیلى هم همان طور که عرض کردم نتیجه‌بخش بود و من از کسانى هستم که معتقدم نسبت به کار مملکت آنها را که تخطه می‌کنیم و تنفیذ می‌کنیم اگر یک کار خوبى هم بشود آن کار خوب را هم بگوییم و تشویق بکنیم (صحیح است) در همین امروز اتفاقاً من با آقاى سرتیپ صفارى که استاندار استان دوم هستند ملاقاتى داشتم ایشان توضیح می‌دادند که سطح کشت پنبه در سال جارى در نتیجه کمکى که به مردم آنجا شد و پیش پرداخت‌ها ومساعده‌هایى که دادند از دوازده هزار هکتار به چهل و چند هزار هکتار تقریباً ترقى کرد در یک سال و همین طور درفارس از چهل هزار هکتار تقریباً به هفت هزار هکتار ترقى کرد (آزاد- آقاى حاذقى اینها ارقامى هست که اساس ندارد و اعتماد به این ارقام نکنید) خوب راجع به فارس که من البته تحقیق کردم و در جریان بودم که همین طور بوده است و چهار هزار هکتار رسید به هفت هزار هکتار مطابق تعهداتى که از زارعین گرفته‌اند و آنها قسط داده‌اند و مساعده داده‌اند الان هم پنبه‌شان حى و حاضر و موجود است و می‌خواهند تحویل بدهند (صحیح است) منتها یک نکته هست و آن نکته این است که سازمان برنامه از زارعین تعهدى گرفته که پنبه آنها از قرار هر کیلویى 7 ریال و 8 ریال و 9 ریال در موقع تحویل به خود (گودرزى- نمی‌شود آقا) از آن بنده هم می‌خواهم این را عرض بکنم در همان موقعى که این تعهد را کردند قیمت پنبه همین بود ولى البته به تدریج قیمت پنبه بالا رفته و منظور سازمان برنامه هم این است که کمکى به طبقه مولد کشور که همین فلاحین و کشاورزان هستند بکند (گودرزى- به این قیمت نمی‌شود آقا) اجازه بفرمایید آقا قطع کلمه نفرمایید من دارم همان فرمایش شما را عرض می‌کنم شما وقتى که لاالله می‌گویند نمی‌گذارید که الاالله را هم را بگویند این قیمت پنبه حالا بالا رفته مراجعه شد به سازمان برنامه و به او حالى شد که باید قسمت پنبه را بالا ببرید براى این که دست‌هاى آزاد به قیمت‌هاى گران‌ترى این پنبه را می‌خرند و سازمان برنامه در اینجا خیلى اصولى و قانونى شده بود و می‌گفت که من تعهد گرفته‌ام و به همان قسمت هم می‌خرم به او حالى کردیم که این صحیح نیست، شما براى هر هکتار یا هزار کیلو پنبه او را که در بازار آزاد هر وش او را می‌خرند 13 ریال بخرید 8 ریال؟ این نقض غرض است و سازمان برنامه قبول کرد ولى در اجراى این منظور تعلل می‌ورزد و ما از دولت مى‌خواهیم که این قدم را به نفع کشاورز تثبیت بکند. نکته‏ دوم راجع به کارخانه‌هاى فارس بود. کارخانه نساجى فارس از کار افتاده بود براى این که در این سال اخیر دچار یک ضرر و زیانى شده بودند که برایشان صرف نمی‌کرد اداره بکنند و کارخانه‌هاى فارس هم حساب‌شان خیلى روشن و خیلى منظم و خیلى ادارى است. به دولت مراجعه شد که به آنها یک کمکى بکند، سازمان برنامه پنبه‌اى به آنها بفروشد به جاى این که قیمتش را نقد بگیرد و مهلتى به آنها بدهد که کارخانه کار بکند کارگرها به کار خود مشغول بشوند و بعداز نود روز مثلاً یک قسمت را نقد بگیرند و یک مهلتى هم به آنها بدهند که نخ‌شان را بفروشند این یک کار مشروع بود و سازمان برنامه هم این را تصویب کرد و صورت مجلس شد و به کارخانه‌هاى فارس هم ابلاغ شد که 60 درصد آن را آقایان بروند از بانک قرض بگیرند و بدهند چهل درصدش را هم نود روزه بعد از آن که سر و صداها بلند شد راجع به معامله پنبه با ایتالیایی‌ها که همه اعتراض کردیم و آن قرارداد هم لغو شد سازمان برنامه از دادن پنبه به کارخانه‌هاى داخلى هم خوددارى می‌کند و چون نظر مجلس و نمایندگان این نبود که سازمان برنامه کارخانه‌هاى داخلى را مورد تضییق قرار بدهد این است که خواهش می‌کنم دولت دستور بدهد که 60 درصد بعد بگیرند به همان قیمت و چهل درصد هم اقساطى بگیرند که آن کارخانه‌جات به کار بیفتد زیرا که الان ما سه کارخانه در شیراز و بوشهر داریم که هر سه تعطیل است و کارگرهاى آنها هم بیکار هستنتد. نکته سوم سیل تلگراف‌هاو مراجعاتى است که در این هفته اخیر به کمیسیون عرایض و آقایان نمایندگان از تمام نقاط بالاخص از شیراز و فارس رسیده راجع به قانون منع استعمال مشروبات و نوشابه‌هاى الکلى در این موضوع من پیشنهادى هم کردم به مقام ریاست که آن طرحى که 70 نفر از نمایندگان امضا کرده‌اند مطرح بشود و فرمودند در کمیسیون است به من استدعا می‌کنم که کمیسیون نظرش را زودتر بدهد این موضوعى که مورد توجه مردم هست و قانونش هم از قانون لغو قانون کیفر گران‌فروشان و سایر قوانین مهم‌تر است و اثرش هم در مملکت بیش‌تر است زیرا که مردم قاطبه خواستار این هستند که این عمل را ما انجام بدهیم که دولت تکلیفش را بداند و کارخانه مشروب‌سازى هم که خودش داراى یک قانون خاصى است باید از میان شهر برداشته بشود و برده بشود به نقطه دورى (شوشترى- اصلاً باید از بین برود) ولى حالا باید از اینجا برش دارند (شو‌شترى- نه قربان اصلاً باید از بین برود) اصلاً باید درش را ببندند. یک نکته دیگر هم راجع به بهدارى مجلس شوراى ملى است ....

رئیس- آقا اگر شما 5 دقیقه از وقتتان را بخواهید بدهید دیگر نمی‌شود صحبت کنید.

حاذقى- بسیار خوب فقط خواستم عرض کنم به آقایان کارپرداز‌ها که اطباى مجلس حاضر نمى‌شوند و خانواده کارمندان مجلس بلاتکلیف هستند.

رئیس- ایشان پنج دقیقه از وقت‌شان را به آقاى صدر‌زاده داده‌اند و چون فعلاً آقاى صدرزاده نیستند نوبت آقاى آزاد است.‏

آزاد- در کشورهایى که تحت ضربت استعمارى ملت جان مى‌دهد تمام ترقیات و اصلاحات روى کاغذ است و به هیچ‌وجه من‌الوجوه عملى بر آنها مترتب نیست روى کاغذ وضعیت کشاورزان اصلاح می‌شود، روى کاغذ خیابان‌ها آسفالت می‌شود، روى کاغذ عدلیه خیلى مرتب و خوب داریم ولى وقتی که داخل این مؤسسات می‌شوید هیچ چیز وجود ندارد (صحیح است) جناب آقاى حاذقى فرمودند که آقاى استاندار امروز گفتند نمی‌دانم در عوض ده هزار هکتار ما چهل هزار هکتار داریم بنده به مازندران نمی‌روم به شیراز هم نمی‌روم همین دور و بر شهر تهران که پیش چشم ما است اینجا چند قلعه بوده است که اینها وصل به شهر است قلعه جى- بریانک- وسفنارد- امامزاده حسن اینها را خواهش مى‌کنم که آقایان تشریف ببرند آنجا را ببینند که مالکین نسبت به زارعین چه می‌کنند. این قلعه‌هایى که متصل به تهران است سابقاً آذوقه تهران را اینها می‌دادند، گوجه‌فرنگى می‌دادند، سیب‌زمینى می‌دادند، چغندر و همه چیز می‌دادند حالا مالکینى آمده‌اند تمام این اراضى را خانه خانه درست کرده‌اند و زارعین را دارند بیرون می‌کنند در صورتی که طبق مقررات بین مالک و زارع و قانون مدنى زارعى که پنج سال ده سال 15 سال یا بیش‌تر درآنجا کشاورزى کرده است براى او حقى قائل هستند ولى آنجا مى‌آیند زارعین را به زور ژاندارم و بخشدار می‌اندازند بیرون، این زارع آنجا اعیانى دارد پول اعیانى آنها را نمی‌دهد، آب به آنها نمی‌دهد و تمام زارعین دور و بر تهران را همه متوارى کردند. بنده تقاضا مى‌کنم که آقاى حاذقى تشریف ببرند فردا به امامزاده حسن و جى و بریانک ببینند این مالکین چه به روز زارعین آورده‌اند (حاذقی- فرمایش شما را تأیید مى‌کنیم) بنده چند کاغذ دارم نوشته است در 1320 یک ساعت آب قلعه بریانک را مى‌فروختند به کشاورزان مطابق در مدار 9 به 20 تومان و الان در مدار 14 پانصد تومان از اینها مى‌گیرند یعنى اگر همان مدار 9 باشد 700 تومان یک ساعت آب را می‌گیرند ملاحظه بکنید یک ساعت آب که بیست تومان ارزش داشته مالک هفتصد تومان از اینها می‌گیرد این را ملاحظه بفرمایید این زارع از کجا دارد که این هفتصد تومان را بدهد او باید این سیب‌زمینى و گوجه‌فرنگى را بفروشد حالا ببینید سیب‌زمینى شده است چارکى یک قران گوجه‌فرنگى شده است سى شاهى، این هفتصد تومان در نمى‌آید این است که تمام اراضى اینها را قسمت قسمت کردند و فروختند عمارت کردند و این بیچاره بدبخت‌ها را بیرون مى‌کنند آب را هم که می‌خواهد پول بدهد آبى که یک ساعت آن 20 تومان در 1320 ارزش داشته است مطابق کاغذی که شهردارى نوشته، حالا هفتصد تومان شده و ما باز هم مى‌آییم می‌گوییم روى کاغذ که کشاورزى ترقى کرده است به حمدالله تمام زارعین در کمال امنیت و آسایش زندگى می‌کنند، دو قدم بگذارید ببینیم چه مصیبتى به سر مردم آورده‌اند از این همه صورت‌سازى

+++

و ظاهرسازى دست بردارید تهران پایتخت کشور ایران است الان شما تشریف ببرید شب‌ها به خیابان‌ها اغلب خیابان‌ها الان چراغ ندارند، اغلب خیابان‌ها گل است خیابان خراسان و خیابان شهباز چراغ ندارد، خیابان سالار و خیابان سینا که از بزرگ‌ترین خیابان‌هاى تهران است آسفالت نشده و شهردار خیابان‌هایى را که به خانه خودش متصل مى‌شود برداشته آسفالت کرده خیابان‌هاى عمومى را نه به آسفالتش توجه دارد، نه به نظافتش توجه دارد و نه به روشنایى آنها، پایتخت مملکت ما الان نه خیابان‌هایش آسفالت است و نه چراغ دارد (حاذقى- وضع شهرستان‌ها از این هم به مراتب بدتر است) ها بارک‌الله من هم همین را مى‌خواستم عرض بکنم وضع تهران که این طور است ولایات و شیراز یا جهرم جنابعالى هزار بار بدتر است مقصود بنده این است که ما نباید گول بخوریم که وضع مردم بهتر شده و کشاورزى ترقى کرده (حاذقى- ولى پنبه بهتر شده) اگر خاطر آقایان باشد چهار سال پیش از این داد و فریاد توى این مملکت بلند شد که خانه‌هاى ارزان، خانه‌هاى ارزان آقاى شوشترى هم در این باب صحبت کردند، چهارصد باب خانه درست کردند این خانه‌ها الان ارزیاب رفته است آنجا ارزیابى کرده است یکى ده هزار تومان قیمت دارد این را برداشته یکى چهل و پنج هزار تومان پنجاه هزار تومان به کارمندان دولت داده‌اند آن هم چه کارمندى، کارمندى که سابقه بد نداشته باشد، کارمندى که اقلاً پنج بچه داشته باشد، کارمندى هیچ نداشته باشد یکى از این خانه‌ها به او می‌دهند آن وقت خانه‌اى که ده هزار تومان قیمت دارد پنجاه هزار تومان از او گرفته‌اند (دکتر مجتهدى- می‌خواست نگیرد) گول‌شان زدند آقا، هى داد و فریاد کردند که این خانه‏‌ها ارزان است و برده‌اند یکى یک خانه به اینها داده‌اند بعد کاغذ نوشتند به آنها که اگر شما نیایید اسباب زحمت می‌شود شما به سى هزار تومان اینها را بخرید (دکتر مجتهدى- بنده همه‌اش را می‌خرم) شما بروید ببینید اگر شما آن خانه‌ها را می‌توانید سى هزار تومان بخرید مطابق پولى که خرج کرده‌اند هفت میلیون پول برده است مال اضافه اعتبار بانک کشاورزى را من از آقاى دکتر خواهش می‌کنم که شما فردا تشریف بیاورید من با شما مى‌آیم ببینید شما آن خانه را چند می‌خرید بنده رفتم آن خانه را دیدم در هر صورت تمام این صحبت‌هایى که ما مى‌کنیم و روزنامه‌ها هى می‌نویسند خدمت به مردم و اصلاحات اینها تمامش حرف است این کشور زیر بار استعمار دارد جان مى‌دهد و عمل غیر از آن چیزهایى است که شما در روزنامه‌ها می‌خوانید.

