کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره سیزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13
[1396/05/16]

جلسه: 79 صورت مشروح مجلس روز پنجشنبه 22 امرداد ماه 1321  

فهرست مطالب

1- تصویب صورت مجلس

2- طرح و تصویب برنامه کابینه آقاى احمد قوام نخست وزیر

3- تصویب لایحه تمدید مدت دو ماه مذکوره در ماده اول قانون بودجه سال 1321 کل کشور به چهار ماه

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13

جلسه: 79

صورت مشروح مجلس روز پنجشنبه 22 امرداد ماه 1321

فهرست مطالب

1- تصویب صورت مجلس

2- طرح و تصویب برنامه کابینه آقاى احمد قوام نخست وزیر

3- تصویب لایحه تمدید مدت دو ماه مذکوره در ماده اول قانون بودجه سال 1321 کل کشور به چهار ماه

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

(مجلس یک ساعت و نیم پیش از ظهر به ریاست آقاى اسفندیارى تشکیل گردید)

صورت مجلس یکشنبه 18 مرداد ماه را آقاى (طوسى) منشى خواندند. (اسامی غایبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده است:

غایبین با اجازه- آقایان: سزاوار، دکتر ضیا، طوسی، شهدوست، جلیلی، مشار، فاطمی، کامل ماکو، همراز

غایبین بی‌اجازه- آقایان: تولیت، فیاض، مکرم افشار، حمزه‌تاش، هدایت‌الله پالیزی، مؤید قوامی، دبستانی، آصف، صادق وزیری، دولتشاهی)

1- تصویب صورت مجلس

رئیس- در صورت مجلس نظرى نیست؟ (گفته شد- خیر) صورت مجلس تصویب شد.

2- طرح و تصویب برنامه کابینه آقاى احمد قوام نخست وزیر

رئیس- برنامه دولت مطرح است. طبع و توزیع شده است خواندن آن لازم نیست (صحیح است) عده‌اى از آقایان از مخالف و موافق اجازه خواسته‌اند.

امیر تیمور- اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- موافقید یا مخالف؟

امیر تیمور- بنده به عنوان مخالف در ورقه اجازه خواسته‌ام و ثبت اسم کرده‌ام.

رئیس- بفرمایید.

امیر تیمور- این که می‌فرمایید موافقید یا مخالفید متأسفانه در نظامنامه براى اظهار مطلب هیچ راهى نیست جز مخالفت و الّا با دولتى که تحت سرپرستى جناب آقاى قوام تشکیل و به مجلس معرفى شده نه این که بنده مخالفتى ندارم بلکه موافقم و حتى بعد از قضایاى اسف آور شهریور معتقد بودم براى جلوگیرى از آشفتگى‌هاى امور و براى این که امنیت در مملکت باقى باشد و شالوده امور ادارات ما در ولایات و ایالات گسیخته نشود می‌بایستى شخص برجسته

+++

و با قوت اراده‌اى زمام امور را در دست بگیرد که بتواند این کارها را انجام دهد و خوش‌وقتانه حالا که یکى از برگزیده‌ترین رجال ما عنان کار را به دست می‌گیرند براى بنده و سایرین جاى نگرانى باقى نمانده و بلکه امیدوارند که انشاء‌الله دولت موفق شود و قدم‌هاى مهمى را بردارد و این چند روزه که دولت تشکیل شده است به طور محسوس خیلى از اضطرابات و نگرانی‌هایى که در افکار عامه بود بر طرف شده است و یک امیدوارى زیادى در جامعه فراهم شده و همه به یک آتیه درخشانى امیدوار هستند و امروز در ادارات و وزارتخانه‌ها هم بنده اطلاع دارم خیلى اقدامات شده و یک امیدواری‌هایى هم پیدا شده است و مخصوصاً راجع به قسمت ارزاق تا اندازه رفع نگرانى شده حتى همان نگرانی‌هایى که آقاى صفوى راجع به بوشهر اظهار فرمودند اطلاع دارم که وضعیت خواربار آنجا هم اصلاح شده و مقدارى فرستاده شده است پس بنابراین بنده با دولت جناب آقاى قوام نه این که مخالفت ندارم بلکه موافق هستم خاصه با برنامه‌اى که ایشان به مجلس تقدیم کرده‌اند و حاکى است که برنامه را روى احتیاجات و مقتضیات روز و زمان خواسته‌اند تنظیم بفرمایند و البته امروز نیات همه مردم همین است و جز این انتظارى ندارند که در درجه اول بسط امنیت و بعد هم تأمین خواربار و ارزاق عمومى است و بنده معتقد هستم همان طور که در شهریور ماه در یکى از جلسات خصوصى مجلس به عرض رساندم که این موقع مملکت ایجاب می‌کند که ما وحدت کاملى داشته باشیم حالا هم همان عرض خودم را تکرار می‌کنم و تجدید می‌کنم که وضعیت مملکت ایجاب می‌کند که یک وحدت کاملى بین مجلس و دولت و دولت و مردم باشد (صحیح است) به طورى که تمام افراد این مملکت خودشان را دولت بدانند و در پیشرفت امور مملکت خودشان را سهیم بدانند و اقدام کنند خوشبختانه آقاى قوام که سوابق ممتدی در زمامدارى و کارهاى مملکت دارند در موقعى زمام مملکت را در دست گرفته‌اند که طرف علاقه تمام عناصر و دسته‌جاب مملکت هستند و به هیچ وجه هم بستگى با هیچ دسته و عناصرى ندارند و کاملاً بی‌طرف هستند امیدوارم که توفیق حاصل کنند براى رفع احتیاجات عمومى و رفاه عمومى را فراهم فرمایند. البته چون موضوع خواربار فوق‌العاده براى کشور اهمیت دارد و امر حیاتى و ضرورى است امروز تمام مذاکراتى که می‌شود روى خواربار است و موضوعات دیگرى که باید مورد توجه باشد فراموش شده است. غیر از موضوع خواربار که در درجه اول اهمیت است مسئله گرانى زندگى و معیشت هم باید در درجه دوم طرف توجه دولت قرار بگیرد و در نظر بگیرند که از شهریور ماه به این طرف وضعیت زندگى روز به روز به طور خیلى فوق‌العاده گزافى بالا رفته و ترقى کرده است البته یک قسمت از گرانى وسایل زندگانى روى اوضاع آشفته جهان و مربوط به جنگ است ولى یک قسمت زیادى از گرانى را هم بنده مربوط به نرخ اجناس و اشخاص می‌دانم که بدون هیچ بازپرسى آنچه دل‌شان می‌خواهد خودشان تعیین قیمت می‌کنند و زندگى را براى مردم دشوار کرده‌اند و دولت باید بدون هیچ گونه رحم و شفقتى در جلوگیرى از این عملیات اقدام عاجل و شدیدى بکند که از این قبیل بى‌انصافى‌ها جلوگیرى شود. موضوع دوم گرانى زندگانى را بنده مربوط به اسعار و نرخ لیره می‌دانم بنده در روز اولى که در کابینه آقاى فروغى آقاى دکتر مشرف شروع به این کار کردند عرض کردم که این کار به صرفه کشور نیست و این کار گذشته از این که زندگانى ما را گران می‌کند و دشوار می‌کند به خزانه مملکت هم لطمه خواهد زد حالا بنده وارد بحث در جزئیات این مطلب نمی‌شوم فعلاً به طور اجمال عرض می‌کنم مثلاً اگر یک جفت کفش ما می‌خواستیم با لیره بخریم مطابق نرخ سابق بایستى شصت و هفت قران می‌دادیم ولى وقتى وزارت دارایى و آقاى دکتر مشرف این کار را کردند و لیره را ترقى دادند بایستى صد و چهل ریال بدهیم لیره همان لیره است ولى با نرخ ریال ما باید دو برابر بدهیم. البته به طورى که خاطر مبارک‌شان مسبوق است آن موقع بنده عرایضى کردم و منجر به سؤال و استیضاح و رفتن دولت شد و کابینه بعد هم که جناب آقاى سهیلى تشکیل دادند وعده دادند که در

