کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14
[1396/05/21]

جلسه: 73 صورت مشروح مجلس روز پنجشنبه 27 مهر ماه 1323  

فهرست مطالب:

  1. تصویب صورت مجلس
  2. مذاکره در دستور
  3. بقیه شور لایحه 150 میلیون ریال اعتبار وزارت جنگ
  4. مذاکره در گزارش کمیسیون بودجه راجع به اصلاح حقوق و هزینه سفر آقای پروفسور ابرلین
  5. بیانات آقای نخست وزیر راجع به موضوع نفت
  6. موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14

 

 

جلسه: 73

صورت مشروح مجلس روز پنجشنبه 27 مهر ماه 1323

 

فهرست مطالب:

  1. تصویب صورت مجلس
  2. مذاکره در دستور
  3. بقیه شور لایحه 150 میلیون ریال اعتبار وزارت جنگ
  4. مذاکره در گزارش کمیسیون بودجه راجع به اصلاح حقوق و هزینه سفر آقای پروفسور ابرلین
  5. بیانات آقای نخست وزیر راجع به موضوع نفت
  6. موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس یک ساعت و سه ربع قبل از ظهر به ریاست آقای آقا سید محمد صادق طباطبایی تشکیل گردید.

صورت مجلس روز سه­شنبه 25 مهر ماه را آقای طوسی (منشی ) قرائت نمودند.

(اسامی غائبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غائبین بی­اجازه- آقایان: اسعد- تربتی- فرمانفرمائیان- مظفرزاده- مؤید ثابتی- ذوالقدر- نبوی- کفایی- آصف- فرود- سلطانی- قبادیان- گرگانی- تهرانچی- معدل- مجد- ایرج اسکندری- سرتیب­زادهو

دیرآمدگان بی­اجازه- آقایان: بیات- عامری-رحیمیان- تولیت- دکتر عبده- عباس مسعودی- گنابادی- صدریه- دکتر آقایان- جمال امامی- دکتر کیان- دکتر مجتهدی.)

  1. تصویب صورت مجلس

رئیس - اعتراضی به صورت جلسه هست؟

کاظمی - بنده اعتراضی دارم.

رئیس - بفرمایید

کاظمی - اینجا کراراً عرض شده است که صورت مجلس باید واقعاً ‌انعکاس صورت مذاکرات مجلس باشد راجع به پیشنهادی که از طرف آقای دکتر معظمی و دکتر زنگنه در موضوع رسیدگی به وقایع شهریور مطرح شده و رد شد مخالفین این پیشنهاد راجع به اصل مطلب هیچ کس اعتراضی نداشت و وقتی پیشنهاد مزبور مطرح شد مخالفین آن پیشنهاد نسبت به طرز آن حرف داشتند و نسبت به اصل آن حرفی نداشتند ( صحیح است ) ولی موضوعی که هست این است که در صورت مجلس به این کیفیتی که نوشته شده مثل این است که وقتی مجلس این پیشنهاد را رد کرد مخالفت به رسیدگی به وقایع

+++

شهریور است در صورتی که همه وکلا بلااستثنا موافقند که به وقایع شهریور رسیدگی شود. (صحیح است) و این موضوع باید در صورت مجلس اصلاح شود.

رئیس - اصلاح می­شود . آقای روحی

روحی - یک اشتباه در جلسه گذشته شده که بنده می­خواستم به عرض برسانم که غلط در تاریخ ایجاد نشود بنده بعد از سپاسگذاری از بیانات آقای دکتر مصدق که حقیقتاً بسیار مؤثر و سودمند بود عرض می­کنم که فرمودند قانونی که مجلس دوم گذراند برای کشتن محمدعلی‌شاه صد هزار تومان و برای شعاع­السلطنه 50 هزار تومان  و برای سالار­الدوله 30 هزار تومان جایزه معلوم کرد آن را مرحوم احمد شاه امضا کرد بنده می­خواستم عرض کنم که این صحیح نبوده برای این که در آن موقع احمد شاه صغیر بود و ناصرالملک نایب­السلطنه بود و آن را ناصر­الملک امضا کرده بود.

فاطمی - چه فرق می­کند

رئیس - آقای اردلان

اردلان - مقام ریاست اطلاع دارند که آقای آصف با اجازه و درخواست دولت به کردستان رفته‌اند و در اینجا غایب بدون اجازه نوشته شده است خواهش می­کنم که اصلاح بشود.

رئیس - عرض کنم آقا صحیح  است که ایشان به خواهش هیئت دولت رفتند به کردستان ولی مطابق نظامنامه مجلس  چون مرخصی ایشان به کمیسیون عرایض رفته روی مراعات اصل نظامنامه این طور نوشته شده و الّا مطلب همین طور است که فرمودید و بعد اصلاح خواهد شد. آقای رحیمیان

رحیمیان - راجع به پیشنهاد بنده ملتفت نشدم چه نوشته بوده ولی آقای کفیل وزارت جنگ در باب پیشنهاد بنده توضیحی ندادند.

 رئیس - اعتراض دیگری به صورت جلسه نیست ؟ (اظهار شده - خیر ) صورت جلسه تصویب شد.

2- مذاکره در دستور

رئیس - جمعی از آقایان اجازه نطق قبل از دستور خواسته­اند

نمایندگان - دستور - دستور

شهاب فردوسی - بنده با ورود دستور مخالفم

پروین گنابادی - بنده هم مخالفم

رئیس - مخالف با ورود به دستور هستید؟

پروین گنابادی - بلی

رئیس - بفرمایید

پروین گنابادی - مدتی است بنده می­خواهم راجع به خراسان صحبت کنم و آقایان اکثریت اجازه نمی­دهند در صورتی که هیئت رئیسه تصمیم گرفته­اند ساعت 15/9  جلسه را تشکیل بدهند ولی این تصمیم عملی نمی­شود اگر هیئت رئیسه نمی­تواند مجلس را اداره بکند تقصیر اقلیت  چیست؟ بالاخره یک ترتیبی بکنید که ما هم بتوانیم عرایض خودمان را به عرض مجلس برسانیم و بالاخره یک طوری بشود که جلسه علنی  ساعت 15/9 تشکیل بشود و در وسط جلسه هم ممکن است یک تنفس بدهیم و مدت جلسات زیادتر بشود تا ما هم مطالب خودمان را بتوانیم به عرض برسانیم.

طوسی - اجازه می­فرمایید؟

رئیس - بفرمایید

طوسی - بنده با فرمایشات آقای پروین گنابادی صدی صد و هشتاد موافقم لیکن اول باید به خود آقایان رفقای محترم تذکر بدهیم. ساعت 9 تشریف بیاورند و چون تشریف نمی‌آورند ریاست مجلس و مقام ریاست چاره­ای جز این ندارند که وقتی اکثریت شد. اجازه بدهند که زنگ بزنند این است که اکثریت نمی­شود بنده صراحتاً عرض می­کنم که آقایان باید سر موقع تشریف بیاورند زیرا مقام ریاست مدتی پیش از ساعت 9 اینجا تشریف دارند.

رئیس - بنده از ساعت 9 اینجا بودم حالا آقایانی که با ورود در دستور موافقند قیام کنند. (اکثر برخاستند)

تصویب شد.

3- بقیه شور لایحه 150 میلیون ریال اعتبار وزارت جنگ

رئیس - دستور بقیه مذاکرات راجع به لایحه 150 میلیون وزارت جنگ است (صحیح است )

نراقی - آقا اجازه بفرمایید بنده سؤالم را تقدیم کنم.

رئیس - سؤال آقا نطق ندارد سؤال را باید بدهند اینجا

+++

که به وزارتخانه مربوطه فرستاده شود و بنده مجبورم بر طبق نظامنامه  رفتار کنم آقایان اجازه نطق قبل از دستور خواستند مجلس اجازه نداد در سؤال هم نظامنامه اجازه نطق نمی­دهد.

نراقی - آقا سؤال­ها جزو دستور هست.

رئیس - جزء دستور است بنده هم با سؤالات مخالف نیستم ولی ترتیب این است و هر طوری که مجلس اجازه بدهد بنده حرفی ندارم اگر آقایان موافقت بفرمایند بنده هم همان قسم رفتار می­کنم (نمایندگان - دستور - دستور) شروع می­شود به شور لایحه. آقای هاشمی پیشنهادها را قرائت بفرمایید.

نراقی - موضوع سؤال بنده امر مهمی است که موقعش می­گذرد باید وزارت دادگستری بیایند و جواب بدهند.

(پیشنهاد آقای پروین گنابادی به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می­کنم افسرانی که در حادثه شهریور گریخته­اند از این اضافه حقوق محروم باشند.

رئیس - آقای پروین گنابادی

پروین گنابادی - بنده یقین دارم پیشنهادی که کرده­ام تصویب نخواهد شد برای این که نه تنها آقایان اکثریت آن پیشنهاداتی که راجع به محاکمه افسران است و در شهریور و یا در دوره‌ دیکتاتوری به حکومت 20 ساله کمک می­کردند تصویب نفرمودند بلکه حتماً باید قبل از این قضایا محاکمه می­شدند تا دموکراسی می­داشتیم آقای کفیل وزارت جنگ تمام حرف­شان روی دموکراسی بود ولی این را باید بدانیم که این حکومتی که ما داریم از هر دیکتارتوری بدتر است برای این که ما می­دانیم در شهرستان­ها چه جور با احزاب مبارزه می­کنند و در خود این تهران ما می­دانیم که شهردار تهران اشخاص زیادی را به نام عضویت در حزب بیرون می­کند و بنده مدارک زیادی دارم که دولت ما کاملاً مخالف با دموکراسی است (یکی از نمایندگان -  اصل صحبتتان را بفرمایید) اصل عرضم این است که نمی­گذارید ما حرف­مان را بزنیم و تا شروع به جلسه می­شود فوری می­گویید دستور دستور بالاخره پیشنهاد بنده این است که در حوادث شهریور در خراسان افسرانی را به چشم خودم دیدم که گریخته بودند و دستور دادند که اسلحه­ها را ریختند در بیابان­ها و آن اسلحه­ها را اشرار برداشتند و تمام ناامنی که در کشور ما هست از آن است (صحیح است ) از قبیل محتشمی و سایر افسرانی که الان در تهران آزادانه راه می­روند من می­دانم که این هیئت حاکمه که ما امروز داریم مخالف با تمام اصول آزدای است و چون دولت مخالف آزادی است اقلاً نمایندگان را از حقوقشان محروم نکنید( نمایندگان - رأی - رأی )

رئیس - آقای فاطمی مخبر کمیسیون بودجه.

مخبر- اولاً بیاناتی را که آقا فرمودید مربوط به پیشنهاد نبود ولی برای یک موضوعی که آقای کاظمی  هم ضمن صورت مجلس توضیح دادند بنده هم برای رفع اشتباه حضرتعالی عرض می­کنم که اکثریت  مجلس با تعقیب نکردن اینها موافق نیست اولاً پیشنهادی که شد اینجا جایش نبود و بهتر است که آقایانی که این نظر را دارند یک طرحی تهیه می­کردند برای این کار (دکتر کشاورز - آقای رحیمیان کردند و همین طور ماند) بنده که آن را  ندیده­ام عرض کردم اگر راجع به این موضوع بخصوص یک طرحی تهیه می­کردید و می­آوردید اینجا اکثریت که هیچ به اتفاق  آراء رأی می­دادند،

رحیمیان - آقا بنده داده­ام و مدتی است معطل مانده است.