رئیس- آقاى صدرزاده‏

صدر‌زاده- بنده چون وقتى که از طرف آقاى حاذقى به بنده داده شده کوتاه است مطالب خودم را فهرست مانند عرض مى‌کنم و استدعا دارم آقایان توجه بفرمایند اولاً راجع به سازمان برنامه مکرر در مجلس صحبت شده است که دویست و بیست میلیون تومان مصرف شده است بنده عقیده‌ام این است که مجلس یک کار اساسى در این مورد بکند و آن بررسى نسبت به این مخارج است (صحیح است) واقعاً ممکن است که افرادى یک خدماتى کرده باشند اینها لجن‌مال شوند و اگر اشخاصى هم تقصیر کرده‌اند تکلیف آنها معلوم بشود (صحیح است) الان هم هیئت نظارت معین شده از طرف مجلس و مورد کمال اعتماد ما هم بودند که آنها را انتخاب کردیم آنها هم بررسى کنند و یک صورت جامعى به مجلس بدهند و این روشن بشود که لازم نباشد ما هر روز راجع به یک قسمت و در اطراف یک مسئله صحبت بکنیم راجع به پنبه و کارخانه‌جات شیراز جناب آقاى حاذقى تذکر داده‌اند و بنده فقط یک نکته را مى‌خواهم عرض کنم البته باید سازمان را تقویت بکنیم و کشاورزان را هم تقویت بکنیم و از طرف دیگر ولى صنایع ملى را هم باید حفظ بکنیم (صحیح است) و نباید طورى بشود که تمام پنبه از ایران خارج بشود که کارخانه‌هاى ملى مجبور بشوند که پنبه از خارج وارد بکنند و یک مشت مردم بیچاره دچار زحمت بشوند الان چند ماه است که دو هزار نفر کارگر در آنجا بیکار هستند و بنده هم در این خصوص سؤالى کردم از دولت و یک عده از این کارگران هم در مجلس متحصن شده بودند و آقاى شوشترى هم در این باره تذکرى دادند و الان هم همه ما از این موضوع متأثر هستیم و یقین داریم که آقایان نمایندگان محترم هم از این موضوع متأثر هستند و آقاى نخست وزیر هم کمال مساعدت را در این کار کرده‌اند و الان هم باید یک اقدامى بکنند چون دو هزار نفر کارگر بیچاره در این فصل سرما بیکار هستند دوم راجع به مسئله قانون انتخابات است اگر نظر آقایان باشد یک قانونى از طرف حاج عزالممالک اردلان که آن وقت وزیر کشور بودند به مجلس تقدیم شد که قید رأى دادن با سوادها در آن بود مسئله رأى دادن باسوادها تقریباً در مجلس شوراى ملى و مجلس سنا مورد توجه واقع شد (صحیح است) البته در دوره 15 هم ما در این باب خیلى پافشارى کردیم ولى متأسفانه این کار تمام نشد حالا بنده می‌خواهم عرض کنم که در انتخابات سنا ملاحظه فرمودید که طبقه باسواد رأى داد و همین تهران را ما مثل می‌زنیم ملاحظه فرمودید با این که اختلافاتى در انتخابات درجه دوم پیش آمد ولى در باب انتخاب درجه اولش حرفى نبود من تصور می‌کنم که اگر در قانون انتخابات مجلس شورای ملى هم رعایت این نکته بشود و اصلاح بشود بسیارى از اختلافات مرتفع خواهد شد (صحیح است) حالا باید ببینیم که آیا دولت کنونى تعقیب از آن لایحه سابق دارد یا ندارد؟ اگر ندارد اشکالى نیست ما خودمان وکلاى مجلس و آنهایى که معتقد به این موضوع هستیم طرحى تهیه کنیم و امضا می‌کنیم و تعقیب می‌کنیم (صحیح است) و لازم نیست که تمام قوانین را دولت بیاورد اگر دولت اقدامى نکرد خود ما باید این قسمت را تأمین بکنیم. یکى دیگر راجع به اصلاح قانون حکومت نظامى است، این نکته بسیار مهم است. اغلب ملاحظه فرمودید که در موقع انتخابات بدون جهت اعلام حکومت نظامى می‌کنند و یک تضییقاتى واقع می‌شود. جناب آقاى حائرى‌زاده و سایر آقایان محترم فراکسیون وطن و یک عده دیگر از آقایان این اصلاح را کردند یعنى طرحى تهیه کردند و اصلاحى هم در این باب کردند البته ما نمی‌توانیم حکومت نظامى نداشته باشیم در تمام دنیا یک مواردى پیش مى‌آید که لازم می‌شود حکومت نظامى بشود ولى این حکومت نظامى نباید وسیله اعمال غرض باشد بنابراین پیش‌بینى شده است در قانون که یا با اذن مجلس و یا اگر ضرورت و فوریتى دارد حکومت نظامى را اعلام بکنند و بعد تصویب او را از مجلس بخواهند (صحیح است) این قانون در کمیسیون نظام مورد قبول واقع شد ه و به کمیسیون کشور رفته من از جناب آقاى ملک‌مدنى و سایر اعضاى محترم کمیسیون کشور استدعا می‌کنم که نسبت به این قانون توجهى بفرمایند و نتیجه او را هر چه زودتر گزارش بدهند.

یکى دیگر هم راجع به مسئله منع مسکرات است که مکرر در مجلس صحبت شده است در حقیقت این منع باب تظاهر نیست که اغلب در این مجلس صحبت شده بلکه همه ما معتقد هستیم که دولت به این مسئله باید توجه بکند هم از لحاظ دینى هم از لحاظ صحى و در هفته گذشته هم یک دسته از آقایان محترم نمایندگان طبقات تهران به مقام ریاست و هیئت رئیسه رجوع کردند و اصرار خودشان را در این موضوع خاطرنشان کردند در هر حال چون در این موضوع نیز طرحى تهیه شده و به کمیسیون بهدارى هم رفته است از اعضاى کمیسیون بهدارى تقاضا می‌کنم که در این مورد توجهى بفرمایند تا با احساسات عموم مردم یک توجه یک جواب مثبتى بدهند عرض دیگر بنده راجع به راه اهواز به شیراز است در جلسه گذشته یعنى در جلسات گذشته جناب آقاى بهادرى نماینده محترم آذربایجان شرحى راجع به اوضاع و احوال آذربایجان فرمودند که تا حدى نسبت به اوضاع آذربایجان توجه شده است البته این موضوع کمال خوشبختى است که دولت در این باب توجهى کرده است و برادران آذربایجانى ما تا حدى رفاه و آسایش‌شان را تأمین کرده است ولى من ضمناً باید بگویم که در همه نقاط مملکت مردم در بدبختى هستند و دولت باید همه آنها توجه بکند از جمله راجع به فارس هم جناب آقاى حاذقى حضور آقایان تذکراتى دادند که بنده تکرار نمی‌کنم ولى همین قدر عرض می‌کنم که از وقتی که راه‌آهن کشیده شده است و بندر از بوشهر تغییر کرده است وضع اقتصادى فارس به کلى خراب شده و بسیارى از اشخاص هستند که در بیست سال قبل از این غائله‌اى را اداره می‌کردند ولى حالا از اداره کردن خودشان هم عاجزند (امامى‌اهرى- به آذربایجان هم توجهى نشده است آقاى صدرزاده) نسبت به آذربایجان هم عرض کنم فرقى ندارد و نظر خاصى هم ندارم همه جاى این مملکت مال ما است همه ما ایرانى هستیم (صحیح است)

رئیس- آقاى صدر‌زاده یک درخواستى هم دولت کرده است براى راه اهواز و شیراز

صدرزاده- عرض بنده و تقاضاى بنده این است که این راه به فوریت مورد توجه واقع شود چون ما مکرر پیشنهاد کردیم بنابراین من از حضور آقایان نمایندگان محترم تقاضا می‌کنم که این کمک به فارس را توجه بفرمایند که با قید فوریت مطرح شود.

رئیس- آقاى حائری‌زاده‏

حائرى‌زاده- بنده معمولاً سعى دارم از مذاکرات قبل از دستور کم‌تر استفاده شود براى این که کارهاى مملکت زودتر انجام شود ولى بدبختانه دو نقص در کار پیدا شده است یکى این است که دولت به سؤال‌ها و مطالبى که از طرف نمایندگان پرسش می‌شود حاضر نمی‌شود جواب بدهد در صورتی که آئین‌نامه دولت را مکلف ساخته در برابر نمایندگان براى سؤال هم براى استیضاح حاضر بشود یک موضوع دیگرى هم هست و از نظر اخلاقى عرض می‌کنم سؤال،

+++

استیضاح، نطق قبل از دستور، اینها از مطالبى است که باید اقلیت ازش استفاده کند زیرا که اکثریت تماس مستقیم با دولت دارد اقلاً هفته‌اى یک روز این 97 نفرى که به دولت رأى داده‌اند درمجلس تشریف می‌آورند با دولت تماس می‌گیرند مطلبى که دارند صحبت می‌کنند حل می‌کنند دیگر محتاج نیست که پشت تریبون تشریف بیاورند و حق اقلیت را تضییع کنند این سؤال کردن استیضاح کردن است نطق قبل از دستور براى کسانى است که با مسلک و رویه دولت چندان موافق نیستند اینها در مجلس سؤال می‌کنند استیضاح می‌کنند در همه جاى دنیا هم مرسوم است ولى حالا خوب سبک دیگرى شده است در مجلس ما من از اکثریت گله‌اى ندارم وقت مملکت بیش‌تر مشغول می‌شود بعضى مسائل که اقلیت باید صحبت کند افراد اکثریت صحبت می‌کنند ما هم راضى و ممنون هستیم گله‌اى ندارم. موضوعى که موجب شد که بنده امروز اجازه گرفتم این بود که تقریباً 9 فقره سؤال از دولت شده است که بنده کرده‌ام و دولت دو تاى از اینها را موقعى که وقتش گذشته بود کارگرهاى کمپانى نفت جنوب را سر به نیست کرده بودند در به در کرده بودند وضعیت آنها خراب شده بود و حکومت نظامى براى تضییع حقوق مردم به نفع کمپانى غارتگر نفت جنوب اقدامات خودش را کرده بود در آن موقع آمدند اینجا فرمایشاتى کردند که بى‌اثر بود بنده در 13 مهر تقریباً 2 ماه و یک روز می‌شود سؤالى کرده بودم از دولت که تا امروز دو ماه و یک روز است راجع به آنچه در جراید منتشر شد که از طرف اعلیحضرت همایونى یک مصاحبه‌اى در روزنامه‌ها شده بود قانون اساسى به مقام مقدس سلطنت اجازه نمی‌دهد که در مسائلى که طرف توجه مملکت است بدون مطالعه بدون این که وزیر وقت در این کار وارد شود یک آدمى برود حضور اعلیحضرت مشرف بشود و یک حرف‌هایى آنجا بشنود و در جراید منتشر بکند که اینها ممکن است به ضرر مملکت تمام بشود هیچ مصلحت مملکت نبوده است من سؤال کردم از وزیر خارجه که آیا این اشخاصى که شرفیاب می‌شوند شما راهنمایى می‌کنید این نطق‌ها را شما دیکته می‌کنید پس ما مسئولش ر اباید دولت بدانیم و تعقیب کنیم دولت را که چرا یک چیزهایى که مصلحت مملکت نیست به وسیله شخص اول مملکت که مافوق قواى ثلاثه مملکت است در جراید خارج و داخل منتشر می‌شود و این هیچ به مصلحت مملکت نیست مع‌التأسف در این دو ماه و یک روز نیامدند جواب بدهند همین چند روز پیش مجدداً من در روزنامه مى‌بینم یک مصاحبه عجیب و غریبى است که نسبت داده می‌شود به مقام سلطنت در صورتی که مقام سلطنت مقدس است و این نسبت را من به کلى صحیح نمی‌دانم و این را اگر دولت کرده باید دولت را تعقیب کنیم و دولت را استیضاح بکنم چرا این حرف‌ها گفته می‌شود خیلى چیزها هست خیلى مفصل است تمام آن چیزهایى که در روزنامه نوشته شده مصلحت خواندنش را هم نمی‌دانم یک جمله‌اى دارد که (ملت من محتاج راهنمایى شاهنشاه مصممى است تا بقیه نقشه‌هاى عمرانى پدرم که مورد نظر مردم است تکمیل شود) اعلیحضرت مافوق این موضوعات است که ایشان تصمیم بگیرند و در موضوع مملکت اجرا بشود در مملکت مشروطه با این اصولى که در قانون اساسى نوشته شده تمام کارها به نام نامى ایشان باید انجام بشود بدون این که خود ایشان تصمیم بگیرند باید دولت تصمیم بگیرد لایحه، نطق هر چه هست حاضر بکند به نام نامى اعلیحضرت همایونى به مورد اجرا گذاشته شود این معنى ندارد و تصمیمات و عملیاتى هم که در دوره سابق شده است یکى موضوع نفت علیه‌السلامى است که مورد ابتلا ما است ما چراغان می‌کنیم که ما را برگردانند به روز اول ما حاضر نیستیم که عمل غلطى که شده اینها ادامه پیدا کند باید مملکت اصلاح بشود باید مملکت به دست مردش اداره بشود در ضمن یک اشاره‌اى به نفت شده است در اینجا حالا من چون نمی‌توانم باور کنم که این بیانات‏ از طرف مقام مقدس باشد و دولت هم که وزیر خارجه‌اش نمی‌آید ببینیم این حرف‌ها چیست این چیزهایى که براى مملکت ممکن است ضرر داشته باشد و مسلم منفعت ندارد چرا پیش‌آمد می‌کند موضوع نفت در مجلس مطرح است کمیسیون به اتفاق آرا این قرارداد منحو‌س را رد کرده و یقین دارم که در مجلس شورای ملى هم همین نظر اتخاذ خواهد شد مخالفى براى این من نمى‌بینم ملت ایران مخالف است با این عملیات کمپانى که با تمام شئون مملکت ما بازى می‌کند در امور اجتماعى، آزادى، آقایى، استقلال ما این کمپانى اخلال می‌کند یک فرد ایرانى نمی‌تواند خودش را راضى کند که این کمپانى عملیاتش ادامه داشته باشد و شندرغاز عایدات ما آنچه تا به حال به حساب‌هایمان رسیدگى می‌کنیم یک هشتمش صرف آبادى این مملکت نشده یا صرف اسلحه شده است که متفقین ریخته در این مملکت و غارت کردند و بردند یا حالا صرف بولهوسى می‌شود اینستکه ما از مضار این کمپانى کاملاً متضرر هستیم و از منافعش یک ذره امید نداریم منتفع بشویم. براى این که کارگر ارزان داشته باشد یک مملکت را خراب نگاه می‌دارد هر جا انقلاب شده هر جا وحشیگرى هر جا هرج و مرج ایجاد شده اگر دنبالش برویم مى‌بینیم بالأخره دست همین کمپانى درش بوده است خوزستان ما در دوره وحشیگرى دنیا مرکز تمدن بوده است آثار شوش مؤید این ادعا است حالا این دشت وسیع را که آدم مى‌بیند متأثر می‌شود که کمپانى نگذاشته یک درخت سبز بشود در آنجا ومن خیلى متأسفم که به نام یک مقام مقدس راجع به نفت هم صحبت شده بنده بیش از این مصلحت نمی‌دانم صحبت کنم.

3- اعلام تصویب صورت مجلس‏

رئیس- عده کافى است تصویب صورت مجلس جلسه قبل اعلام می‌شود.

4- تقدیم لایحه تفریغ بودجه 1325 و 1326 مجلس شوراى ملى به وسیله آقاى امینى‏

رئیس- وارد دستور می‌شویم. آقاى امینى گزارشى دارند بدهند.

امینى- بنده می‌خواستم از مجلس محترم تقاضا کنم که در امور بودجه خودشان و تفریغ بودجه خودشان نمونه‌اى براى مملکت باشند ما بودجه‌اى که از سال 22 براى تفریغ به مجلس تقدیم کردیم تا کنون معطل مانده است و اگر چه بعضى از سال‌ها در کمیسیون محاسبات گذشته معذلک نسبت به آن در مجلس شوراى ملى تصمیمى‌ گرفته نشده است بنده با تقدیم لایحه تفریغ بودجه سال 25 و 26 استدعا می‌کنم از سال 22 که بودجه مجلس تفریغ نشده است توجهى بفرمایند. جناب آقاى حاذقى نماینده محترم راجع به بهدارى مجلس اشاره‌اى فرمودند. هیئت رئیسه مجلس جناب آقاى دکتر سید‌امامى را که در این قسمت صلاحیت کافى دارند مأمور کردند که مطالعاتى در بهدارى مجلس بکنند و نظریاتى بدهند نظریاتى را که اتخاذ فرمودند قریباً در بهدارى مجلس اجرا خواهد شد و نظر جنابعالى تأمین خواهد شد.

