کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 78 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه شانزدهم آبان ماه 1329  

فهرست مطالب:

1- قرائت اسامی غائبین جلسه گذشته

2- بیانات قبل از دستور آقایان: اردلان شو‌شتری حاذقی

3- بیانات آقایان نخست وزیر و رئیس و رفیع و نور‌الدین امامی و منصف و مکی و معدل وارباب راجع به قرارداد بازرگانی ایران و شوروی

4- ختم جلسه به عنوان تنفس

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 78

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه شانزدهم آبان ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1- قرائت اسامی غائبین جلسه گذشته

2- بیانات قبل از دستور آقایان: اردلان شو‌شتری حاذقی

3- بیانات آقایان نخست وزیر و رئیس و رفیع و نور‌الدین امامی و منصف و مکی و معدل وارباب راجع به قرارداد بازرگانی ایران و شوروی

4- ختم جلسه به عنوان تنفس

 

مجلس ساعت ده و ده دقیقه صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید .

1- قرائت اسامى غائبین جلسه گذشته

رئیس- صورت غائبین جلسه پیش قرائت مى‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

غائبین با اجازه- آقایان: موسوى- بزرگ‌نیا- آصف- فرامرزى- دکتر کاسمى- فتح‌على افشار- ثقة‌الاسلامى- هراتى- دکتر شایگان- طباطبایى- قراگوزلو.

غائبین بى‌اجازه- آقایان: محمود محمودى- عزیز‌اعظم زنگنه- خسرو قشقایى- سالار سنندجى- تیمور‌تاش- ابتهاج- اقبال- حمی‌دیه- پناهى- قاسم فولادوند- طاهرى- کوراوغلى- پیراسته- محمد ذوالفقارى- خزیمه علم- صدر میر‌حسینى- حسن اکبر

دیر‌آمده با اجازه- آقاى دکتر سید‌امامى.

دیر‌آمدگان بى‌اجازه- آقایان: دکتر مصباح‌زاده- سلطانى- شهاب خسروانى- ناصر ذوالفقارى- امیر افشارى.

رئیس- نسبت به صورت مجلس نظرى نیست؟ (گفته شد- خیر)

2- بیانات قبل از دستور آقایان: اردلان، شوشترى، حاذقى‏

رئیس- چند نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند. آقاى اردلان بفرمایید

اردلان- بنده خواستم یک بار دیگر مسرت خود و عموم آقایان نمایندگان محترم و اهالى مملکت را نسبت به قرارداد بازرگانى ایران و شوروى به عرض برسانم و عرض کنم که ما با اتحاد جماهیر شوروى فرسنگ‌ها همسایه هستیم هم مرز هستیم و علاقمند هستیم که همیشه روابط بازرگانى ما با اتحاد جماهیر شوروى برقرار باشد می‌دواریم که نتیجه بسیار خوبى از این عملى که دولت جناب آقاى رزم‌آرا فرمودند عاید مملکت ما بشود یکى دیگر از عرایضى که بنده داشتم و می‌خواستم اینجا عرض کنم این است که علاوه بر وظیفه نمایندگى مجلس شوراى ملى، مجلس شوراى ملى اینجا به بنده نمایندگى دیگرى داده‌اند که آن نظارت اندوخته اسکناس است بنابراین وظیفه نمایندگى بنده در این قسمت حکم می‌کند که در این موقع که آقاى نخست وزیر اینجا تشریف دارند تذکر بدهم که توجهى هم نسبت به مطالعات ما بفرمایند، البته در جراید هم خواندیم که طلب ما از اتحاد جماهیر شوروى چیست؟ لیکن من چون عضو ناظر اندوخته اسکناس هستم و وظیفه‌ای که مجلس شوراى ملى به بنده محول فرموده یکى همین حفظ پشتوانه ارزى و طلا و مسکوکى است که متعلق به همین اسکناس منتشره است این وظیفه به من حکم می‌کند، البته چندین نوبت صورت حساب از اتحاد جماهیر شوروى به ما رسیده است و تأیید و تصدیق کرده است که طلب ما از آنها چیست یعنى امانتى که ما در نزد آنها داریم این مبلغ است و بنده براى روشن شدن ذهن آقایان و این که ملت ایران بداند که چیست این را عرض می‌کنم طلایى که امانت داریم در مسکو در نزد دولت اتحاد جماهیر شوروى 11196070 گرم طلاى خالص است که این طلاى خالص را اگر ما به نرخ هر گرم 29 ر 36 ریال حساب بکنیم بالغ بر 406306884 ریال می‌شود این طلایى است که ما در مسکو امانت داریم اما غیر از طلا ما یک دلار هم طلب داریم از اتحاد جماهیر شوروى آن دلار ما عبارت است از 7575038 دلار که اگر این دلار را با نرخ رسمى 5 / 32 ریال تسعیر کنیم 2442948980

+++

ریال می‌شود که جمع طلب ما یعنى پول امانتى ما از حیث طلا و دلار در مسکو جمعاً می‌شود 50 ر 650601864 ریال البته براى دول بزرگى مثل اتحاد جماهیر شوروى این مبلغ ناچیز است ولى براى ما ملت ایران این مبلغ بسیار مهم است، من امی‌دوارم جناب آقاى نخست وزیر همین طور که به حمدالله موفق شدند این قرارداد را به امضا رساندند و بنده به ایشان تبریک می‌گویم امی‌دوارم موفق شوند که این پول را هم بتوانند به خزانه بانک ملى ایران تحویل بدهند (نمایندگان- انشاء‌الله) بنده بقیه وقت عرایضم را می‌دهم به آقاى حاذقى.

رئیس- آقاى شو‌شترى.