دکتر کشاورز - این یکی هم می­رود پیش آن یکی

مخبر- شما میل دارید این طور بفرمایید ولی بنده عرض  می­کنم که اگر یک چنین طرحی بیاید به مجلس ما رأی خواهیم داد و بلکه آقایانی که این پیشنهاد را کردند جزء اکثریت خواهند بود ولی جایش اینجا نبود مثل پیشنهادی که آقا کردند اگر این پیشنهاد را برای این کردید  که این مطالب را بفرمایید بسیار خوب ولی لایحه که الان جزء دستور است هیچ مربوط به این مسائلی که آقا می­فرمایند نیست بنده تقاضا می­کنم که آقایان موافقت بفرمایند یک

+++

قدری جلوی پیشنهادها را بگیرند تا این لایحه بگذرد آن وقت هر طرحی بخواهند پیشنهاد بکنند.

رئیس - آقای دکتر زنگنه مخالفید بفرمایید.

طوسی - آقا اجازه می­فرمایید؟

دکتر زنگنه - مخالفت بنده با این پیشنهاد فقط با این عنوان است  که معلوم نیست که کی فرار کرده است و این عین همان پیشنهاد است که ما کردیم منتها آن را به طور ناقص پیشنهاد کرده­اند چون معلوم نیست که کی فرار کرده است ملاحظه بفرمایید ما معتقد هستیم و الان هم تکرار می­کنیم که ما نمی­گوییم تمام افسران فرار کردند و بد کردند آنهایی که  فرار کرده و بد کرده­اند باید معلوم شوند و مجازات شوند و بر فرض که این پیشنهاد هم تصویب بشود قابل عمل نیست برای این که تا حکم محکمه  نباشد که نمی­شود.

رئیس - آقای کفیل وزارت جنگ

کفیل وزارت جنگ - (سرتیپ هدایت ) - چه در اطراف مذاکراتی که در این زمینه روز قبل شده است و چه مذکراتی که امروز شده است بنده تصور می­کنم که اگر بنده متکی به دموکراسی هستم این عیب من نیست و البته ما همه بایستی متکی به دوموکراسی باشیم این عقیده بنده است و خواهد بود ولی همان طور که آقای دکتر فرمودند بنده طرفدارم و حاضرم که این حیث اوامر مجلس را با جان  و دل اطاعت کنم  و هر کسی که در هر مقامی و هر جا به ارتش و کشور به نحوی از انحا قصوری در انجام وظیفه کرده است چه برسد به بالاتر باید مجازات و محاکمه بشود( صحیح است ) ولی آن عده که قصور نکرده­اند و خدمت کرده­اند. ‌انجام وظیفه کرده­اند حتی شهید شده­اند باید از آنها هم قدردانی بشود و این دادگاه قانونی می­خواهد (فداکار - مشمول مرور زمانش کرده­اید) بنده از روز اول هم مخالفت با این قضیه نکردم امروز هم نمی­کردم فردا هم نخواهم کرد ولی قانون و دادگاه قانونی حاضر شوند رسیدگی بکنند بنده حاضر و پیشقدمم از این حیث که اوامر آقایان را اجرا بکنم(صحیح است )

رئیس - رأی می­گیریم به پیشنهاد آقای گنابادی آقایانی که موافقند قیام فرمایند( عده کمی برخاستند) تصویب نشد.

دکتر کشاورز - مطابق معمول

رئیس - پیشنهاد آقای فیروزآبادی قرائت می­شود:

(به شرح زیر قرائت شد)

بنده حذف این لایحه را پیشنهاد می­کنم

رئیس - آقای فیروزآبادی این پیشنهاد شما را گمان نمی­کنم بشود بهش رأی گرفت حذف مال یک ماده یا یک تبصره­ای است که از یک لایحه حذف  بشود تمام لایحه را که نمی­شود حذف کرد کجایش را باید حذف کرد؟ مگر این که بفرمایید مخالفم با فلان قسمتش یا فلان موضوعش حذف شود(صحیح است ) حالا بفرمایید توضیح  بدهید.

فیروز‌آبادی - مقصودم این بود که از دستور خارج بشود و بنده خدا شاهد است نظری ندارم جز اصلاح مملکت و جز رضای خدا و میل  دارم که این مملکت اصلاح بشود و این لوایح را که می­بینم جزو اصلاح مملکت به نظرم نمی­آید و چون نمی­آید پیشنهاد می­کنم الان 110 میلیون 120 میلیون تومان بودجه به وزارت جنگ است اینجا هم آمده­اند 15 میلیون تومان که  150 میلیون ریال باشد دو مرتبه اضافه می­خواهند اولاً که ما پول نداریم که این مبلغ را بدهیم و فرضاً که ما داشته باشیم ما امروز باید سدهای­مان را ببندیم که آب­هامان به هدر نرود و به زراعت برسد و با این نداشتن پول همه آب­هایمان به هدر می­رود و فردا هم یک عده مردمان بیکار زیاد می­شوند این به ضررمان تمام می­شود.(صحیح است) بنده غرضم این است که این 15 میلیون را اگر پول دارید بردارید سد ببندید صرف کارخانه­جات بکنید معادن استخراج بکنید و اگر پول ندارید قرض نکنید شما امروز از بانک ملی قرض می­کنید امسال هم قرض بکنید سال بعد چه می­کنید آخر این فکر را باید کرد که اول دخل پیدا کنیم بعد خرج بکنیم ‌به علاوه حالا که ما پول نداریم چرا 90 هزار قشون داشته باشیم لازم نیست 70 یا 80 هزار نفر باشد که همان بودجه سابق کافی باشد این کفایت می­کند و لزومی ندارد و ممکن است  اشخاصی که با این مملکت  خیانت کرده­اند و به قشون خیانت کرده­اند خارج

+++

کرده و به آنها پول ندهید که باز مشغول خیانت کردن بشوند خوب در خراسان در مدرسه گوهرشاد ریختند و مردم را ناحق کشتند سرتیپ و سرهنگ و صاحب­منصب هم خبر داشتند و حالا هم سر کار هستند آخر ما چرا این کار را بکنیم که دو مرتبه این طور چیزها پیش بیاید من این طور عقیده ندارم. این صاحب­منصب­ها این سرهنگ­ها و سرتیپ­ها که در سابق مردم بهشان می­خندیدند حالا که دوره دموکراسی شده است اینها را خارج کنید و مفت­خور در مملکت زیاد نکنید یک قدری فکر کنید به حال مردمان بیرون که این پول­ها را می­دهند لباس ندارند لخت هستند آقایان یا اینها را ندیده­اند و یا اگر دیده­اند توجهی به حال آنها ندارند بنده به این جهت مخالفم و با این قبیل لوایح هر چه بیاید مخالفم و پیشنهاد می­کنم از دستور خارج بشود.

رئیس - آقای ملک­مدنی عضو کمیسیون هستند و اجازه خواسته­اند بفرمایید

ملک ­مدنی - پیشنهاد آقای فیروز‌آبادی اصولاً قابل طرح شدن در مجلس نیست و برخلاف  آیین­نامه مجلس است زیرا بعد از این که در لایحه خاتمه پیدا کرد بایستی رأی داده بشود اگر رأی دادند که تصویب می­شود و اگر رأی ندادند که رد می­شود بنابراین این پیشنهاد اصلاً قابل طرح نیست .

رئیس - آقایانی که با این پیشنهاد آقای فیروزآبادی موافقند قیام کنند( هیچ کس برنخاست ) رد شد پیشنهاد آقای حشمتی و آقای  دکتر عبده: (به شرح زیر قرائت شد) پیشنهاد می­کنم برای رسیدگی به جرایم نظامی و حیف و میل اموال دولت و کلیه جرایم به هر طریق که به مناسبت وقایع شهریور ماه 1320 از طرف افسران و کارمندان وزارت جنگ ارتکاب شده است دادگاه فوق­العاده ‌تشکیل شود.

دادگاه مزبور مرکب از سه نفر افسران و دو نفر قضات عالیرتبه خواهد بود این دادگاه یک دادستان و به تعداد کافی بازپرس و دادیار و کارمند علی­البدل از افسران ارتش خواهد داشت.

کلیه کارمندان قضایی این دادگاه بنابر پیشنهاد وزارت جنگ و وزارت دادگستری و به تصویب هیئت دولت و فرمان اعلیحضرت همایونی تعیین شده و احکام صادره از آن قطعی است.

رئیس - آقای حشمتی بفرمایید توضیح بدهید.

حشمتی - بنده تصور نمی­کنم که شاید حتی یک نفر از آقایان نمایندگان باشند که با مجازات و تعقیب مجرمین مخالفتی داشته باشند.( صحیح است)متأسفانه دیروز پیشنهادی که راجع به تعقیب مجرمین واقعه شهریور شد مجلس در چگونگی تنظیم آن پیشنهاد ایراد گرفت و به همین دلیل رد شد برای این که تولید سوء‌تفاهمی نشود ما به تنظیم یک پیشنهادی مبادرت کردیم و تقدیم کردیم.

بنده تصوری می­کنم که افسران ارتش هم مایل باشند که بالاخره بین پاک و ناپاک و بین خادم و خائن فرق گذاشته شود.( صحیح است ) افسران ارتش  یعنی آنهایی که جز عشق به این کشور هیچ منظوری ندارند و خوشبختانه اکثریت قریب به اتفاق را تشکیل می­دهند و با حسن نظر استقبال می­کنند که معلوم شود و در این مدت سه سال که تمام افسران ارتش بدون جهت به جرم این که لباس افسری را به تن می­کنند مورد تهمت و افترا واقع شده­اند اگر یک تعداد انگشت شماری مرتکب یک جنایاتی شدند تعقیب و محاکمه شوند و این مربوط به یک ارتش نیست دیگر بس است سه سال کافی است هر قدر اینها نشستند و شنیدند و به واسطه قوانین انضباطی نتوانستند حرف بزنند و از خودشان دفاع کنند چون آقایان می­دانند که افسران نمی­توانند در جراید از خودشان چیزی بنویسند و دفاع کنند به این جهت بنده پیشنهاد کردم که اگر واقعاً آن دادگاه تشکیل شد اگر مجرمینی پیدا شدند که تنبیه بشوند و اگر نشدند که هیچ. (صحیح است )

کفیل وزارت جنگ - (سرتیپ هدایت ) - بنده موافقم یک دفعه دیگر قرائت بفرمایید( به شرح سابق قرائت شد)

رئیس - آقای مخبر؟

مخبر - با این پیشنهاد بنده هم موافقم و آقای کفیل

+++

وزارت جنگ هم موافقند فقط یک کلمه اضافه کنید(بدون  مرور زمان)

رئیس - آقای دکتر زنگنه

دکتر زنگنه - البته آقایان می­دانند قسمت­هایی که جنایی باشد البته مرور زمانش 10 سال است ولی بعضی از قسمت­ها که مشمول جنجه باشد مرور زمانش سه سال است و شاید امروز سه سال گذشته باشد ولی قانون مروز زمان یک موقعی اجرا می­شود که درباره یک جرمی تعقیب واقع نشده باشد و حقیقت این است که اگر این جرم­ها رسماً تعقیب نشده  همیشه مورد تعقیب ملت ایران  بوده است (صحیح است )  این است که نباید در اینجا مرور زمان جاری بشود.( صحیح است )

رئیس - آقای دکتر طاهری اجازه خواسته بودند؟

دکتر طاهری - بنده عرضی ندارم.