+++

اولین فرصت در این کار اقدام کنند و نرخ لیره را تعدیل کنند و حتى از بالا رفتن نرخ ارز و لیره جلوگیرى کنند یکى دو جلسه هم آقاى بدر وزیر محترم دارایى قبل در وزارت دارایى از بنده و چند نفر از همکاران محترم بنده دعوت کردند و در این موضوع مشاوره کردند بنده باز هم به همان نظر مخالفت خودم باقى بودم و مخالفت خودم را هم مشروحاً به عرض رساندم و باقى همکاران بنده هم که در آن جلسات حضور داشتند هیچ کدام نظر موافقتى ندادند به جاى این که این نظریات مورد توجه واقع شود ایشان براى این که از سؤال و استیضاح جلوگیرى کنند یک مرتبه قضیه را به صورت قرارداد درآوردند و یک قراردادى منعقد کردند و به مجلس آوردند و بنده یقین دارم با مساعدت‌هاى ذی‌قیمتى که دولت شاهنشاهى از موقع عقد پیمان با متفقین کردند اگر چنانچه مشکلات و موانع و خساراتى که از این جهت به خزانه مملکت و زندگانى مردم متوجه می‌شود به متفقین (که ما از آنها انتظارات زیادى داشتیم و آنها هم نهایت صمیمیت را از این مملکت دیده‌اند) تذکر می‌دادند آنها هم به هیچ وجه من‌الوجوه راضى نبودند که یک چنین تحمیلى به مملکت بشود و بنده تصور نمی‌کنم که آنها راضى باشند که یک چنین تحمیلى به این مملکت بشود بلکه وزرا آن قدرت و شهامتى که باید در یک چنین موقعى داشته باشند نداشتند و این قضیه که براى مملکت ما مؤثر است مذاکره نکردند این که عرض کردم که براى متفقین ما و مخصوصاً دولت انگلیس خیلى بى‌اهمیت است براى این است که یک دولتى که روزى دوازده میلیون لیره خرج جنگ او است براى او اهمیت ندارد که براى چهار شاهى پول ما و کم و زیادش اهمیت بدهند که چهار شاهى نرخ هر لیره بالاتر و پایین‌تر برود ولى براى ما که گفته‌اند در خانه مور شبنمى طوفان است فوق‌العاده مؤثر است معهذا من همان موقع هم به دولت گفتم که با نهایت صمیمیت و حسن نیت می‌توانند بدون این که براى آنها عایق و مانعى هم بتراشند در حدود دویست میلیون تومان به نام دولت قرض کنند و اگر قرض هم نمی‌خواهند بکنند ممکن است معامله جنسى بکنند فرض بفرمایید صد هزار عدل جنس یا صد هزار عدل شکر یا به همان مقدار اجناس دیگر که مورد احتیاج ما است و خودشان هم وعده کرده‌اند به ما بدهند دولت از آنها بخرد و در مقابل به طور مساعده یا غیر مساعده مقدار پولى که می‌خواهند به ریال پرداخته شود این کار البته از هر جهت براى ما ضررش کم‌تر است و به حال ما مفیدتر است تا این که لیره را در بهاى چهارده تومان بخریم بنده معتقدم که اگر دولت مداخله نمی‌کرد و تابع عرضه و تقاضا می‌شد شاید قیمت لیره خیلى کمتر از این می‌شد و شاید هم بیشتر از این می‌شد ولى بنده معتقدم که کم‌تر از این می‌شد و حاضر هم هستیم هر موقعى که بفرمایند این قضیه را اثبات کنم حالا چون دولت جدید در این موضوع مطالعاتى ندارند بنده انتظار ندارم که همین الان آقاى نخست وزیر به بنده جوابى بدهند ولى این را در نظر داشته باشند که چون قیمت لیره دخالت زیادى در جریان زندگانى افراد این مملکت دارد مطالعات کافى بفرمایند شاید این قضیه را بتوانند به نفع مملکت انجام فرمایند و به عقیده بنده آزاد کنند. قراردادى هم که دولت قبل از این منعقد فرمودند حقیقتاً یک تیر و دو نشان بود به این معنى که هم خواستند این کار به همان صورت اول باقى باشد و هم جلوى سؤال و استیضاح مجلس را هم سد کنند و بگویند که ما قراردادى بسته‌ایم و آورده‌ایم به مجلس و با این که تمام لوایحى که به مجلس می‌آید باید طبع و منتشر بشود این لایحه طبع و منتشر نشد و در دفاتر فراموشى گذارده شده (دکتر جوان- چه علاقه‌اى به طبع و انتشارش دارید لزوم ندارد؟!) بنده علاقه ندارم فقط خواستم بگویم که مطلع نیستم از مضمون آن و الّا هیچ علاقه‌اى ندارم و بنده معتقد هستم که این چه عملى است که شده است و چرا دارند بهش عمل می‌کنند؟ در صورتی که تا وقتى از تصویب مجلس نگذشته است نمی‌توانند عمل کنند و عمل خلاف قانون بوده و حالا هم تا وقتى که مورد تصویب قرار نگیرد نباید بهش عمل کرد و بنده معتقد هستم که این قضیه را آزاد بگذارند و دولت از نقطه‌نظر همکارى که با متفقین خودش دارد هر طور می‌خواهد وسایل کار آنها را به استقراض یا به وسایل دیگر فراهم

+++

کند که احتیاجات ریالى آنها هم در این مملکت تأمین شود و ما هم مجبور نباشیم که لیره را به قیمت زیادى بخریم و در وضع زندگانى ما مؤثر باشد. غیر از این موضوع که عرض کردم یکى هم موضوع‏ توجهى است که باید به صادرات مملکت کرد یکى از اقلام صادرات مهم ما پشم بود تا قبل از شهریور ماه بازار پشم در تمام دنیا خوب بود ولى وقتى که روابط ما قطع شد به این تجارت هم لطمه و صدمه خورد و یک ضرر زیادى به تجار و صاحبان پشم وارد آمد و به طورى که بنده اطلاع دارم براى همین کسادى و وقفه بازار پشم مال‌دارها دیگر رغبت زیادی به مال‌دارى و تربیت اغنام و احشام ندارند و با احتیاجى هم که امروز به گوسفند و اغنام و احشام و گوشت آن هست اصلاً مواشى خودشان را می‌فروشند و در مملکت مصرف می‌شود یا خارج می‌شود و این موضوع براى آتیه مملکت اهمیت فوق‌العاده دارد و بنده خواهش می‌کنم که در این موضوع دولت یک توجهى بکنند و هر طور شده است وسایل صدور این قلم را که تأثیر زیادى در اقتصادیات مملکت دارد فراهم کنند. مسئله دیگرى که چیز تازه‌اى نیست که حالا به عرض مجلس می‌رسانم و مکرر عرض کرده‌ام موضوع مقدار زیادى از کالاى تجار ایرانى است که در بنادر شمال مانده است و هنوز موفق نشده‌اند از بندر خارج کنند و آنچه که بنده اطلاع دارم و به من گفته‌اند این کالاها همه با پول ایران خریده شده و متعلق به دولت ایران است و نمی‌دانم در گذشته با نهایت حسن نیتى که دولت نسبت به آنها دارد و صمیمیتى که با آنها به کار برده نمی‌دانم چطور شده است که مطلب به این کوچکى را که از نظر عمل و موضوع کوچک است ولى از لحاظ ما اهمیت دارد نتوانسته‌اند حل کنند.

در این موضوع هم استدعا می‌کنم آقاى نخست وزیر و مخصوصاً هیئت دولت جدید یک توجه کاملى بفرمایند که انشاء‌الله اموال مردم آزاد شود بیش از این عرضى ندارم و توفیق دولت را از خداوند صمیمانه خواهانم.‏

رئیس- آقاى آزادى‏

آزادى- معمولاً وقتى که برنامه دولتى مطرح است در اطراف مواد برنامه موافقین و مخالفین صحبت می‌کنند. موضوعى که صحبت می‌شود راجع به برنامه است که آیا این مواد برنامه کافى است یا کافى نیست یا این که بد است یا خوب است. دو قسمت است که از چندى به این طرف مورد توجه عامه افراد این مملکت بوده یکى امنیت یکى خواربار و همیشه یعنى از شهریور به این طرف به دولت‌هاى سابق این تذکر از طرف مجلس و جراید داده شده که دولت هیچ کار نبایستى مهم‌ترین از این بداند یعنى کارهاى دیگر را در درجه اول نباید قرار بدهد و در درجه اول و واجب‌تر از همه چیز و ضرورى‌تر از همه چیز بایستى موضوع امنیت و خواربار را قرار بدهد و امروز این منظور حاصل شده است و دولتى که آمده است سر کار این که موضوع را سر لوحه کار خودش قرار داده است و امیدواریم که این دولت با آن اعتمادى که از طرف تمام افراد این مملکت نسبت به ایشان هست موفق شود که این دو منظور را انجام بدهد. البته آقاى امیر تیمور که اسم خودشان را جز مخالفین نوشته بودند مخالفتى نفرمودند که موافق دفاع بکند چنان که تمام بیانات ایشان مبنى بر موافقت بود تذکراتى هم که دادند البته دولت ممکن است مورد توجه قرار بدهد فقط یک موضوع است که سابقاً یعنى از بیستم شهریور به این طرف هر دولتى که روى کار می‌آمد در اطراف برنامه‌اش مذاکرات و مخالفت‌هایى می‌شد و معایبى اظهار می‌کردند ولى البته همه روى جریانات گذشته بود و نواقصى را در تشکیلات دولت اظهار می‌کردند و تذکر می‌دادند که از طرف دولت جبران بشود اما براى چه این تذکرات می‌شد براى این که بعد از بیستم شهریور دولتى که آمد سر کار همان دولتى بود که قبل از شهریور سر کار بود و افراد وزرا هم همان افرادى بودند که قبل از شهریور سر کار بودند و بعد از آن هم که یکى دو دفعه کابینه تغییر کرد اکثر افراد همان کابینه‌هاى قبل از شهریور بودند به این جهت جا داشت در موقعى که برنامه دولت طرح می‌شود یک تذکراتى داده شود مبنى بر جریانات و نواقصى که هست در وزارتخانه‌ها تا دولت بیشتر متوجه باشد و جبران بکند اما این دفعه که برحسب تمایل مجلس شوراى ملى و برحسب تمایل افکار عمومى دولتى سر کار آمده