5- تقدیم مقاوله‌نامه‌هاى سازمان بین‌المللى کار به وسیله آقاى وزیر کار

رئیس- آقاى وزیر کار

وزیر کار (آقاى اسدالله اعلم)- خاطر نمایندگان محترم استحضار دارد که در سال 1919 مسیحى سازمان بین‌المللى کار به وجود آمد براى حمایت کارگران و برقرار کردن روابط عادلانه‌اى بین کارگر و کارفرما در حقیقت شعبه‌اى بود از مجمع عمومى ملل (صحیح است) حالا هم همان تشکیلات هست و دولت ایران هم از همان تاریخ عضو این سازمان بوده است و مقاوله‌نامه‌هاى رد و بدل شده که موقعى صورت اجرا خواهد داشت در مملکت ما که به تصویب مجلس شورای ملى رسیده باشد مقاوله‌نامه را تقدیم ریاست مجلس می‌کنم.‏

دکتر هدایتى- چند مقاوله‌نامه است؟

وزیرکار- در حدود سى مقاوله‌نامه است.

6- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر کشور

رئیس- آقاى وزیر کشور

وزیر کشور- چنان که خاطر محترم نمایندگان مسبوق است وظایف پلیس امروزه در دنیا مهم‌تر از وظایفى است که سابقه داشته و یک تعهدات بین‌المللى هم هست که بایستى پلیس یعنى افسران پلیس می‌توانند به آن وظایف خودشان (نریمان- مخصوصاً در توقیف روزنامه‌ها و جمع کردن جراید) نخیر براى حفظ امنیت و جلوگیرى از فساد و اطلاع عمومى افسران طرف احتیاج است بنابراین لایحه‌اى است تقدیم می‌کنم که سالى ده نفر افسران از جوان‌هاى تحصیلکرده براى آموزش به اروپا اعزام شوند.

نریمان- به شرطى که توقیف روزنامه‌ها را یاد نگیرند.

7- طرح و خاتمه مذاکره لایحه اجازه انتشار اسکناس دویست ریالى‏

رئیس- بعضى از آقایان پیشنهاد کرده‌اند که بودجه در دستور گذاشته شود ولى خود دولت راجع به لایحه نشر اسکناس دویست ریالى تقاضا کرده است که آن لایحه قبلاً در دستور گذاشته شود براى این که رفع احتیاج بشود یک عده اى هم پیشنهاد کرده اند که با فوریت باشد بنابراین این را تمام می‌کنیم بعد بودجه را مطرح می‌کنیم. حالا پیشنهاد قرائت می‌شود.

+++

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

طبق ماده 129 آئین‌نامه پیشنهاد می‌شود که لایحه نشر اسکناس‌هاى دویست ریالى به فوریت طرح شود.

معین‌زاده. اردلان. قبادیان. سرتیپ‌زاده. صفایى. مسعودى. بزرگ‌نیا. دکتر کاسمى. غضنفرى. ظفرى. جواد گنجه‌اى. افشار. ذوالفقارى. پیراسته. دکتر سیدامامى. صاحب‌جمع و در حدود سى نفر.

رئیس- فوریت این لایحه مطرح است آقاى صفایى موافقید؟

رئیس- آقاى نبوى.

نبوى- در جلسه گذشته مقام ریاست لایحه بودجه را جزو دستور قرار دادند مطابق یکى از مواد آئین‌نامه که گویا 138 است یا ماده دیگرى است وقتى که بودجه جزو دستور شد هیچ چیز دیگر نمی‌شود در دستور قرار بگیرد و لایحه بودجه هم قطعاً از این لایحه مهم‌تر است و می‌خواستم از آقایان وزرا گله کنم که هر روز یک لایحه‌اى می‌دهند که باعث تأخیر لایحه بودجه می‌شود و بعد هم بعضى از آقایان گفته‌اند در مجلس سنا که مجلس شوراى ملى بودجه را طرح نمی‌کند در حالی که مجلس شورا مدتى است مستعد براى طرح بودجه طرح بودجه است و فقط لوایحى که آقایان مى‌آورند و اصرار می‌کنند که فوریت دارد مانع طرح بودجه می‌شود بنابراین من از آقایان نمایندگان و هم از آقایان وزرا که در مجلس تشریف دارند استدعا می‌کنم که موافقت بفرمایند هم از آقایانى که امضا فرمودند که لایحه بودجه مطرح بشود و این لایحه بدون فوریت برود به کمیسیون چون اگر هم چند روز تأخیر بشود لایحه‌اى نیست که تولید اشکال کند. بعد از لایحه بودجه این لایحه را مطرح کنند.

رئیس- ماده 138 این است که هر وقت بودجه مطرح شد بودجه هنوز مطرح نشده مذاکره شده که جزو دستور باشد هر وقت مطرح شد آن وقت این طور عمل می‌شود و به علاوه براى تغییر دستور هر وقت 15 نفر از آقایان امضا کردند دستور تغییر می‌کند این سى تا امضا دارد. آقاى صفایى.

صفایى- مقدم بر لزوم فوریت باید در جواب آقاى نبوى عرض کنم که اصلاً لایحه بودجه هنوز جزو دستور قرار نگرفته است که آن برکنار رود و لایحه دیگرى قرار گیرد آن دستور آئین‌نامه براى بعد از طرح است. نه این که وقتى در دستور بیاید و اما فوریت لایحه باید بنده عرض کنم که بانک‌هاى امروز در مضیفه است زیرا قسمتى از اسکناس‌هاى موجود در اثر طول زمان فرسوده شده و به واسطه فرسودگى جمع‌آورى شده و سوزانده شده فعلاً آن مقدار اسکناس که بانک ملى مطابق باید در اختیار داشته ندارد به واسطه تمام شدن اسکناس و اخیراً مقدمات تهیه و طبع اسکناس فراهم شده و سفارش هم شده است و تا این برگردد شاید خوب یک سال طول بکشد. این اسکناس‌هاى دویست ریالى قبلاً هم طبع شده بوده و مبلغ زیادى هم هزینه‌اش شده بوده ولى چون دولت اجازه نشر از حیث رقم دویست ریالى نداشت از این جهت بانک ملى ناچار بوده که به وسیله وزارت دارایى اجازه بگیرد که به جاى آن اسکناس‌هایى که سوخته می‌شود این رقم دویست ریالى را در جریان بگذارند (صحیح است) این وقت زیادى هم نمی‌گیرد اجازه بفرمایید در ظرف بیست دقیقه این کار عملى می‌شود.

رئیس- رأى گرفته مى‌شود به فوریت این لایحه آقایانی که موافقند قیام کنند (عده‌اى برخاستند) تصویب شد لایحه قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

گزارش از کمیسیون اقتصاد ملى به مجلس شوراى ملى.

کمیسیون اقتصاد ملى با حضور آقاى شعاعى معاون وزارت دارایى لایحه شماره 39460 دولت را مربوط به جریان گذاشتن اسکناس‌هاى دویست ریالى به جاى اسکناس‌هاى فرسوده که از جریان خارج می‌شود مورد رسیدگى قرار داده و پس از توضیحاتى که از طرف معاون وزارت دارایى داده شد دایر بر این که تصویب این لایحه به هیچ‌وجه تأثیرى در میزان اسکناس‌هاى منتشره نداشته و فقط به جاى اسکناس‌هاى فرسوده به جریان گذاشته خواهد شد رأى به ماده واحده گرفته و عیناً تصویب و اینک گزارش آن را براى تأیید تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید.

ماده واحده- بانک ملى ایران مجاز است به جاى اسکناس‌هایی که توسط هیئت نظارت اندوخته اسکناس باطل و نابود می‌شود اسکناس دویست ریالى نیز به جریان بگذارد بدون این که میزان فعلى اسکنا‌س منتشره افزایش یابد.

مخبر کمیسیون اقتصاد ملى شهاب خسروانى‏

گزارش از کمیسیون دارایى به مجلس‏

شوراى ملى‏

کمیسیون قوانین دارایى لایحه دولت مربوط به انتشار اسکناس‌هاى دویست ریالى را به جاى اسکناس‌هاى باطله که توسط هیئت نظارت اندوخته اسکناس نابود می‌شود مورد رسیدگى و مطالعه قرار داده در نتیجه لایحه دولت عیناً تصویب و اینک گزارش آن را تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید مخبر کمیسیون دارایى- حسن مکرم‏

رئیس- آقاى فرهودى.

فرهودى- اسباب تعجب آقاى معاون وزارت دارایى است که بنده با اسکناس بیست تومانى ایشان مخالفت مى‌کنم لیکن ما در قانونگذارى باید یک اصول و قواعدى توجه کنیم بعد قوانینى که به ما پیشنهاد می‌شود تصویب بکنیم این لایحه‌اى که به مجلس آورده‌اند مربوط می‌شود به یک اصلى و آن اصل عبارت است از اصل احترام قوانین این که در قانون اساسى براى مجلس شوراى ملى و قوه مقننه دو وظیفه قائل شده‌اند یکى وظیفه وضع قانون یکى وظیفه نظارت در اجراى قانون این براى این است که قوانین به قوت خودش باقى بماند احترامش حفظ شود احترام قانون هم البته تنها با این نیست که قوه مقننه سعى بکند آن قانون را اجرا کند احترام به قانون بایستى که جزو عقیده و ایمان و افکار مردم باشد یعنى قوانین طورى باید وضع شود که احتیاجات اکثریت جامعه را معتقد بکند به خودش وقتى که اکثریت جامعه معتقد به آن قانون شد طبیعى است که خودش به آن قانون احترام می‌گذارد منتها سر‌مشق این احترام بایستى مجلس و دولت باشند و الا اگر قوانینى وضع بشود و احترام به آن قوانین از طرف مجلس یا از طرف دولت نشود طبیعى است که این بى‌احترامى به قانون به مردم هم سرایت خواهد کرد یکى از قوانین نادرى که در این مملکت وضع شد و همه مردم به آن قانون گرویدند و همه احترام آن قانون را حفظ کردند قانون 22 اسفند 1310 است راجع به نشر اسکناس آقایان می‌دانند تا سال 1308 اسکناس بانک شاهنشاهى در ایران رایج بود و مردم ناراضى بودند از این و خوشدل از این که یک مؤسسه خارجى اسکناس در ایران منتشر کند یکى از اصلاحات اساسى و عظیمى‌ که شد این بود که این حق از یک مؤسسه خارجى گرفته شد و به یک مؤسسه ملى و مملکتى که بانک ملى ایران باشد داده شد و بعد یک قانونى هم وضع شد که بانک ملى ایران در تحت چه اصول و شرایط بایستى اسکناس چاپ و منتشر کند به نظر مى‌آید روزهاى اولى که اسکناس بانک ملى منتشر می‌شد چون کم در دسترس مردم بود صرف می‌گرفتند یعنى 11 ریال می‌دادند یک تومان و دهشاهى می‌دادند یک اسکناس ده ریالى می‌گرفتند از ذوق این که آن اسکناس بانک خودشان را بگیرند و مصرف کنند پس این قانون نشر اسکناس یکى از قوانینى بود که بحث و مطالعه کافى از نظر پشتوانه از نظر انواع اسکناس از نظر نظارت در نشر اسکناس‌هاى منتشره درش شده بود و مردم به این قانون گرویدند و به همین دلیل هم به محض این که اسکناس بانک ملى نشر شد مردم پول‌هاى کهنه خودشان را بردند دادند و این اسکناس را گرفتند پس یک همچو قانونى را که عرض کردم از قوانین نادرى است که مطابق ذوق و احتیاجات و افکار این مردم وضع شده و مردم هم محترم شمرده‌اند حق این بود که از طرف بانک ملى و دولت هم بالسویه محترم شمرده می‌شد. در ماده پنجم این قانون نوشته است راجع به نوع اسکناس‌ها و نوع اسکناس‌ها را معین کرده است در ماده 5 قانون اسفند 1310 نوع این اسکناس‌ها 5 ریالى و 10 ریالى و 20 ریالى و 50 ریالى و 100 ریالى و 500 ریالى و 1000 ریالى است و به هیچ‌وجه من‌الوجوه اسمى از اسکناس 200 ریالى در این ماده 5 نیست حالا می‌شنویم که اسکناس 200 ریالى چاپ شده آقاى صفایى هم که ناظر منتخب مجلس شوراى ملى هستند در هیئت نظارت اسکناس در بیانى که اینجا فرمودند تصدیق فرمودند که این اسکناس دویست ریالى چاپ شده است بنده می‌خواهم عرض کنم که چاپ این اسکناس به چه مجوزى بوده است آن کسى که این را چاپ کرده آیا قانون نشر اسکناس را خوانده یا نخوانده اگر نخوانده کسى که متصدى اجراى یک قانونى است چرا نباید این قانون را بخواند اگر خوانده و خواسته اسکناس چاپ بکند چرا بکند چرا از آن انواعى که قانون اجازه داده چاپ نکرده صد ریالى چاپ نکرده پنجاه ریالى چاپ نکرده ده ریالى چاپ نکرده چاپ اسکناس 200 ریالى شاید فى‌نفسه اهمیت نداشته باشد براى مردم چه تأثیرى دارد این عمل حکایت از تجاوز به قانون می‌کند این کارى که شده است حکایت از هتک حرمت قانون می‌کند بنده یک قدرى دقت کردم که چرا این کار شده در دوسال پیش یک فکرى پیدا شد در دولت وقت پیدا شد در اولیاى بانک پیدا شد که

+++

باید اساساً مقدار انتشار اسکناس منتشر می‌شود اسکناس به جریان بیندازند این فکر برای‌شان پیدا شد دلایل هم داشتند بنده وارد دلایلش نمی‌شوم پیش از این که بیایند و از مجلس شورای ملی اجازة انجام این عقیده و فکر خودشان را بگیرند اسکناس را رفته‌اند چاپ کرده‌اند و آقایان هم می‌دانند که چاپ اسکناس یک کار ساده و کم‌خرجی نیست چاپ اسکناس هم یک کار مشکلی است هم یک کار خیلی پرخرجی آمدند اجازه نگرفته قانون وضع نشده مقدار زیادی اسکناس چاپ کردند و بعد لایحه‌ای به مجلس 15 آوردند که اجازة‌ نشر آن اسکناس را بگیرند در مجلس 15 مردمان ملت‌خواه وطن‌دوستی بودند و جلوی این فکر را گرفتند و آن لایحه را نگذاشتند تصویب بشود حتی تقدیم آن لایحه باعث این شد که صدی سه، صدی بیست به قیمت زندگی افزوده شد (صحیح است) و اگر که تصویب می‌شد و اجرا می‌شد قطعی بود که قیمت زندگی بالاتر می‌رفت، حالا این لایحه یکی از آثار آن عمل خلاف قانونی است که شده، بنده عرض کردم هیچ تفاوتی نه برای من می‌کند، نه برای مردم بلکه برای اسکناس دویست ریالی، دو اسکناس صد ریالی مصرف‌کننده و یا به جای اسکناس صد ریالی یک دویست ریالی خارج کنند اما تصویب این لایحه را از طرف مجلس شورای ملی دلیل این شاید بگیرند که خدای‌نکرده مجلس شورای ملی به این افکاری که تجاوز به اجرای قانون بوده بخواهد ترتیب اثر بدهد بنده عرض می‌کنم که حالا که آمده‌اید و ما را در مقابل یک امر انجام شده‌ای قرار داده‌اند، البته این اسکناس‌های دویست ریالی که تقصیری نکرده‌اند چاپ شده‌اند و آنجا هستند اقلاً این مجلس تصمیم بگیرد یک ترتیبی را تصویب بکند که بعدها این نوع افکار روی ندهد، یعنی نروند و برخلاف قانون کاری بکنند و بعد نیایند مجوز قانونی بخواهند قصد بنده این بود که ما سعی بکنیم احترام کلیه قوانین مخصوصاً قوانینی که به زندگانی مردم مربوط است، حفظ بکنیم و این نوع تخطیات به قانون و این نوع طغیان‌های روحی که نسبت به قانون پیدا می‌شود اجازه ندهیم.