امیر تیمور- آقا بنده عضو کمیسیون هستم باید حرف بزنم

رئیس - در پیشنهاد فقط یک نفر موافق و یک نفر مخالف باید حرف بزند.

امیر تیمور - آقا من عضو کمیسیون هستم نمی­شود این حق را از من سلب کرد.

دشتی - اگر دولت قبول کرده است جز ماده شده است مانعی ندارد ‌که صحبت کنند.

رئیس - آقای امیر تیمور بفرمایید

امیر تیمور- بنده البته مخالفتی با این پیشنهاد ندارم بلکه کمال موافقت را هم دارم که کلیه مجرمین و کسانی که در موقع انجام وظیفه قصور کرده­اند محاکمه شوند و حتی کسانی که در موقع سخت باعث آبروریزی و ننگ مملکت شده­اند فقط مطلبی را که می­خواستم عرض کنم این  است که هیچ کشوری به اندازه ایران قانون ندارد مخصوصاً ارتش و محاکمات ارتش و دادگاه  ارتش قوانین بسیاری دارد که از تصویب مجلس شورای ملی گذشته است و تمام این مراتب در قوانین ارتش پیش­بینی شده از قبیل فرار از جنگ قصور از انجام وظیفه یا از دست دادن اسلحه یا دزدی و ارتشاء و هکذا از این قبیل امور کلیه در قوانین ارتشی پیش­بینی شده است حالا شما یک ماده هم بر باقی موارد اضافه کردید آقا رقم رمق لازم دارد شما هی قوانین بگذرانید در مملکت مجری لازم است که اینها را اجرا کند وقتی که اجرا نکند چه فایده دارد شما برای شئون و جمیع این مراتب قانون دارید آقای کفیل وزارت جنگ هم می­گویند که من قبول کرده­ام من از ایشان سؤال می­کنم که آقا چه مانعی داشت که تا به حال کسانی که در واقعه سوم شهریور خیانت کردند و باعث آبروریزی این کشور شده­اند مجازات نکردید شما آقای سرتیپ هدایت و مخصوصاً صاحب­منصبان ارشد ارتش بایستی سرمشق صداقت باشید و در پیشگاه مجلس شورای ملی جز صداقت نگویید شما می­گویید هیچ کس فرار نکرده چطور فرار نکرده؟ در قضیه شهریور بنده تصدیق می­کنم که افراد سرباز ایرانی از زیر ارتش فرار نمی­کنند و جان می­دهند و به وظیفه­شان رفتار می­کنند ولی متأسفانه وقتی که این سربازان در تحت اختیار یک افسران  نالایق و ناشایسته هستند که حقیقتاً شایستگی پوشیدن لباس افسری را ندارند چه می­توانند بکنند پس نگویید فرار نکردند بگویید فرار کردند و سر از یزد بیرون کردند پس شما چرا این­ها را محاکمه نکردید شما قصور در انجام وظیفه­تان‌ و وظیفه­تان را انجام نداده­اید ولی از طرف مجلس تا به حال قصوری نشده است و برای جمیع این موارد قانون وضع کرده است حالا هم این قسمت را شما قبول کنید چه فایده دارد بالاخره مجلس شورای ملی اگر می­خواهد حیثیت و شئون و ملیتش محفوظ باشد باید در قلم اول شئون مملکت را حفظ کند کار مملکت را به دست اهلش بسپارد اهلیت می­خواهد کار باید به کاردانش سپرده شود به این جهت است که بنده مخالفم چون ما قانون  داریم ولی مجری نداریم.

رئیس - مطابق نظامنامه یک نفر مخالف حق حرف زدن دارد.

بعضی از نمایندگان - آقا این جزو ماده شده است همه می­توانند حرف بزنند.

+++

رئیس - این پیشنهادی که شد آقای کفیل هم قبول کردند ولی اشکالی که آقای امیرتیمور کردند نظر بنده هم موافق با بیان ایشان است حالا آقای مخبر چه می فرمایند…

دکتر عبده - اجازه می­فرمایید بنده هم پیشنهاد را امضاء کرده­ام باید توضیح بدهم.

رئیس - بفرمایید.

دکتر عبده - عرض می­کنم آقای امیرتیمور با اساس پیشنهاد موافق بودند ایشان هم معتقدندکه بایستی افسران ارتش محاکمه شوند منتها فرمودند که ما قوانین کافی در دست داریم بنده خواستم عرض کنم که  درست است که ما قوانین داریم ولی چون این یک امر استثنایی است و ما اگر یک محکمه اسثتنایی تشکیل بدهیم مطمئناً زودتر و بهتر به نتیجه می­رسیم به دلیل این که تاکنون سه سال است از این قضیه می­گذرد  و ما به نتیجه نرسیده­ایم بنده خیال می­کنم برای امور استثنایی ما باید سازمان استثنایی داشته باشیم حالا که این قسمت در مملکت ما پیش آمده (و امیدوارم دیگر هیچ وقت پیش نیاید) حالا که پیش آمده ما هم باید همان رویه که سایر مملکت­ها دارند داشته باشیم آنها هم در مواقع استثنایی دادگاه­های فوق­العاده و استثنایی تشکیل می­دهند امروز اگر به فرانسه نگاه بکنید ملاحظه خواهید فرمود که دادگاه­های استثنایی زیادی تشکیل داده­اند و بنده خیال می­کنم که اگر واقعاً نظر داریم که این قضیه به نتیجه برسد می­بایستی یک دادگاهی را وقتش را صرفاً به این کار تخصیص بدهیم و الا اگر شما بخواهید دادگاه­های عمومی ارتش بخواهند این کار را رسیدگی بکنند مطمئن باشید که تا سه سال دیگر هم اقدام نخواهند کرد و این عمل به نفع عموم افسران ارتش هم هست زیرا این طور  انتشار دارد که تمام افسران فرار کرده­اند در صورتی که این طور نبوده همه افسران این طور نبوده­اند افسران وظیفه­شناسی هم بوده­اند که تا آخرین دقیقه مقاومت کرده­اند و ایستادگی کرده­اند و شهید شده­اند بنده به نام حفظ ارتش و به نام رفع هرگونه سوءتفاهم از ارتش تقاضا می­کنم که به این پیشنهاد ترتیب اثر بدهند.

رئیس - بنده خیال می­کنم که این قضیه بعد از قبول آقایان کفیل وزارت جنگ و مخبر حل شده منتها برای حل قضیه ممکن است یک کلمه فوق­العاده در پیشنهاد اضافه شود.

نقابت - اجازه می­فرمایید؟

رئیس - اگر بخواهم اجازه بدهم ده نفر از آقایان اجازه خواسته­اند.

ملک ­مدنی - بنده اخطار نظامنامه دارم.

رئیس - بفرمایید

ملک­ مدنی - عرض می­کنم جایی که اخطار نظامنامه مورد پیدا می­کند همین جا است خیلی از اوقات اخطار نظامنامه می­شود ولی هیچ تطبیق با مورد نمی­کند خود آقای رئیس فرمودند که در پیشنهاد یک نفر موافق و یک نفر مخالف صحبت می­کند مضافاً به این که وقتی یک پیشنهادی را مخبر کمیسیون قبول کرد دیگر نه موافق و نه مخالف درش صحبت نمی­کند( طباطبایی - چه می­شود اگر صحبت کنند) بنده هم موافقم و اصولاً این حرف صحیح است ولی اگر بنا باشد که در سر یک پیشنهادی ده نفر حرف بزنند  دیگر هیچ وقت کاری در این مجلس تمام نمی­شود.

رئیس - حق با جنابعالی است آقای طباطبایی

محمد طباطبایی - این که آقای ملک­مدنی فرمودند با این پیشنهاد توفیرش از لحاظ  نظامنامه این است که در همان مطلبی که در مجلس مطرح است اگر پیشنهادی شد همین است که می­فرمایند ولی این پیشنهاد را مخبر قبول کرده و جزو ماده شده است وقتی که جزو ماده شده است یک مطلب تازه­ای شده است بنابراین مشمول آن ماده از نظامنامه که آقا فرمودید نیست یک پیشنهادی است که دولت قبول کرده است و به هیچ وجه در لایحه دولت اسمی از آن نبوده حالا که دولت قبول کرده یک مطلب تازه­ای است که جزء‌ ماده شده است و هیچ مانعی ندارد که در اطراف موضوع بحث شود.

رئیس - اگر چه حقیقت مطلب همین است ولی اسمش پیشنهاد است و نظامنامه در باب پیشنهاد این طور می­گوید حالا

+++

اگر آقایان هم موافقند که مطرح شود بنده هم حرفی ندارم

فداکار - آقا نظامنامه نفی کرده است

رئیس - نفی نکرده است به نوبت صحبت بفرمایید آقای دکتر زنگنه

دکتر زنگنه - عرض می­کنم بنده کفایت مذاکرات را پیشنهادکرده­ام بر فرض هم که جزء لایحه شده باشد مطلبی است که چند نفر در اطرافش صحبت کرده­اند بایستی رأی گرفت به کفایت مذاکرات اگر مجلس رأی داد چه بهتر و اگر رأی نداد باز صحبت کنند.

محمد طباطبایی - بنده با کفایت  مذاکرات مخالفم. اجازه می­فرمایید؟

رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات خوانده نشده آقای طباطبایی بفرمایید در اصل مطلب صحبت کنید.

محمد طباطبایی - من خیال کردم باید در کفایت مذاکرات صحبت شود ولی معلوم می­شود پیشنهادی نشده و بنابراین باید در اصل موضوع صحبت کنم  عرض می­کنم این مطلب تازه که اینجا عنوان شد همین طور که آقای امیرتیمور فرمودند اولاً به قدر کفایت قانون داریم و اگر وزارت جنگ و دولت بنا بود به این قضیه رسیدگی بکنند  و یا بخواهند ترتیب اثر بدهند ما قانون به اندازه کافی داریم و به علاوه این طور مطالب با عجله و بدون مطالعه از مجلس  گذشتن صلاح نیست و این که اضافه فرمودند که مرور زمان برداشته شود این هم صحیح نیست برای این که اگر یک اشخاصی تقصیر داشتند و مرور زمان شامل آنها است این یک حقی است قانونی و ما نباید با کمال عجله و بدون مطالعه حق قانونی اشخاص را ازشان سلب کنیم و به نظر بنده آقای کفیل وزارت جنگ هم که با این پیشنهاد موافقت کردند تحت تأثیر صحبت­های این جلسه و جلسه قبل واقع شدند و الّا خود آقا هم با این قسمت بدون مطالعه و بدون مشورت با دولت و بدون این که اطراف و جوانب قضیه را در نظر بگیرند در ضمن یک ماده واحده که عنوانش هم پانزده میلیون تومان اعتبار است موافقت نمی­کردند به نظر بنده آقا تعهد کنید به این که قوانینی که دارید اجرا کنید و اگر احتیاجی  هست به این که قانون تازه بیاید به مجلس و بگذرد آقا تعهد کنید که خودتان این کار را بکنید یعنی اگر دولت احتیاج به قانون جدیدی دارد یک لایحه جدیدی تهیه بکند و بیاورد به مجلس  و مطابق مقررات تصویب شود.

رئیس - آقای دکتر زنگنه پیشنهاد کفایت مذاکرات را کرده­اند قرائت می­شود.