+++

است که مورد توجه و اعتماد همه است (صحیح است) و در یک چنین موقع خطرناکى شخصى زمامدار امور شده است که همه معتقدند به لیاقت و کاردانى ایشان و همیشه امتحان فداکارى داده‌اند و البته با مشکلاتى هم که امروز مملکت دارد و همه متوجه هستند به خطرهایى که هست باید تصدیق کرد که قبول زمامدارى ایشان یک فداکاری است که ایشان کرده‌اند (صحیح است) و البته همان طور که ایشان فداکارى کرده‌اند و آقایان وزرایى هم که با ایشان همکارى می‌کنند فداکارى کرده‌اند با ایشان همکارى می‌کنند مجلس شوراى ملى هم باید فداکارى کند (صحیح است) فداکارى مجلس و همکارى با دولت این است که به دولت مجال بدهد تا بتواند برنامه خودش را اجرا کند و آن قسمت‌هایى را که در نظر گرفته است تدریجاً بتواند انجام بدهد. بنده هم در یک قسمت برنامه تذکرى داشتم (با این که جز موافقین دولت هستم) که لازم بود توجه دولت را جلب کنم در مقدمه برنامه نوشته شده است که در نظر است وزارت خواربارى تأسیس بشود این بسیار نظر صحیحى است چنان که در موقع جنگ بین‌المللى دیده شد اغلب ممالک دنیا براى مشکلاتى که در امر خواربار داشتند ناگزیر شدند وزارت خواربار تشکیل بدهند و ما هم که فعلاً از آسیب جنگ محفوظ نمانده‌ایم و آلوده شده‌ایم اگر موفق بشویم به تأسیس وزارت خواربار البته به جا است اما یک نکته‌ای است که باید مورد توجه قرار داد و آن سنگینى بودجه مملکت است همه آقایان تصدیق دارند که بودجه مملکت خیلى سنگین است (صحیح است) و دوش این ملت طاقت این را ندارد که این قدر تحمیل را قبول کند و البته اگر تأسیس وزارت خواربار باعث شود که بودجه مملکت سنگین‌تر شود و ده بیست تا اتومبیل دیگر و یک اثاثیه مجلل و لوکسى دو مرتبه خریدارى شود و یک عمارت‌هایى دو مرتبه اجاره شود براى وزارت خواربار بنده معتقدم که صلاح مملکت نیست (صحیح است) و البته بهتر این است که از همین وزارتخانه‌ها اعضا زیادى که دارند صرفه‌جویى بشود و از همین عمارت‌هاى زیادى که اجاره کرده‌اند و از همین تجملاتى که تا به حال تهیه کرده‌اند وزارت خواربار تأسیس بشود و دیگر یک بودجه جداگانه‌اى درست نشود و یک تحمیلات جدیدى به مملکت نشود. یکى دیگر هم بودجه وزارتخانه‌ها است در موقعى که بودجه 1321 مطرح بود در اینجا از طرف اغلب آقایان نمایندگان راجع به مخارج زائد راجع به اتومبیل‌ها، راجع به کرایه‌خانه‌ها، راجع به اثاثیه وزارتخانه‌ها، راجع به خرج‌هاى زیاد تذکراتى داده شد و آقاى نخست وزیر سابق هم در اینجا وعده دادند که در بودجه‌هاى تفصیلى این نظرها را مراعات کنند متأسفانه بودجه‌هاى تفصیلى که به کمیسیون آمده است در هیچ کدام این رعایت‌ها نشده است چه در قسمت صرفه‌جویى و هزینه‌هاى زیاد و چه در قسمت بعضى تذکراتى که داده شد راجع به تبعیض‌ها اینجا مخصوصاً از طرف بنده و یکى دو نفر از همکاران محترم تذکر داده شد که در اغلب قسمت‌هاى این مملکت در این مدت تبعیض معمول بوده است در موضوع بودجه وزارتخانه‌ها هم نسبت به ایالات و ولایات تبعیض معمول شد در این مدت مخصوصاً نسبت به فارس و کرمان تبعیض زیادى شد و در این مدت که تمام نقاط مملکت از نعمت‌هایى برخوردار شده‌اند و ترقیاتى در امور اقتصادى آنها در قسمت فرهنگ و بهدارى آنها شد ولى نسبت به فارس و کرمان توجهى نشده است و اگر مقایسه بکنید فارس را نسبت به سایر نقاط مملکت عقب‌تر مى‌بینید اگر از نظر جغرافیایى باشد که ده استان داریم از نظر تقسیمات کشور یک استان فارس است و یک استان کرمان است و هر کدام اینها باید یک دهم بودجه کشور مخارج داشته باشند ولى نمی‌دانم متأسفانه چه نظرى بوده است که نسبت به این دو استان هیچ توجه نشده است در این موقع که دولت لازم می‌داند توجه بکند به افکار عمومى باید تعدیل بودجه‌ها را در نظر بگیرد و مخصوصاً بودجه‌هاى تفصیلى را اگر ممکن باشد تجدید‌نظرى بکند و پس از تجدیدنظر به مجلس داده شود که با یک ترتیب صحیحى از مجلس بگذرد و رفع نگرانى عامه از این قسمت بشود. (صحیح است)

رئیس- آقاى طباطبایى

+++

طباطبایى- بنده اولاً باید اظهار تأسف بکنم از این که آقاى رئیس رعایت نوبت را نکردند در صحبت مع هذا....

رئیس- آقا شما دل‌تان می‌خواهد یک چیزی بگویید و الا اینجا قبل از شما اجازه خواسته بودند و بعد هم شما اجازه خواستید.

طباطبایى- این طور نیست آقا....

رئیس- بسیار خوب حالا حرف‌تان را بزنید.

طباطبایى- آقایان کاملاً توجه دارند که دو موقع و دو فرصت مناسب هست براى مجلس و هر نماینده که در اطراف اوضاع عمومى مملکت می‌تواند مفصل صحبت بکند و بحث بکند یکى موقعى است که بودجه مملکتى مطرح است فلسفه‌اش هم این است که پایه زندگى روى بودجه است روى جمع و خرج است اگر جمع و خرج یک خانواده و مملکتى مختل بود چرخ‌ها مختل و اوضاع پریشان خواهد شد بنابراین وقتى که بودجه آمد به مجلس در واقع اوضاع و احوال عمومى مملکت به مجلس عرضه شده است و می‌شود در اطراف تمام مسائل صحبت کرد. فرصت دوم و موقع مناسب براى مذاکره در کلیات امور هنگامى است که یک دولتى تشکیل می‌شود و برنامه خودش را به عرض مجلس می‌رساند و تقاضاى رأى اعتماد از مجلس می‌کند این هم وقتى است که تمام مطالب را می‌شود گفت همه اوضاع و احوال مملکت مورد نظر است و در تمام شئون اجتماعى و فردى می‌شود اظهار‌نظر کرد مخالفت با یک دولت و اظهار‌نظر در یک کابینه تازه از دو جهت است یکى صلاحیت اشخاص و صلاحیت اعضا و یکى بحث و اظهارنظر در خط مشى و روشى که دولت پیش گرفته است البته بنده از جهت اول یعنى صلاحیت آقایان عرضى ندارم و موافقم و وقتی که از مجلس شوراى ملى اظهار تمایل خواسته شد بنده موافقت کردم و اکثریت مجلس نسبت به آقاى قوام‌السلطنه اظهار تمایل کرد حالا هم به همان ایمان و عقیده باقى هستم سایر آقایان هم البته بنده به بعضى آقایان ارادت دارم و ارتباط هم دارم و اعتماد هم دارم بعضى دیگر هم مى‌بینم که نیک نامى و قبولیت عامه دارند بنابراین عرض می‌کنم از لحاظ صلاحیت اشخاص کابینه نیست یا چیزی که مورد تأمل است و جایی که خوب باید بحث کرد در آن ورقه است که چاپ شده و عبارت از پرگرام دولت است که خط مشى دولت را در امور اجتماعى مملکت و در سیاست خارجى و در سیاست داخلى معین کرده است بنده از این جهت که به اختصار پرداخته‌اند اگر چه مقدمه طولانى است ولى مواد آن سه ماده بیشتر نیست خوش‌وقتم که اگر دولت کم‌تر حرف بزند و بیشتر عمل بکند به نفع جامعه و به نفع مملکت است. پروگرام‌هاى سابق غرضم از سابق همین 10 و 11 ماهه اخیر است که می‌شود گفت مجلسى هست دولتى هست جریانى هست آزادى هست و مى‌شود در اطراف دولت صحبت کرد این دو کابینه‌اى که آمد و رفت ملاحظه فرمودید هر کدام داراى پروگرام‌هایى بودند که خیلى مفصل مى‌نوشتند و شبیه بود به مرام‌نامه‌هاى احزاب که سابقه بر این بود و حالا هم هست که از لحاظ تزیین و آرایش ورقه البته خوب بود اما از نظر مصلحت مملکت و ملت جز تضییع وقت و اتلاف وقت ملاحظه فرمودید نتیجه‌اى نگرفتیم البته این بد نیست که یک دولتى همان طور که عرض کردم کمتر حرف بزند و بیشتر عمل کند ولى در این سه ماده به نظر بنده نقصى و کسرى هست که کافى نیست براى اداره کردن اوضاع امروزه مملکت و سیاست خارجى البته بسته به کفایت و کاردانى رئیس دولت و بسته است به این که دولت تا چه اندازه قدرت و کفایت و استعداد فکر و سلیقه داشته باشد براى این که ما با متفقین وضعیت خودمان را روشن کردیم و قرارداد بستیم و تکلیف هر دو طرف معین است حالا اگر دولتى خوب توانست استفاده کند از این پیمان و از این قرارداد و از این مناسباتى که هست البته صلاح مملکت و جامعه است و اگر نتوانست مردم و مملکت چوب بى‌لیاقتى دولت را می‌خورند. اما سیاست داخلى دولت دو ماده است یکى بسط و توسعه امنیت و دیگرى تأمین خواربار بنده خودم هم طرف‌دار این عقیده هستم که در این موقع اگر دولتى پیدا شد و توانست این دو موضوع را در مملکت