رئیس- آقای صفاتی موافقید؟

صفاتی- بلی.

رئیس- بفرمایید.

صفاتی- بیاناتی که جناب آقای فرهودی راجع به اهمیت اسکناس و بانک ملی فرمودند مورد تصدیق همه است ولی یک موضوعی بود که ایشان خیال می‌کنم که مورد توجه‌شان واقع نشد،‌ اولاً اسکناس‌ها موقعی چاپ شده است که در حدود اختیار هیئت نظارت بوده است (فرهودی- اسکانس دویست ریالی؟) اجازه بدهید همیشه اجازه میزان نشر اسکناس با مجلس شورای ملی بوده ولی پس از واقعه شهریور به واسطه ورود ارتش متفقین، احتیاج به مقدار زیادی یا زیادتری اسکناس شد که برای هر موقع آوردن لایحه دچار زحمت می‌گردد لذا در سال 1321 خیال می‌کنم، قانونی از مجلس شورای ملی گذشت که به هیئت نظارت بانک ملی اجازه داد که هر مقداری که اسکناس مورد احتیاج است تهیه کند و نشر کند (فرهودی- از همان اسکناس‌های سابق) نخیر مطلق بود در حال اطلاق اختیار داده شد به هیئت اندوخته اسکناس که به مقدار لازم هر موقعی که بانک و دولت تقاضا کرد در جریان بگذارد این اسکناس‌های دویست ریالی در آن موقعی که هیئت اندوخته اسکناس دارای اختیار نشر اسکناس هم بود به موجب آن اختیار قانونی اقدام به طبع این کرد و اگر آن قانون لغو نشده بود، امروز ما احتیاجی به تصویب آن قانون نداشتیم ولی در دوره 15 آن قانون لغو شد و اجازه نشر اسکناس را از هیئت نظارت گرفته و باز برگشت به خود مجلس شورای ملی از این جهت چون هیئت اندوخته اسکناس دیگر اجازه نشر مطلق نداشت و از طرفی ماده 5 که اشاره فرمودید انواع اسکناس‌ها را محصور و معین در پنج ریالی و ده ریالی و بیست ریالی و پنجاه ریالی الی آخر کرده بود و این ارقام دویست ریالی جزء ارقام مجاز نبود این بود که این موقع که احتیاج پیدا کرده بودیم و از طرفی مبالغ زیادی هزینة طبع این شده بود که اگر کنار می‌گذاشتیم اولاً کار کند می‌شد در ثانی بی‌جهت مبلغی به بانک زیان وارد می‌آمد پس بنابراین این اجازه خواسته شده چون طبع این در موقعی بوده که هیئت نظارت اندوخته اسکناس اختیار داشته و اجازه امروز برای این است که آن اختیار لغو شده البته رعایت احترام قوانین قطعی است و تصور نمی‌کنم که بانک ملی قصوری کرده باشد و جای ایرادی نیست و چون کار امروز لنگ است یعنی مقدار اسکناس‌هایی که باید به عوض اسکناس‌های سوخته شده بدهیم تمام شده ماه قبل از طرف بانک سفارش اسکناس‌هایی طبق همان ماده پنج داده شده بود و تا رسیدن آنها شاید یک سال وقت می‌خواست و کار اقتصادی هم قطعاً اگر اسکناس به مقداری که بانک احتیاج دارد در جریان گذاشته نشود لنگ می‌شود بالاضطرار این اختیار و اجازه خواسته شد و قطعاً آقایان موافقت خواهند فرمود چون به هیچ کجا زیانی وارد نشده و به مقدار اسکناس مجاز هم اضافه نمی‌شود (صحیح است)

رئیس- پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم به کفایت مذاکرات رأی گرفته شود. نبوی

رئیس- آقای حاذقی هم در این موضوع پیشنهادی داده‌اند، آقای نبوی.

نبوی- همه آقایان فرمودند که این موضوع مذاکرات زیادی ندارد و اصل موضوع را هم جناب آقای صفاتی توضیح دادند و مخالفت هم شد و موضوعی هم که روشن نباشد نیست، بنابراین استدعا می‌کنم رأی به کفایت مذاکرات گرفته شود (صحیح است).

رئیس- آقای رضوی مخالفید؟ بفرمایید.

رضوی- علت مخالفت بنده با کفایت مذاکرات این است که در هر قانونی بحث و مطالعه بیشتر بشود البته افکار روشن‌تر می‌شود و برای رأی واقعاً انسان آماده‌تر است. همچنان که در همین لایحه اولی هم که مطرح شده بود یک مقدار از این مطالب و اطلاعاتی که الان به عرض آقایان رسید، نرسیده بود و آقایان وارد نمی‌شدند و اما یک نکته‌ای که بنده اصرار داشتم که امروز مذاکره شود یک مطلبی بود که تصور می‌کنم تذکر آن بسیار لازم باشد و آن این است که به طور کلی درشتی و بزرگی مقدار و قیمت اسکناس برای ممالکی مثل مملکت ما مضر است به این معنی که قاطبه مردم، اکثریت مردم فقیر و بیچاره هستند و اینها از افرادی نیستند که اسکناس‌های درشت برای آنها روزانه مصرف داشته باشد و هر چه بنا بشود اسکناس‌های خرد وقتی به اصطلاح پول سیاه، پول کوچک از قبیل ده شاهی و اینها باشد برای مصرف طبقاتی لازم‌تر و مفیدتر است (صحیح است) و حالا بنده می‌شنوم به این که بانک مقداری از این اسکناس‌های 5 ریالی و 10 ریالی و 20 ریالی را به واسطه فرسودگی از جریان خارج کرده، سوزانده و بعد به جای آنها می‌خواهد اسکناس‌های دویست ریالی بگذارد، خود این عمل به خودی خود به عقیده بنده یک تضییقی در زندگانی مردم فراهم می‌کند، از این جهت بنده می‌خواستم عرض کنم که هر فکری و اقدامی بانک می‌تواند بکند باید بکند و کاری بکند که اسکناس بیشتر به نفع طبقات پایین و فقرا و ضعفا در جریان بیفتد از صد ریال به بالا روی‌هم‌رفته به درد یک طبقه خیلی کمی در مملکت می‌‌خورد. مطلب دیگری که باز قابل توجه است و در ضمن گذشتن این قانون باید مورد توجه بانک یعنی مقامات بانک ملی قرار بگیرد این است که این اسکناس‌های اخیر به طور کلی از حیث قطع چیز بسیار نامناسبی بود، زیرا اسکناس‌هایی که سابق منتشر می‌شد، خوب از حیث شکل و جنس و سایر خصوصیاتی از برای تمام طبقات، دانا و نادان خودش یک مشخصاتی داشت و از این جهت اسباب ناراحتی فراهم نمی‌کرد، و اسکناس‌های اخیر غالباً با همدیگر اشتباه می‌شود و بسیار من دیدم که یک اشخاص بی‌سواد و کم‌سواد اسکناس صد ریالی را با اسکناس هزار ریالی، به اصطلاح صد تومانی اشتباه کرده‌اند، از این جهت یک اذیت و آزاری به طبقات سوم این مملکت وارد می‌شود هر چه بنا بشود کارها از برای اینها ایجاد سهولت بکند بهتر است، به این مناسبت بنده معتقدم حالا که بانک در صدد تجدید چاپ اسکناس‌های در جریان است فکری هم برای این موضوع بکند که این نقیصه هم مرتفع بشود و هم اسکناس خورد در دست‌ها باشد و هم این اشتباهات بعد از این صورت وقوع پیدا نکند.

رئیس- آقای معاون وزارت دارایی

معاون وزارت دارایی- به قدر کافی صحبت شده و آقایان اطلاع حاصل فرموده‌اند، علت این هم که این لایحه طرح شد، جناب آقای صفایی به طور کامل توضیح داده‌اند، بنده اینجا راجع به بیانات جناب آقای صدرزاده می‌خواستم عرض کنم، یکی این بود که ایشان فرمودند اسکناس دویست ریالی برای طبقات ... (عده‌ای از نمایندگان- آقای رضوی فرمودند) آقای رضوی، خیلی معذرت می‌خواهم که اسکناس دویست ریالی برای طبقات پایین چیز مفیدی نیست. البته وقتی هزینه زندگی را در نظر بگیریم و ببینیم که قیمت اشیاء چقدر بالاتر رفته، اسکناس دویست ریالی چیز خیلی مهمی نخواهد بود، الان ملاحظه بفرمایید که اسکناس‌های پانصد ریالی یک جریان کاملی دارد و در دسترس همه کس هست، و یک مطلبی را که باید آقایان توجه بفرمایند این است که اسکناس دویست ریالی کار اسکناس صد ریالی را هم انجام می‌دهد. یعنی برای رفع حاجت به جای دو تا اسکناس صد ریالی یک اسکناس دویست ریالی مصرف می‌شود و در نتیجه خرج و هزینه چاپ آن کمتر خواهد بود راجع به قطع اسکناس فرمودند که قطع اسکناس‌ها هم

+++

بزرگتر بود در سابق و بعد کوچک‌تر شده، البته این یک موضوع‏

نظرى است ولى قطع اسکناس هر چه بزرگتر باشد زودتر خراب می‌شود و این خرابى موجب ضرر بانک است. براى این که هى باید عوض بکند و اسکناس جدید بدهد موضوع تشابه رنگ موضوعى است که قبلاً هم این گله و شکایت شده بود و بنده هم به مقامات مربوطه تذکر می‌دهم که این را مطالعه بکنند و فکرى براى مردم بکنند. موضوع پول سیاه و پول خرد در جریان است و براى پول‌هاى کوچک‌تر هم الان دارند فکرى می‌کنند کم کم در جریان می‌افتند و به هم رفته این موضوع اسکناس دویست ریالى این یک چیزى است که اسباب وحشت جناب آقاى فرهودى شده بود و تصور فرموده بودند ارتباطى با آن لایحه پس گرفته دارد این اسکناس فقط به جاى آن اسکناس داده خواهد شد که باطل شده و سوخته شده و این اسکناس‌ها به جاى آنها مصرف می‌شود و به هیچ‌وجه به نشر اسکناس و حجم اسکناس اضافه نخواهد کرد (اردلان- صحیح است) اینجا از فرصت استفاده می‌کنم و راجع به قسمتى از تذکرات آقاى صدرزاده یکى دو مطلب را به عرض می‌رسانم. راجع به مسأله پنبه این را بنده به استحضار دولت می‌رسانم مطالعه بفرمایند که توجه به مصرف داخلى بشود که محفوظ و تأمین بشود و یکى هم موضوع بازرسى سازمان برنامه را به معرض خواهم رساند، راجع به راه اهواز- شیراز و افتتاح کارخانه‌جات شیراز هم مطلب را به معرض دولت می‌رسانم (عرب‌شیبانى- مکرر به عرض دولت رسیده)

رئیس- رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهادات قرائت می‌شود آقاى کشاورزصدر

جناب آقاى رئیس محترم مجلس شوراى ملى پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده اضافه شود تبصره: بانک ملى مکلف است از تاریخ تصویب این قانون در حدود سرمایه‌اى که دارد اعتبار شعبات شهرستان‌ها و نمایندگی‌هاى آن بیفزاید که از این راه در امور بازر گانى و اقتصادى نقاط خارج از مرکز گشایشى حاصل شود.

رئیس- این مربوط به لایحه دولت نمی‌شود.

اردلان- وارد نیست آقاى رئیس.

کشاورزصدر- چرا قربان بنده در حدود سرمایه‌هایى که دارد پیشنهاد کردم اگر اجازه بفرمایند مطرح می‌شود.

رئیس- وارد نیست پیشنهاد دیگر قرائت مى‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

دولت مکلف است از تاریخ تصویب این قانون منتها در ظرف مدت یک ماه مسکوکات نیکل و مس طبق قوانین موجود در دسترس عموم بگذارد. دکتر معظمى.

رئیس- آقاى دکتر معظمى بفرمایید.

اردلان- این هم مربوط نیست.

کشاورزصدر- آقاى رئیس پیشنهادبنده وارد نیست از ایشان وارد است.

رئیس- اولاً شما توجه کنید این مربوط با انتشار پول است راجع به اسکناس دویست ریالى یا به عکس شما مى‌گویید بانک ملى تشکیلاتى در شهرستان‌ها بدهد این مربوط نیست.

دکترمعظمى- بنده توضیح زیادى ندارم قوانین مختلفى ما راجع به پول خود داریم که تعیین کرده است که پول خردى که در دسترسى مردم باشد به چه ترتیب باشد 1308 است و در 1310 است و 1313 منتها مدتى است که ضرابخانه آنها را ضبط کرده است معمولاً کار براى فقر بسیار سخت شده امروز باید زیاد بشود بنابراین همان ده شاهى همان یک شاهى هم لازم است و بنابراین این تبصره را من گفتم که مطابق قوانین موجود که قوانین سابق را هم به هم نزند منتها دولت را مکلف کرده که پول خرد را در دسترسى مردم بگذارد این یک قسمت، یک قسمت هم می‌خواستم از این موفقیت استفاده بکنم یک تلگرافى در شهرستان‌ها مرتباً می‌رسد که تنباکو را وزارت دارایى قیمتش را معین نکرده است همین طور مانده است در این خصوص تقاضا می‌کنم توجهى بفرمایید که رعایا از این مضیقه راحت شوند.

رئیس- آقاى نورالدین امامى.