بنده پیشنهاد می­کنم که در این پیشنهاد مذاکرات کافی باشد.

نقابت - ینده مخالفم.

رئیس - بفرمایید

نقابت - عرض می­کنم که این همه پیشنهاداتی که داده می­شود مدلل می­کند که مجلس شورای ملی و نمایندگان محترم با وزارت جنگ و ارتش کار دارند و می­خواهند یک معایبی را رفع کنند و یک اصلاحاتی را در نظر  بگیرند چون اجازه داده نشد که در کلیات لایحه صحبت شود یعنی نطق جالب و جاذب آقای سرتیپ هدایت طوری کرد که به کفایت مذاکرات رأی داده شد و مطالب باقی ماند این است که آقایان از این راهی که هست مطالب خودشان را به صورت پیشنهاد تقدیم می­کنند و در اطراف پیشنهاد توضیحات می­دهند ولی این پیشنهاد دادگاه اختصاصی یعنی اضافه کردن یک دادگاه اختصاص بر سایر دادگاه­ها که قبول کردند این جزء ماده نشد یعنی یک مطلبی که مطرح نبود اضافه شد بر مطالب سابق و کفایت مذاکرات در مورد وام بود نه در مورد مطلبی که کمال اهمیت را از لحاظ سیاست کشور و از لحاظ حقوق مملکت دارد. (صحیح است ) قضیه شهریور 1320 یک قضیه تاریخی  ایران است (صحیح است‌) یک قضیه نیست که شما بخواهید با یک تبصره و یا یک پیشنهاد در ضمن  یک ماده واحده ترتیب آن را بدهید و یک محکمه اختصاص درست کنید باید دولت لایحه مخصوصی تهیه بکند و مقررات شدیدی تهیه بکند و بیاورد به مجلس بنده اطلاع دارم که پرونده متهمین شهریور را تنظیم کردند و فرستادند به محکمه ولی یک مرتبه صبح جلویش را گرفتند چرا گرفتند؟ بنده می­دانم چرا ولی اینجا نمی­توانم بگویم آقایان بودند که وزیر جنگ در کمیسیون دادگستری که لایحه وزارت جنگ را

+++

آورد گفت چرا تعقیب نمی­کنیم ولی عذرش موجه نیست مملکت حق دارد که مجرمین خودش را مجازات کند و خائنین را تعقیب کند و اشخاص خوب را تشویق بکند و این مسائل باید رسیدگی شود من خواهش می­کنم از آقای دکتر عبده و از آقایانی که این پیشنهاد را امضاء کرده­اند اجازه بدهند که این موضوع را به صورت یک لایحه منظم­تری در بیاوریم آقای کفیل وزارت جنگ هم که موافق است به قول آقای فداکار با قید دو فوریت تقدیم مجلس کنیم و این را تصویب کنیم زیرا در بین افسران عده­ای هستند که می­گویند مجرم ستاد ارتش است و یک عده می­گویند مجرم دستگاه شهریور خود تهران است یعنی آن عده که در تهران نشستند و جواب گرفتند و دستور دادند به لشکرهای خارج که پیشنهادهای شما و گزارش­های شما به عرض رسید تجمع فرمودند. به عرض رسید جواب ندادند به عرض رسید جواب دادند به ابتکار شخصی عمل کنید تفنگ فرستاندند فشنگ نفرستادند باید آن مرکز را اول محاکمه کرد باید ستاد محاکمه شود باید آن کسانی که عزیز بی­جهت شدند و بی­خود مردم را متهم می­کنند اینها مجازات بشوند و این محتاج به یک رسیدگی دقیقی است و به طوری که آقای امیرتیمور فرمودند ما قوانین مفصل داریم قوانین مجازات داریم در مورد فرار از جنگ دشمن حتی به قول آقای فداکار ما قانون دیوان حرب داریم که اگر قراول از پست خود غفلت کند و اگر سر پست نایستد اعدام می­شود چون اگر قراول رفت ممکن است دشمن نفوذ بکند ما این همه قوانین سخت را داریم ولی اجرا نشده محاکم هم داریم مراجع هم داریم همه چیز هم داریم ولی هیچ کدام رسیدگی نشده چرا نشده می­گویند مانع داریم شما می­خواهید یک محاکم اختصاصی درست کنید از این محاکم اختصاصی باز هم هست من موافقم با نظر آقای دکتر عبده ولی نه به صورت  این پیشنهاد‌ و آقای کفیل وزارت جنگ هم که قبول می­کند این پیشنهاد را از این حسن نیت ایشان  حکایت می­کند و حاکی از این است که آن موانع  رفع شده است بنابراین حالا که مانع رفع شده بنده خواهش می­کنم که موافقت بفرمایید این تبصره از این ماده برداشته شود و وزارت جنگ یک قانونی در این خصوص در اسرع اوقات تهیه کرده و بیاورند به مجلس و از تصویب مجلس بگذرد که ما به نتیجه  برسیم.

رئیس - باید رأی گرفته شود به کفایت مذاکرات

رحیمیان - آقا یک قضیه به این مهمی را نمی­شود به این زودی ازش گذشت باید اجازه بدهید صحبت شود. (همهمه نمایندگان )‌صدای زنگ رئیس

فداکار - آقا این قضیه شهریور است و قضیه بسیار مهمی است و با این ترتیب نمی­شود سنبلش کرد.

رئیس - آقایان بدون اجازه صحبت نکنید

رحیمیان - آقایان والله بالله این مخالف با حیثیت مملکت است یک عده دزد را نمی­شود مأمور رسیدگی یک عده دزد دیگر کرد.( صدای زنگ رئیس )

(در این موقع چون آقایان رحیمیان و فداکار بدون اجازه صحبت می­کردند آقای رئیس کرسی خود را ترک نمود و مجلس موقع تعطیل و به فاصله نیم ساعت مجدداً تشکیل گردید)

رئیس - آقای فاطمی

فاطمی - (مخبر کمیسیون بودجه) - بنده علت این که  این پیشنهادی را که آقایان کردند قبول کردم برای یک نکته بود و آن تخلف از مقررات جرایم و اینها بود و الّا ما در آن موقع با کسی جنگ نداشتیم و با دو همسایه دوست ‌و متفق خودمان هم در حال صلح بودم (صحیح است ) و مملکت ما هم اعلان بی­طرفی داده بود بنابراین این پیشنهاد را برای این قبول کردیم چون یک عده از اشخاصی که در آن موقع  سوء استفاده  کردند در آن موقع  بازار آشفته دیدند خواربار سربازان و مهمات آنها را در محل­هایی که باید مراقبت کنند نکردند و گذاشتند و فرار کردند و رفتند  (صحیح است ) برای اینها بود که ما پیشنهاد را قبول کردیم و برای تخلفات جنگی نبود و الا ما در آن موقع با کسی جنگ نداشتیم (صحیح است ) و در حال صلح بودیم (صحیح است ) و در ایران با هیچ کس  جنگ نداشتیم و در حال صلح بودیم. (صحیح است )

+++

رحیمیان - بنده تذکری دارم اجازه می­فرمایید؟

رئیس - چند نفر از آقایان اجازه خواسته­اند در این موضوع توضیح بدهند.

دکتر زنگنه - پیشنهاد کفایت مذاکرات شده است چند نفر مخالف و موافق صحبت کرده است حالا باید رأی گرفته شود.

رحیمیان - بنده فقط برای این که سوء تفاهم نشود یک توضیح کوچکی خواستم عرض کنم.

رئیس - بفرمایید

رحیمیان - راجع به این قضیه که عرض کردم عرض کردم که تنها در قضیه شهریور افسران ارتش دزدی نکردند و مال مردم را از بین نبردند بلکه کشوری­ها هم دخالت داشته­اند و عقیده بنده این بود که در قضیه شهریور 4 نفر یا 5 نفر صلاحیت رسیدگی به این کار را ندارند ‌باید یک محکمه ملی  برای آن کار معلوم بشود و بنشیند و رسیدگی کند و محاکمه  و مجازات کند خائنین را.

رئیس - رأی می­گیریم به کفایت مذاکرات آقایانی که موافق هستند قیام نمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد . عرض کنم که….

هاشمی- در این ماده یک اصلاحاتی پیشنهاد شده اجازه بفرمایید قرائت شود.

رئیس-   پیشنهاد آقای فداکار :

بنده پیشنهاد می­کنم برای اجرای این ماده از تاریخ تصویب در ظرف 6 ماه اجرا گردد.

رئیس - آقای فداکار

فداکار - بنده مخالفتی که از پشت میز کردم برای این بود که به طور مبهم تصویب نشود و الّا صد در صد طرفدار اجرای این ماده هستم منتها وقتی که بدون مدت باشد مثل سایر  قوانین اجرا نخواهد شد همان طور که آقای امیرتیمور فرمودند ما قوانین زیادی داریم ولی این ماده واحده به طور فوق­العاده پیشنهاد شده برای اشخاصی که واقعاً یک اثاثیه دولت را بردند  و اسلحه دولت را فروختند و یک مقدار زیادی اموال مملکت را حیف و میل کردند این را اگر بگوییم بدون مدت باشد این هم مثل سایر قوانین و موادمان همین طور مبهم می­ماند این بود که بنده پیشنهادی کردم از تاریخ تصویب این تبصره تا مدت 6 ماه نتیجه را دولت باید به مجلس بدهد.

مخبر- این طوری که ایشان توضیح دادند بنده موافقت می­کنم ولی باید عبارت پیشنهادشان اصلاح بشود.

رئیس - پیشنهاد آقای شهاب فردوسی

پیشنهاد می­کنم(جمله مرکب از سه نفر افسران  و دو نفر قضات عالیرتبه )به طریق ذیل اصلاح بشود:

مرکب از 3 نفر قاضی عالیرتبه دادگستری که رتبه آنها کمتر از پایه 6 نباشد و دو نفر افسر ارشد و جمله زیر نیز به آخر تبصره اضافه گردد. جرایمی که تا شروع به تعقیب مشمول مرور زمان شده قابل تعقیب خواهد بود و مرور زمان درباره جرایم مذکور در فوق جاری نیست.

رئیس- آقای شهاب

شهاب فردوسی- عرض کنم علت این پیشنهاد اصلاحی بنده این بود که اینجا چند نکته هست که بنده در این پیشنهاد اصلاحی ذکر کرده­ام یکی این که 3 نفر قاضی دادگستری باشد و 2 نفر افسر ارتش برای این که اگر ما این محکمه را تشکیل بدهیم از سه نفر افسر و دو نفر قاضی دادگستری ممکن است قضات دادگستری در اقلیت بمانند چون دو نفر هستند و از طرف دیگر چون کادر قضاوت ارتش کامل نیست و قضاتی که در آنجا هستند شاید سوابق تحصیلی قضایی­شان چندان کامل نباشد به این جهت بنده پیشنهاد کردم که سه نفر قاضی باشد و دو نفر افسر متخصص و یک نکته­ای است اینجا که قابل تردید نیست و آن این است که  همیشه افسران ارتش در تحت تأثیر مافوق خودشان قرار می­گیرند و اگر سه نفر افسر باشند و تحت تأثیر مافوق واقع بشوند همیشه قضات دادگستری در اقلیت خواهند بود. بنابراین آن نتیجه مطلوبه که در نظر داریم گرفته نخواهد شد و نکته دیگر این است که نوشته شده است قضات عالی­رتبه این معلوم نیست که عالی­رتبه یعنی رتبه  چند؟ هفت هشت یا رتبه 9 چه رتبه ؟ بنابراین باید معلوم بشود که از چه رتبه­ای

+++

به بالا باشد . به این جهت بنده قید کردم که از رتبه 6 به بالا باشد یک قسمت دیگر که بنده پیشنهاد کردم مربوط به مرور زمان است(فاطمی - این را که قبول کردیم ) … خوب بنده ندیدم حالا هم عیبی ندارد برای روشن شدن ذهن آقایان این تذکر را عرض بکنم. مرور زمان برای این است که مثلاً در جنجه اگر 3 سال گذشت و مردم آن را فراموش کردند و همچنین در جنایت اگر 10 سال گذشت این دیگر قابل تعقیب نیست چون همان طور که عرض کردم مردم فراموش می­کنند ولی این مسأله شهریور یک مسأله­ای است که هرگز از نظر  ملت ایران محو  نخواهد شد. (صحیح است ) بنابراین نباید مرور زمان در اینجا رعایت بشود که بگوییم چون سه سال یا 10 سال گذشته نباید این جرایم تعقیب بشود. (صحیح است )

رئیس - آقای ساسان اجازه خواسته­اند چون عضو کمیسیون نیستند نمی توانند صحبت کنند حالا باید رأی بگیریم.