شوشترى- بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم بنده امروز می‌خواستم در فلسفه نطق قبل از دستور وارد بشوم و یک روزى صحبت خواهم کرد ولى چون مطلب مهم است و از وجود جناب آقاى نخست وزیر در مجلس استفاده می‌کنم به مطالب دیگرى می‌پردازم این را می‌گذارم به موقع خودش، در نطقى که در آن جلسه کردم راجع به پایین آوردن هزینه زندگى مطالبى گفتم که در خارج حسن اثر کرد و از من سؤال کردند که شما به طور مبهم و مجمل صحبت کردید تشریح نگردید که چطور می‌شود که در تهران هزینه زندگى را پایه پایین آوردنش را گذارد که در ولایات تأثیر بکند و گفتند که چرا مثال زده‌اید به اجارات و زمین‌هاى سنگلج تشریح کردم که من چون اهل این فنم اهل عملم طورى تشریح خواهم کرد که همه متوجه بشوند مجدداً رفتم اطراف پارک‌شهر را مساحت کردم این طرف، آن طرف، دیدم از این پارک‌شهر ما می‌توانیم استفاده زیادى به پایین آوردن اجارات بکنیم بدون این که دچار هو و سفسطه بشویم پایه پایین آوردن اجارات دکاکین و منازل و سرقفلى را بگذاریم و از همین راه به کارمندان تقسیم کنیم گفتند چطور؟ حساب کردم در حدود هشتاد و چند هزار متر از زمین‌هایى که به مالکیت شهردارى هنوز باقى است اینجا از این راه ما می‌توانیم استفاده بکنیم، گفتند بیست میلیون تومان پول بدهیم؟ گفتم جناب آقاى نخست وزیر پول هم لازم ندارد اگر این را قلم دست بگیریم و هر چهار صد متر را اجاره بدهیم بیست ساله به یک نفر قیمتش، آنچه را که درآمد است آن را هم معین بکنیم بابت اجاره بگیریم بعد از بیست سال هم این چهار صد متر را که روى نقشه حساب کنیم شانزده در بند دکان می‌شود و دوازده عمارت صد مترى که 3 اطاق و آشپزخانه و غیره را تهیه می‌کند، یا این که هزینه او بیش از هشتاد هزار تومان نمی‌شود این حرف‌ها دروغ است این پول‌هاى زیادى که کنتران‌چى‌ها گرفته‌اند خانه‌ها‌شان را از طلا بسازند، سیماب مذاب بسازند طلاى مذاب بسازند اینها چرت است من اهل حسابم خودم بیست و دو هزار متر بنا کردم بیمارستان شاه‌رضا را به مباشرت خودم این از سرداب یعنى از انبار زیر این چهار و چهار و چهار که شانزده در بند مى‌شود از تو و داخل می‌شود و بنایى که رویش سه طبقه بنا می‌شود هشتاد هزار تومان می‌شود مترى دویست تومان آن وقت اجاره می‌دهند ماهى دو هزار و دویست تومان در صورتی که دکان بیش از ماهى سى تومان اجاره نداشته باشد ولى این عمارات بالا 3 اطاق با تمام لوازم پایین شصت تومان و هشتاد تومان و صد تومان، تمام اجارات را پایین می‌آورد حساب کردم هزار و نهصد دکان ساخته می‌شود هم عوایدى براى شهردارى پیدا شده هم این لوطى‌بازى که بیایند پول دولت و مملکت را بگیرند و هشتاد هزار تومان ساختمان مسلخ است حالا می رسد به ده میلیون تومان براى این است که پول جیب است و می‌گویند این ده بر جیب و به جیب می‌زنند البته این مقدماتش را فکر بفرمایند بنده می‌آیم نقشه‌اش را می‌دهم تربیتش را می‌دهم این یک چیز دیگر این که چند روز است جناب آقاى رزم‌آرا مرا مستأصل کرده‌اند هى مى‌آیند می‌گویند برو از رئیس‌الوزرا یک دکه‌اى براى من بگیر، دکه چیست؟ معلوم شد این دکه‌هایى که توى خیابان می‌گذارند هر کدام یکى هزار دو هزار سه هزار تومان حق سه بوفه بازارى دارد دلالى دارد (یک نفر از نمایندگان- سرقفلى دارد) بلى سرقفلى دارد عرض کنم که جناب آقاى رزم‌آرا اگر دکه‌اى در تهران لازم است چرا نقشه‌اش را نمى‌کشند یک دفعه هزار دکه بسازید 1500 دکه بسازند که هر کس دکه خواست ماهى ده تومان هم اجاره بدهد یک دفعه بدهند که این رشوه‌خواری‌ها، این لوطى‌بازی‌ها برچیده شود، موضوع دیگر هم عده‌اى به من مراجعه کردند در همان تصویب‌نامه‌اى که گذشت جناب آقاى نخست وزیر راجع به گمرک اجناس چینى، بلور، اینها که وارد می‌شود ما باید صنایع مملکت و کارخانه‌هاى مملکت را تقویت بکنیم اما آنهایى که داریم نه آنهایى که نداریم، فورى چینى رسید به یکى چهل تومان پنچاه تومان، اما بعد رسید به یکى بیست ریال هیجده ریال حالا در این تصویب‌نامه هیچ مأمورین سوء‌نظر ندارند و متوجه نیستند عمل را طورى کرده‌اند که اینجا هزینه زندگى‏ گران می‌شود یعنى چه؟ یعنى ما باید راجع به چینى‌آلات آنهایى که در داخل مملکت تهیه نمى‌شود براى یک قورى که یک تومان تمام می‌شود ما سه تومان گمرک روى آن می‌گذاریم این مال فقرا است این مال عموم اهل مملکت است این را هم استدعا دارم توجه بفرمایید این یک موضوع است که یادداشت کردم موضوعات را باید بیاییم و در مجلس حرف بزنیم همه آقایان نمایندگان محترم به عقیده من مطالب‌شان را می‌فرمایند و حسن استقبال هم می‌کنند و همه حسن نظر دارند یکى دیگر هم قربان این موضوعى که عرض کردم و یک چیزى که استدعا کردم از شخص آقاى نخست وزیر توجه بفرمایند چهار روز قبل در خدمت جناب آقاى اورنگ رفتیم در این چهار صد خانه محلى که یک کارمند بیچاره‌اى که 320 تومان بیش‌تر حقوق نمی‌گیرد و دوازده اولاد دارد خدا شاهد است عیالش هم هست خودش هم هست (اورنگ- مادرش هم هست) و یک نفر هم باید براى انداختن رخت‌خواب دوازده نفر عائله باشد که آنها را جمع کند این خانه‌ها را آقا 25 هزار تومان برگذار کرده‌اند سه اطاق هم دارد خدا شاهد است این سه اطاق به قدر جاى خواب این پانزده نفر نیست این خانه‌ها این اراضى دولت یکى هفت هشت هزار تومان ده هزار تومان تمام شده این کارمند یکى 320 تومان هم حقوق بیش‌تر ندارد ماهى 120 تومان هم باید بدهد این کارمند با 15 نفر کلفت در این مملکت این بدبخت خاک بر سر چه کار بکند: و چطور زندگى بکند براى این که جناب آقاى رزم‌آرا در این ساختمان‌ها به جیب زدند پول خوردند این دزدها این مأمورین کوچولو، که 63 هزار لیره را دو مرتبه مى‌دهند به یک کنترات‌چى لوطى که آن را ببرد و بخورد این را استدعا دارم توجه بفرمایید خانه چهار، پنج اطاق را 45 هزار تومان مگر چه خبر است؟ ما می‌خواهیم سطح زندگى را بیاوریم پایین هزینه زندگى را یا دولت خودش دلال بازار بشود، این معنى ندارد اینها همه مردم این مملکت هستند استدعا دارم امر بفرمایید کاملاً بروند رسیدگى کنند آنچه را که قیمت واقعى آنها است خدا دهن مرا خرد کند غیر از حرف حق چیزى نمی‌گویم ریا نمی‌گویم احل‌الله‌البیع و حرم‌الربوا غیر از قرآن چیزى نمی‌گویم اجازه بفرمایید بیاورند مال‌الاجاره خانه را حساب بکنند به طوری که این کارمند بدبخت این بینوا بتواند بپردازد و بتواند با عائله خودش یک سرپناه و یک آغلى داشته باشد و همه بایستى زندگى بکنند از این جهت این مطالب را لازم دیدم عرض کنم و امیدوارم مورد توجه نمایندگان محترم همه واقع بشود و دولت هم عرایض صادقانه و خالصانه بنده را توجه بفرمایند (بعضى از نمایندگان- صحیح است- احسنت)

رئیس- آقاى حاذقى‏

حاذقى- در جلسه پریروز عرض کردم در کشورهاى دیگر دنیا اقلیت در مجلس انتقاد می‌کند و اکثریت حکومت می‌کند این یک حرفى است که کاملاً منطقى و اساسى است عرض کردم اگر مجلس شوراى ملى ایران که مرکز قوه عاقله مملکت و نماینده افکار و عقاید ملت و عامل اجراى منویات مردم است بخواهد کار بکند ترتیبش همین است که اکثریت به بهانه این که اقلیت انتقادهاى شدید می‌کنند و گاهى حمله‌ها و تعرضاتى می‌کنند و بنابراین کار نکردن ما که اکثریت هستیم و وظیفه ما این است که مرد مردانه با ایمان و علاقه وظیفه‌اى را که تشخیص مى‌دهیم به صلاح مملکت است اینجا همکارى کنیم و از انتقادهاى بی‌غرضانه اقلیت هم در کار مملکت استفاده بکنیم و خلاصه با تشریک مساعى و همکارى همدیگر کار مملکت را به سر و سامان برسانیم براى بعضى همکاران من سوء‌تفاهمى دست داد من خواستم عرض کنم خود من هم جزو اکثریت هستم اگر عرض کردم مقصود من انتقاد از عمل شخص یا اشخاصى نیست بلکه على‌الاصول عرض می‌کنم اگر مجلس شوراى ملى خوب کار بکند به هیچ قیمتى نمى‌شود تقصیرش را به گردن اقلیت گذاشت ما باید سعى کنیم که اساساً تقصیرى وجود نداشته باشد تا متوجه یک دسته از نمایندگان مجلس باشد عرض دیگرم راجع به طرز کار و مجلس‌هاى دیگرى بود که من در آنجاها شرکت کردم و خلاصه به اصطلاح طرز کار مجلس‌ها را در یک جمله عرض مى‌کنم که نمایندگان مجلس‌ها در مواقعى که کارهاى لازم مملکتى بود جلسه‌هاى طولانى که از هشت ساعت و 10 ساعت هم تجاوز می‌کرد تشکیل مى‌دادند و اشخاصى که آنجا جزو پارتى‌ها و حزب‌هاى مختلف بودند و نمایندگى مجلس را داشته عقیده‌شان را با کمال متانت مى‌گفتند و مخالفین مى‌شنیدند و انتقادشان را می‌کردند و بعد اکثریت