نورالدین امامى- جناب آقاى دکتر معظمى استدعا می‌کنم توجه بفرمایید به عرض بنده، بنده اولاً با این لایحه که امروز طرح بشود مخالف بودم به این معنى که ما اسکناس بیست تومانى یا دویست ریالى اگر فردا صبح نداشته باشیم چیزى از ما تضییع نشده و از بین نرفته و چیزى کم نکرده‌ایم، حالا فرمودند که آقایان که توضیح دادند که بانک ملى اسکناس‌هاى کهنه را جمع‌آورى کرده و سوزانده است، مردم در مضیقه هستند این عمل بشود بنده مکرر در پشت این تربیون عرض کردم که یکى از گرفتارى‌هاى بزرگ ملت ایران زیادى قوانین است، جناب آقاى دکتر معظمى پیشنهاد کردند که در حدود قوانین مقرره یعنى ما قانون داریم براى این کار و عمل بکنید پدر من، ما چند تا قانون راجع به پول نیکل و مس وضع کردیم اینجا هست پر است آن کتابچه‌ها از قوانین ولى عمل نمى‌کنیم فایده‌اش چیست؟ قانون اندر قانون را که به تصویب برسانیم تأثیرش چیست؟ قانون را اجرا بکنید و الا هى پیشنهاد اینجا مى‌آید که آقا فلان قانون را اجرا بکنید فایده‌اش چیست؟ چندین جلد از قوانین از اول دوره مشروطیت تا حالا تصویب کردیم دیدیم روى هم ما این قدر داریم که اصلاً حافظه یک فردى قادر نیست که اینها را در نظر داشته باشد، هى قانون گذراندیم، تبصره اضافه کردیم، مواد را اصلاح کردیم، ما باید وادار کنیم دولت‌ها را که قانون را اجرا بکنند این است که از این پیشنهادات که اسکناس‌هاى دویست ریالى مى‌خواهد منتشر کند هشت تا پیشنهاد شده که بانک ملى به کجا برنامه بدهد بانک ملى یک مقرراتى دارد در حدود اعتبارش در حدود مقرراتش خواهد داد هر کسى هم هر کجا بیش‌تر معامله بکند بانک ملى منفعت می‌برد این به ضرر بانک ملى نیست، هى ما پیشنهاد بدهیم، وقت مجلس و وقت مملکت را تلف بکنیم فایده ندارد ما باید وادار کنیم دولت قانون را اجرا کند قانون بیست سال هم اجرا نشده باشد به قوه خودش باقی است باید اجرا شود.

رئیس- آقاى معاون وزارت دارایى.

معاون وزارت دارایى- راجع به پیشنهاد جناب آقاى دکتر معظمى پول خرد قبلاً از مس درست می‌شد و بعد هم آوردند از یک آلیاژ دیگرى درست کردند زرد رنگ در جریان دیده شد که قیمت فلز بیش از قیمت اسمیش است و با این مناسبت قاچاق مى‌شود و خارج مى‌شود و می‌برند بنده اطلاع دارم الان مشغولند که فلزى، یک ترکیبى درست مى‌کنند که داراى چند خاصیت باشد، اولاً زنگ نزند و سیاه نشود یک این زنگ‌زدگى و سیاهى موجب ناخوشى و کسالت مى‌شود و ثانیاً جنسى باشد که گران‌تر از قیمت اسمیش نباشد که اسباب خارج شدن از دست مردم بشود اینها شده است و در جریان است و نظر آقاى دکتر معظمى تأمین خواهد شد اما بنده چون نمى‌دانم که این در ظرف یک ماه یا دو ماه یا بیش‌تر حاضر مى‌شود این را اطلاع دارم که جزئیاتى یک اسباب‌هایى کسر است که باید این را از خارج بیاورند نمى‌دانم در ظرف چه مدت خواهد رسید ولى مسلماً اطمینان می‌دهم به جناب آقاى دکتر که این موضوع صورت خواهد گرفت و به زودى و بدون این که این قانون را تأیید بکنند به زودى به جریان خواهد افتاد و این پول خرد جدید به بازار خواهد آمد و از جنابعالى تقاضا دارم که پیشنهاد خودتان را پس بگیرند.

دکتر معظمى- با تذکرات اصولى آقاى امامى و بیاناتى که آقاى شعاعى معاون وزارت دارایى فرمودند بنده پس می‌گیرم به انتظار آن که زودتر این اقدام بشود.

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم از اسکناس‌هاى نوبر اعتبارات شعبات و نمایندگى‌هاى ولایات افزوده شود. کشاورزصدر.

رئیس- آقاى کشاورزصدر.

کشاورزصدر- بنده پیشنهادى که کردم این نبود که بانک را به زحمت بیندازم یا پیشنهاد خرج باشد و یا پیشنهاد اضافه‌اى بخواهیم در اختیار بانک بگذاریم این نبود عموم آقایان اطلاع دارند که حالا که می‌گویند جمعیت تهران زیاد شده است یک میلیون نفر جمعیت تهران است و 19 میلیون جمعیت شهرستان‌ها و ولایات و اگر آقایان در خاطر داشته باشند در 15 سال پیش از این جمعیت تهران بیش از سیصد هزار نفر نبود و به تدریج هم تمام امتیازات را براى سکونت در تهران قائل شدند، تا جمعیت به یک میلیون رسید و اگر به این ترتیب ما پیش برویم با آقایان اطمینان می‌دهم که آن بقیه مردم که خرج سفرى داشته باشند می‌آیند به جمعیت تهران اضافه مى‌شود و باقى گرسنه‌ها و لخت و عورها هم در این بنا در جنوب و خارج از مرکز می‌میرند (صحیح است) علتش عدم عنایت دولت به مردم خارج است و علتش امتیاز قائل شدن در تهران است من براى آقایان ثابت مى‌کنم که یک نفر شخص و یا یک شرکتى که در تهران تشکیل می‌شود و اعتبارى از بانک ملى می‌گیرد برابر سرمایه چند شعبه چندین شهرستان است (صحیح است) این که انصاف نیست اگر تا جر قزوینى بداند که آنجا اعتبار موجود دارد و بانک ملى بهش می‌دهد! این عرض ندارد که

+++

این ماهی هزار تومان کرایه خانه بدهد و ماهی دوهزار تومان کرایه تجارتخانه و امثال آنها می‌دهد این برای این است که اگر بماند در تهران بهش اعتبار می‌دهند و اگر در ولایات باشد اعتبار نمی‌دهند، بنده تقاضایم این بود که از این اسکناس دویست ریالی که چاپ می‌شود برای این که وارد تشخیص شود این پینشهاد را کردم و از سرمایه موجودی که بانک ملی دارد بعد از این از اعتبارات تهران جلویش را بگیرد و اضافه کند به اعتبارات نمایندگی‌ها در درجه اول و شعبات شهرستان‌ها در درجه دوم، تا به این وسیله گشایشی در وضع تجار و امور اقتصادی شهرستان‌ها و بخش‌ها حاصل شود و مردم وسیل جمعیت به طرف تهران نیاید و بعداً هم نتوانیم جلوش را بگیریم حالا آقایان می‌خواهید رأی بدهید می‌خواهید رأی ندهید، من وظیفه‌ام بود گفتم.

رئیس- آقای کشاورز صدر می‌خواهید رأی گرفته شود؟

کشاورز صدر- بلی، من مقدار هم معین نکردم.

رئیس- چون یک چیز مبهمی است چطور می‌شود رأی گرفت؟ آقای اردلان

اردلان- نمانده محترم آقای کشاورز صدر پیشنهاد فرمودند که از این اسکناس بر اعتبارات اضافه شود در صورتی که این اسکناس جدید دوست ریالی به هیچ‌وجه به میزان اسکناس ما نمی‌افزاید به این جهت من از جناب آقای کشاورز صدر که پیشنهاد فرمودند که اعتبارات اضافه شود (کشاورزصدر- نه این را نگفتم) این پیشنهادی است که فرمودند در صورتی که این اسکناس‌های نو به میزان جمع اسکناس به هیچ‌وجه یک قران اضافه نمی‌کند یک اسکناس است فرسوده شده به هیئت نظارت اندوخته اسکناس که بنده افتخار عضویتش را دارم تحویل می‌دهند و با کمال دقت آنها را اول می‌بینیم و بعد هم آنها را در کوره می‌ریزیم و می‌سوزانیم و در موقعی که گزارش سالیانه را بنده عرض می‌کردم عرض کردم که ما با کمال دقت وظیفه‌مان را انجام می‌دهیم و تا آخرین برگ اسکناس خاکستر نشود جلسه را ترک نمی‌کنیم وقتی که خاکستر شد آن وقت صورت‌مجلس را امضا می‌کنیم، در مقابل آن اسکناس ما اسکناس نو دویست ریالی می‌دهیم، بنابراین بر میزان اسکناس به هیچ‌وجه اضافه نمی‌شود که اعتبار اضافی بدهند، بنابراین اگر اسکناس مبلغی اضافه می‌شد، شاید ممکن بود، این پیشنهاد مورد توجه واقع بشود ولی یک اسکناس کهنه‌ای از مردم گرفته می‌شود و سوخته می‌شود و جایش یک اسکناس نوی داده می‌شود در این صورت به میزان اسکناس اضافه نمی‌شود که اعتباری به کسی بدهد بانک ملی ایران بنده خودم 12 سال در این بانک کار می‌کردم اعتبار هم به تجار نمی‌شود همین طوری داد سرمایه تجار را نگاه می‌کنند مال‌التجاره‌اش را نگاه می‌کنند و داد و ستدش را نگاه می‌کنند آن وقت یک اعتباری به او می‌دهند. و بانک ملی ایران نمی‌تواند که علی‌العمی فوراً هر کس یک اعتباری بخواهد به او بدهد بانک ملی ایران یک مقرراتی دارد و یک هیئت مدیره دارد و روی موازین صحیحی اعتبار به تجار داده می‌شود نمی‌شود که هر تاجری که هر قدر تقاضا کرد آن قدر به او اعتبار بدهند بنابراین بنده تمنا می‌کنم که پیشنهادشان را مسترد بکنند.

رئیس- قصد ایشان این است که اعتبار اضافی به نمایندگی‌های بانک داده شود که یک گشایشی برای شهرستان‌ها پیدا بشود نه این که اسکناس زیادتر طبع بکنند، آقای معاون وزارت دارایی بفرمایید.

معاون وزارت دارایی- جناب آقای اردلان با سابقه‌ای که در خدمات بانکی دارند توضیح دادند که کار بانک برای اعتبار دادن به اشخاص روی یک شرایط و مقرراتی است همان طور که فرمودند روی سرمایه تاجر و روی کار وضع کار او و سرمایة عمومی زندگی او اعتبار می‌دهند و همة آنها دخالت دارد و همان طور که فرمودند این مسئله اعتبار را با مسئله اسکناس نباید مخلوط کنند اما چون الان یکی از سیاست‌های دولت یعنی یک سیاست اصلی که دولت دارد برگردانیدن تجار و مردم است به محل‌های خودشان البته همه اینها در نظر خواهد آمد و به بانک هم بنده تذکر خواهم داد که حتی‌الامکان در صورت ضرورت به اعتبارات‌شان اضافه بکنند بنابراین استدعا می‌کنم که جنابعالی از پیشنهادتان صرف‌نظر بفرمایید و حالا راجع به موضوع بهای تنباکو که جناب آقای دکتر فرمودند این را بنده می‌بینم اگر تعیین نشده که در ظرف همین هفته یعنی چهارشنبه و پنجشنبه این هفته ابلاغ خواهد شد.

کشاورز صدر- با این توضیحی که دادند بنده پس گرفتم.

رئیس- پیشنهاد دیگری قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملی- اینجانب پیشنهاد می‌کنم که در قانون قید شود که بانک ملی و دولت مکلف است کلیه اسکناس‌ها را که در جریان گذارده طبق معمول بانکی رسیدگی و آنچه از جریان و از دست مردم خارج شده در مدتی معین حساب نموده و آنچه از بین رفته است حساب نموده بابت قروض دولت به بانک ملی احتساب و از قرض دولت بکاهد.

شوشتری

رئیس- آقای شوشتری

شوشتری- بسم الله الرحمن الرحیم با این که بنده عادت ندارم در موضوعی که وارد نیستم و تخصص ندارم مذاکره کنم ولی در این موضوع از تجار و از خود اولیاء بانک و مردم شنیده‌ام و همین طور هم هست که دولت یک قرض سنگینی به بانک ملی پیدا کرده است و این قرض برخلاف موازین روی مرابحه هر سال روی هم می‌رود و دولت یک فکر اساسی نکرده که خود را از زیر بار قرض بیرون آورند و به صورت عادی دربیاورند که در معاملات هم دست بانک بیشتر باز باشد و هم دست مردم و دولت هم ورشکست نشود که بالنتیجه بانک ورشکست نشود در دنیا شنیده‌ام که هر چند سال یک مرتبه اسکناس‌ها را حساب می‌کنند زیرا عده‌ای از مردم عادت دارند اسکناس‌های بزرگ را می‌روند می‌گیرند جمع می‌کنند دفن می‌کنند یا می‌میرند یا می‌برند در ممالک خارج از حیز انتفاع می‌افتد به کلی از اصل این میزان اسکناسی که دولت در نظر گرفته خارج شده هم بازار اقتصادی با اشکال و دچار مخمصه می‌شود و هم این که نمی‌داند تکلیف چه چیز است ولی آنچه تحقیق کردم این اسکناس‌ها در حدود بین هفتاد و پنج‌میلیون تا هشتاد و پنج‌میلیون تومان است این میزان اگر این را حساب بکنند اولاً‌ این اسکناس با توضیحاتی که جناب آقای صفاتی دادند و آقایان دادند این اسکناس دویست ریالی را به جای آن هشتاد میلیون تومان اسکناسی که از جریان خارج شده باشد تکافوی بازار اقتصادی را نمی‌کند بنا علیهذا همان طوری که یک عده‌ای عقیده دارند که کارخانه‌های صنعتی و غیره را به بانک بابت قروض دولت بدهند این یک رقم بزرگی است یک قلم بزرگی است حساب بکنند که در این موقع از قرض دولت خارج کنند و از این عمل حرام ربح دادن هم خارج بشود و آن وقت بفهمند واقعاً طبق آن ماده 5 که آقای فرهودی فرمودند اسکناس به میزان واقعی در جریان و در دست مردم هست یا نیست از این جهت این پیشنهاد را کردم برای این که بار سنگین قرض دولت را کم بکنم و دولت را متوجه به این معنی بکنم.

رئیس- آقای معاون وزارت دارایی

شعاعی (معاون وزارت دارایی)- جناب آقای شوشتری که فرمودند بنده اطلاع ندارم معلوم شد که شم اقتصادی‌شان خیلی قوی است و خیلی هم خوب صحبت فرمودند همان طور که فرمودند وقتی مدتی از نشر اسکناس می‌گذرد و مخصوصاً یک حوادث فوق‌العاده‌ای هم اتفاق می‌افتد می‌آیند یک مقدار از اسکناس یا یک نوعی از اسکناس یا یک امیسیون مخصوصی را از جریان خارج می‌کنند در مملکت ما که قریب 19 سال است که این اسکناس در جریان است این عمل ضرورت کلی دارد ولی توجه بفرمایید این ملازمه دارد با یک مطلب دیگر آن مطلب این است که بگویند تا یک زمان معین این اسکناس از ارزش خواهد افتاد یعنی گفته شود که فرض بفرمایید فلان نوع از اسکناس یا فلان چاپ اسکناس تا فلان تاریخ قابل تبدیل است و بعد از آن تاریخ ارزشی ندارد (صحیح است) این یک موضوع علیحده‌ای است که لایحه‌ای جداگانه می‌خواهد و دولت در نظر دارد که این لایحه را تنظیم بکند منتهی چون این قانون اسکناس 200 ریالی باید بگذرد و از جهت اسکناس دست دولت باز باشد این لایحه را فعلاً تقدیم نموده و آن لایحه بعداً تقدیم می‌شود و فعلاً استدعا می‌کنم مسترد بفرمایید آن لایحه خواهد آمد.