طباطبایی - رأی به چه می­خواهید بگیرید؟

رئیس - رأی به پیشنهاد آقای شهاب

کفیل وزارت جنگ - بنده خواستم تقاضا کنم  از آقایان نمایندگان محترم که لغت افسر ارشد را نفرمایند چون این در ارتش یک معنی خاصی دارد بفرمایند افسر افسر ارشد از سرگرد به بالا است. (شهاب - مقصود من افسر بود) خوب پس بفرمایید افسر.

رئیس - نظر آقای مخبر چیست ؟

مخبر- قسمت دومش را که بنده قبلاً قبول کرده بودم راجع به مرور زمان…

طباطبایی - این تبصره را باید بیاورند تا آقای مخبر و آقای کفیل وزارت جنگ اصلاح عبارتی بفرمایند.

رئیس - پیشنهاد آقای مجد ضیایی:

بنده پیشنهاد می­کنم برای حل قضیه این ماده رجوع بشود به کمیسیون نظام و دادگستری تا با مطالعه لایحه جداگانه تنظیم شده به تصویب اکثریت برسد.

رئیس - آقای مجد ضیایی

مجد ضیایی - عرض کنم در این قسمت آقایان خیلی در احساسات هستند و جهتش این است که 382 ماده برای قوانین محاکمات نظامی داریم باید اینها را مطالعه کرد و تعیین‌ کرد توجه فرمایید یک چیزی که آقایان علاقه­مند هستند این است که می­گویند چون آن موقع اسلحه  و غیره را تفریط کرده­اند باید آنها را تعقیب کرد در صورتی که ما اینجا یک ماده­ای داریم که بنده الان می­خوانم که بالاخص مربوط به اسلحه است ماده 247 - هر نظامی که اسلحه و مهمات و چیزهای دیگری را که برای خدمت به او سپرده شده است تلف نموده یا به مصرف غیر مجاز برساند محکوم به 6 ماه تا دو سال حبس عادی است . این یکی از آن مواد است و اگر این مواد را نگاه بکنید تمام این پیشنهاداتی که می­شود در مواد  که محاکمات نظامی درش هست خواستم این را عرض کنم که در کمیسیون نظام این پیشنهاد­ها تحت مطالعه واقع بشود  و آن 282 ماده  را هم در آنجا مطالعه بکنند و یک لایحه خوبی تهیه بکنند بیاورند اینجا ما به تصویب برسانیم حالا  خودتان مختارید تمام این مواد در توی این 282 ماده هست و آقایان  عجله  فرموده­اند.

فولادوند- سه سال از این قضیه می­گذرد تازه ما عجله کرده­ایم؟

رئیس - آقای دکتر معظمی

دکتر معظمی - با ‌آقای مجد ضیایی یک اختلاف نظری هست چون آن پیشنهادی که آقای حشمتی و آقای دکتر عبده تقدیم کردند پیشنهاد تشکیل یک محکمه  است که آن محکمه موظف خواهد بود که این مواد را اجرا بکند و با این مواد اختلافی نیست.

مجد ضیایی - مسترد داشتم

جمعی از نمایندگان - پس گرفتند

رئیس - پیشنهاد آقای شهاب را گفتند که قبول کردند ولی حالا معلوم می­شود که قبول نکرده­اند باید حالا رأی بگیریم.

+++

فاطمی - بنده قبول کردم ولی آقای کفیل وزارت جنگ قبول نکرده­اند.

جمعی از نمایندگان - باید تکلیف آن پیشنهاد اولی معلوم بشود.

رئیس - ایشان گفتند که پس گرفتند.

مجد ضیایی - بله بنده مسترد کردم

رئیس - حالا باید به پیشنهاد آقای شهاب رأی گرفته شود.

جمعی از نمایندگان - دو مرتبه بخوانید

(پیشنهاد آقای شهاب به شرح  سابق قرائت شد)

رئیس - قسمت آخرش قبول شده است فقط قسمت اولش را باید رأی گرفت ( صحیح است‌)رأی می­گیریم به پیشنهاد آقای شهاب آقایان  موافقین قیام  نمایند.( اکثر برخاستند)تصویب شد.

طباطبایی - می­رود به کمیسیون و برمی­گردد به مجلس

رئیس - خیر آقا دیگر بر نمی­گردد سایر پیشنهادات قرائت می­شود:

پیشنهاد می­کنم تبصره زیر به ماده واحده اضافه شود…

دشتی - لایحه فوری نیست خبر کمیسیون بودجه است باید برود به کمیسیون

رئیس - به فوریت آن رأی داده شده قبلاً

دشتی - اگر فوریت آن تصویب شده بود که دیگر گزارش کمسیون موضوعی نداشت

مخبر - این لایحه را به قید یک فوریت دولت تقدیم مجلس کرد منتها در مجلس موافقت شد که برود به کمیسیون ( جمعی از نمایندگان - پس یک فوریت آن از بین رفت ) و اصل مطلب این پیشنهادی که شده مربوط به این لایحه  نیست این یک موضوع جداگانه است باید برود به کمسیون .

فولادوند- بنده مخالفم.

رئیس - آقای دکتر معظمی

دکتر معظمی - عرض کنم این لایحه دلیلی ندارد که به کمیسیون برود  اجازه بفرمایید جنبه مالی ندارد که مجدداً به کمیسیون برود( یکی از نمایندگان - چطور ندارد ؟) به نظر بنده این هیچ مورد ندارد که برگردد به کمسیون

رئیس - آقای دشتی

دشتی - عرض کنم آقا من تعجب می­کنم از اشخاصی که اینجا ذوق سلیم دارند و اهل قانون هستند و اهل معلومات هستند و نظامنامه می­دانند و اینجا قضاوت­های عجیب و غریب می­کنند. مطابق نظامنامه مجلس  اینجا هر چیزی که مطرح شد و قابل توجه شد به لایحه باید برود به کمیسیون . آقا فرمودند که فوریت دارد این اگر فوریت داشت پس چرا فعلاً پیشهادات مطرح است و برای این که در پیشنهادات صبحت بشود باید عضو کمیسیون جواب بدهد و در این بابت ما هیچ حرف نزدیم برای این که عضو کمیسیون بودجه نبودیم پس این خبر کمیسیون بودجه است وقتی که یک لایحه­ای در اطرافش پیشنهاد شد و پیشنهادات مورد توجه واقع شد باید برود به کمیسیون ( صحیح است ) حالا یک حرفی می­زنند که عجیب­تر از همه است و آن این است که می­گویند که جنبه مالی ندارد و این  برای همین است که پیشنهاداتی که شده بی­معنی بوده است و یک علت عمده این است که آقایان باید توجه بفرمایند آقای مهندس فریور در جلسه قبل یک موضوع خیلی اساسی فرمودند که آن را ما باید نصب­العین بکنیم و آن این است که پیشنهاداتی که در اطراف یک لایحه  می­شود باید در متن آن لایحه ذکر بشود اما اگر در ضمن یک موضوع  تمام پیشنهادات اساسی و اصلاحات صحیحی را که به ذهن می­رسد بخواهیم بگنجانیم این ممکن نمی­شود در صورتی که تمام آن پیشنهادات صحیح است ولی جایش اینجا نیست. مثلاً راجع به این قسمتی که الان پیشنهاد فرمودند به نظر بنده این پیشنهاد یک پیشنهاد بسیار ناموجه و دپلاسه­ای است چرا؟ برای این که اصل قضیه بسیار صحیح است ولی به نظر بنده الان یک نفر در مجلس نیست که معتقد نباشد به این که کسانی که تخلف کرده­اند باید مجازات بشوند. شما وقتی که یک نفر حمال فحش می­دهید توی کوچه

+++

او را تعقیب می­کنید. پس یک نفر افسر هم که مخالف وظایف خودش  رفتار بکند به طریق اولی باید محاکمه بشود. حالا چه وقت است که محاکمه نمی­شود؟ موقعی که ما قانون نداشته باشیم. ( صحیح است ) ولی الان آقای مجد ضیایی توضیح فرمودند که ما قوانین خیلی مفصلی داریم در این باب که تمام اینها جرم شناخته می­شود و دولت مکلف است که تعقیب بکند. و یکی هم موضوع دیگر است و آن این است که دولت شما ممکن است مسامحه کار باشد و مهمل باشد و جرائم را تعقیب نکند یک دولتی که نتواند جرایم را تعقیب بکند او را توی سرش بزند و بیندازیدش اینها در دسترس شما است آقا مجلس شورای ملی یک مکتب­خانه شده است که هی قانون روی قانون درست می­کنید این معنی ندارد ! قانون یک چیز مقدسی است باید اجرا بشود قانون محترم است اگر دولت آن را اجرا بشود قانون محترم است اگر دولت آن را اجرا کرد و اگر اجرا نکرد او را از کار بیندازید و این که دوباره قانون درست بکنیم که آن قانون را اجرا بکنند این معنی ندارد. این غلط است بنده حالا این عرایضی را که می­کنم یک حرف­های اصولی است که موقع به دست من نیفتاده است که عرض بکنم. ملاحظه  بفرمایید الان چند جلسه مجلس صرف یک لایحه­ای شده است که اصلاً این همه صحبت لازم ندارد. ما باید این لایحه را اول ببینیم قبول می­کنیم که این اضافات را بدهیم یا قبول نمی­کنیم؟ یعنی حاضر هستیم این 15 میلیون را برای اصلاحات ارتش بپردازیم یا خیر؟ اگر قبول می­کنیم که این پیشنهادات مورد ندارد. تنها آن پیشنهاد آقای فیروزآبادی که گفته بودند 15 میلیون 5 میلیون بشود این پیشنهاد نسبتاً از همه آنها معقول­تر بود( صحیح است ) ولی این چیزها که ما پیشنهاد کردیم اغلب خارج از متن لایحه است و هیچ مربوط به متن لایحه نیست. اصل قانونگذاری این است که ما قانونی که مطرح می­شود راجع به مطلب او و در جملات او می­توانیم یک پیشنهاداتی بدهیم حالا اگر این طور نباشد نتیجه چه می­شود؟ نتیجه این می­شود که سه جلسه چهار جلسه معطل می­شود و کاری هم انجام داده نخواهد شد. از طرف دیگر این پیشنهاداتی که داده­اند چون هیچ مطالعه در آن نشده یک چیزهای منقح از آب در نمی­آید این قسمتی که شما داده­اید راجع به محاکمه افسران این را من به شما قول می­دهم که در تمام مجلس شورای ملی واقعاً یک نفر نیست که مخالف باشد ما الان آقای دکتر معظمی را با دو نفر از حقوق­دان­های خودمان مأمور می­کنیم که بروند یک طرحی تهیه بکنند و این قانون را به یک صورتی در بیاورند که حتماً دولت موظف باشد که این را اجرا بکند شما همه­تان بروید از کفیل وزارت جنگ سؤال کنید که چرا تا به حال در این سه سال تعقیب نکردید اینها را چرا معطلش می­کنید چرا تعقیب نمی­کنید؟ ولی این لایحه­ها را این طوری تنظیم کردن باعث می­شود که یک چیز منقح و تمیزی از مجلس شورای ملی بیرون نمی­آید.  حالا اعلی ای حال این لایحه مطابق نظامات مجلس چون  پیشنهاد ارتش قبول شده است باید برود به کمیسیون این نظر بنده بود.