+++

جواب مى‌دادند و بعد مسائل هم به رأى منتهى می‌شد و همین طور هم در قانون اساسى ما پیش‌بینى شده بنابراین من بسیار متأسفم که گاهى مى‌بینم مسائلى که مورد اختلاف نظر بعضى آقایان نمایندگان هست به جاى این که بنشینند و روى اصول مجلسى و پارلمانى حل بکنند بیش‌تر وقت‌شان را صرف اخلال و عقب افتادن و تأخیر کار می‌کنند در صورتى که صلاح این است که کارها را تسلیم رأى مجلس بکنند اگر اکثر مجلس تصویب کرد که خوب تصویب شده است و طبق آن عمل مى‌شود اگر اکثریت مجلس رد کرد البته رد شده است و همان طور رد شده‌اش به دولت ابلاغ می‌شود یک نکته اساسى که خیلى براى من جالب توجه بود مسئله دوام حکومت‌ها بود این موضوع براى ما خیلى تازگى دارد زیرا متأسفانه در این هفت هشت سال اخیر مجلس شوراى ملى مکرر ناظر دولت‌هاى کم‌دوام و ناظر طرز کارهایى که یک دولت چند ماهه انجام می‌دهد بوده است و خود من که یکى از نمایندگان مجلس بوده‌ام مکرر همین جا عرض کرده‌ام که براى من مشکل‌ترین و سخت‌ترین مناظر منظره‌ای است که مى‌بینیم یک دولت مدتى آمده کارى کرده و دست به یک رشته اقداماتى زده بدون هیچ دلیلى و موجبى مجالى برای این که نقشه‌ها و برنامه‌هایش به پایان برسد به او داده نمی‌شود و مرتب صحبت از ضعف و ناتوانى دولت‌ها می‌شود و این براى ما سم مهلک است ملت ایران بیزار است از این که هر چند روز یک دولت عوض بشود و مردم این مملکت کمال علاقه را دارند که یک دولت ثابت و بادوامى با یک برنامه و نقشه‌اى که به مجلسین داده و تصویب شده است و از پشتیبانى مجلسین هم استفاده بهره‌اى داشته باشد موفق بشود آن برنامه کارش را دنبال بکند و به نفع مردم یک قدم‌هاى مثبتى برداشته بشود و به نتیجه برسد وقتى که من در سوئد بودم پرسیدم دولتى که فعلا در سر کار است چقدر وقت است؟ حساب کردند براى من گفتند که این دولت 25 سال است که الان بر سر کار است من تعجب کردم گفتم که در ظرف 25 سال چندین بار انتخابات تکرار شده گفتند بله دولت دو مرتبه همین دولت است زیرا که حزب اکثریت که حکومت می‌کند همین اشخاص را مرتب در آغاز مجلس‌ها معرفى می‌کند و همین‌ها به عنوان دولت مشغول کار می‌شوند و برنامه‌شان را دنبال می‌کنند گفتند در این 25 سال ممکن است وزیرى مستعفى شده یا پیر شده و متقاعد و بازنشسته شده و به اصطلاح معروف عمرش را به شماها داده و مرده بالأخره جانشین او از همان حزب و داراى همان فکر و عقیده و مرام فورى به جانشینى او تعیین می‌گردد و همان روال کار را ادامه داده و در نتیجه گفتند که طى همین 25 سال کارهایى ما انجام داده‌ایم که شرحش شاید ساعات زیادى وقت لازم داشته باشد که توضیح داده شود و به طور خلاصه در تمام قلمرو آن مملکت گفته به حساب دقیق یک فرد بی‌سواد وجود ندارد از نظر تعلیم و تربیت یک مریضى که بیمه نباشد و مریضخانه معین نداشته باشد و هزینه معالجه‌اش تعیین نشده باشد اصلاً وجود ندارد و یک فرد بیکار که در این مملکت کار نداشته باشد وجود ندارد و یک فردى که خانه نداشته باشد وجود ندارد و حتى می‌گفتند در سال جارى ما 28 هزار خانه ساخته و پرداخته مازاد بر احتیاجات مملکت داشته‌ایم که صادر کرده‌ایم که 24 هزار به آمریکا فرستاده‌ایم و چهار هزار به هندوستان فروخته‌ایم خانه‌هایى که با تمام لوازم و وسایل مارا بردند در یک قسمت خانه‌هاى نوساز که براى طبقه کارگر درست کرده بودند که من آرزو می‌کردم ای کاش یکى از این خانه‌ها را به ماها می‌دادند که داراى این قدر وسایل منظم و مرتب از نظر برق و آب و بهداشت و سایر احتیاجات منزل مثل تلفن و غیره بوده (بهادرى- اینها را توى روز نامه مرقوم بفرمایید بهتر است) موضوع قبل از دستور موضوع معینى نیست هر چه نماینده به نظرش می‌رسد می‌گوید همین جا حق دارم بگویم جنابعالى هم موظف هستید بشنوید اگر هم نمی‌خواهید بشنوید درب پارلمان باز است تشریف ببرید بیرون عرض کنم موضوع دیگرى که می‌خواهم عرض کنم که من آنجا متوجه شدم مسئله عدم ارتباط افراد مملکت با سفارتخانه‌هاى خارجى و مأمورین سیاسى خارجى است این موضوع بسیار جالب توجهى است در چندین مملکت من تحقیق کردم راجع به وظایف سفارتخانه‌ها و طرز برخورد افراد آن مملکت با مقامات سیاسى موضوع هم این بود که راجع به یک جلسه رسمى سفارت ایران بود که تشکیل می‌شد من پرسیدم که در این جلسه کى‌ها را دعوت می‌کنند ما معمولاً از کوردیپلماتیک یعنى مأمورین سیاسى که در این پایتخت هستند دعوت می‌کنیم و از وزیر خارجه این کشورى که ما درش اقامت داریم من پرسیدم که آیا از سایر وزرا و یا افراد عادى و از رؤساى ادارات چطور؟ گفتند نه اتفاقاً یکى از اعضای سفارت ما در سوئد اهل همان جا بود او تعجب کرد گفت این چه سؤالى است که می‌کنید گفت مگر وزراى مملکت سوئد بیکار هستند که هر ساعت سفارتخانه‌هایى که جشن دارند در آنجا شرکت کنند گفت در اینجا چندین سفارتخانه هست که هر کدام در سال چندین روز رسمى دارد اگر بنا بشود که اعضای دولت ما یا اعضا و رؤساى ادارات ما بخواهند در این جلسه‌ها شرکت بکنند کى به کار مملکت بپردازند؟ و ما اصلاً این حرفى که شما می‌زنید معناى آن را نمى‌فهمیم اگر یک سفارتخانه‌اى جشنى دارد چه کار با اعضاى اداره و افراد غیر مسئول دارد چرا اینها تماس دارند؟ حالا خواستم عرض کنم این سفرى که به اتفاق آقاى وزیر راه رفتیم به فارس مردم آنجا هم این تذکر را دادند که ما گاهى می‌شنویم که افراد خارجى می‌آیند به ایران با اشخاص غیر مسئول تماس می‌گیرند با آنها آمد و رفت می‌شود این وظیفه دولت است چنان که شنیدم دولت در این قسمت تصمیمى اتخاذ کرده است و بخشنامه‌اى هم داده است که افراد خارجى که می‌آیند به ایران آنها بایستى بدانند که اگر کار سیاسى دارند بایستى با دولت ....« جناب آقاى فروهر توجه بفرمایید این بستگى به کار دولت دارد » (دکتر بقایى- دولت گوشش به این حرف‌ها بدهکار نیست) گفتند اگر اعضاى خارجى می‌آیند ایران کار سیاسى دارد این فقط باید با مقام رسمى یعنى با دولت و وزارت خارجه سر و کار داشته باشد افراد غیر مسئول صلاحیت تماس گرفتن با افراد خارجى ندارند (صحیح است) حق ندارد که عامل و مجرى سیاست اجنبى باشند براى این که قانون اساسى معین کرده و گفته است که هیئت دولت درش یک وزیر امور خارجه است وزیر امور خارجه مسئول ملت است و او تنها مقام صلاحیتدارى هست که بتواند با افراد خارجى اهم از رسمى و غیر رسمى تماس داشته باشد پس بنابراین من از اینجا این تقاضا را از سفرا، و مأمورین خارجى که در ایران هستند به نام یک نفر نماینده ملت‏ ایران می‌کنم که آنها حق ندارند با افراد ایرانى تماس بگیرند از اشخاص تقویت بکنند یا اشخاص را نکوهش بکنند به طور کلى هر کار سیاسى که دارند بایستى با دولت با وزارت امور خارجه در میان بگذارند و عقیده مملکت و ملت را از همین مجراى وزارت امور خارجه بخواهند و روى آن عمل کنند (اورنگ- آقاى حاجى حاذقى به طور مطلق نمی‌شود از هندوستان یک آدم می‌آید که کار سیاسى ندارد او را نمی‌شود قدغن کرد) جناب آقاى اورنگ اگر که یک کار فرهنگى دارد اگر یک کار را دارد فرض بفرمایید یک عالم بین‌الملى می‌آید به ایران او براى سیاست نمى‌آید آن افرادى که کارشان سیاست هست سفرا، وزراى مختار، اعضای سفارتخانه، روزنامه‌نویس‌هاى خارجى و سناتورها وکلایى که مى‌آیند به ایران براى کارهاى سیاسى اینجا باید فقط با مقامات رسمى سر و کار داشته باشند تماس بگیرند با افراد غیر مسئول حق ندارند تماس بگیرند (دکتر بقایى- پس موضوع نفت را چه کار بکنند؟) عرض کنم حق ندارند تماس بگیرند و این کار برخلاف مصالح مملکت و ملت است و دولت که مسئول حفظ منافع ملت است بایستى شدیداً ارتباط افراد ایرانى را با سفارتخانه‌ها تحریم قانونى بکند و این امر باید در افکار عامه تخطه بشود یعنى مردم اظهار بیزارى و تنفر بکنند از یک افرادى که پادویى مقامات خارجى و سفارتخانه‌ها را می‌کنند من این نکته را می‌خواهم عرض بکنم من چند روز رفتم در هلسینگى که مرکز فنلاند بود آنجا یک ملت کوچک سه میلیونى زندگى می‌کنند من تحقیق کردم که طرز سیاست مردم فنلاند چى است (یکى از نمایندگان- اینها مربوط نیست)