+++

عملى کند باید کتش را بوسید اما هر کارى شرایطى دارد اسباب و وسایل می‌خواهد که بنده در این پرگرام نمى‌بینم اگر در نظر دارند و در فکرشان و در نیت‌شان هست که البته هم موافقیم و اگر نیست بنده به سهم خودم وظیفه دارم که نظر رئیس محترم دولت را متوجه کنم. یکى مسئله تقلیل هزینه است در پروگرام‌هاى سابق هم نوشته بودند ولى عمل نکردند. این بار سنگین را از دوش مردم می‌خواهید بردارید یا نه؟ با یک مملکتى که به این روز افتاده مملکتى که بیست سال زیر شکنجه و آزار بوده و مردمش این طور مبتلا و بدبخت هستند چه کار می‌خواهید بکنید باز می‌خواهید که این سیصد میلیون پول را بگیرید و خرج بکنید اگر جواب مثبت است که موفق نخواهید شد و چون موفق نمی‌شوید بنده زیاد مخالف نیستم ولى متأسفم ولى اگر توجه عملى دارید یعنى از روزی که ما رأى اعتماد به شما دادیم شروع به عمل خواهید کرد و اصلاح خواهید کرد این هزینه سنگین و عجیب را بنده صد در صد موافقم همان طور که در موارد زیادى عرض کرده‏ام اینها تزیین و آرایش پروگرام‌هاى دولت است ادارات و وزارتخانه‌هاى زیادى هم جز تزیین پروگرام دولت است و جز بدبخت کردن مملکت و مردم نتیجه ندارد وقتى که صحبت می‌شود از تشکیلات ادارى مملکت به نظر من در درجه اول بایستى متوجه قوه قضاییه شد در اهمیت قوه قضاییه همین قدر کافى است که در برابر دو قوه است در برابر قوه مقننه و مجریه است اما مالیه این طور نیست خارجه این طور نیست سایر وزارتخانه‌ها این شأن را ندارند بنده براى حفظ اصول و حفظ قضاى مملکت البته نمی‌خواهم اوضاع گذشته عدلیه را اینجا به صراحت عرض کنم همه آقایان بهتر از بنده توجه دارند ولى دو مطلب بود و دو نقص بود که در عدلیه ما وجود داشت که واقعاً باعث یأس و تأسف عمومى را فراهم کرده بود و امروز هم یکى دو نفر از همکاران محترم بنده در مجلس همین تذکر را به بنده دادند و بنده به احترام تذکرى که داده شد این مسئله را در صدر مطالب و عرایضم یادداشت کردم یکى دخالت وزیر عدلیه بود و نفوذ وزیر وقت بود در جریان محاکم بنده نمی‌خواهم عرض کنم وزیر عدلیه وقت هر کس بود غرض داشت مرض داشت ولى طرز عمل این بود که مسند‌ها و کرسی‌هاى قضایى را به اشخاص کوچک سپرده بودند چون شخص کوچک بود وقتى که یک امرى بود و یک دعوایى اعم از جزایى یا حقوقى به او مراجعه می‌شد چون طرف کوچک بود نمی‌توانست جوابى بدهد و تصمیمى بگیرد به دفع‌الوقت می‌گذراند و می‌گفت برو وقت دیگر بیا براى این که شب یا فردا برود از وزیر وقت کسب تکلیف بکند و اگر در مملکتى قاضى و زنش این اندازه بود اگر محور قضایى مملکت این طور گردش کرد همین فجایع که ملاحظه می‌فرمایید و به سمع آقایان رسیده است مکرر نظایر پیدا خواهد کرد دیگر عیبى که بود این بود که براى مقاصد شخصى و خصوصى و براى نظرهایى که بود قوانینى ایجاد می‌شد محاکم خصوصى ایجاد می‌شد بنده آقاى بها‌ءالملک را از دور مى‌شناسم و نمی‌دانم اطلاعات قضایى دارند یا ندارند ولى نیک نامى و پاکدامنى ایشان کافى است که هر چه زودتر اطلاعات کافیه تحصیل کنند و باید این طور قوانین و این طور مؤسسات و این طور محاکم اختصاصى را ریشه کن بکنند و قانون را براى عموم و براى مملکت بیاورند نه براى یک مورد خاص نه براى محکوم کردن و بیچاره کردن عمر و این عمل براى یک مملکتى معنى ندارد که هر کس لباس آبى پوشید یک محکمه برود هر کس سفید پوشید یک محکمه دیگر آن یکى لباس سیاه پوشیده یک محکمه دیگر در هیچ کجاى دنیا معمول نیست و این مخصوص ما است از این که بگذریم بنده با نهایت ادب و احترام به آقاى نخست وزیر باید عرض کنم که امروز کار کردن محتاج یک جرأت و جسارت و از خود‌گذشتگى است شما اگر می‌خواهید سیصد میلیون تومان از مردم پول بگیرید بگیرید و اگر می‌خواهید نگیرید وزارتخانه‌هاى زیادى را بریزید دور و وحشت نکنید از این چیزى که بنده عرض می‌کنم چیزى نیست خراب کردن که آسان است اگر گفتند بسازید آن وقت مشکل است تابلوى یک اداره را کندن کارى ندارد عرض می‌کنم که یک وقتى گویا پرگرام دولت مطرح بود این را عرض