رئیس - عرض کنم گویا در این لایحه اصلاً رأی فوری گرفته نشده باشد. بنده نظرم نیست .

مجد ضیایی - اجازه می­فرمایید؟

رئیس - بفرمایید

مجد ضیایی - این لایحه باید حتماً برود به کمیسیون برای این که ماده 63 می­گوید: اصلاحاتی که در ضمن شور ثانونی پیشنهاد می­شود در صورتی که از طرف کمیسیون ارجاع آن خواسته نشود صاحب اصلاح به طور اختصار آن را توضیح و استدلال می­کند و فقط اعضا ‌کمیسیون حق جواب دارند پس از آن مجلس در باب قبول توجه یا عدم قبول توجه رأی می­دهد در صورت قبول توجه آن اصلاح به کمیسیون فرستاده می­شود. درباره این قبول اصلاحات نمی‌توان همان روزی که پیشنهاد شده است رأی داد.

پس باید این قسمت هم برود به کمیسیون ( صحیح است )

مخبر- در هر حال بنده هم تقاضا می­کنم که لایحه با پیشنهاداتی که در این قسمت شده برود به کمیسیون.

رئیس - پس بنابراین پیشنهادهای دیگر را نمی­خوانیم و می­رود به کمیسیون و استدعا می‌کنم طوری اقدام بفرمایند.

+++

که برای جلسه دیگر راپورت کمیسیون برسد به مجلس. (صحیح است )

امینی - آقا سؤالات را مطرح بفرمایید.

رئیس - لایحه پروفسور ابرلن هست و همچنین آقای وزیر فرهنگ هم حاضر هستند برای جواب سؤال آقای نراقی.

4- مذاکره در گزارش کمیسیون بودجه راجع به اصلاح حقوق و هزینه سفر آقای پرفسور ابرلن

دکتر زنگنه - لایحه استخدام پروفسور ابرلن استدعا می­کنم مطرح بشود برای این که این شخص محترم  چندین ماه است که دارد خدمت می­کند به این کشور و تکلیفش معلوم نیست‌.

رئیس - این لایحه جزء دستور است . الان  قرائت می­شود:

ماده واحده - در تکمیل قانون مصوب دوم اسفند 1321 حقوق و هزینه سفر آقای پروفسور شارل ابرلن رئیس دانشکده پزشکی از تاریخ 17 اردیبهشت ماه 1323 که به تهران وارد شده‌اند به قرار زیر مقرر می­دارد:

  1. حقوق آقای پروفسور شارل ابرلن در سال پانزده هزار دلار آمریکایی  خواهد بود که نصف آن به ریال و نصف دیگر به دلار به ایشان ماهانه پرداخته خواهد شد.
  2. هزینه مسافرت آقای پروفسور ابرلین از آمریکا به تهران تا حدود دو هزار و پانصد دلار آمریکایی مطابق اسناد هزینه پرداخته خواهد شد در صورتی که در انقضای مدت خدمت فعلی پیمان­نامه استخدامی ایشان تجدید نشود هزینه بازگشت ایشان از تهران به فرانسه بر طبق نرخ بنگاه­های مسافربری با درجه یک تأدیه خواهد گردید.

رئیس - آقایانی که مخالفند آقای اردلان هستند بفرمایند.

اردلان - بنده در کمیسیون بودجه نسبت به این لایحه استخدامی آقای پروفسور ابرلن رأی ندادم و حالا هم اینجا رأی نخواهم داد و از آقایان نمایندگان محترم اجازه می­خواهم که دلیلی را که دارم به عرضشان برسانم و امیدوارم مورد توجه واقع بشود به عقیده بنده وضع حاضر مملکت به ما اجازه می­دهد که در هر کجا که یک مستخدمین خارجی داشته باشیم و جانشین آنها را از ایرانی­های دانشمند و فاضل بتوانیم بگماریم با اظهار تشکر از آنها تمام این اشخاص را بر کنار کنیم و ایرانی­های خودمان را جای آنها بگذرایم. (صحیح است ) این عقیده شخص بنده  است. عرض کنم بنده حاضرم نسبت به تمام کارمندان خارجی که امروز در کشور ایران مستخدم هستند و خدمت می­کنند برای هر شغلی که آنها مستخدم هستند و هر قسمت که کار می­کنند بنده 10 نفر ایرانی که واجد تمام شرایط باشند و معلومات و تخصص آنها به اندازه همان­ها باشد در هر کاری که دولت کارمند زیر دستش هست از اتباع خارجه بنده حاضرم 10 نفر ایرانی به او معرفی بکنم ولی در نظر ندارم که  حالا مجلس شورای ملی به وسیله تصویب یک ماده واحده (فرض بفرمایید ) هر چه کارمند خارجی دارد بر کنار کند تا این حد هم تندرو در این قسمت نیستم ولی معتقدم که به تدریج هر وقت یک لایحه استخدام جدیدی به مجلس آمد یا یک لایحه تعدیل حقوق و بالنتیجه تثبیت مقام یک کارمند خارجی به مجلس آمد چنانچه همین لایحه که امروز مطرح است ما در مملکت خودمان از دانشمندان فاضل داشته باشیم که به جای آن شخص بگذاریم و این مقام  را به او تفویض کنیم و از دانشمندان فاضل مملکت خودمان استفاده کرده باشیم و به این ترتیب رفته رفته بیاییم تمام کارهای کشوری خودمان را خودمان اداره کنیم بنده در این قسمت با بسیاری از اشخاص مذاکره کرده­ام و استدلال هم کرده­ام بسیاری از آقایان این نظر را پسندیده­اند ولی آنهایی که اظهار مخالفت می­کردند می­گفتند بله ایرانی خوب است (اما) یک امایی می‌گذاشتند ولی چون موضوع استخدام خارجی است خوب است این اما را بفهمی چی است و اگر ما نتوانیم این اما را برداریم دیگر بعد از این محتاج  به استخدام خارجی نخواهیم شد. آن اما این است که اگر یک نفر ایرانی را در رأس یک کاری بگذاریم این ایرانی نسبت به زیر دستانش تبعیض قائل می­شود تحت نفوذ قرار می­گیرد و یک حرف­های دیگری که به نظر من هیچ کدام اصولی نیست. آقایانی که در خارجه تشریف برده­اند نه به طرز مسافر بلکه آنجا اقامت کرده­اند و مطالعه

+++

کرده­اند می­دانند که این سستی و ضعف در خارجی­ها هم هست منتها اکثریت آنها کسانی هستند که تحت تأثیر واقع نمی­شوند در ایران هم این طور نیست تمام اشخاص تحت تأثیر واقع نمی­شوند بدبختانه این اشخاص اکثریت را ندارند ولی یک عده انگشت­نما که ما برای مدیریت کارهای خودمان لازم داریم به عقیده بنده آن عده را ما در حال حاضر از ایرانی­ها  داریم که به جای اشخاص خارجی بگذاریم و هیچ‌ ضرورت و احتیاجی نداریم که برویم یک نفر خارجی را بیاوریم و به نظر بنده تصویب این قبیل لوایح  یک ضعف روحی در بین افراد دانشمند ممکلت ما ایجاد می­کند و آنها را از تصدی کارها به کلی مأیوس می­کند آن آقایان می­گویند وقتی که ما می­توانیم و آماده خدمت برای کشور هستیم چه دلیل دارد که یک نفر خارجی را می­آورید و استخدام می­کنید از طرف دیگر ما می­بینیم وقتی که یک نفر بیگانه را استخدام می­نماییم و یک نفر ایرانی را که می­خواهیم سر آن کار بگذاریم از طرف دولت و مجلس هیچ رعایت تساوی بین آنها نمی­شود مثلاً وقتی که یک نفر طبیب را می­خواهیم به زاهدان بفرستیم حاضر نیستیم پانصد تومان خرج مسافرت به او بدهیم ولی اینجا چون موضوع استخدام خارجی است و پای پروفسور ابرلین در کار است حاضر هستیم که پنج هزار تومان به او بدهیم به نظر بنده این تعبیض غلط است و نباید بشود حالا با خود این اشخاصی که ما در مملکت داریم و داوطلب این قبیل مشاغل می­دانیم مذاکره کرده­ام و یک مطلبی را به بنده تذکر  داده­اند و بنده خودم هم اظهار کردم بنابراین بنده صلاح نمی­دانم که مجلس شورای ملی نسبت به این قضیه و این جریان بی­اعتنا باشد و آن این است که بسیاری از این اشخاص دانشمند می­گویند که ما در ایران نمی­توانیم بمانیم و حاضر هستیم که بعد از جنگ اگر وسایل مسافرت ممکن شد اصلاً از این مملکت هجرت کنیم برای این که اگر ما در خارجه برویم لباس خوب می­پوشیم یا لباس بد بپوشیم یا منزل خوب داشته باشیم یا نداشته باشیم کسی ما را نمی­شناسد و اگر طالب علم باشیم در خارجه لابراتورها هست کتابخانه­ها هست همه چیز هست اگر اهل تفریح باشیم باز وسایلی بیشتر از اینجا برای ما فراهم است اگر ما در مملکت خودمان می­مانیم برای این است که لااقل آقای خانه خودمان باشیم شما این آقایی را هم در بسیاری از کارها از ما گرفته­اید و اگر بنا باشد که نوکر باشیم چرا اینجا نوکر باشیم می­رویم جای دیگر به نظر بنده باید این موضوع را مورد توجه قرار داد و نسبت به این جریان مجلس شورای ملی باید توجه خاصی داشته باشد اما یک مطلب دیگری که می‌خواستم عرض کنم این بود که آقای وزیر فرهنگ که هیچ توجهی به عرایض بنده نمی‌فرمایند احتیاجی ندارند که یک چنین لایحه­ای به مجلس شورای ملی بیاورند اگر مقصود دولت این است که به وسیله این لایحه بگوید که من استخدام کلیه اتباع خارجی را به تصویب مجلس می­رسانم این طور نیست صدها اتباع خارجه هستند که الان از دولت ما حقوق می‌گیرند که روح مجلس از استخدام آنها آگاه نیست بنده من باب مثال  یک فقره را عرض می­کنم و استدعا می­کنم ملاحظه بفرمایید در دولت آقای ساعد در چند ماه پیش یک لایحه‌ای به مجلس تقدیم کردند و خودشان هم امضا فرمودند…. (اظهار شد اکثریت نیست )

رئیس - اکثریت نیست گویا مجلس پریروز رأی گرفته است که آقایان نمایندگانی که از مجلس خارج می­شوند اسامی آنها خوانده شود این اسامی که خوانده می­شود همان اسامی است.