شوشتری- با توضیحی که دادند نظر بنده چون تأمین می‌شود اگر لایحه را بیاورند و قرض دولت کاهش پیدا بکند پس می‌گیریم (احسنت).

رئیس- یک پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس شورای ملی

پیشنهاد می‌کنم پس از کلمه بگذارد ماده واحده خاتمه یابد و بقیه عبارات حذف گردد.

ابوالقاسم امینی

رئیس- آقای امینی.

امینی- به نظر بنده پس از این اعتراض اصولی که آقای فرهودی کردند باید نگران شد که در قوانین دقت نمی‌شود یا بدون اطلاع عملیاتی می‌کنند چون بنده آنچه که به خاطر دارم قانونی که در دوره 13 گذشت و اختیاری که به هیئت نظارت اندوختة اسکناس دادند در حدود قانون مربوطه گذشته بود

+++

و اجازه‌ای برای تبدیل اسکناس داده نشده بود اعم از این که دویست ریالی باشد یا چیز دیگر به هرحال اینجا یک نگرانی برای بنده ایجاد شد که آن را برای آقایان توضیح می‌دهم و خواهش می‌کنم که توجه بفرمایید ماده واحده می‌گوید که بانک ملی ایران مجاز است به جای اسکناس‌هایی که توسط هیئت نظارت اندوخته اسکناس باطل و نابود می‌شد اسکناس دویست ریالی به جریان بیاندازد و بعد اضافه می‌کند بدون این که میزان فعلی اسکناس منتشره افزایش یابد. مفهوم مخالفش این خواهد بود که اگر اسکناس پانصد ریالی فرضاً گذاشت به جای آن می‌تواند میزان اسکناس را اضافه بکند پس اگر این اصل قانون و نص قانون رعایت نشد در این مملکت مفهوم مخالف قانون قطعاً رعایت می‌شود پس منظور بنده این است که این ماده واحده تا بگذرد ختم شود اگر تا کلمة (بگذارد) ختم شود صدمه‌ای نمی‌خورد و منظور تأمین می‌شود و این ان قلت را هم درش نگذارید به این ترتیب این هیچ لطمه‌ای به نظر شما نمی‌زند و ما را هم از این فکر بیرون می‌آورد احیاناً شما این استفاده را می‌کنید که ما گفتیم تا موقعی که دویست ریالی را منتشر می‌کنیم حق اسکناس اضافه کردن را نداریم آقا ما پانصد ریالی منتشر کردیم و به هیچ‌وجه چیزی هم در قانون نبود بنابراین بنده استدعا می‌کنم این را بپذیرید و ما را از این فکر خلاص بکنید.

دکتر معظمی- پیشنهادتان را قرائت بفرمایید.

امینی- پیشنهاد بنده این است که بعد از کلمة بگذارد ماده واحده تمام بشود بدون این که جملة میزان فعلی اسکناس منتشره زیاد شود چون ضرورت ندارد چرا؟ برای این که شما اگر این جمله را نگذارید مفهوم مخالفش این است که به جای اسکناس‌هایی که توسط هیئت نظارت اندوخته باطل و سوخته می‌شود وقتی گفتند به جای او مسلماً اضافه نمی‌شود اما این را که اینجا گذاشتند مفهوم مخالفش این است که اگر به جای 200 ریالی شما پانصد ریالی یا هزار ریالی منتشر می‌کنید می‌شود اضافه کرد و منتشر کرد.

صدرزاده- این یک قید تأکیدی است.

امینی- اما یک چیزی را که بنده هیچ متوجه نشدم و واقعاً بنده را متقاعد نکرد دفاع آقایان بود از نشر اسکناس مثل این که در انگلستان یک پوندی مرسوم است پنج پوندی مرسوم است یا مثل فرانسه که هزار فرانکی هست من تصور کردم شما می‌خواهید این اسکناس‌های درشت یعنی صد تومانی پیش کسی احتکار نشود یا از مرز خارج نشود و می‌خواهد اسکناس‌های کوچک‌تری باشد که مردم احتکار نکنند و پیش خودشان نگاه ندارند.

که سرمایه بانک برگردد به بانک اما طوری که لایحه تنظیم شده و طوری که آقایان فرمودند موضوع اصلاً روشن نیست و این لایحه از این جهت خلاف آن منظور است که شما دویست ریالی بدهید و اسکناس‌های صد تومانی را کم‌کم جمع می‌کند در بانک و منتشر نمی‌کند که دیگر از مرزتان اسکناس‌های درشت قاچاق نشود و حساب‌ها در بانک ملی متمرکز می‌شود برای این که اگر شما بخواهید فلان مقدار اسکناس دویست ریالی در منزلتان بگذارید مطابق خواهد بود با چند برابر قطر هزار ریالی این را در منزل نگاه نمی‌دارید می‌گذارید به بانک ملی و این همان عملی است که در فرانسه کردند فرانسه اعلام کرد که اسکناس‌های پنج‌هزار فرانکی بایستی تا این تاریخ جمع بشود و بعد از آن قبول نمی‌کند همه مردم آمدند پنج‌ هزار فرانکی را دادند هزار فرانکی گرفتند و نظر بانک تأمین شد.

صدرزاده- از این لایحه این نظر جنابعالی استفاده نمی‌شود.

رئیس- به این پیشنهاد نمی‌شود رأی گرفت برای این که اولاً مخالف ماده 135 است برای این که به پیشنهاد حذف نمی‌شود رأی گرفت و به علاوه یک قسمتی را حذف می‌خواهید بکنید که با اصل قانون نشر اسکناس مخالفت دارد یعنی می‌فرمایید بدون این که میزان اسکناس افزایش یابد این یکی از شرایط ماده است حالا ماده را بخوانید.

(ماده 135 آئین‌نامه به شرح زیر قرائت شد)

ماده 135 آیین‌نامه- به پیشنهاد حذف ماده مستقلاً نمی‌شود رأی گرفت و پیشنهاد حذف قسمتی از ماده در حکم تجزیه ماده است.

رئیس- در موقعی که می‌خواهند رأی بگیرند می‌توانید این ماده را تجزیه بکنید حالا رأی نمی‌گیریم یک پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملی:

پیشنهاد می‌کنم با اسکناس‌های دویست ریالی زمینی را که محل زباله‌دانی و متعلق به بانک ملی زنجان است ساخته شود.

ناصر ذوالفقاری

رئیس- قبلاً گفته می‌شود که این پیشنهاد قابل رأی نیست.

ذوالفقاری- بنده توضیحم را می‌دهم و بعد پس می‌گیرم چون هر چه بنده فریاد می‌زنمم این زمین ساخته بشود متأسفانه اصلاً گوش نمی‌کنند یک زمینی در حدود شش سال هفت سال پیش از این بانک ملی خریده و در مرکز شهر هم هست و محل زباله‌دانی است (صحیح است)‌ اخیراً هم شهرداری زنجان آمده دور این دیواری کشیده است و دستور داده است بفروشند متأسفانه خریدار ندارد چون کسی بدبختانه پولی ندارد که بتواند آنجا را بخرد این بود که بنده پیشنهاد کردم شاید از اینجا صدای من به گوش جناب آقای رئیس بانک ملی برسد و یک اقدامی راجع به این موضوع بکند و پیشنهادم را هم پس می‌گیرم (احسنت).

رئیس- یک پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده به طریق ذیل اصلاح شود:

بانک ملی ایران مجاز است به جای اسکناس‌هایی که توسط هیئت نظارت اندوخته اسکناس باطل و نابود می‌شود اسکناس دویست ریالی به ترتیبی که تناسب بین سایر اوراق محفوظ بماند با نظر هیئت نظارت منتشر خواهد شد بدون این که میزان فعلی اسکناس منتشره افزایش یابد.

دکتر عبدالله معظمی

امینی- این نظر بنده را تأمین می‌کند.

رئیس- آقای دکتر معظمی

دکتر معظمی- پس از بیانات جناب آقای امینی بنده متوجه شدم که این ماده یک نقص کلی دارد حالا قرائت می‌کنم تمنا می‌کنم توجه بفرمایید می‌گوید که بانک ملی ایران مجاز است به جای اسکناس‌هایی که توسط هیئت نظارت اندوخته اسکناس باطل و سوخته می‌شود اسکناس دویست ریالی نیز به جریان بگذارد به طوری که ممکن است وقتی برسد که تمام اسکناس‌هایی که منتشر می‌شود دویست ریالی باشد در صورتی که قانون راجع به نشر اسکناس هست آمده است یک تناسبی هم معین کرده است ملاحظه بفرمایید مثلاً اسکناس پنج ریالی می‌گوید چهارمیلیون ورقه اسکناس‌های پنجاه ریالی دومیلیون ورقه اسکناس بیست ریال یک میلیون ورقه اسکناس‌های پنجاه ریالی این قدر بنده پیشنهادم را این طور کردم طوری باشد این اسکناس‌های دویست ریالی که این تناسب از بین نرود و تأمین این تناسب را هم خود هیئت نظارت اسکناس تعیین کند به این جهت بنده این پیشنهاد را کرد و با این ترتیبی که در ماده واحده نوشته شده و ممکن است روزی برسد که تمام اسکناس‌ها دویست ریالی بشود.

رئیس- آقای معاون وزارت دارایی

معاون وزارت دارایی- مطلبی که جناب آقای امینی فرمودند راجع به این که این قسمت حذف بشود این قسمت مخصوصاً گذاشته شده و در آخر این ماده برای این که هر وقت صحبت از نشر اسکناس می‌شد یک نوع حالت وحشتی ایجاد می‌شد مخصوصاً این عبارت گذاشته شد که منظور از نشر اسکناس دویست ریالی افزودن بر حجم اسکناس‌های منتشره نیست بلکه مصرف کردن به جای آن چیزی است که باطل می‌شود بنابراین این عبارت صرفاً‌ از نظر تحکیم مطلب گذاشته شده از این لحاظ بنده تصور می‌کنم که منظور ایشان را بهتر تأمین بکند اما راجع به برداشتن و گذاشتن‌اش هیچ فرقی نمی‌کند و راجع به نظری که جناب آقای دکتر فرمودند آن قانونی را که مطالعه فرمودند و بیان فرمودند و آن ارقامی که بیان فرمودند این برای اول این قانون بود که آن وقت نودمیلیون ریال اسکناس در جریان بود بعد که میزان نشر اسکناس بالا رفت به موجب قوانین مختلف این نسبت هم به هم خورد بنده الان نسبت اسکناس‌های منتشره را در اینجا دارم که الان از هر نوع اسکناس چه مقدار در جریان است و این که گفته شده است که اسکناس‌های دویست ریالی هست که به جریان گذاشته بشود معنی‌اش این است در عین حال اسکناس پنج و ده و پانصد و هزار ریالی هست که به جریان گذاشته بشود معنی‌اش این است در عین حال اسکناس پنج و ده و صد و پانصد و هزار ریالی هست دویست ریالی هم می‌دهد و هیچ وقت این ترس و وحشت نباید به وجود بیاید که بانک ملی یک روزی تمام اسکناس‌های این مملکت را دویست ریالی خواهد کرد همیشه بانک خودش متوجه نسبت اسکناس و تسهیلات مردم هست مثلاً ملاحظه بفرمایید اسکناس پنج ریالی یک مقداری در این قانون معین شده بعداً که ارزش پنج ریالی پایین آمد و قیمت اجناس بالا رفت طبعاً اسکناس پنج ریالی کمتر مصرف خواهیم کرد حالا این تصوری که فرمودید که مبادا یک روزی با گذاشتن این کلمه همه اسکناس‌ها دویست ریالی خواهد شد این اصلا‌ً وارد نیست من از آقایان امینی و

+++

دکتر معظمى استدعا می‌کنم پیشنهادشان را پس بگیرند.

رئیس- این طورى که توضیح دادند در مقابل هزار ریالى دویست ریالى می‌خواهند به جریان بگذارند به علاوه این پیشنهاد هم آن قسمت آخر ماده را حذف کرده‌اند بدون این که حذف شده است.

دکتر معظمى- اجازه بفرمایید آقاى اردلان توضیح بدهند عده معین نکرده است باید هیئت نظارت تناسبش را تعین بکند.

رئیس- قسمت اخیر لایحه را حذف کرده قسمت اخیر از جمله بدون میزان اسکناس منتشر افزایش یابد این را حذف می‌کند.

اردلان- بنده اولاً استدعا می‌کنم آقاى امینى هم موافقت بفرمایند براى تحکیم کارمان جمله در آخر ماده گذاشته بشود براى این که هیچ نگرانى براى هیچ فرد ایرانى باقى نماند اما جناب آقاى دکتر معظمى توجه بفرمایند که بنده خودم عضو هیئت نظارت اسکناس هستم یک مرتبه در مقابل اسکناس‌هایی که که فرسوده می‌شود مى‌آیند از ما اسکناس‌هاى نو می‌خواهند و ما این اسکناس‌هاى نو را تمام منطبق با احتیاجاتى که مردم دارند از روى تقسیم معین می‌دهیم یعنى هر بیست روزى که احتیاج دارند چند میلیون ریال که می‌خواهند پنج ریالى می‌دهیم ده ریالى می‌دهیم بیست ریالى می‌دهیم صد ریالى و پانصد ریالى تا این که رفع احتیاج بشود حالا مطابق این قانون عوض اینهایى که می‌سوزانیم اسکناس دویست ریالى نیز خواهیم داد نه این که همه‌اش را منحصراً دویست ریالى بدهیم بنده خودم عضو هیئت نظارت اندوخته اسکناس هستم بنده قول می‌دهم به جنابعالى که ما تناسب احتیاجات مردم را رعایت مى‌کنیم.

دکتر معظمى- بنده هم همین را نوشتم که هیئت نظارت مکلف باشد.

اردلان- این یک امرى نیست که در قانون نوشته شود هر بیست روز یک دفعه که ما اسکناس نو از خزانه بانک بیرون می‌دهیم همه نوع اسکناسى که احتیاج مردم را رفع بکند می‌دهیم و تناسب را در نظر می‌گیریم بنابراین نظر جنابعالى تأمین است خواهش می‌کنم که پس بگیرید.

دکتر معظمى- چون جناب آقاى اردلان نماینده مجلس عضو هیئت نظارت اسکناس هستند و این قسمت در صورت جلسه قید شده که تناسب رعایت خواهد شد بنده پس می‌گیرم.