+++

کردم و هر وقت هم فرصت پیدا کنم باز عرض می‌کنم که اگر شما وزارت پیشه و هنر و بازرگانى نداشته باشید چه خواهد شد شما که تجارت با جایى ندارید ابواب معاملات به روى شما بسته است اوضاع جهان و متقضاى امروز این است این تجارت شما است بنده بیش از این نمى‌خواهم تفصیل بدهم خودتان بهتر از بنده و بیش از بنده اطلاع دارید اگر مقصود از این وزارت پیشه و هنر چهار تا کارخانه است این را بهتر است که بدهید به تجار اگر وزارت پیشه و هنر صابون درست می‌کند و اگر گفته شود که ما صابون را می‌دهیم یک من دو تومان اگر دست تاجر باشد دو تومان نخواهد داد صحیح است اما چند میلیون بنده نمی‌دانم آقاى ملک مدنى باید بدانند بنده نظرم نیست ده میلیون بود چقدر بود بودجه وزارت پیشه و هنر (ملک‌مدنى- هشت میلیون) ولى در مقابل هشت میلیون هم پول از مردم می‌گیرید (بعضى از نمایندگان- هشتاد میلیون) هشتاد میلیون هر قدر بیشتر بدتر آن وقت شما صابون را یک منى یک تومان صورتاً می‌فروشید ولى معناً یک من ده تومان می‌شود و اگر دست یک تاجر متصدى هم بیفتد بیشتر هلم سایر مسائل عرض می‌کنم وزارت معارف را اینجا توجه بفرمایید آقاى نخست وزیر یک لانه‌ای است مملو از یک عده مرد و زن امتحانى هم که دادند ملاحظه فرمودید جز بدبخت کردن اطفال جز رواج و شیوع بداخلاقى نتیجه‌ای نگرفتیم شما یک اداره کل تعلیمات‏ می‌خواهید آسمان هم به زمین نمى‌آید شما وزارت معارف را منحل کنید و بگذارید براى یک روزگار مساعدترى و فعلاً دو سه تا وزارتخانه کافى است (همهمه نمایندگان) عقیده بنده این است که دو سه تا وزارتخانه کافى است (رئیس- آقا چرا این عبارت را می‌فرمایید) من می‌گویم شما در سهم خودتان نفرمایید معنى ندارد که یک مملکت فقیر بدبخت این همه وزارتخانه داشته باشد یکى دو تا که آقاى فروغى براى ما زیاد کردند (رئیس- ایران از همه جا خوشبخت‌تر است الحمدلله) بعد از من اگر فرمایشى دارید بفرمایید. عرض می‌کنم وزارت کشاورزى آن روزی که وزارت کشاورزى نبود شما را به خدا آقایان ملاحظه بفرمایید آن روزى که شما اداره تخم مرغ سازى نداشتید تخم مرغ ارزان‌تر بود و فراوان‌تر بود یا امروز آقایان فکر کنید آن روز که یک وزارتخانه نداشتید که در کرج یک اداره تخم مرغ سازى درست کند بهتر بود یا امروز آخر یک دعوتى هم کردند که بیایید کرج تخم مرغ سازى را ببینید خوب بروید آنجا رئیس دارد اداره دارد چراغ برق دارد مدیر کل دارد تابلو دارد زهر مار دارد همه چیز دارد یکى از آقایان فرمودند بهدارى بهدارى امروز یعنى جمع کردن دوا یک اداره شما می‌خواهید که دوا را از دست محتکرین و گرانفروش‌ها بگیرد و براى مملکت و براى مصرف عامه تخصیص بدهد آن وقت وقتى که بروید وزارت بهدارى مى‌بینید یک عده دکتر بی‌کارند من تعجب می‌کنم که این آقایان البته یک فنى دارند یک سر رشته‌ای از یک کارى دارند من نمی‌دانم چرا این طور تنبل بار آمده‌اند البته وقتى که اینها رفتند پشت میز اداره و آن بادبزن الکتریکى تنبل می‌شوند و از پشت میز نمی‌خواهند تکان بخورند خوب اگر آقایان لازم می‌دانید که بنده اوضاع عمومى مردم را ابتلا عمومى را که از حیث شیوع امراض هست به عرض برسانم که شاید خود آقایان هم اطلاع دارند پس این وزارت بهدارى کجاست؟ خود آقایان هم در نظرشان هست و خیلى اهمیت ندارد وقت نگذشته است و می‌دانید که شش هفت ماه قبل وزارت بهدارى را کى درست کرد و براى کى درست کرد امروز آقاى نخست وزیر که انتظار اصلاحات از ایشان داریم چه خواهند کرد شماها همه اینها را برگردانید آنها را طورى نگاه دارید که به دردتان بخورد و متناسب با بودجه مملکت باشد بنده خیلى سعى کردم حالا نه یعنى از یکى دو ماه پیش خیلى جستجو کردم سعى کردم یک مطلبى انترسانى است البته آقایان می‌دانند که دولت در سال مبلغ زیادى از خزانه عمومى مملکت را صرف نسوان می‌کند این را بنده خیلى علاقه داشتم که ببینم چه رقمى به دست خواهد آمد بنده فقط توانستم مال بلدیه را تهیه کنم جاهاى دیگر را که هر چه کنج کاوى کردم دیدم آنها از بنده رندتر هستند (خنده نمایندگان) بالاخره فقط مال بلدیه را به دست آوردم همین بلدیه که امروز به این روز افتاده پول‌هایش را از دستش گرفته‌اند و ورشکست شده و آنچه که بنده توانستم کشف

+++

بکنم سالى بیست هزار تومان به اسم ماشین‌نویس پول به نسوان می‌دهند آن وقت کوچه‌ها را که ملاحظه بفرمایید پر از کثافت است حالا یک بلدیه تهران فقط این قدر است اگر تمام بلدیه‌ها را حساب کنید مالیه و عدلیه و سایر وزارتخانه‌ها را حساب کنید و با او جمع کنید آن وقت ملاحظه خواهید فرمود که یک رقم خیلى بزرگى را تشکیل می‌دهد و این بساط همان بساطى است که حکومت سابق با زور و فشار به ما تحمیل کرد شما که داعیه اصلاح دارید انشاء‌الله امیدواریم که پا بگذارید روى این عادات زشت اینها را بفرستید به خانه‌هاشان بروند شوهر‌دارى بکنند خانه‌دارى بکنند (صحیح است) یا بگذارید روى این عادات اشکالى هم ندارد فقط یک ابلاغ است و بس (صحیح است) عرض می‌کنم در سال آقا صد میلیون تمام ما پول به وزارت جنگ می‌دهیم مکرر اینجا گفتیم و گفتیم البته گوش ندادند ولى البته از ما گفتن و از شما گوش نکردن حساب اینجا را باید روشن بکنید بیست سال است که اینها این پول‌ها را گرفته‌اند غیر از عایدات نفت جنوب آقا این باید حسابش روشن شود و بعد این دستگاه را براى مملکت بسازید براى اطاعت از قانون و براى خدمت به مردم بسازید خوب بنده می‌بینم وزیر جنگ هنوز معین نیست چرا آقا معین نیست ما کار داریم قانون نظام وظیفه که مورد ابتلا عمومى است آقایان ملاحظه فرمودید که مدتى است به مجلس آمده و به تفصیل مطرح شده و شور اولش تمام شده و شور دوم آن مانده است (اعتبار- مانعى ندارد) از آن طرف هم وزارت جنگ منتظر این قانون است و طبق قانون سابق دست به کار کرده و حق هم دارد بنده الان که آمدم به مجلس یک عده‌ای از آقایان محصلین با بنده صحبت کردند و از من خواستند که به عرض رئیس دولت برسانم و عرایض آنها را به عرض برسانم که تکلیف اینها را معلوم کنند (صحیح است) و باید امر بفرمایند وزارت جنگ دست نگاه دارد و منتظر قانون جدید باشد (صحیح است) و براى روز شنبه هم با اجازه آقایان کمیسیون نظام را خبر کردیم و نمایندگان وزارت جنگ هم خواهند آمد و مشغول می‌شویم به شور دوم و این عملى که شروع شده است به احضار مشمولین باید امر بفرمایند که موقوف بدارند تا شور دوم این قانون بگذرد بنده اصلاً یک سؤال کلى دارم و یک فکر کلى در مخیله من است و آن این است که از آقاى رئیس‌الوزرا بپرسم که شما واقعاً بعد از این با کدام دستگاه می‌خواهید کار کنید با همان دستگاه‌هاى پوسیده و زنگ زده و فاسد و خراب بیست ساله (بعضى از نمایندگان- خیر) اگر این طور باشد من باید بگویم که همه مردم مخالفند و اگر با فکر جدید و نقشه نو و مطالعات تازه‌ای مى‌خواهید دست به کار بزنید بنده مى‌بینم که مجلس و همه طبقات این مملکت که خواهان اصلاح هستند با هم کمال موافقت و کمال پشتیبانى را خواهند کرد و هر کس در خارج هر طور تعبیرى بکند این هم از بدبختى است از بى‌اطلاعى است از کوچک فکرى است امروز همه آقایان و همه علاقه‌مند به سعادت مملکت و زندگانى خودشان هستند و هیچ کس نیست که موفقیت آقایان را نخواهد کسى نمی‌خواهد که دولت قدرت نداشته باشد ضعف دولت موجب ضعف مملکت است این که بنده می‌گویم قدرت البته بنده مقصودم قدرت مشروع است قدرتى که به محل خودش مصرف شود این الکتریکى که ملاحظه می‌فرمایید الان بادبزن‌ها را می‌چرخاند با همین قوه می‌شود این سالن را روشن کرد و با همین قوه هم می‌شود شهر را آتش زد اما در ماهیت مطلب در اصل موضوع اختلافى نیست که کاشف این الکتریک خدمت مهمى به عالم بشریت کرده اگر خوب مصرف کردیم تالار روشن می‌شود ولى اگر بد مصرف شد یک شهرى آتش می‌گیرد قدرت دولت که مال ملت است وقتى که آمد به دست دولت اگر به خیر مملکت مصرف کرد همه از آن متشکر خواهند بود و همه در رفاه و آسایش خواهند بود اما اگر این قوه را گرفت و بد مصرف کرد و سوء‌استعمال کرد آدم گرفت کشت حبس کرد زجر کرد نتیجه همان می‌شود که ملاحظه فرمودید و اسباب نارضایتى عمومى فراهم می‌شود اما مسئله گرانى زندگانى آقایان بهتر از من می‌دانند که ارتباط کلى و قطعى دارد با