یک نفر از نمایندگان - بخوانید

رئیس - آقای هاشمی بفرمایید قرائت کنید. (این طور خوانده شد)

آقای نقابت - آقای امیرتیمور - آقای رحیمیان - آقای پوررضا - آقای کاظمی - آقای شهاب فردوسی - آقای اسعد -‌ آقای جمال امامی - آقای نراقی

رئیس -  آقای اسعد اجازه خواستند.

یک نفر از نمایندگان - آقای نراقی که اینجا هستند

نراقی - بنده اصلاً بیرون نرفته­ام .

+++

رئیس - خوب اشتباه کرده­اند

نراقی - خوب بود آن نویسنده یک عینک می­گذاشت کی این را نوشته؟

امینی - آقای سید ضیاءالدین از اول جلسه تا به حال نبودند و بیرون نشسته­اند اسمشان چرا خوانده نشده است ؟

یک نفر از نمایندگان - ایشان غایب هستند قرار است کسانی که از مجلس خارج می­شوند اسامی­شان خوانده شود.

امینی -کسانی که هستند و نمی­آیند باید نوشته شود و خوانده شود جزو ‌غایبین هستند یعنی چه؟

یمین اسفندیاری - حالا خواندن این اسامی آقایان چه تأثیری دارد؟

رئیس - آن وقتی که رأی دادید می­خواستید بفرمایید آقای اسعد اجازه خواستند. آقای نراقی هم اینجا هستند.

نراقی - اصلاً من بیرون نرفته بودم.

یمین اسفندیاری - پس من بعد آب هم که خواستیم بخوریم باید اجازه بگیریم ؟ (خنده نمایندگان )

رئیس - اکثریت شد. بفرمایید

اردلان - بنده عرض کردم که دولت احتیاجی ندارد چنین لایحه به مجلس بیاورد برای این که صدها اشخاصی هستند که از دولت ما حقوق می­گیرند و روح مجلس ما از آنها اطلاعی ندارد.

یک نفر از نمایندگان - این طور نیست.

اردلان - همین طور هست اجازه بدهید که بنده توضیحی عرض کنم که همین طور هست چندی پیش اگر آقایان اطلاع داشته باشند آقای ساعد و آقای دکتر سعید مالک یک لایحه­ای تقدیم مجلس کردند که آقای مستر اوری را به سمت مستشاری وزارت بهداری تعیین نمایند.(همهمه نمایندگان )

رئیس - آقایان صحبت بین‌الاثنی را ترک کنید.

اردلان - عرض کنم آن لایحه­ای که به کمیسیون بهداری و بنده که افتخار عضویت این کمیسیون را داشته شدیداً با این لایحه مخالفت کردم آقایان نمایندگان محترم دیگری هم که آنجا تشریف داشتند مخالفت کردند این لایحه از دستور کمیسیون بهداری خارج شد بعد سه چهار روز دیگر این لایحه آمد به کمیسیون بودجه بنده  افتخار عضویت کمیسیون بودجه را هم دارم...

یک نفر از نمایندگان - مبارک است

اردلان - آنجا با کمال شدت با استخدام این شخص بنده مخالفت کردم و مبارزه نمودم هیچ کدام از اعضا کمیسیون بودجه هم حاضر نشدند. به استخدام این شخص رأی بدهند از دستور روز خارج  شد.

دکتر زنگنه - اشتباه می­کنید

اردلان - الان صورت جلسه کمیسیون حاضر است که لایحه استخدام مستر اوری جزء دستور بود و از دستور خارج شد ولی این شخص در وزارت بهداری با همان سمتی که پیشنهاد شده با ماهی پنج هزار تومان حقوق مشغول کار است و تا آخر شهریور او هم مثل سایر مستخدمین وزارت بهداری حقوق خودش را گرفته پس این لایحه­ای را که امروز آقای وزیر فرهنگ اینجا آورده­اند دیگر مورد احتیاجشان نیست همان طوری که صدها اشخاص خارجی حقوق می­گیرند همان طور هم آقای پروفسور ابرلین هم حقوق  بگیرند اگر مقصود مجلس شورای ملی این است که لایحه استخدامی این شخص را تصویب بکند و رأی بدهد که بنده عرضی ندارم اما اگر مقصود این است که تمام اتباع بیگانه­ای که در استخدام دولت هستند لایحه­ای بیاوریم و تصویب بکنیم چرا آنهای دیگر را نمی­آورند چرا آن اشخاصی که کمیسیون بهداری وکمیسیون بودجه رأی نداده و از دستورش خارج کرده چرا احترام نمی­گذارند به تصمیمات مجلس چرا توجه نمی­کنند؟ چرا به آنها حقوق می­دهند؟ پس دولت نظر خاصی دارد. می­خواهد به وسیله یک لایحه­ای راجع به یک نفر خارجی به آقایان نمایندگان بگویندکه آقایان هرچه مستخدمین خارجی است ما تصویب آنها را از مجلس شورای ملی می­خواهیم و حال آن که  این طور نیست بنابراین چون ما می­توانیم به جای این آقای پروفسور اوبرلین از اشخاص روشنفکر  دانمشندانی که خوشبختانه در مملکت ما وجود دارند بگماریم نظر بنده این است که  به این لایحه رأی ندهیم و ضعف روحی بین افراد روشنفکر  ایجاد نکنیم چون دولت احتیاجی ندارد.

+++

اگر احتیاجی داشت همان طوری که به سایر مستخدمین خارجی بدون اجازه مجلس حقوق می­داد به این شخص هم حقوق می­داد در هر حال به لایحه وزارت بهداری در کمیسیون بهداری و بودجه هیچ کدام رأی ندادیم به این هم رأی نمی­دهیم.

رئیس - آقای ملک­ مدنی موافقید؟

ملک­ مدنی - بلی

رئیس - بفرمایید

ملک ­مدنی - عرض کنم پروفسور ابرلین از وقتی که کنترات شد  و به ایران آمد در دانشکده پزشکی شروع به کار کرد تصور می­کنم که بر همه آقایان پوشیده نیست که یک تغییرات محسوسی در دانشکده پزشکی  داد وجود اطبایی که بعد از استخدام ایشان از دانشکده پزشکی بیرون آمده­اند همه دلیل بر تأیید این مطلب است که وجود ایشان مفید بوده است ایشان یک اصلاحات اساسی در دانشکده پزشکی کرده­اند و یکی از  آن اصلاحات این است که شاگردان  دانشکده پزشکی  که سه سال اول را دیدند در سه سال دوم هم عملاً  آنها را ببینند و آنها را مجبور کرده است که در بیمارستان­ها کار کنند و هر نفری هفته­ای سه روز و سه شب مجبور است غیر از بعد از ظهرها که ساعت درس است در بیمارستان بماند و عملاً کار کنند در واقع یک مدرسه عملی هم باز کرده است علاوه بر این یک اصلاحات دیگری هم در دانشکده پزشکی کرده است که به عقیده بنده خدمات این شخص را باید مورد تقدیر و تحسین قرار داد و این که آقا فرمودند که ما اشخاص دانشمند داریم و باید از وجود آنها استفاده کرد و باید آنها اداره بکنند اینها یک موضوع کلی است که منکر آن نیستیم و البته  چنین اشخاصی هستند ولی این نکته را باید رعایت کرد که به قدر کفایت نداریم و پروفسور ابرلین یک مردی ‌است که از هر حیث شایستگی  این مقام را دارند در گذشته خدمات خودش را به خوبی و به طوری که شایسته بوده و رضایت بخش بوده است انجام داده است بنده نمی­خواهم بیش از این در این موضوع توضیح بدهم و عرضی کرده باشم و تصور می­کنم که اکثریت مجلس و اغلب آقایان که به طرز کار این شخص آشنایی دارند( چون مدت­ها است که اینجا بوده است ) موافق با این نظر خواهند بود که وجود این شخص برای کشور ما مفید است و استخدام ایشان برای دانشکده پزشکی یک امری است لازم و ایشان مرد بسیار مفیدی هستند و یک مقام  عالی مهمی داشته­اند که محل تردید نیست بنابراین وقتی که معلوم شد که وجود این شخص مفید است  و خدمات گذشته­اش هم رضایت­بخش بوده است و در این موقع هم که آقای وزیر فرهنگ پیشنهاد کرده است و تجدید کنترات کرده است معلوم می­شود که وجود ایشان طرف احتیاج است نظر بنده این است  که اگر ما بخواهیم یک طبیبی را از اطبا خودمان که از اطبا درجه اول باشد به جای ایشان بگذاریم همه آقایان می­دانند که ما به قدر کافی طبیب در مملکت  نداریم اگر ما بیاییم این طبیب خودمان را به جای آن شخص خارجی  بگذاریم در حقیقت آمده­ایم یک شخصی را که طرف احتیاج  مردم بوده است و از نقطه­نظر بهداشت عمومی برای عامه بیشتر مفید بوده بر کنار کرده­ایم و یک پستی را خالی کرده­ایم زیرا به جای پروفسور ابرلین نمی­شود یک طبیب عادی گذاشت باید یکی از اطبا ‌درجه اول عالی مقامی  به جای ایشان گذاشت که از هر جهت معلومات علمی و عملی ایشان به جای ابرلین باید بنابراین این اشخاص انگشت شماری که ما داریم و متأسفانه عده­شان هم با انگشت شمار نمی­رسد این عده الان مشغول خدمت به این مملکت هستند و همه آنها مورد احتیاج مملکت هستند اما اگر ما می­توانستیم یک اطبا بیشتری از خارج برای بهداشت خودمان می­آوردیم خیلی به جا و با مورد بود آقایان فراموش نکنند که در موقعی که آقای دکتر لقمان­الملک وزیر بهداری بود راجع به سازمان بهداری اینجا یک توضیحی دادند و یک صورتی دادند که در تمام کشور ما هزار و ششصد طبیب داریم که از این هزار و ششصد نفر هفتصد نفرشان طبیب مجاز هستند این مملکت با این عرض و طول که ملاحظه می­فرمایید هر قسمت کوچکش که ده فرسخ با هم فاصله دارد ما به وجود طبیب خیلی احتیاج داریم آقای پروفسور ابرلین انصافاً کارهایش را

+++

خوب انجام داده است و خدمات بزرگی به این مملکت نموده است شایستگی ایشان دلیل بر عدم شایستگی سایر اطبا نیست و بنده از اشخاصی هستم که کلیه اطبا کشور را هر کدامشان را که در جای  خودشان هستند حقیقتاً قابل تقدیر و تحسین می­دانم که در هر جایی که بوده­اند وظیفه­شان را به خوبی انجام داده­اند چه آنهایی که در کار دولت بوده­اند و چه آنهایی در خارج هستند به عقیده بنده طبیب باید از طبقاتی باشد که طرف احترام عموم باید باشد و همیشه هم مجلس شورای ملی نسبت به اینها حس احترام نشان داده است و کنترات ایشان  هم از نقطه­نظر احتیاجی است که به ایشان داریم و این که وزارت فرهنگ  استخدام ایشان را لازم دانسته برای این بوده  است که ما بتوانیم از وجود سایر اطبا دیگر هم برای کارهای مملکت استفاده کرده باشیم و به عقیده بنده وجود ایشان بسیار مفید است و استخدام­شان کمال ضرورت را دارد و حالا ایشان هم با تجربه­هایی که دارند و در گذشته هم خدمات خوبی نشان داده است و امیدواریم که در آتیه هم موفقیت­هایی پیدا کنند که با تجربیاتی که دارند به این مملکت خدمت کنند و اگر نواقصی در کار دانشکده باشد در آینده آنها را رفع کنند.