رئیس- دیگر پیشنهادى نیست؟

آزاد- آقاى رئیس یک پیشنهادى من دارم.

( به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

پیشنهاد می‌کنم میزان اسکناس‌هاى از جریان خارج شده تعین بشود تا معلوم گردد از هر سرى چقدر اسکناس دویست ریالى به جریان مى‌افتد- آزاد.

رئیس- آقاى آزاد.

آزاد- آقایان توجه داشته باشند با این قضیه که در این لایحه نوشته شده است که دویست میلیون ریال اسکناس دویست ریالى به جریان مى‌افتد و به جاى آنها اسکناس‌هاى دیگر از جریان خارج می‌شود و این معلوم نشده که این اسکناس‌هایى که از جریان خارج مى‌شود چقدر پنج ریالى بوده چقدر ده ریالى چقدر بیست ریالى و چقدر صد ریالى و چقدر پانصد ریالى این قسمت باید معلوم بشود براى این که الان معلوم نیست که چقدر از جریان افتاده و در آینده هم چقدرش از جریان خارج مى‌شود در حالى که الان دویست میلیون ریال اسکناس دویست ریالى به جریان مى‌اندازند این دویست میلیون ریال را که مى‌خواهند از جریان خارج بکنند باید معلوم باشد که از 5 ریالى چقدر است این را باید معلوم بکنند.

اردلان- اجازه بفرمایید بنده توضیح عرض کنم.

رئیس- آقاى اردلان بفرمایید.

اردلان- اگر آقایان نمایندگان محترم توجه بفرمایند من یک توضیح عرض مى‌کنم که براى همه مفید باشد در حال 7 میلیارد و هشتصد ملیون ریال اسکناس توسط بانک ملى ایران منتشر شده از این مقدار شش میلیارد و سیصد و سیزده میلیون ریال دست مردم است بقیه‌اش در خود بانک است این مقدار که دست مردم است به تدریج فرسوده می‌شود و آنچه فرسوده می‌شود می‌آورند به بانک ما می‌سوزانیم و به جایش اسکناس نو مى‌دهیم این را ما معلوم نمى‌کنیم که اسکناسی که فرسوده می‌شود چقدرش ده ریالى است این بسته به این است که مردم چه اسکناس فرسوده‌اى بیاورند به بانک بدهند یک روزى مى‌بینیم که اسکناس صد ریالى فرسوده زیاد است یک روز اسکناس ده ریالى فرسوده اینها را ما مى‌گیریم دانه دانه مى‌شماریم و مى‌سوزانیم و به جایش اسکناس نو مى‌دهیم بنابراین مجموع اسکناس‌ها از 7 میلیارد و هشتصد میلیون ریال تجاوز نمى‌کند یک ماه مى‌بینید مقدار اسکناسى که مردم به بانک مى‌دهند زیادتر است یک ماه مى‌بینید کم‌تر است آخرین رقمى‌که بنده دانستم خدمتتان خواندم که 6 میلیارد و 313 میلیون ریال در 27 مهر ماه 1329 دست مردم بود و یک میلیارد 487 میلیون ریال دست بانک ملى ایران بنابراین هیئت نظارت اندوخته اسکناس که بنده عضو آن هستم ما در عرض روز مى‌بینیم که امروز فرض بفرمایید که یک مقدار زیادى اسکناس دو تومانى فرسوده آورده‌اند یا اسکناس یک تومانى فرسوده آورده‌اند جاى آنها اسکناس‌هاى پنج ریالى و ده ریالى و امثال اینها مى‌دهیم در این قانون اجازه خواستیم که دویست ریالى هم بدهیم بنابراین بنده گمان مى‌کنم این تصور جنابعالى وارد نیست.

آزاد- جناب آقاى رئیس اجازه بدهد توضیح بدهم اینها الان مى‌خواهند دویست میلیون ریال به جریان بیندازند مقصود بنده این است که میزان آن باید معین بشود که چقدر از این اسکناس نو را مى‌خواهند جدا بکنند.

رئیس- در ماده واحده چنین چیزى نیست دوباره قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده- بانک ملى ایران مجاز است به جاى اسکناس‌هایى که توسط هیئت نظارت اندوخته اسکناس باطل و نابود می‌شود اسکناس دویست ریالى نیز به جریان بگذارد بدون این که میزان فعلى اسکنا‌س منتشره افزایش یابد.

رئیس- آقاى معاون وزارت دارایى.

معاون وزرات دارایى- قبلاً عرض کردم اسکناس فرسوده که دست مردم است مى‌آید به بانک در آنجا اسکناس تمیز داده می‌شود اینجا یک مطلبى مثل این که سوء‌تفاهم شده بود فرمودند یک کسى مى‌آید اسکناس پنج ریالى را می‌دهد به هیئت نظارت یک اسکناس پنج ریالى نو به او مى‌دهند این طور نیست اسکناس را گیشه‌هاى بانک مى‌گیرند روزانه در ضمن داد و ستدى که می‌کند آخر روز آنچه فرسوده است و مى‌بیند که این قابل این که به جریان بگذارند نیست دو مرتبه کنار مى‌گذارد آخر هفته آخر هر روز مى‌برند این اسکناس‌ها را می‌دهند به هیئت نظارت اندوخته اسکناس و جایش اسکناس نو مى‌گیرند.

هیئت نظارت اسکنا‌س همان طور که جناب آقاى اردلان توضیح دادند که جناب آقاى دکتر معظمى هم پیشنهادشان را پس گرفتند ناظر بر این است که این نسبت محفوظ بماند و این چیزى نیست که بتواند با قانون حفظش کرد (آزاد- آقا با این ترتیب الان دارید تناسب اسکناس را به هم می‌زنند) الان این طور شده تناسب اسکناس بسته است به وضع بازار و داد و ستد مردم اسکناس 5 ریالى همان طورى که عرض کردم آن قدر طرف احتیاج نیست ولى اسکناس 50 ریالى البته بیش‌تر طرف احتیاج است همیشه همه روز همه هفته بانک جزء اسکناس‌ها را صورت می‌دهد که در آن تاریخ چه مقدار از هر نوع اسکناس در جریان است الان هم صورتش در پیش بنده است مى‌توانم خدمتتان عرض کنم که از این 7 میلیارد و هشتصد میلیون اسکناس منتشر شده چقدرش از هر نوع اسکناس باشد و چند در صد از کل باشد و رعایت نسبت را همان طور که عرض کردم جریان معاملات خودش تنظیم مى‌کند و هیئت نظارت هم نظارت دارد و این چیزى نیست که در قانون بگذاریم و از جناب آقاى آزاد تقاضا می‌کنم که پیشنهادشان را پس بگیرند.

آزاد- این توضیح که مرا قانع نکرد اجازه بفرمایید توضیح عرض کنم.

رئیس- خوب توضیح ندارد رأى بگیریم؟

آزاد- بلى رأى بگیرید.

رئیس- آقایانی که با پیشنهاد آقاى آزاد موافقند قیام نمایند (عده کمى قیام نمودند) تصویب نشد به این لایحه رأى گرفته مى‌شود با اصلاحى که به عمل آمده (اردلان- اصلاحى نشده) به خود ماده واحده رأى گرفته مى‌شود آقایانى که موافقند قیام کنند (عده زیادى قیام نمودند) تصویب شد به مجلس سنا فرستاده می‌شود.

8- طرح و تصویب فوریت لایحه اجازه استرداد وجوه حجاج.

رئیس- لایحه‌اى هست که حجاج پولى داشته‌اند و گرفته شده حالا دولت مى‌خواهد به آنها استرداد بکند این یک فور‌پست دارد قرائت مى‌شود.

+++

(به شرح زیرقرائت شد)

مجلس شوراى ملى‏

چون مطابق مقررات ارزى هیچ کس حق ندارد در موقع خروج از کشور بیش از یک هزار ریال اسکناس همراه داشته باشد و چنانچه از مقررات مزبور تخلف شود وجوهى که زیاده از مبلغ قانونى همراه مسافرین باشد باید ضبط گردد و به علاوه طبق قانون مورد تعقیب کیفرى قرار گیرند و نظر به این که 34 نفر از زائرین بیت‌الله‌الحرام در سال جارى در نظر داشته‌اند که بیش از مبلغ مجاز اسکناس بانک ملى از مرز خارج نمایند در ضمن بازرسى اسکناس‌ها کشف و قانوناً ضبط شده است و نظر به این که زوار بیت‌الله‌الحرام وضع خاصى داشته و غالب آنها از مقررات ارزى استحضار کامل نداشته‌اند و سوء‌نیت آنها کاملاً محرز نیست از نظر مساعدت با این اشخاص براى این که بتوان وجوه ضبط را مسترد داشت و از اخذ جریمه قانونى و تعقیب جزایى آنها صرف نظر نمود ماده واحده ذیل را پیشنهاد و تصویب آن را با قید یک فوریت تقاضا دارد.

ماده واحده- به وزارت دارایى اجازه داده مى‌شود که وجوه متعلق به 34 نفر زائرین بیت‌الله‌الحرام را که صورت ریز آن ضمیمه است و درحین خروج از کشور به علت عدم رعایت مقررات از طرف مأمورین گمرک با تنظیم صورت مجلس ضبط و جریمه مقرره وصول یا تأمین شده است با توجه به وضع خاص زوار بیت‌الله‌الحرام عیناً به خود آنها یا وکیل ثابت‌الوکاله آنها مسترد داشته و اخذ جریمه قانونى صرف‌نظر نمایند نخست وزیر- وزیر دادگسترى- وزیر دارایى.

رئیس- فوریت مطرح است آقایان هر چه صحبت می‌کنند با ید در اطراف فوریت باشد آقای ملک‌مدنى با فوریت مخالفید (ملک‌مدنى- بلى) بفرمایید.

ملک‌مدنى- بنده با اصل لایحه موافق و بسیار لایحه مفیدى هم هست و در نتیجه مساعى بعضى از اشخاص مؤثرى این لایحه تهیه شده و به مجلس آمده و باید هم سعى کنیم که زودتر بگذرد ولى بنده می‌خواستم یک تذکرى بدهم و آن این است که متأسفانه حجاجى که امسال مشرف شدند به مکه اغلب در زحمت بودند و وضعیت آنها خیلى بد بوده است و دولت و وزارت خارجه هم این موضوع را توجه نکرده (صحیح است) بنده می‌خواهم عرض کنم سابقاً حجاجى که مشرف می‌شدند از ایران در این مسافرت که به خانه خدا مشرف می‌شدند احترامات فوق‌العاده‌اى داشته براى این که ما یک مملکت مستقلى هستیم که سوابق گذشته‌مان و سوابق دینى‌مان اجازه می‌دهد کسانى که مشرف می‌شوند مورد احترام باشند بنده این عرضى را که می‌کنم از اشخاصی که بنده ملاقات کردم آنها شکایت داشتند و می‌گفتند مطالب ما را باید در مجلس شوراى ملى منعکس کنید حالا نمی‌دانم آقاى حاجى حاذقى هم در این موضوع تذکرى دادند؟ (حاذقى- بلى) به هر صورت بنده خواستم جلب نظر دولت را در این موضوع کرده باشم که در این بابت یک اقدامى بکند وضعیت مأمورین خارجى ما اساساً در مکه و کشور عربستان سعودى درست نیست و باید به این کار توجه شود که ما هم مثل مصر و سایر دولت‌هاى اسلامى زائرین که مشرف می‌شوند با آبرومندى بتوانند وظایف دینى‌شان را انجام بدهند و اگر غیر از این باشد بودجه وزارت خارجه که بیاید من مخالفت خواهم کرد (صحیح است) براى این که آبروى ملتمان در آنجا از بین می‌رود آقا این درست نیست.

رئیس- آقاى نورالدین امامى بفرمایید (آزاد- آقاى رئیس بنده هم موافقم)

نورالدین امامى- عرض کنم که استدعا مى‌نمایم آقایان توجه به این عرض من بکنند جناب آقاى مدنى توجه بفرمایید به عرض بنده در این که یکى از فرایض دینى ما تشرف به مکه معظمه است در این حرفى نیست مردم بدبخت از هر جا که پول تهیه می‌کنند به مکه مشرف می‌شوند آن وقت دولت ارز هم به اینها نمى‌دهد ولى اگر کسى به خارجه بخواهد برود ارز داده می‌شود ولى به اینها ارز داده نمى‌شود و مجبورند پول ببرند ولى یک موضوعى هست جناب آقاى رفیع این را توجه بفرمایید و آقاى معاون وزارت دارایى هم به این قسمت توجه بفرمایند این موضوع مورد ابتلا بنده بود در پارسال و پیرارسال در زمان وزارت دارایى آقاى  گلشائیان و مرحوم هژیر که هر دو وزیر بودند تصویب‌نامه صادر کردند و یک مقدار پول حجاج آذربایجانى از موکلین بنده را پس دادند یک عده‌اى هم از موکلین آقاى گرگانى محمد آخوند بودند در مقررات هم هست که صد تومان بیش‌تر نمى‌شود وارد مملکت بکنند و صد تومان هم بیش‌تر نمی‌توانند ببرند ولى دولت با تصویب‌نامه می‌تواند این پول را بدهد این در قانون هست قانون گمرکى هم هست با این ترتیب آوردن این قانون دیگر مورد ندارد بنده خودم پارسال و پیرارسال اقدام کردم یک تصویب‌نامه صادر شد و پول یک عده را گرفتم (صدرزاده- قسمت جزائیش چه مى‌شود؟) هیچ آنها را هم تصویب‌نامه صادر کردند و دولت پول‌هارا داد حالا امسال قانون آورده‌اند قانون آوردن فایده‌اش چیست قانون‌ها را روی هم چیده‌ایم قانون ما زیاد داریم اصلاً نمی‌خواهم متذکر شوم که چه چیزهایى هست در آن قوانین در این قسمت تصویب‌نامه‌هاى پارسال و پیرارسال در ارسال در اداره کل گمرک هست اگر برخلاف قانون است چرا آن پول‌ها را پرداختند و باید آن کسانی که پرداخته‌اند مجازات شوند اگر مطابق قانون است چرا وقت مجلس را وقت مملکت را وقت یک مشت بدبخت را می‌گیرید؟

رئیس- رأى گرفته مى‌شود به فوریت این لایحه آقایانی که با فوریت این لایحه موافقند قیام فرمایند (اکثر قیام نمودند) تصویب شد به کمیسیون فرستاده می‌شود.

9- طرح و تصویب فوریت لایحه اعتبار راه‌سازى شیراز به اهواز.

رئیس- یک لایحه دیگرى هست راجع به راه‌سازى و پیشنهادى هم براى فوریت آن رسیده قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

امضا کنندگان تقاضا می‌نماییم لایحه دولت راجع با اعتبار ساختمان راه شیراز با اهواز با قید یک فوریت مطرح شود.

دکتر راجعى- صدرزاده- معدل- صفوى- بزرگ‌نیا- حاذقى- ملک‌مدنى- دکتر جلالى- صاحب‌جمع- دکتر نبوى- دهقان و حدود پنجاه امضا.