رئیس- نطق قبل از دستور همین است چیزى که مطرح نیست وکیل هر چه دلش می‌خواهد مى‌گوید.

حاذقى- عرض کنم که من پرسیدم که علت دوام و بقاى استقلال یک ملت سه میلیونى چیست؟ چون براى ما خیلى جالب توجه است ما اغلب می‌گوییم که ما یک ملت کوچک 15، شانزده میلیونى هستیم و نمی‌توانیم که کاملاً استقلال خودمان را بدون مداخله اجنبى حفظ بکنیم من می‌خواهم بگویم که این حرف دروغ است این حرف باطل است ما می‌توانیم استقلال خودمان را حفظ بکنیم و هیچ مقام خارجى هم نمی‌تواند در ما اعمال نفوذ بکنند، گفتند که ما یک سیاست داریم و آن این است که ما افرادمان با افراد خارجى هیچ تماس نمی‌گیرند ما دولت داریم دولت ما با تمام دولت‌هاى دور و نزدیک و مخصوصاً دولت‌هاى همسایه روابط سیاسى و دیپلماسى دارد ولى ما افراد فنلاند هیچ ارتباط با اشخاص خارجى نداریم و حتى براى من تعریف کردند که اگر یک کسى بیاید به یک زبان خارجى که مورد علاقه آنها نیست صحبت کند مردم فنلاند او را اصلاً تحریم می‌کنند یعنى اگر برود در دکان نانوایى نان بخواهد حرف او را نمى‌فهمند اگر به زبان خارجى صحبت بکند اگر برود به مهمانخانه جا بخواهد به او اصلاً جا نمی‌دهند با او تماس نمی‌گیرند و او را ملزم می‌کنند

+++

که از خاک آنجا برود بیرون مگر مأمورین سیاسى خارجى باشد که دولت براى او جا و مکان و زندگى معین و فراهم می‌کنند پس من خواستم عرض کنم که ما مردم ایران هم می‌توانیم استقلال خودمان را حفظ بکنیم با این کیفیت که افراد غیر مسئول با مقام‌هاى خارجى هیچ تماس نداشته باشند و حل و فصل کارهاى سیاسى مملکت را هم به عهده دولت بگذارند یک موضوع جالب توجه دیگر موضوع صادرات ایران به ممالک اروپا بود این موضوع را در چندین سفارتخانه خودمان سفارش کردند که من اینجا به اطلاع دولت و مخصوصاً نمایندگان محترم مجلس شورای ملى و مجلس سنا برسانم که خیلى از کشورها هستند که با خواهان داشتن روابط تجارتى هستند ولى روى یک اصول و قوانین و حتى در فرانسه که مدت‌ها بود بعضى از کالاهاى ما را مثل قالى و غیره منع کرده بودند اخیراً به همت سفیر کبیر ما در آنجا یک قرارداد بسته شده بود که یک مقدار سهمیه براى کالاهاى مختلف ایران قائل شده بودند و می‌گفتند مدتى است این را فرستاده‌ایم به ایران که از تصویب مجلس بگذرانند تا ما باب تجارت جدید‌مان را باز بکنیم همین طور در هلند یک قسمت از کالاهاى ایران مثل دخانیات نماینده‌هاى تجارتى آنها آمده بودند به سفارت ما که ما خریدار کالاهاى دخانیاتى ایرانى هستیم و نامه‌اى هم در این قسمت نوشته بودند من خواستم از جناب آقاى نخست وزیر و جناب آقاى وزیر اقتصاد ملى با همکارى جناب آقاى وزیر دارایى که یک توجهى به این مسائل اقتصادى بین ایران و ممالک خارجى بفرمایند و این پیشنهاد‌هایى که از طرف سفراى کبار و یا نماینده‌هاى مختار ما رسیده است مورد توجه قرار بدهند بدون تردید نمایندگان مجلسین نیز با لوایحى که کمک به صادرات ایران می‌کند موافق هستند و با دولت همکارى خواهند کرد که ما بتوانیم همان طور که مناسب مملکت است به میزان صادراتمان بی‌افزاییم (نمایندگان- صحیح است) و در نتیجه بتوانیم یک ارزهایى تحصیل بکنیم که تا حدى جبران واردات ما را بکند و ناچار نباشیم یک مبالغى مازاد از ارز‌هاى صادراتمان و ارزهایى که داریم به خارج بفرستیم (نمایندگان- صحیح است) موضوع دیگر راجع به اهمیت رجال ایران در خارج کشور است آقایان این نکته شاید برایشان بدیع باشد و تازگى داشته باشد که در کنفرانس‌هاى بین‌المللى به افراد ایرانى و شخصیت‌هاى ایرانى خیلى اهمیت داده و احترام می‌گذارند این را عرض می‌کنم تا قدر افرادى را که براى مملکت ما خدمت می‌کنند بدانیم و آنها را لجن‌مال نکنیم مکرر صحبت می‌شد می‌گفتند البته احترامى‌که ما به رجال ایران داریم از دو جنبه است یک جنبه‌اش این است که ما ایران را یک مملکتى می‌دانیم که به تمدن دنیا خدمت کرده ما به رجال سابق ایران علما و بزرگان و ادباى ایران احترام می‌گذاریم و افراد ایرانى را منتسب به یک ملتى می‌دانیم که داراى شخصیت‌هاى بزرگ علمى و ادبى بوده‌اند و به یک اعتبار دیگر افراد ایرانى در خارج امتحان لیاقت و عرضه می‌دهند چنانچه در طول سه چهار ماهى که چندین کنفرانس تشکیل شد در این کنفرانس‌ها نماینده‌هاى ایران یا رئیس کنفرانس انتخاب می‌شدند و یا نایب اول کنفرانس انتخاب می‌شدند و در کمیسیون‌هاى مهم هم همین طور مخصوصاً انتخاب جناب‏ آقاى نصرالله انتظام به سمت ریاست سازمان ملل متفق همین یک عملى است که براى افراد ملت ایران شایستگى دارد که موجب مباهات باشد براى این که یک فرد مبارز ایرانى آنجا یک جلسه‌اى را اداره می‌کند که حتى بزرگ‌ترین رجال دنیا که مى‌آیند در آنجا صحبت بکنند باید از او اجازه بگیرند و صحبت بکنند و به تذکرات او ترتیب اثر بدهند آخرین عرضى که در این قسمت دارم عقیده و ایمان مردم نسبت به معنویات و نسبت به مسائل دینى و اخلاقى بوده خواستم خدمت آقایان نمایندگان محترم عرض کنم که در همه جاى دنیا مردم نسبت به معتقدات دینى خودشان احترام می‌گذارند و عقیده و ایمانى که به امور معنوى و دینى دارند اصلاً قابل انکار نیست براى این که در تمام روزهایی که جنبه مذهبى داشت اجتماعات دینى می‌کردند و استحکام بنیاد و عقیده و ایمان خودشان را نسبت به مقدسات دینى و ملى خودشان به منصه ظهور می‌رسانیدند موضوعى را که من در جلسه گذشته راجع به تحریم استعمال مشروبات الکلى عرض کردم که حالا از جناب آقاى نخست وزیر توقع توجه مخصوص دارم روى همین اصل بود که الآن عقیده بسیارى از ملت‌ها این است که استعمال مشروبات الکلى مخرب قواى دماغى انسان و مخالف با آن سنن و رسوم اخلاقى دنیایى است و من خواستم که آنها صرفاً از نظر اخلاقى تحریم گردند ما که از دینى مشروبات الکلى در قانون دینى ما حرام است توجه کنیم که این سم مهلک خانمان برانداز را با تریاک و سایر مواد مخدره شر اینها را از سر مردم این مملکت کوتاه بکنیم (صدر‌زاده- طرح آن در کمیسیون است) همان طوری که جناب آقاى صدر‌زاده فرمودند من استدعا می‌کنم به طرحى که به امضای اکثریت آقایان است و من هم آن را امضا کرده‌ام وجود دارد به مجرد این که کارهاى خیلى فورى مجلس از قبیل بودجه گذشت آن را مطرح بکنیم و نسبت به آن تصمیم قانونى بگیریم که دولت آن را اجرا بکند عرایضى هم داشتم از نظر شرکتى که در کنگره اسلامى مکه کردم به عرض آقایان برسانم که آن را موکول به جلسه آینده می‌کنم.