رئیس - پیشنهاد آقای فرهودی قرائت می­شود:

پیشنهاد می­کنم  که به کفایت مذاکرات‌ رأی گرفته شود.

رئیس - آقای فرهودی

فرهودی - عرض کنم مذاکراتی که آقای اردلان و آقای ملک­مدنی نمودند راجع به استخدام ایشان بود در صورتی که پرفسور ابرلین به موجب قانون اسفند ماه 1321 استخدام شده (‌صحیح است ) و امروز هم در داخل مدت استخدام قانونی است و این لایحه هم مربوط  است به تکمیل  حقوق او نظر به این که هزینه­ها ترقی کرده است دولت هم از او خواهش کرد که برگردد ایشان هم قبول کردند حتی بهش تلگراف کرد او هم تلگراف حرکت خود را زد در راه دچار مخاطراتی شد و الان چند ماه است که وارد شده و دارد کار می­کند به نظر بنده بلاتکلیف نگاهداشتن او دیگر موردی ندارد.(صحیح است‌) و چون مطلب فقط راجع است به تکمیل حقوق او دیگر به چیزی احتیاج نداریم و مذاکرات کافی است.

دکتر معاون - بنده با کفایت مذاکرات مخالفم.

رئیس - بفرمایید.

دکتر معاون - در باب کفایت مذاکرات آقایان باید در نظر داشته باشند….

یمین اسفندیاری - بفرمایید پشت تریبون.

دکتر معاون - بنده  عرض مختصری دارم.

یمین اسفندیاری - ما می­خواهیم شکل شما را ببینیم

دکتر معاون - بنده عکس خودم را به شما می­دهم (خنده نمایندگان ) ملاحظه بفرمایید شصت هزار تومان می­خواهید به یک کسی اضافه حقوق بدهید در اینجا یک چیزهایی دارد که باید به عرض مجلس  برسد در دانشکده پزشکی یک عیوباتی وجود دارد که باید در پیشگاه مجلس گفته شود امروز به کفایت مذاکرات رأی بدهید گرفتار پیشنهادات می­شوید پس اجازه بدهید صحبت­ها کرده شود حرف­ها زده شود و مذاکرات به عمل آید تا این که مطلب روشن شود و رأی زودتر گرفته شود اگر از این طرف مذاکرات را کوتاه کنیم از طرف دیگر گرفتار می‌شویم در هر صورت گرفتار پیشنهادات خواهیم شد.

رئیس - رأی می­گیریم

یک نفر از نمایندگان - عده کافی نیست.

یمین اسفندیاری - آقای هاشمی اسامی اشخاص را نمی­خوانید

هاشمی - چرا اسامی چهار نفر رسیده است . آقایان : دولت آبادی - بهبهانی - افخمی - امیر ابراهیمی

دکتر اعتبار - چون عده برای رأی کافی نیست اجازه بفرمایید آقایانی که می­خواهند صحبت کنند صحبت خودشان را بکنند.

5 - بیانات آقای نخست وزیر راجع به موضوع نفت

رئیس - آقای نخست وزیر فرمایشی داشتید؟

نخست وزیر - (آقای ساعد) در روزهای اخیر در اطراف

+++

موضوع نفت چیزهایی نوشته شده و گفت و گوهایی هست که لازم دیدم  توضیحاتی بدهم :

جمعی از نمایندگان - بفرمایید

نخست وزیر - آقایان نمایندگان محترم:

از چند ماه پیش موضوع نفت ایران توجه محافل ذی­علاقه ایران و نمایندگان مجلس شورای ملی را جلب و در جراید و مجامع و در اطراف آن بحث­ها نموده­اند و در همین مجلس اظهارات آتشین نمایندگان و نصایح مصلحین بر این بود که دولت به هیچ وجه نباید ذخایر نفت را به عنوان امتیاز به اجانب بدهد و بلکه این ذخایر و این منابع ثروت را برای تحکیم بنیان ثروت ملی و توسعه امور اقتصادی برای آینده حفظ و برای استفاده از این منابع سرمایه ملی ایران را جلب نماید.( صحیح است- صحیح است ) در همین  مجلس به خیال این که دولت در پشت پرده برای دادن امتیاز به شرکت­های خارجی داخل معاملاتی شده نسبت استتار را به دولت در مسائل مهم اقتصادی دادند ولی در مقابل سؤال نمایندگان توضیحات لازمه را در اطراف پیشنهادات شرکت­ها و مطالعات دولت دادم و اضافه نمودم که دولت برای تأمین منافع عالیه اقتصادی کشور از متخصصین  عالی مقام خارجی نظریات خواسته تا سیاست خود را در مسأله نفت روشن و خط روش خود را با تطبیق با اوضاع و احوال کنونی ایران ترسیم ‌نماید. در خاطر دارم چه در موقع  جواب سؤال چه در موقع بحث در اطراف برنامه دولت نظر عموم نمایندگان بلااستثناء نسبت به امتیاز نفت منفی بوده و در چهره­های باز و بی­آلایش نمایندگان آثار نگرانی هویدا بود که مبادا در این موقع جنگ و ستیزه دولتی در سر کار باشد که بدون  مراجعه به رأی مجلس و استجازه از این مقام مقدس در مقابل شرکت­ها و دولت­ها تعهدی کرده و با وعده اعطای امتیازی داده باشد و برای من یقین حاصل بود که اگر به یکی از شرکت­ها حتی وعده شفاهی داده بودم و یا در مذاکرات با نمایندگان سیاسی دول ذی­علاقه راجع به اعطای امتیاز تعهدی داشتم با مخالفت شدید آقایان نمایندگان مواجه می­شدم (‌صحیح است ) پوشیده نماند در کابینه قبل اینجانب آقایان نمایندگان تصور کرده بودند و سوءظن داشتند که دولت بدون مراجعه و مشاوره قبلی با مجلس می خواهد امتیازی به کمپانی­های خارجی بدهد در همین مجلس دولت قبل در استتار حقایق مربوط به نفت مورد سوءظن بود در صورتی که استتاری در کار نبوده است و دولت همواره از عقاید عده کثیری از نمایندگان هدایت می­شده که نباید با مشکلات عدیده و اوضاع عمومی کشور امتیازی به شرکت­های خارجی داده شود و مخصوصاً در افکار عامه این عقیده راسخ حکم­فرما بود که شاید در مذاکره راجع  به امتیاز نفت دولت آزادی نظر و آزادی تصمیم را نداشته باشد اما تاریخچه آمدن نمایندگان کمپانی­های نفت و مطالعات دولت به قرار ذیل است :

در دی ماه 1322 (ژانویه 1944) نمایندگان شرکت شل و شرکت آمریکایی استاندار واکیوم و بعداً سینگلر به تهران آمده و راجع به تقاضای امتیاز نفت در بعضی از قطعات ایران به دولت وقت پیشنهادی داده و تقاضای مطالعه طرح­های پیشنهادی را نموده بودند. دولت وقت مناسب دیده بود به متخصصین عالی مقام در امور نفتی مراجعه نماید که مطالعات علمی و عملی در پیشنهادات نموده طرحی تهیه نمایند که از هر حیث با مصالح عالیه و منافع اقتصادی کشور وفق بدهد و اشتباهات گذشته تکرار نشود ولی در جریان مطالعات متخصصین به نمایندگان شرکت­ها هیچ نوع جواب مثبت داده نمی­شد و بلکه نظر دولت بر این که مطالعه موضوع امتیازات به بعد از جنگ موکول گردد خاطر نشان می­شد. در این ضمن اطلاعاتی هم مربوط به کنفرانس نفت در آمریکا و جریان مذاکرات آن کنفرانس از مأمورین دولت شاهنشاهی در خارجه واصل شد که دولت  را بیش از پیش متوجه به لزوم اتخاذ خط مشی و رویه ثابتی که حافظ منافع عالیه کشور در حال و آتیه باشد نمود و به این جهات در اولین جلسه هیئت وزیران فعلی در روز شنبه یازدهم شهریور 1323 (دوم سپتامبر1944 ) این موضوع مطرح و این طور مذاکره و تصمیم گرفته شد که قبل از روشن شدن اوضاع اقتصادی و مالی دنیا و استقرار صلح عمومی مطالعه اعطای هیچ گونه امتیاز خارجی مقتضی و ضروری نمی­باشد(صحیح است ) دو هفته پس از اتخاذ این تصمیم جناب آقای کاوتاراذره

+++

جانشین کمیسر خارجه دولت شوروی به تهران آمده و در باب تقاضای امتیاز نفت در برخی از قطعات ایران با اینجانب مذاکره نمودند موضوع مذاکرات فیمابین با توضیحات کافیه در جلسات متعدده هیئت وزرا ‌مطرح و نظریه اولیه در 11 شهریور در هر بار تأیید گردید در اطراف امتیاز نفت در بعضی جراید دیده شد که گویا عدم اعطای امتیاز در حال حاضر و موکول نمودن مطالعه آن به زمان بعد از جنگ و استقرار صلح شاید موجب کدورت  و تیرگی روابط با متفقین بشود. اینجانب جزئیات مذاکراتی را که اخیراً با نمایندگان دولت شوروی نموه بودم به اطلاع  هیئت دولت رسانیدم و از آنجایی که روابط ایران با دولت شوروی در اساس پیمان سه­گانه و شرکت در جنگ و کمک در پیروزی متفقین بوده دولت خواهد کوشید روح همکاری و حسن تفاهم را با متفقین خود و مخصوصاً دولت جوانمرد شوروی محکم و استوار نگاه دارد و مساعدت­های دولت شوروی  را برای بهبودی اوضاع اقتصادی خود جلب نماید و راجع به تحکیم و توسعه روابط تجارتی و اقتصادی با دولت شوروی حاضر است داخل همه نوع مذاکرات بشود و از ملاقات­های حضوری و مذاکرات دوستانه که به نفع دو  کشور باشد کمال مسرت را خواهد داشت.

نمایندگان - صحیح است

رئیس - سه نفر از آقایان اجازه خواسته­اند که صحبت کنند ولی چون مطرح نیست اجازه داده نمی­شود.

6 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس - آقای دکتر عبده پیشنهاد ختم جلسه را کرده­اند

دکتر رادمنش - یک مطلبی  گفته شده است و باید بحث شود.

رئیس - می­ماند برای جلسه بعد.

دکتر معاون - راجع به استخدام پروفسور ابرلین بنده قریب به یک ساعت حرف دارم چون می­خواهم که وسط حرف بریده نشود تقاضای ختم جلسه را کردم. تقاضا دارم. که در جلسه آینده آقایان اجازه بدهند که این حرف­ها زده شود.

رئیس - جلسه را ختم می­کنیم و جلسه آینده روز یکشنبه 30مهر ماه 23 دستور هم بقیه همین لایحه است.

مجلس سه ربع ساعت بعد از ظهر ختم شد

رئیس مجلس شورای ملی - سید محمد صادق طباطبایی

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294187!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)