ماده واحده- نظر با هیئت اقتصادى راه شیراز اهواز و لزوم اتمام عملیات ساختمانى راه مزبور به وزارت دارایى اجازه داده مى‌شود مبلغ سى میلیون ریال از محل صرفه‌جویی‌هاى کل کشور در سال جارى در اختیار وزارت راه بگذارد تا به مصرف ساختمان راه مزبور برساند اعتبار نامبرده قابل انتقال به سال بعد بوده و آنچه در سال جارى هزینه نشود در سال بعد قابل مصرف مى‌باشد. وزیر راه- وزیر دارایى- نخست وزیر.

رئیس- فوریت این لایحه مطرح است آقاى کشاورزصدر (کشاورزصدر- بنده موافقم آقاى رضوى ) (رضوى- بنده موافقم) آقاى شوشترى موافقید؟ (شوشترى- بنده موافقم) آقاى ارباب‌مهدى بفرمایید.

ارباب‌مهدى- توجه بفرمایید عرض کنم بنده نسبت به سکنه فارس به حدى ارادت دارم که مى‌خواهم عرض بکنم کم‌تر به سکنه نقاط دیگر این درجه ارادت دارم نسبت به راه هم به هیچ‌وجه مخالفت نمى‌کنم (صحیح است) بنده خواستم اینجا از موقعیت استفاده کنم و یک تذکرى عرض کنم حضور آقایان و تذکر بنده این است که تمام این راه‌ها از لحاظ پیشرفت امور اقتصادى ضرورت دارد که هر چه زودتر تسطیح بشود و ساختمان شود اما خواستم اینجا یک نکته‌اى به استحضار آقایان برسانم و انشاء‌الله آقاى وزیر راه هم توجه بفرمایند بنده تصور نمى‌کنم در ایران براى اجناس یک قسمت از کشور ایران براى امور اقتصادى این کشور راهى بهتر از راه چاه بهار باشد استدعا مى‌کنم در این قسمت هم توجه بفرمایند بنده هم مخالفتى ندارم.

شوشترى- آقا این چه جور مخالفتى بود؟

رئیس- فقط فایده‌اش این بود که مجلس از اکثریت افتاد.آقاى کشاورزصدر بفرمایید.

کشاورزصدر- ما اگر بتوانیم براى هر نقطه‌اى از مملکت با قید فوریت یک قانونى بگذرانیم که در آنجا یک اصلاحاتى شروع بشود یک قسمت از خدمات وظایف خودمان را انجام داده‌ایم (احسنت) خوشبختانه در این لایحه که پیشنهاد فوریت شده در یک نقطه‌اى است که شاید بیش از سایر نقاط ایران احتیاج دارد چرا؟ براى این که راه‌هاى جنوب و فارس علاوه بر این که از نقطه نظر اقتصادى و بازرگانى اهمیت دارد این امر براى بیکاران آنجا و در اداره زندگى یک مشت مردم بدبخت آنجا تأثیر دارد و یک فعالیتى به وجود مى‌آورد که اسباب خوش‌وقتى تمام آقایان نمایندگان خواهد بود و بنده عقیده دارم که ما هیچ‌وقت به تصور این که چون تمام مملکت را نگفتند در این کار مسامحه بکنیم و بنابراین بایستى در هر جا که ممکن است این را اجرا کرد (شوشترى- راه بجنورد و گنبد را هم بفرمایید) بجنورد و گنبد قابوس هم راه می‌خواهد آقایان دیگر هم راجع به محل‌هاى خودشان البته تقاضا‌هایى دارند بنده معتقدم وزارت راه همان طور که راجع به اینجا اقدام کرده است راجع به نقاط دیگر هم اقدام بکند و براى نقاط دیگر هم لایحه بیاورد و انشاء‌الله در اینجا هم تصویب بشود من استدعا می‌کنم که در موضوع جنوب و فارس همه پا شویم و متفقاً رأى بدهیم‏.

رئیس- به فوریت این لایحه رأى گرفته مى‌شود آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اکثر نمایندگان قیام نمودند) تصویب شد به کمیسیون فرستاده می‌شود.

+++

10- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر کشاورزى.

رئیس- آقاى وزیر کشاورزى بفرمایید.

وزیر کشاورزى- از مسائلى که مورد توجه آقایان است امر آبیارى است جناب آقاى شریف‌امامى در این بنگاه تشریف داشتند حالا آقاى مهندس به‌نیا تشریف دارند این بنگاه خیلى خوب کار مى‌کند و متأسفانه اعتبارات کافى براى کار ندارد لایحه‌اى تقدیم مى‌شود که اعتبار بنگاه را اضافه بکنند (احسنت)

اردلان- آقاى رئیس بنده یک تذکر نظامنامه‌اى دارم اجازه می‌فرمایید؟

11- قرائت سه فقره گزارش مربوط به لوایح مصوبه در مجلس سنا.

رئیس- چند قانون از مجلس سنا آمده که قرائت می‌شود و به کمیسیون فرستاده مى‌شود.

اردلان- طبق ماده 80 تذکر نظامنامه‌اى دارم.

رئیس- بعد بفرمایید.

( گزارش‌هاى واصله از مجلس سنا به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى- قانون تصویب موافقت‌نامه راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت ایران و دولت سوئد که در جلسه روز چهارشنبه 17 آبان ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه به تصویب مجلس سنا رسیده است منضماً ارسال مى‌شود.

رئیس مجلس سنا سید حسن تقى‌زاده‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى- قانون تصویب موافقت‌نامه راجع به سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت ایران و دولت هلند که در جلسه روز چهارشنبه 17 آبان ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه به تصویب مجلس سنا رسیده است منضماً ارسال می‌شود ونه به تصویب مجلس سنا رسیده است متضماً ارسال می‌شود.

رئیس مجلس سنا - سید حسن تقى‌زاده‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى لایحه قانونى اجازه الحاق دولت ایران به قرارداد بین‌المللى جلوگیرى از کشتار جمعى که در جلسه روز چهارشنبه 17 آبان ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه به تصویب مجلس سنا رسیده است به ضمیمه ارسال می‌شود.

رئیس مجلس سنا - سید حسن تقى‌زاده.

رئیس- لوایح به کمیسیون‌هاى مربوط ارجاع می‌شود.

12- مذاکره در طرح بودجه 1329 کل کشور و تعیین موقع جلسه بعد - ختم جلسه.

رئیس- آقاى اردلان اخطارى دارید؟ بفرمایید.

اردلان- تقریباً یک ماه است طرحى تقدیم مقام ریاست کرده‌ایم و 26- 26 نفر امضا نموده‌اند که بودجه کل کشور در دستور واقع شود استدعا می‌کنم آنان را قرائت فرمایید.

حائرى‌زاده- من با نظر ایشان مخالفم و دلیلش را هم عرض می‌کنم که دولت در دو جلسه پیش یک لایحه اصلاحى راجع به بودجه آورده است و تا این موضوع در کمیسیون مطرح نشود و تصویب نگردد طرح خود بودجه مورد ندارد.

حاذقى- متمم بودجه است نه طرح اصلاحى.

اردلان- آقاى رئیس طرح را قرائت بفرمایید.

رئیس- عده زیادى تقاضا کرده‌اند با بودجه بعد از این جزو دستور قرار بگیرد (صحیح است) نظر آقایان وزیران هم همین است.

( پیشنهاد واصله به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى تقاضا مى‌کنیم لایحه بودجه سال 29 مطرح بشود جواد گنجه فتح‌على افشار. صدرى. حمیدیه. سرتیپ‌زاده. کوراوغلى. آزاد. گرکانى. دکتر علوى. دولتشاهى گودرزى. اردلان. مخبر فرهمند. حاذقى طاهرى و چند امضاى دیگر.

آزاد- بنده آقا امضا کرده‌ام مى‌خواهم توضیح بدهم.

رئیس- شما می‌خواهید توضیح بدهید؟ بفرمایید.

آزاد- این پیشنهادى که به امضا رسیده است مال یک مدت قبل است آن موقع البته مدت زیادى به آخر سال مانده بود پیشنهاد شد که لایحه بودجه مطرح شود ولى حالا دو ماه بیش‌تر به اسفند نمانده (اردلان- ایشان مخالفند) اجازه بفرمایید بنده می‌خواهم توضیح بدهم که اکنون دو ماه دیگر به اسفند مانده است که مطابق قانون اساسى باید بودجه آینده را دولت به مجلس بیاورد اگر ما الان بیاییم چند روزى شاید 15 روز یا بیش‌تر وقت خودمان را صرف بکنیم و بعد هم بودجه سال آینده بیاید نتیجه نخواهد داشت نظر بنده این است که به جاى این که این بودجه مطرح شود یک مرتبه بودجه سال آینده آورده شود.

رئیس- قرار بود قبلا بودجه جزو دستور قرار بگیرد منتها یک مسائل مهم‌ترى رسید آنها را با قید فوریت مطرح کردیم حالا اگر آقایان موافقند در جلسه آینده جزو دستور باشد (صحیح است) عرض کنم خاطر آقایان مسبوق است که موقع طرح بودجه جلسات هفتگى خواهد بود یعنى به استثناى جمعه و دوشنبه جلسه خواهد بود و جلسات هم پنج ساعتى خواهد بود (چند نفر از نمایندگان- جلسات مجلس سنا چه می‌شود) مجلس سنا هم البته تا وقتى که بودجه باشد باید عصر تشکیل شود یا این که منحصر به روز دوشنبه باشد آقاى حائرى‌زاده بفرمایید (اردلان- آقاى آزاد مخالف بودند اجازه بدهید بنده توضیح بدهم)

رئیس- ایشان پیشنهادى داده‌اند می‌خواستند پس بگیرند.

حائرى‌زاده- راجع به سؤال‌ها چه نظرى اتخاذ فرمودید؟

رئیس- اگر آقایان موافقند سؤال‌ها روز دوشنبه باشد.

حائرى‌زاده- در قانون اساسى براى بودجه یک دستور خاصى معین شده در آئین‌نامه هم براى آن تشریفات مخصوصى قائل شده دولت باید در شش ماه آخر سال بودجه سال آینده را به مجلس بیاورد و در این شش ماه مطالعات بشود و 15 روز به عید نوروز مانده بودجه تمام شده باشد این تشریفاتى است که در قانون اساسى پیش‌بینى شده دولت هنوز بودجه سال آینده‌اش را نیاورده است این بودجه هم نه دوازدهش متدرجاً گذشته سه دوازدهم از این بودجه بیش‌تر نمانده من در جلسه گذشته رفتیم خدمت مقام ریاست و آقاى نخست وزیر هم آنجا تشریف داشتند و همین مطلب را عرض کردم و آقاى رزم‌آرا هم موافقت کردند و نظر خودشان هم این بود که همین بودجه را یک اصلاحاتى درش بکنند و براى سال 1330 بدهند به مجلس و امسال به همین ترتیب برگذار بشود دنباله این مذاکرات یک لایحه اصلاح بودجه هم آمده است به مجلس که دولت تقاضا کرده است کم و زیاد بشود در بودجه کسر و کمبودى می‌شود اضافه و نقصانى پیدا می‌کند گزارش کمیسیون که متکى است به لایحه دولت سابق و براى امسال سه دوازدهم بیش‌تر باقى نمانده و با طرح بودجه ما یک مدتى وقت مجلس را که باید در لوایح مهم دیگرى که هست و یکى از آنها لایحه انتخابات است صرف می‌کنیم در صورتی که ممکن است همین لایحه و همین گزارش کمیسیون بودجه را با اصلاحاتى دولت براى سال 30 پیشنهاد بکند و ما فعلاً نباید وقتمان را ضایع بکنیم براى سه ماه و باز سال بعد همین بلاتکلیفى یک دوازدهم یک دوازدهم داشته باشیم اگر آقایان آن را جزو دستور قرار ندهند و به دولت مهلتى بدهند که این لایحه را یا گزارش کمیسیون را با اصلاحاتى که می‌خواهد پیشنهاد بکند آن را به صورت بودجه سال 1330 تقدیم بکند ما امسال که بودجه 1330 را تصویب بکنیم یک سال جلو افتاده‌ایم و کار مملکت هم آن طورى که قانون اساسى معلوم کرده است به جریان خواهد افتاد علت مخالفت من این بود.

رئیس- آقاى صدرزاده بفرمایید.

صدرزاده- عرض کنم که یکى از کارهاى اساسى و اختصاصى مجلس شوراى ملى مسئله بودجه مملکت است (صحیح است) که این از و ظایف خاصه ما است هر فردى که ملاحظه بفرمایید هر کار اقتصادى کوچکى هم داشته باشد وضعیت سال نو خودش را همیشه معین می‌کند پیش‌بینى می‌کند که چقدر عایدات خواهد داشت و چقدر خرج خواهد کرد الان چند سال است که بودجه مملکت هیچ‌وقت در موقعى که قانون اساسى مقرر داشته به تصویب نمی‌رسد و همیشه به صورت یک دوازدهم و دو دوازدهم به تصویب می‌رسد این یک ضررى براى مملکت دارد یعنى هر سال ما در آخر هر ماه مقدارى از وقت مجلس را باید صرف بکنیم و یک وجوهى از مردم گرفته شود و حقوق مستخدمین پرداخت بشود و کارهاى عمرانى و کارهاى ساختمانى که کارهاى موسمى و فصلى است اینها همیشه معوق مى‌ماند ولى بعد از آن که ما بودجه مملکت را تصویب کردیم هر گونه عملیات عمرانى و آبادى که باید بشود دولت می‌داند و وزارتخانه‌ها مطلعند که چه میزان اعتبار دارند و آن را شروع مى‌کنند به عمل و ما اگر امسال بودجه‌اى را که کمیسیون بودجه تصویب کرده و من بایستى اینجا حق‌شناسى بکنم از امضا کمیسیون بودجه (صحیح است) که در این دوره مخصوصاً راجع به ولایات یک توجه مخصوصى مبذول فرموده‌اندو آنچه راجع به عمران و آبادى مخصوصاً فرهنگ و بهدارى توانایى داشته و اعتبارات به آنها اجازه می‌داد منظور داشته‌اند حالا اگر در این تبعیضى شده باشد این نگرانى ندارد در سال نو جبران می‌شود ولى در هر حال این بهتر از این بود که براى شهرستان‌ها دینارى منظور نمی‌داشتند به هر حال من مى‌خواهم از آقایان استدعا بکنم و از جناب آقاى حائرى‌زاده هم تمنا کنم که لایحه بودجه که شاید بیش از 5 روز وقت لازم ندارد به تصویب مجلس برسد و یک زمینه‌اى تهیه بشود براى دولت و فراغتى حاصل شده که بتواند بودجه سال 1330 را در موقع قانونى به مجلس بدهند و این وضعیت براى مجلس ادامه پیدا بکند که بودجه هر سال در سال جلوتر مورد رسیدگى واقع بشود (احسنت)

رئیس- جلسه را حالا ختم می‌کنیم جلسه آینده روز پنجشنبه و دستور همان بودجه خواهد بود.

( مجلس ده دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت.

+++

یادداشت ها
Parameter:294608!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)