+++

بودجه عمومى مملکت وقتى که شما سیصد میلیون پول از مردم می‌خواهید ممکن نیست که سطح زندگانى پایین بیاید وقتى که شما بودجه را پایین آوردید عوارض و مالیات را کمتر گرفتید البته سطح زندگانی پایین خواهد آمد و مردم رو به رفاه و آسایش خواهند رفت مسئله نان (بنده الان عرضم را خاتمه می‌دهم اگر خیلى وقت گرفتم از آقایان معذرت می‌خواهم) البته یک امر بسیار مسلم و حقیقی است که مورد علاقه و توجه همه مملکت است و آن این است که نان در یک همچو موقعى در یک همچو زمانى ممکن است نان گندم خورد و به قیمت منى سه قران؟ این اصلاً عملى است و ممکن است؟ بنده در عمل کارى ندارم و می‌دانم که دولت جنس را از خارج می‌خرد هر تنى چهارصد پانصد تومان و خیال می‌کند و دلش خوش است که نان را به مردم می‌دهند یک من سه قران اما تشریف ببرید نان بخرید ببینید یک من نه قران هم کى به شما نمی‌دهد این تفاوت کجا می‌رود یا مأمورین می‌برند یا خبازها ولى نمی‌دهند به مردم کى در زحمت و مضیقه است؟ مردم که از صبح تا شام جلوى دکان‌هاى خبازى فریاد می‌کنند بنده با دولت سابق با یکى دو نفر از اعضایش صحبت کردم که چرا این کار را جلوگیرى نمی‌کنید بنده حتم دارم که به شما گوارا نیست که نان را یک من چهار قران یا سه قران بخرید و در هر منش یک من 10 قران یا 15 قران دولت رویش بگذارد این نان گوارا نیست البته یک طبقه پایین است یک طبقه بیچاره است یک طبقه ضعیف است که اینها استطاعت ندارند و اینها را اگر بشود نان یک من دو قران باید بهشان داد و هر قدر هم ضرر داشته باشد باید دولت تحمل کند و جا دارد ولى سایر طبقات که اکثریت هم با آنها است این طور نیستند استحقاق نان منى 3 قران را ندارند و نتیجه این شده است که به مردم هم به میزان قیمتى که خیال کرده‌اند هیچ کس نان نمی‌دهد تفاوت را یا مأمورین می‌برند یا خبازها بنده نمی‌دانم این کار با کى است با دولت است با وزارت خواربار است؟ وزارت خواربار نمی‌خواهد یک اداره‌اى می‌خواهد وزارت‏ ساختن این فکر را باید ول کرد چه وزارتى؟ یک اداره‌اى می‌خواهد آقا که داراى یک رئیس با تقوا با ایمان صحیح‌العمل و اعضایى که خبرویت و اصلاع داشته باشند از کارمندهاى سایر ادارت و الّا چهار تا بچه را جمع کردن که اینجا اداره خواربار است و هر تصمیمى که از دماغشان بیرون آمد آن را اجرا کنند این فایده ندارد یک مطالبى هم اینجا یکى از رفقا تذکر داده مسئله اجناسى است که در گمرکات در تهران و سر حدات شمال باقى مانده است سابقاً یکى دو مرتبه در جلسات خصوصى مختصر تذکرى عرض کردم و اخیراً هم اطلاعى در این باب پیدا کرده‌ام که به عرض آقایان می‌رسانم: از چند روز قبل دولت با مأمورین دولت شوروى در تهران در این باب مذاکراتى کرده است و در کمیسیونى که مخصوصاً براى این کار تشکیل شده موافقت شده است و از طرفین توافق نظر حاصل شده است که اجناس را از گمرکات بیرون بیاورند و بدهند به صاحبانش و البته این یک توفیقى است که هم صاحبان آن اجناس از این نگرانى بعد از چندین ماه خلاص خواهند شد و هم این که این اجناس مورد استفاده عموم واقع خواهد شد و حتى اگر صاحبان اجناس هم بدهى دارند قرار بر این شده است که صدى پنجاه در بانک ملى ایران و صدى پنجاه در بانک شوروى ودیعه بگذارند که به حسابشان رسیدگى شود و این اجناس به قرارى که بنده اطلاع پیدا کرده‌ام و حالا هم از آقاى وزیر امور خارجه پرسیدم به زودى از گمرک بیرون خواهد آمد و به زودى تسلیم صاحبان آنها خواهد شد بنده یکى دو تا یادداشت دیگر هم دارم که خودم هم خسته شده‌ام که عرض کنم این است که از آنها صرف‌نظر می‌کنم (خنده نمایندگان) ولى این قسمت را باید به عرض آقایان برسانم که بنده با کابینه آقاى قوام‌السلطنه از حیث رأى موافقم (دکتر طاهرى- شما خودتان پیشنهاد کردید) این درست است و حالا هم موافق هستم به این امید و به این آرزو که آقاى قوام‌السلطنه اول نمایشى که باید به مردم بدهند احترام آزادى و مشروطیت است دوم تأمین خواربار و بسط امنیت و برداشتن این هزینه سنگین از دوش مردم اگر آقاى قوام‌السلطنه این بار سنگین را از دوش مردم

+++

برداشتند بنده طرف‌دار و موافق با ایشان هستم ولى اگر خداى نخواسته موانعى پیشامد کرد که توفیق پیدا نکردند اسباب تأسف همه خواهد بود.

جمعى از نمایندگان- مذاکرات کافى است. رأى بگیرید.

رئیس- آقاى طوسى

طوسى- اولاً مذاکرات نمی‌تواند کافى باشد مادام که مجلس رأى نداده است ثانیاً بنده شخصاً یک معتقداتى داشته و دارم و براى خودم همیشه محفوظ و محترم است و یادداشت‌هایى دارم که می‌خواهم در اینجا عرض کنم ولى براى لزوم سرعت اخذ رأى اعتماد فعلاً خوددارى می‌کنم. در کار کابینه خوشبختانه در اینجا من مخالفى ندیدم که بتوانم اظهار موافقت بکنم ولى در دو سه موضوع همکار محترم من آقاى طباطبایى تذکراتى فرمودند که لازم است جواب گفته شود. یک قسمت در موضوع خواربار بود که فرموند شاید احتیاج به وجود وزیر نباشد بنده معتقدم امروز موضوع خواربار طورى است که در درجه اول اهمیت قرار گرفته و اگر حسن انجام آن را لازم بدانید با اعتمادی که به دولت هست نه تنها وجود یک وزیر لازم است بلکه اگر دولت دو وزیر هم لازم بداند موقتاً مانعى نخواهد داشت دیگر این که گفته شد قسمت‌هاى این برنامه کافى نیست باز به عقیده بنده موضوعات برنامه کاملاً کافى است و آنچه بایستى گفته شود در ضمن این برنامه گفته شده نهایت این است که در ضمن سه ماده و خیلى مختصر و در عین حال تمام مطالبى را که ما از خیلى پیش منتظر بودیم و نتیجه ازش می‌خواستیم دولت فعلی در این برنامه قید کرده است و همین‌ها هم مورد آرزو و انتظار ما بوده است که در درجه اول قرار داده شده است و اگر ما به آن برسیم خیال می‌کنیم تقریباً مقاصدمان عمل شده است. البته چنان که عرض کردم عرایض بیشترى داشتم که وقت کم است و به بعد محول می‌کنم یک موضوع دیگر فرمودند راجع به برداشتن تابلو‌ها خیلى براى بنده جاى تأسف است آقا برداشتن تابلو یعنی چه؟ خوب البته برداشتن تابلو کارى ندارد اما باید دید بالاخره مملکت ما از تمام احتیاجات مستغنى است اگر این طور است البته همان طورى که فرمودند خیلى خیلی سهل است برداشتن تابلو و خرابى ولى بعد چطور آباد می‌شود نمی‌دانم بنده در این زمینه براى رفع اشتباه‌ها خیلى بیشتر می‌خواستم عرض کنم ولى باز هم خوددارى می‌کنم. فرمودند وزارت فرهنگ و کشاورزى نمی‌خواهیم این فرمایش بیشتر براى بنده مورد تعجب است مثل این است که بگوییم بچه‌هاى ما نباید درس بخوانند و کشور ما محتاج به زارعت نیست مملکت و کشورى که فاقد این دو وزارتخانه باشد فاقد همه چیز است. یک قسمت گله از گذشته فرمودند عقیده بنده این است که گله گذشته را امروز نمی‌شود کرد خیلى چیزها بوده است که مطابق میل بنده عمل نشده و مطابق میل عامه هم عمل نشده است ولى گذشته‌ها مربوط به کابینه فعلى که مورد علاقه همه است نیست باید ما منتظر باشیم در آینده اگر ببینیم یک چیزى خلاف میل ما هست و آن طورى که ما آرزو داریم عمل نشد آن وقت گله کنیم یا تذکر بدهیم. خاطر آقایان مستحضر است نسبت به کابینه‌هایى که از شهریور ماه به این طرف تشکیل می‌شد بنده همیشه نظر منفى داشتم و حقیقت نظر بنده هم به نظر آقایان رسید و در عمل هم ملاحظه فرمودید که حق با بنده بوده است اما نسبت به این کابینه‌اى که بنده موافقت دارم و صد درصد هم به قول معروف موافق هستم از نظر یک سوابق و اطلاعاتى است که در گذشته از شخص مقدس آقاى نخست وزیر داشته و دارم و در عمل هم مى‌بینم اعضاى این کابینه را که معین کرده‌اند از شخص آقاى حکیم‌الملک از آقاى دکتر امین‌الملک و دیگر آقایان که به احترام وقت مجلس از ذکر اسامى همه آقایان خوددارى می‌کنم از جوان و غیرجوان به تمام معنى اشخاصى هستند که مورد اعتماد همه هستند و در حقیقت می‌توان گفت این کابینه صورت شیر و شکرى دارد که به هم آمیخته شده است یکى از مواردى که در برنامه ذکر فرمودند تشویق از جوانان است که همین کار را در کابینه‌شان کرده‌اند و مى‌بینم در عمل که تشویق کرده‌اند و بعضى از آقایان از همان جواب‌هاى مجرب هستند و یک عده هم از اشخاصى هستند که در تمام مدت عمر خدمات مهم کرده‌اند و مورد

+++

علاقه همه مردم هستند. بنده براى این که عرایض خودم را خاتمه داده باشم امیدوارم که انشاءالله به طورى که منظور و منوى دولت است موفق به انجام مقاصد خود بشوند. حالا دیگر اگر آقایان بفرمایند مذاکرات کافى است بنده هم موافقم و استدعا دارم رأى بگیرند.