غلام‌رضا فولادوند- امسال هم مکه رفتید؟

3- بیانات آقایان نخست وزیر و رئیس و رفیع و نورالدین امامى و منصف و مکى و معدل و ارباب راجع به قرارداد بازرگانى ایران و شوروى‏

رئیس- آقاى نخست وزیر بفرمایید.

نخست وزیر- خیلى خوش‌وقتم که امروز جریان مذاکرات و نتیجه‌ای که راجع به مذاکرات بازرگانى با دولت اتحاد جماهیر شوروى گرفته شده به عرض نمایندگان محترم برسانم همان طوری که استحضار دارند در بدو تشکیل دولت اقدام شد و در نظر گرفته شد که راجع به وضعیت بازرگانى توجه بیش‌ترى شود و مخصوصاً با کشورهاى مختلف و کشورهاى همجوار مناسبات بازرگانى تا حدى که مورد لزوم بود برقرار گردد خوشبختانه با حسن استقبالى که از طرف مأمورین دولت شوروى شد دولت توانست که مذاکرات خود را در یک محیط دوستانه‌اى با نمایندگان دولت شوروى ادامه بدهد در بدو امر از براى این که اشکالاتى که در بین بود به صورت مطلوبى مرتفع شود تقاضا شد از سفیر دولت جماهیر شوروى که نسبت به چند نکته که از براى کشور و دولت ایران مورد توجه بود توجه فورى معمول و مبذول بدارند این سه نکته یکى راجع به قسمت تعداد افسران و افرادى بود که در جریانات مرزى در اسارت بودند دوم راجع به اختلافات مرزى بود که بین دولت ایران و دولت شوروى از سالیان دراز وجود داشت و در قسمت سوم راجع به موضوع محاسبات دولت ایران و موضوع طلاهایى است که جناب آقاى اردلان به آن اشاره فرمودند باید به عرض برسانم راجع به این سه قسمت سفیر کبیر دولت جماهیر شوروى با حسن تفاهم بسیار و با جدیت کاملى سعى کردند که این اختلافات و این مطالب و مواردى که مورد بحث بود حل شود (عده‌اى از نمایندگان- احسنت احسنت) اولاً اشخاصى که در اسارت بودند در ظرف 24 ساعت بعد از مذاکره آنها در مرزهاى ایران مرخص شدند دوم راجع به قسمت‌هاى مرزى حاضر شدند براى حل این اختلافات کمیسیون مختلطى تشکیل شود و این کمیسیون مختلط نسبت به اختلافات مرزى رسیدگى کند. تاریخى که از طرف سفیر شوروى تعیین شده بود براى 20 اکتبر بود ولى نظر به این که هنوز مدارکى که براى این مذاکرات لازم است حاضر نشده بود از طرف وزارت خارجه تقاضا شد که این ملاقات و شروع به مذاکرات به 10 نوامبر یعنى 19 ماه جارى محول شود به طورى که به عرض می‌رسد از طرف دولت ایران جناب آقاى سردار انتصار اعلم به ریاست کمیسیونى که مرکب است از یک عده افسران و مأمورین عالى رتبه وزارت خارجه تعیین شده‌اند که در این مذاکرات که در آستارا از روز 10 نوامبر شروع می‌شود شرکت نمایند در قسمت سوم راجع به موضوع مطالبات ایران از دولت جماهیر شوروى سفیر شوروى به موجب یادداشتى که تسلیم کردند و مذاکراتى که شد قرار شد هیئتى از طرف دولت جماهیر شوروى معرفى کردند که کمیسیون مختلطى به مطالبات ایران و موضوع طلا رسیدگى بکند و این موضوع را به وجه مطلوبى تصفیه نماید و حتى دولت جماهیر شوروى طبق یادداشتى که مخصوصاً داده شد حاضر شدند که بر اساس 17 مارس 1943 راجع به مطالبات ایران و موضوع طلا وارد مذاکره شوند و امید است که این کمیسیون در هفته آتیه و اواخر هفته آینده در تهران تشکیل شود چون مأمورین و اشخاصى که باید در این کمیسیون شرکت نمایند چه از طرف دولت جماهیر شوروى و چه از طرف دولت ایران تعیین شده‌اند تردید نیست که این کمیسیون تشکیل خواهد شد و موضوع مطالبات ایران به طور مطلوبى خاتمه پیدا و تصفیه خواهد شد پس از رفع این سه اشکالى که به عرض رسید هیچ جاى تردید نبود که فتح باب مذاکرات براى موضوع اقتصادیات با کشور شوروى یک موضوع و اقدام مؤثر و اساسى و مفیدى بود (نمایندگان- صحیح است) به همین لحاظ بود که دولت بر اساس قرارداد 1940 یعنى 1319 وارد مذاکره شده و لیستى که شاید در روزنامه‌ها از نظر آقایان گذشته طبق این صورت‌ها حاضر شد کالاهایى که صدورش از ایران مقدور بود براى مدت یک سال تعیین کند و هم‌چنین نمایندگان

+++

دولت جماهیر شوروى حاضر شدند که در مقابل اجناس صادراتى ایران اجناسى را که براى آنها مقدور بود که عبارتند از قند و آهن و سیمان و کاغذ و چینى و قماش مبادله بشود این قرارداد یعنى اجراى این مبادلات اقتصادى براى مدت یک سال از 19 ماه جارى تا 19 آبان سال آینده انجام خواهد شد و چون کلیه قرارداد تجارتى بر اساس قرارداد 1940 است به این مناسبت کلیه جریانات طبق همان قراردادى است که قبلاً به تصویب مجلس شوراى ملى رسیده است بنده قطع و یقین دارم که فتح باب این مذاکرات و شروع معاملات اقتصادى یک فتح باب جدیدى براى مناسبات بین دو کشور خواهد بود (نمایندگان- صحیح است) و امید است که با اجراى‏

این مناسبات یک گشایشى در وضع ایران حاصل شود (نمایندگان- انشاء‌الله) فقط نظر بنده این بود که گزارش این امر و اقدام دولت را به عرض مجلس شوراى ملى برسانم و امید است که بهترین نتیجه از این ارتباط تجارتى و از این فتح باب حاصل بشود.

نمایندگان- بسیار خوب احسنت‏

رئیس- ملت ایران همیشه طرفدار حفظ مناسبات و تحکیم مبانى و مؤدت با تمام ملل و همسایگان مخصوصاً با دو همسایه بزرگ خود دولت جماهیر شوروى و دولت انگلستان با حفظ حقوق و مصالح ملت ایران و احترام متقابل بوده و می‌باشد (صحیح است) بیانات و گزارش آقاى نخست وزیر دائر بر امضای قرارداد و بازرگانى با دولت جماهیر شوروى مورد توجه مجلس شورای ملى است (صحیح است) امیدوارم در سایه حسن نیت کلیه مسائل به مصلحت طرفین حل و تصفیه شود (انشاء‌الله) آقاى رفیع فرمایشى داشتید؟

رفیع- جناب آقاى نخست وزیر مجلس شورای ملى را از پپمان ایران و شوروى مستحضر ساختند این خبر موجب مسرت خاطر عموم نمایندگان محترم خواهد شد (صحیح است) زیرا جاى تردید نیست که این پیمان گذشته از تأثیر مستقلى که در بهبود حال مردم از حیث فراوانى و ارزانى بسیارى از اجناس مورد احتیاج دارد کمک مهمى به صادرات کشور خواهد بود (صحیح است) وسیله براى حسن تفاهم بیش‌ترى در سایر امور بین دو کشور می‌باشد و این آرزوى عموم ایرانیان است که همواره با تمام همسایگان خود و سایر ملل عالم متفق در صلح و سلم و با رعایت احترام متقابل در نهایت دوستى و وداد به سر برند (صحیح است) مخصوصاً در این بیان علاقه و توجه ملت ایران که مکرر به مناسبات مختلفه در همین مجلس شوروى با کمال صمیمیت ابراز و اظهار شده همواره مبنى به این بوده که با دولت بزرگ اتحاد جماهیر شوروى روابط دوستى و تجارى و سیاسى داشته باشد (صحیح است) و دو ملت از ثمرات و نتایج این اتحاد و یگانگى برخوردار گردند بسیار جاى تأسف است که گاهگاه بعضى تصورات دور از حقیقت که از روى عمد و غرض ظهور می‌کرد و هیچ گونه پایه و اساسى نداشت همسایه بزرگ مارا مکدر و آزرده خاطر مى‌ساخت و موجب می‌گردید که یک چند از نتایج حسن روابط و همکارى با یکدیگر محروم گردند امروز که به فضل خدا این ابرهاى تیره در نتیجه حسن نیت طرفین از افق سیاست محو شده است و چون انعقاد این پیمان با کمال مسرت اعلام گشته و اینجانب افتخار ریاست کمیسیون خارجه مجلس شورای ملى را دارم اجازه می‌خواهم سپاسگزارى از اولیاى محترم دولت اتحاد شوروى و تشکر و تقدیر از زحمات هیئت محترم دولت براى اجراى منویات ذات اقدس شاهانه کمال مسرت خاطر و خرسندى ملت ایران را از انعقاد این پیمان به عرض مجلس شوراى ملى برسانم (صحیح است) امیدوارم در عمل موجبات حسن تفاهم بیش از پیش در میان دو ملت فراهم گردد و ملت ایران که همیشه خواستار صلح عمومى است بتواند در سایه آن به اصلاحات اساسى و اصلى خود بپردازد و فرصت براى اجراى این نیت مقدس به دست آورد از درگاه رب کعبه مستدعى است که این اختلافات و بیگانگی‌ها که امروز در جهان حکمفرما است و نمی‌گذارد ملل عالم با فراغ خاطر در امن و راحت زیست کند به دوستى و یگانگى مبدل سازد واین آتش فتنه را که اکنون در قسمتى از جهان مشتعل شده بار دیگر جهانیان را به فنا و زوال تهدید می‌کند به کرم عمیم و فضل شامل خود فرو نشاند (صحیح است) و همه را از این نگرانى و بى‌سر و سامانى نجات بخشد (انشاء‌الله) بنده از مطالعه سرمقاله روز یکشنبه روزنامه باختر به قدرى لذت بردم و خواهشمندم که هم دولت و هم همسایه شمالى ما هر دو بخوانند آنچه را که من می‌خواستم بگویم و ملت ایران می‌خواست بگوید در آن چند سطر آن آقاى دکتر فاطمى با آن قلم تواناى خودش نوشت این قسمت را من مخصوصاً خواستم خواهش بکنم آقایانى که چیز می‌نویسند تقدیر بشوند که اسباب الفت و یگانگى فراهم بشود.

رئیس- آقاى نورالدین امامى‏

نورالدین امامى- جناب آقاى رفیع رئیس محترم کمیسیون خارجه با بیانات کافى و شافى خودشان احساسات نمایندگان ملت ایران و خوش‌وقتى ملت ایران را از عقد این قرارداد بیان فرمودند (صحیح است) و زحمت ما را کم کردند که ما و دیگران با طول کلام مزاحم نمایندگان محترم نشویم، تصور می‌کنم در این چند سال هیچ خبرى در روحیه ملت ایران تأثیر به این خوبى نداشت که این عقد قرارداد بازرگانى در میان ملت ایران در روحیه ملت ایران تأثیر کرده و مخصوصاً بیش از تأثیرى که در مادیات دارد در روحیه ملت ایران تأثیر کرده و مخصوصاً در شمال و در آذربایجان که من افتخار دارم که یکى از خدمتگزاران صدیق آذربایجان هستم در این چند روزه تلگراف متعددى از حوزه انتخابیه من رسیده است و مردم تشکر و قدردانى کردند از دولت که در این قسمت بذل توجه کرده و زحمت کشیده و مخصوصاً در قسمت اقتصادیات شمال این موضوع تأثیر بزرگى کرده من بدبختانه (اردلان- همه جاى ایران) همه ایران و مخصوصاً در شمال، بدبختانه حق این بود که یادداشت‌هایى در این قسمت بردارم و به عرض نمایندگان محترم برسانم، من عادت به یادداشت ندارم و به علاوه نمی‌خواهم وقت نمایندگان محترم را بگیرم انتظار داریم همان طوری که ملت صلح‌دوست ایران همیشه با چشم احترام به ملت بزرگ و همسایه شمالى خودش نگاه می‌کند انتظار داریم آن ملت بزرگ ما را یک دوست صمیمى خودشان بدانند و همیشه با چشم برادرى به ما نگاه بکنند (صحیح است) همین طور از دولت جناب آقاى رزم‌آرا علاوه از تشکر از این قسمت و سپاسگزارى انتظار داریم که با سایر رفقاى ما سایر رفقایى که از پل پیروزى استفاده کرده‌اند با آنها هم بگویند که آقا حق مشروع ملت ایران ملت گرسنه ایران را که این پل پیروزى را دو دستى تقدیم شما کرد و استفاده کردید زودتر بدهید که نوشدارو پس از مرگ سهراب نباشد (احسنت احسنت)

آشتیانى‌زاده- همه آزدای‌خواه شده‌اند .