جمعى از نمایندگان- مذاکرات کافى است.

بعضى از نمایندگان- کافى نیست.

رئیس- آقاى هاشمى

هاشمى- توضیح براى این که مذاکرات کافى نیست این است که جمعى از آقایان اجازه خواسته‌اند که صحبت کنند و البته با تسریع این عمل هم موافقت دارند ولی به این ترتیب می‌شود که مطلبی که دارند مستقیماً به عرض دولت برسانند خود بنده هم که مخالفم با این قسمت کاملاً موافقم (عده‌اى از نمایندگان- رأى رأى)

رئیس- رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات آقایانی که موافقت دارند برخیزند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهادى از آقاى اعتبار رسیده است خوانده می‌شود:

پیشنهاد می‌کنم در برنامه دولت به قسمت چهارم قسمت زیر اضافه شود.

4- تجدید نظر و اصلاح قوانین‏

رئیس- آقاى اعتبار

اعتبار- عرض کنم که البته برنامه همیشه آیینه افکار عمومى است و پرگرام دولت را معین می‌کند. دولت آقاى قوام‌السلطنه برنامه را درست است که در سه ماده و 3 قسمت محدود کرده‌اند لیکن اگر متن برنامه را ملاحظه فرمایید و آن عبارات را ببینید تمام موضوع‌هایى که مورد توجه است در آن هست موضوعى که به نظر بنده اهمیت دارد و لازم بود که در برنامه در ردیف چهارم گذاشته شود آن اصلاح قوانین است و این قسمت را با آقاى نخست وزیر هم مذاکره کردم که توجه بفرمایند که این اصلاح قوانین مورد توجه بوده و اهمیت فوق‌العاده دارد و در مجلس هم موافق زیادى دارد که آن را جزء برنامه گذاشته و مورد توجه قرار بگیرد.

رئیس- آقایانی که اجازه خواسته‌اند می‌خواهند در این پیشنهاد صحبت کنند؟

نقابت- بنده با این پیشنهاد مخالفم.

رئیس- بفرمایید.

نقابت- پیشنهاد دادن در برنامه دولت به عقیده بنده مورد ندارد (عده نمایندگان- صحیح است) براى این که یک دولتى با یک برنامه‌اى معرفى می‌شود و بایستى موافقین رأى بدهند یعنى یک لایحه‌اى نیست که ماده به ماده به آن رأى بدهند وقتى دولتى معرفى می‌شود بایستى نسبت به برنامه آن دولت رأى بدهند مثل یک لایحه نیست که جز به جز و ماده به ماده روى آن رأى گرفته شود یا پیشنهاد اصلاحى بشود البته این که در برنامه قید شده است بسط امنیت امنیت قضایى و اصلاح قوانین هم همان نقطه اصلى آن است زیرا ما دو امنیت داریم یکی امنیتى است که در توى بیابان باید تأمین شود و یک امنیتى است که در شهر و ادارات باید تأمین شود و آن امنیت قضایى است و بنده تقاضا می‌کنم آقاى اعتبار پیشنهادشان را استرداد کنند که قضیه خاتمه پیدا کند.

رئیس- آقاى اعتبار

اعتبار- عرض کنم این پیشنهاد را که بنده تقدیم داشتم نظرم تذکرى بود و دولت هم موافق بوده است از این جهت بنده اصراى ندارم که رأى گرفته شود.

رئیس- رأى می‌گیریم به برنامه دولت موافقین ورقه سفید خواهند داد. آقاى معدل

معدل- هر کس که ورقه سفید می‌دهد موافق است (عده‌اى از نمایندگان- خیر آقا ورقه سفید با اسم)

رئیس- آقاى هاشمى

هاشمى- گمان می‌کنم که حضرت آقاى معدل اشتباه فرموده‌اند چون آرایى که داده می‌شود باید با اسم و مشخصات باشد از این جهت ورقه سفید حکم امتناع را دارد.

+++

(اخذ و شماره آرا به عمل یکصد و نه ورقه سفید شماره شد)

(اسامی موافقین- آقایان: احمد اعتبار، سهراب ساکینیان، مهدی دادور، عطا‌ءالله پالیزی، غلامرضا طالش، رحمت سمیعی، عبد‌الله ناهید، فروهر، نصرتیان، دکتر قاسم غنی، محمد‌تقی معتضدی، جلایی، دکتر مهدی ملک‌زاده، دکتر سمیعی، حسن مسعودی خراسانی، آقا سید یعقوب، دکتر قزل ایاغ، مقدم، جعفر اصفهانی، عباس مسعودی، ربیع جهانشاهی، عیسی لیقوانی، چایچی، ید‌الله دهستانی، عبد‌الوهاب مؤید احمدی، محمد‌رضا اردبیلی، خلیل حریری، ابراهیم سمیعی، دکتر محمد‌قلی آصف تاج‌بخش، محمد‌حسین معتصم سنگ، احمد فریدونی، هدایت‌الله پالیزی، جعفر پناهی، اصفهانیان، رضوی، محسن منشور، طوسی، محمد هاشمی، عطاءالله روحی، دکتر اسمعیل سنگ، جواد آزادی، حبیب‌الله مجد ضیایی، صفاری، دکتر هادی غفاری، محسن صدر، علی سلطانی، خسرو‌شاهی، حسن‌علی دولتشاهی، محمود عزیزی، یمین اسفند‌یاری، حسین رهبری، ثقه‌الاسلامی، سید کاظم یزدی، محمد‌علی امیر ابراهیمی، طهرانچی، محمد طباطبایی، محمد‌تقی ذوالقدر، افشار، هاشم ملک‌مدنی، مجید موقر، ابوالقاسم نراقی، عبدالحسین نیک‌پور، حبیب‌الله لاریجانی، احمد مهذب، شجاع، عبدالحسین اورنگ، لطف‌علی معدل، نمازی، علی‌قلی هدایت، علی اقبال، گودرزنیا، نایینی، امیر تیمور، مشیری، جبرئیل بوداغیان، علی مؤید، مراد ابراهیمی، ریگی، محسن مهدوی، محمد‌حسین نواب یزدی، ارگانی، رفیعی، دکتر لقمان نهورای،محمد‌تقی شیرازی، یاراحمدی، گرگانی، غلام‌حسین فرشی، موسی فتوحی، محمد‌رضا پارسا، ملک‌زاده آملی، معصوم حمزه‌تاش، محمد‌علی منصف، ناصری، شکر‌الله صفوی، مرآت اسفندیاری،‌ محمد‌ولی فرمانفرماییان، دکتر عباس نفیسی، محمد محیط، مستشار، افخمی، ضیا‌ءالدین نقابت، رستم گیو، امامی، مخبر فرهمند، احمد بهبهانی، بیات، حسن اکبر، دکتر ادهم، کازرونیان، محمود فرخ، حسین معینی)

رئیس- عده حضار در موقع اعلام رأى 116 نفر به اکثریت 109 رأى اعتماد به دولت ابراز شد. آقاى نخست وزیر

نخست وزیر- به نام هیئت دولت از رأیى که آقایان داده‌اند کمال تشکر را دارم در حقیقت این رأى را به من ندادند بلکه براى خدمت به کشور داده‌اند (نمایندگان- صحیح است) امیدواریم مطابق فکر آقایان براى خدمت به کشور و آسایش اهالى آنچه که در برنامه نوشته شده است عمل شود و آنچه را هم که آقایان تذکر دادند در نظر گرفته می‌شود.