رئیس- آقاى منصف‏

منصف- بنده از طرف فراکسیون ایران مأموریت دارم موفقیتى را که در ظل توجهات ملوکانه و بر اثر اهتمام و جدیت نصیب آقاى جناب نخست وزیر و دولت ایشان گردیده است تبریک و تهنیت عرض کنم علاقه صادقانه که ملت ایران به حسن تفاهم و توسعه رابطه سیاسى و اقتصادى همسایه بزرگ خود (اتحاد جماهیر شوروى) داشته و دارد محتاج به اظهار و توضیح نیست آرزوى همه این بوده است که حسن تفاهم و روابط در محیط متقابل به حد اعلاى امکان برسد جاى کمال خوش‌وقتى است که مقدمات تأمین این آرزوى دیرین با حسن تدبیر و اهتمام جناب آقاى رزم‌آرا و حسن درآمد و استقبال دولت اتحاد جماهیر شوروى به صورت موافقت‌نامه بازرگانى فراهم گردیده است (صحیح است) این موافقت‌نامه که افق روشنى در روابط دو دولت به وجود مى‌آورد و طلیعه امید‌بخشى در تجدید و تحکیم روابط اقتصادى طرفین است موجب مزید امیدوارى گردیده که در زمینه حفظ و استیفای کامل حقوق ملت ایران سایر موضوعات و مسائل معوقه نیز به دست دولت ایشان جامه عمل بپوشد و به خواست خداوند متعال مراتب تقدیر و سپاسگزارى نمایندگان محترم و ملت ایران را بیش‌تر به خود جلب نمایند (احسنت. احسنت)

کشاورز‌صدر- دیگر کسى هست‏ .

رئیس- بلى آقاى گنجه (گفته شد تشریف ندارند) آقاى مکى بفرمایید.

جمال امامى- همه اینها تشکرات است و نتیجه‌اش هم به ارزش این تشکرات باشد ما حرفى نداریم .‏

مکى- بعد از مذاکرات زیادى که همکاران محترم کردند بنده خودم را مستغنى می‌دانم که از این روزنه امید و موفقیتى که بین همسایه شمالى و دولت شاهنشاهى ایران ایجاد شده است اظهار خوش‌وقتى کرده باشم پریروز در کمیسیون مخصوص نفت هم به جناب آقاى نخست وزیر عرض کردم که اگر مذاکرات همان باشد که توضیح فرمودید ما تشکر می‌کنیم و پس از آن که در جراید منعکس شد زمینه مذاکرات و پروتکل‌هایى که امضا شده بود و معلوم شد که مربوط است به قرارداد 1319 بنده مأموریت پیدا کردم از طرف فراکسیون جبهه ملى که به دولت آقاى رزم‌آرا در این مورد به خصوص تبریک عرض کنم (احسنت) اصولاً ملت ایران به شهادت تاریخ مشعشع و درخشانى که داشته است همواره خواهان روابط حسنه با کلیه ملل متحابه خاصه با دولت همجوار خود بوده است (صحیح است) و رجال سیاسى ایران از صد و چهل سال پیش به این طرف مبناى سیاست خود را روى اصول توازن قرار داده بودند و ملت ایران همواره خواهان توازن سیاسى در مملکت بوده است (صحیح است) و ما از این که این توازن

+++

ریشه می‌گیرد و استوار می‌شود خواستم عرض کنم که امیدوارم به صلح جهانى و صلح تمام کشورهاى جهان کمک کرده باشد (انشاء‌الله) مسلماً کشور ایران یک نقطه حساسى است که با در دست داشتن سیاست موازنه می‌تواند به صلح جهانى کمک شایان بکند و من امیدوارم که دولت اقاى رزم‌آرا این سیاست توازن را همواره نصب‌العین خود قرار داده و قدمى‌ که از سیاست توازن انحراف حاصل شود هیچگاه بر ندارند (صحیح است) و مذاکرات امروز مجلس را بنده از این لحاظ به فال نیک می‌گیرم که امشب مصادف است با شب جشن انقلاب اکتبر که در کشور همجوار و دوست ما در سراسر آن جشن آزادى و جشن انقلاب کارگرى خود را بر پا می‌کنند و مذاکراتى که امروز در مجلس شوراى ملى شد و حسن توجهى که آقایان نمایندگان ابراز داشته‌اند این نشانه آن است که ملت ایران در این جشن اظهار خوش‌وقتى می‌کند و به ملت دوست و همجوار خود تبریک می‌گوید (صحیح است)

رئیس- آقاى معدل‏

معدل- انعقاد قرارداد بازرگانى ایران و روس یک مفتاحى است براى مناسبات آینده ما با این ملت البته جاى قدردانى و حق‌شناسى است از دولت که این محیط مساعد را ایجاد کرده است (صحیح است) و امیدوار هستیم که با روشن شدن این شعله در حسن مناسبات این دو ملت همجوار موجباتى فراهم بشود که در آینده نزدیکى جبران گذشته‌ها بشود (انشاء‌الله) و البته بایستى این حق‌شناسى را بیش‌تر کرد براى این که رئیس محترم دولت موجبات این کار را فراهم کردند بنده در جلسه خصوصى یک مرتبه اشاره‌اى به این نکته کردم که براى بار اول است شاید بعد از مدتى که دولت توانسته است از این عوامل مفید استفاده بکند (صحیح است) حالا هم مجلس شورای ملى به ایشان این فرصت را می‌دهد که در این باب پهلوانى خودشان را بیش‌تر نشان بدهند ولى شرط عمده مطلب این است که از تمام این عوامل به تساوى استفاده بشود یعنى همین حالا دنباله این مذاکرات به نحو خوشى ادامه پیدا کند آنچه که در روزنامه‌ها دیده شد که بنده انتظار داشتم امروز جناب آقاى نخست وزیر با وزیر دارایى و آقاى وزیر اقتصاد ملى توضیحات بیش‌تر و تفسیر زیادترى روى این قرارداد در مجلس شورای ملى بدهند و حالا هم این فرصت از کف نرفته چون مدتى متارکه بوده این مناسبات اقتصادى، ملت تشنه است و به انتظار است که روى موضوع بیش‌تر صحبت شود تا ببینیم که تا این حد که قدم برداشته‌ایم چه نتیجه گرفتیم و امیدوار باشیم که اگر ابهام‌هایى هست تاریکى‌هایى هست بیش‌تر رفع بشود (انشاء‌الله) یعنى اوضاع جغرافیایى و وضعیت اقتصادى طبیعى ما الزام می‌کند که مناسبات خوب داشته باشیم اما تمام مسائل معوقه‌مان بایستى حل شود یعنى تمام مسائل که داریم اینها باید مورد دقت قرار بگیرد من انتنظار داشتم که دولت یک قدرى بیش‌تر توضیح بدهد که ما ببینیم در این قراردادى که تا حالا بسته شده اشت این اندازه‌اى که حالا اقدام شده تا چه اندازه نتیجه مى‌گیریم و براى بعد امیدى هست که سایر مسائل معوقه هم به نحو خوشى خاتمه پیدا کند همین طور که همکاران بنده اینجا تذکر دادند این اندازه اقدام دولت با خوشى و مسرت تلقى شد براى این که امید هست که تمام مسائل معوقه دیگر هم در دنباله این اقدام بشود و باز بنده اگر روى عرضم که دو سه مرتبه تأکید می‌کنم براى این است که به دنبال مذاکرات همکارانم تأکید کنم که این اقبالى که به موضوع می‌شود و استقبالى که از موضوع می‌شود نه براى این مقدار عملى است که شده براى انتظارى است که داریم که روى این موضوع اقدام بشود ما مسائلى داریم که اگر آنها اقدام نشود این دیباچه بدون نتیجه می‌ماند بایستى دولت در کمیسیون خارجه توضیحات زیادترى بدهد و روشن بکند نقشه آینده و امیدهایى که داریم براى این که هر قدر در این باب بیش‌تر عمل شود و اقدام زیادتر به عمل بیاید روابط خارجى ما در دنیا بیش‌تر روشن می‌شود و کمک به صلح عالم بیش‌تر می‌شود که ما خواهان آن هستیم (صحیح است) بنده اگر اشاره‌اى در این مطلبى که عرض می‌کنم حالا نه براى این است که این مطلب را به دنبال این موضوع بچسبانم ولى بنده معترضم به عملى که دولت کرده است در گرفتن وام‌هاى قلیل از منابع آمریکایى (صحیح است) اگر دولت همین اندازه آقا قناعت کرده این اعتراض بنده قویاً بر سر جاى خودش باقى است و اگر قدمى است برداشته و هنوز نمی‌تواند توضیحات زیادترى بدهد من به همین اشاره اکتفا می‌کنم یعنى این طور عرض می‌کنم که ما به این مقدار وام‌ها احتیاجى نداریم پس از قرنى پس از این که قاجاریه به صورت قرضه از خارجه متوسل می‌شد و مشروطیت ایران و حکومت ملى این کار را ممنوع کرد ما می‌بایستى روى یک اصل صحیح براى امور انتفاعى و با آنچه ملت ایران به او رضا داده باشد و وجه قابلى باشد و به مصرف صحیح برسد و معادل او را ما نتوانیم خودمان راه بیاندازیم دست به قرضه بزنیم.

یک نفر از نمایندگان- عنوان قرضه ندارد قرضه چیه!

رئیس- آقاى معدل وقت شما تمام شد .

معدل- این عنوان را ندارد آنچه که منتشر شده است تا به حال این عنوان را ندارد من تصدیق مى‌کنم عمل دولت را از نظر این که توجه روى مسائل خارجى متساویاً دارد یعنى موضوع‌هایى که با حیات ملى ما تماس زیاد دارد آنها را پیش کشیده و رویش عمل می‌کند ولى همه اینها را در عین تقدیرى که از خدمات دولت و از ورود به موضوع داریم هنوز ناقص می‌دانیم و امیدواریم که دولت روى اینها بهتر عمل بکند و ما را از انتظار زودتر در بیاورد .

رئیس- آقاى مهدى ارباب .‏

مهدى ارباب- این بنده که مفتخر به عضویت فراکسیون مستقل را دارم به موقع خود تشکرات صادقانه خود را به جناب آقاى نخست وزیر که اهتمام کافى و وافى در اصلاحات امور کشور دارند و اخیراً توفیق شایسته و برجسته‌اى حاصل نموده‌اند در حضور آقایان تقدیم کنم و خوش‌وقتم آنچه را که ما پیش‌بینى مى‌کردیم که افراد محترم اقلیت هم پى به لیاقت و شایستگى رئیس محترم دولت خواهند برد پى برده و امروز با ما یکى از افراد شریف آن همصدا شدند چنانچه فرصت بدهیم و اکثریت مجلسین هم انشاء‌الله تعالى دولت حاضر را تقویت نماید رجاء واثق دارم که بر تمام مشکلات و مسائل معوقه فائق خواهند آمد و حل خواهد کرد، موضوع تجدید اجراى معاهده بازرگانى با دولت جماهیر شوروى البته موضوعى است که تمام افراد ایرانى خرسند و مشعوف هستند امیدواریم همان طور که بعضى از رفقاى ما تذکر دادند به نتایجى که انتظار داریم خواهیم رسید وقتی که دولت توانا بود و غرضى نداشت نتیجه اعمال و راندمان کارش همین است که مى‌بینیم امیدواریم نسبت به اجراى قرارداد‌هاى تهاتر بین آلمان و ایران و اطریش و ایران و ممالکى که سابقاً با ما قرارداد پا یا پاى داشتند بتوانند اقدام مقتضى و مفیدى به عمل بیاورند و بنده تمنا دارم توجهى مبذول بفرمایند نسبت به قرارداد هاى بین ایران و پاکستان و ایران و هندوستان که یک قسمت دیگر کشور ما را احیا خواهند کرد اقدامات سریع و مؤثرى مبذول فرمایند یکى از رفقا یادداشتى فرستاده‌اند که ضمناً تمنا نمایم ملت ایران از دولت فعلى انتظار دارند که اختلافات ارضى غربى و شرقى و جنوبى ایران نیز به وجه احسن حل شود (صحیح است) البته جناب آقاى وزیر اقتصاد ملى که یکى از عناصر اقتصادى برجسته ما هستند با تأکیدى که در این موضوع دارند و با تعقیبى که می‌نمایند بنده اطمینان دارم که مطابق میل و دلخواه اقتصادیون ایران توفیقات کامل حاصل خواهند نمود (احسنت)

رئیس- آقاى نخست وزیر

نخست وزیر- بیانات و نوازش‌هاى پى در پى که از طرف نمایندگان محترم مخصوصاً بذل توجه خاصى که نسبت به این موضوع فرمودند و خاصه تقدیرى که از دولت کردند بنده به مأموریت از طرف هیئت دولت از حسن توجه خاص و لطف مخصوصى که تمام نمایندگان محترم مبذول فرمودند تشکر می‌کنم و ضمناً در جواب بیانات جناب آقاى معدل که سؤالى فرمودند به عرض برسانم که موضوع شروع روابط بازرگانى و اقتصادى با شوروى یک معامله جدیدى نیست که دولت در اطراف آن توضیح بدهد (صحیح است) چون تجدید معاملات اقتصادى است که اصول و اساس آن قبلاً ریخته شده است ولى راجع به قسمت کمک و معاملاتى که از طرف دولت آمریکا شده بود سخنى فرمودند و سؤالى هم فرمودند بنده در یکى از جلسات مجلس

+++

شورای ملى در اینجا توضیحاتى به عرض رساندم و تصور می‌کردم که توضیحاتى که در این مورد به عرض رسیده کافى از براى این باشد که نمایندگان محترم از نحوه عمل دولت اطلاع حاصل بکنند چون دولت به هیچ‌وجه قانع به این نبود که یک مبلغ قلیلى از یک دولتى قرضه دریافت بکند بلکه منظور کلى از مذاکراتى که چه دولت‌هاى قبل و چه بعداً بنده و همکارانم شروع کردیم و ادامه دادیم به منظور این بود که کمک مؤثرى در رشته‌ها و شئون مختلفى که مورد لزوم و وجوب است گرفته شود و به همین مناسبت بود که در جلسات گذشته به عرض رساندم که ضمن بررسی‌هایى که شد دیده شد که در چهل قسمت مختلف که ممکن است از دولت آمریکا از بانک‌ها و از مؤسسات آمریکایى کمکى گرفت و در قسمت اول و ارجحیت اول هفت قسمت از آن قسمت‌ها بود که مورد توجه دولت قرار گرفت دو قسمت آن خاتمه پیدا کرد و پنج قسمت دیگر مورد مطالعه و بررسى است طبعاً هر یک از این قسمت‌ها پس از خاتمه یکایک به عرض نمایندگان محترم خواهد رسید و با اطلاع و استحضار آقایان محترم اقدام خواهد شد بنده در خاتمه عرایضم با تشکر مجددى که بایستى بکنم بایستى به عرض نمایندگان محترم برسانم که امید هست که کلیه معضلات و مشکلات با پشتیانى و توجه خاص نمایندگان محترم حل شود (صحیح است، انشاء‌الله) براى این که دولت متکى است به پشتیبانى جدى نمایندگان محترم و امید است که با این پشتیبانى ما موفقیت کامل حاصل بکنیم.

4- ختم جلسه به عنوان تنفس‏

رئیس پیشنهادى رسیده است که قرائت می‌شود

( به شرح زیر قرائت شد)

مقام ریاست مجلس شورای ملى پیشنهاد می‌نمایم تنفس داده شود.

ملک‌مدنى

نمایندگان- مانعى ندارد.

رئیس- یک ربع ساعت تنقس داده می‌شود .

( جلسه در ساعت سى و پنج دقیقه پیش از ظهر به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نشد .)

رئیس مجلس شورای ملى- رضا حکمت‏                             

+++

یادداشت ها
Parameter:294597!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)