3- تقدیم و تصویب لایحه تمدید مدت دو ماه مذکوره در ماده اول قانون بودجه سال 1321 کل کشور

رئیس- آقاى وزیر پیشه و هنر

وزیر پیشه و هنر- خاطر آقایان نمایندگان محترم مسبوق است که وقتى بودجه مملکت تصویب شد در ماده اول آن قید شده بود از تاریخى که بودجه‌هاى تفصیلى به مجلس شوراى ملى داده می‌شود و به کمیسیون احاله می‌شود تا مدت دو ماه مطابق بودجه‌هایى که پپیشنهاد شده است وزارتخانه‌ها عمل خواهند کرد و بعد از دو ماه اجراى بودجه و پرداخت اعتبارات موکول به تصویب بودجه‌هاى تفصیلى از طرف کمیسیون بودجه خواهد بود و به طوری که خاطر آقایان مسبوق است در ظرف این ده پانزده روز اخیر دولت نتوانسته بود حاضر شود یعنى دولتى نبود که حاضر شود بودجه‌ها به تصویب برسد و این دو ماده فرصتى که بود نسبت به اغلب وزارتخانه‌ها منقضى شده و نسبت به یکى دو وزارتخانه که باقى است چند روزى بیش باقى نمانده و به طوری که ملاحظه می‌فرمایند بنابراین مقررات قانونی در پرداخت احتیاجات و مخارج کشور البته دولت نمى‌تواند اقدامى کند مگر یک اجازه قانونى جدیدى از طرف مجلس تصویب شود به این جهت یک لایحه تهیه شده است که آن مدت دو ماه تمدید شود و چهار ماه شود که در ظرف این مدت چون در بودجه‌هاى تفصیلى رسیدگى نشده است دولت در کمیسیون بودجه بتواند حاضر شده و پس از رسیدگی بودجه‌ها را به تصویب برساند و چون موضوع هم فوریت دارد این است که به قید یک فوریت تقدیم می‌شود.

رئیس- لایحه قرائت می‌شود و فوریت آن مطرح است.

به شرح زیر خوانده شد.

مجلس شوراى ملى- طبق ماده اول قانون بودجه 1321 راجع به بودجه‌هاى وزارتخانه‌ها مقرر است: پرداخت بودجه از تاریخ تقدیم به مجلس منتها تا دو ماه طبق بودجه‌هاى پیشنهادى (در صورتی که بودجه به تصویب کمیسیون نرسیده باشد) و بعد از دو ماه طبق تصویبى کمیسیون بودجه مجلس شوراى ملى به عمل خواهد آمد. چون دو ماه مهلت مذکور در قانون به بودجه وزارت در 3 شهریور و بودجه اداره

+++

انتشارات و تبلیغات در 7 شهریور و بودجه وزارت بهدارى در 3 مهر ماه و نسبت به سایر وزارتخانه‌ها برحسب تاریخ تقدیم بودجه‌ها بین از 13 تا 28 مرداده ماه جارى منقضى خواهد شد و حال آن که نه فقط تا 20 مرداد که موقع صدور حواله حقوق مرداد ماه ادارات می‌باشد بلکه حتى تا آخر مرداد ماه هم امید نمی‌رود بررسى بودجه‌ها در کمیسیون‌هاى فرعى تمام و به تصویب کمیسیون بودجه مجلس شوراى ملى برسد از طرفى هم وضع مالى کارمندان و خدمت‌گذاران دولت و به خصوص مأمورین شهرستان‌ها طورى نیست که با گرانى روز افزون بتوانند مدتى به انتظار تصویب بودجه‌ها امرار معاش نمایند و شاید هم تأخیر پرداخت حقوقات مشکل جدیدى بر مشکلات حاضر بیفزاید. بنا به مراتب معروض ماده واحده زیر را پیشنهاد و تقاضاى تصویب آن را با قید یک فوریت دارد:

ماده واحده- دو ماه مقرر در ماده اول قانون بودجه سال 1321 کشور به چهار ماه تبدیل شود. نخست وزیر وزیر دارایى

رئیس- آقاى ملک‌مدنى

ملک‌مدنى- همان طور که آقاى وزیر پیشه و هنر تذکر دادند بنده هم از طرف کمیسیون بودجه به عرض می‌رسانم که علت این وقفه که پیش آمد از این جهت بود که دولت رسمیت نداشت تا بتواند در بودجه‌ها مطالعه کند و زودتر از تصویب بگذرد و به علاوه امسال اولین سالى است که بودجه‌هاى تفصیلى دولت در کمیسیون با نهایت دقت رسیدگى می‌شود و آن اقلام و هزینه‌هاى زائدى که هست در کمیسیون حذف می‌شود که از هزینه‌هاى زائد جلوگیرى شده باشد اینها در نظر کمیسیون هست همان طور که در نظر مجلس است و این که تصمیم گرفته شده است که این ماده واحده به قید فوریت به مجلس داده شود براى این است که پرداخت‌هایى که هست به تأخیر نیفتد و بنده خواستم علت را به عرض برسانم و البته مجلس هم موافقت خواهد کرد و در ظرف این ماه هم البته بعد از این که رأى اعتماد به دولت داده شد آقایان وزرا از روز شنبه که ما کمیسیون‌هاى فرعى بودجه را خبر کرده‌ایم که هر کدام به نوبه خودشان حاضر خواهند شد که بودجه تفصیلى از کمیسیون بگذرد و تصویب شود و قبل از دو ماه هم بنده احتمال می‌دهم که تصویب شود.

بعضى از نمایندگان- مذاکرات کافى است.

رئیس- موافقین با فوریت لایحه برخیزند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به ماده واحده موافقین برخیزند.

بعضى از نمایندگان- با ورقه رأى گرفته می‌شود.

(اخذ و شماره آرا به عمل آمد. نود و سه ورقه سفید شماره شد)

رئیس- عده حضار در موقع رأى 105 نفر به اکثریت 93 رأى تصویب شد.

اسامى موافقین- آقایان: جواد آزادى- عباس مسعودى- حسین جلایى- دکتر ادهم- فرخ- فرمانفرماییان- محمد‌على امیر ابراهیمى- امامى- نواب یزدى- آقا سید یعقوب- ابراهیم سمیعى- دکتر لقمان نهوراى- کاظم جلیلى فروهر- خلیل حریرى- پناهى- چایچى- دکتر سنگ- یاراحمدى- ابوالحسن ثقة‌الاسلامى- على‌قلى هدایت- دکتر حسین‌قلى قزل ایاغ- حسن اکبر- ارگانى- حسین معینى- محمد‌تقى شیرازى- محمد‌تقى ذوالقدر- گودرزنیا- عبدالحسین اورنگ- محمود ناصرى- عطاءالله پالیزى- احمد اعتبار- نمازى- ابوالقاسم نراقى- ضیا‌الدین نقابت- دکتر محمد‌قلى آصف تاج‌بخش- عبد‌الوهاب مؤید احمدى- على سلطانى- محمد‌تقى معتضدى- معصوم حمزه‌تاش- دکتر هادى طاهرى- مجید موقر- مستشار- احمد بهبهانى- احمد مهذب- محمد محیط دادور- نصرتیان- غلام‌رضا طالش رحمت سمیعى- روحى- جعفر اصفهانى- مخبر فرهمند- یدالله دهستانى- لاریجانى- حبیب‌الله مجد ضیایى- حسین رهبرى- سهراب ساکینیان- خسروشاهى- محمود عزیزى- دکتر عباس نفیسى- صفارى- عبد‌الله ناهید- افخمى- محمد طباطبایى- عبدالحسین نیک‌پور- افشار- پالیزى- محمد‌على منصف- فتوحى- طهرانچى- محمدرضا پارسا- اقبال- جبرئیل بوداغیان- ملک‌زاده آملى- یمین اسفندیارى- گرگانى- عیسى لیقوانى-

+++

مراد ابراهیمى ریگى- على مؤید- محمد‌تقى رفیعى- مشیرى- رستم گیو- احمد فریدونى- طوسى- نایینى- محمد هاشمى- بیات- ملک‌مدنى- امیر تیمور- معدل- مرآت اسفندیاری- مهدوى- کازرونیان

مخالف: آقاى غلام‌حسین فرشى

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

بعضى از نمایندگان- ختم جلسه

رئیس- اجازه می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم. (صحیح است)

جلسه آتیه سه‌شنبه 27 امرداد ماه سه ساعت و نیم قبل از ظهر. دستور هم لوایح موجوده‏

(مجلس یک ربع ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى

+++

تصمیم قانونى‏

دایر به ابراز رأى اعتماد به کابینه آقاى احمد قوام نخست وزیر

مجلس شوراى ملى در جلسه بیست و دوم مرداد ماه 1321 برنامه کابینه آقاى احمد قوام نخست وزیر را به اکثریت آرا حاضره (109 رأى از 116 نفر عده حاضره) تصویب و در نتیجه به کابینه نامبرده ابراز رأى اعتماد نموده است.

این تصمیم در جلسه بیست و دوم مرداد ماه یک هزار و سیصد و بیست و یک مجلس شوراى ملى رسید.

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى‏

قانون‏

تمدید مدت مقرر براى پرداخت بودجه‌هاى 1321 طبق صورت پیشنهادى دولت

ماده واحده- دو ماه مقرر در ماده اول قانون بودجه سال 1321 کشور به چهار ماه تبدیل می‌شود.

این قانون که مشتمل بر یک ماده است در جلسه بیست و دوم مرداد ماه یک هزار و سیصد و بیست و یک به تصویب مجلس شوراى ملى رسید.

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:293948!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)