کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14
[1396/05/21]

جلسه: 71 صورت مشروح مجلس روز یکشنبه 23 مهر ماه 1323  

فهرست مطالب:

  1. تصویب صورت مجلس
  2. مذاکره راجع به بیانات قبل از دستور و دستور
  3. قرائت نتیجه آراء مربوط به کمیسیون­ها
  4. طرح و تصویب اعتبارنامه آقایان دکتر مجتهدی و اوانسیان
  5. شوردر گزارش کمیسیون بودجه راجع به اعتبار وزارت جنگ
  6. موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14

 

 

جلسه: 71

صورت مشروح مجلس روز یکشنبه 23 مهر ماه 1323

 

فهرست مطالب:

  1. تصویب صورت مجلس
  2. مذاکره راجع به بیانات قبل از دستور و دستور
  3. قرائت نتیجه آراء مربوط به کمیسیون­ها
  4. طرح و تصویب اعتبارنامه آقایان دکتر مجتهدی و اوانسیان
  5. شوردر گزارش کمیسیون بودجه راجع به اعتبار وزارت جنگ
  6. موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس یک ساعت و نیم قبل از ظهر به ریاست آقای آقا سید محمدصادق طباطبایی تشکیل گردید.

صورت مجلس روز پنجشنبه 20 مهر ماه را آقای طوسی (منشی ) قرائت نمودند.

(اسامی غائبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غائبین با اجازه- آقایان: مظفرزاده- آصف

غائبین بی­اجازه-آقایان: تربتی- فرمانفرماییان- ذوالقدر- کفایی- تولیت- فرود- قبادیان- گرگانی- سید ضیاءالدین- دکتر شفق- تهرانچی- معدل- سرتیب­زاده.

دیر آمدگان بی­اجازه- آقایان: خلیل دشتی- بیات- سنندجی- تیمورتاش- دکتر زنگنه- اکبر- سیف­پور- بهادری- حکمت- نمازی- دهقان- مجد- عدل- جمال امامی- تیموری )

  1. تصویب صورت مجلس

رئیس - در صورت مجلس نظری نیست ؟ آقای اردلان

اردلان- در صورت مجلس نوشته شده است که در هیئت رئیسه راجع به نطق قبل از دستور تصمیمی اتخاذ خواهد شد بنده تقاضا می­کنم اگر در این خصوص تصمیمی اتخاذ شده است مقام ریاست در مجلس اعلام بفرمایند و به عقیده بنده اگر مقام ریاست  یک توجهی بفرمایند در نطق قبل از دستور قضیه حل می­شود و آن این است که اگر آقایان می­خواهند صحبتی بفرمایند از یک موضوع صحبت بکنند آن هم به طور اختصار که به کارهای دیگر هم برسیم و دیگران هم بتوانند استفاده کنند.

رئیس - آقای عدل

عدل - بنده را جزء دیر آمدگان نوشته بودند بنده دیر نیامده بودم و حاضر بودم خواهش می­کنم اصلاح بفرمایید.

رئیس - اصلاح می­شود در صورت مجلس نظری نیست؟

(خیر ) صورت مجلس تصویب شد.

+++

2- مذاکرات راجع به بیانات قبل از دستور و دستور

رئیس - راجع به نطق قبل از دستور در آن جلسه عرض کردم که در هیئت رئیسه این طور تصمیم گرفته شد که عجالتاً روزی به دو نفر از آقایان اجازه داده شود که به ترتیب صحبت کنند و اگر یک روز وقت زیادی باشد به بیش از دو نفر هم ممکن است اجازه داده شود(بعضی ازنمایندگان - آقا مخالف با نظامنامه است ) آقای رفیع

رفیع - اولاً ‌این تصمیم مورد ندارد به دلیل این که ما یک آئین­نامه داریم و این برخلاف  آئین­نامه است تا آن آئین­نامه ‌هست ما هیچ تصمیمی نمی­توانیم بگیرم آقایانی که مایل هستند طرحی پیشنهاد کنند در این خصوص و الا هیئت رئیسه نمی­تواند مخالف آئین­نامه هم تصمیمی بگیرد.

امیر تیمور- نمی­توانند چنین تصمیمی بگیرند.

رئیس - البته هیئت رئیسه تصمیمی که می­گیرد به عرض  مجلس می­رساند و این مسأله با آئین­نامه هم هیچ منافاتی ندارد چون آئین­نامه اجازه نطق قبل از دستور را داده است ولی ترتیبش با هیئت رئیسه مجلس است و الّا هر روز مذاکره راجع به نطق قبل از دستور در اول مجلس باقی خواهد ماند( جمعی از نمایندگان - باشد) بسیار خوب فعلاً چند نفر از آقایان برای نطق قبل از دستور اجازه خواسته­اند (جمعی از نمایندگان - دستور) آقای فرخ مخالفید با ورود در دستور؟

فرخ - بلی

رئیس - بفرمایید

فرخ - بنده در جلسه قبل عرض کردم باز هم عرض می­کنم بالاخره باید آقایان اکثریت اجازه بفرمایند که اگر نمایندگان حرفی دارند ولی این که در هر جلسه اکثریت مانعی می­شوند البته رأی اکثریت مطاع و متبع است ولی خوب است اجازه بفرمایند که به طور اختصار و به طور محدود  قبل از دستور صحبت بشود و اگر به طور کلی منع کنند این برخلاف اصول است.( صحیح است )

رئیس - آقای امیرتیمور

امیرتیمور- بنده با ورود در دستور مخالف هستم و یک تذکر مختصری هم داشتم در اردیبهشت ماه بنده سه سؤال از وزارت دارایی کرده­ام یکی راجع به انحصار پنبه و یکی راجع به دکتر میلسپو و اقدامات ایشان در خصوص کارهای مالی و اقتصادی و یکی در خصوص قانون وام و اجاره و تا حالا برای جواب حاضر نشده­اند می­خواستم از مقام ریاست استدعا کنم که تذکر بدهند که زودتر برای جواب سؤالات بنده حاضر شوند.

رئیس - صحبت سر نطق قبل از دستور است هنوز اجازه داده نشده است .آقای دهستانی

دهستانی - عرض می­کنم ما یک حق مشروعی را داریم از نمایندگان سلب می­کنیم (صحیح  است ) و آن حق مشروع این است که عده­ای از نمایندگان اجازه نطق می‌خواهند و به آنها داده نمی­شود بنده با قسمتی که بعضی از آقایان فرمودند که در هر جلسه دو نفر حرف بزنند مخالف نیستم ولی تصدیق بفرمایید که اگر این رویه را ما پیش بگیریم ممکن است دوره مجلس تمام شود و به نمایندگان وقت داده نشود بنده تمنا می­کنم از آقایان همکاران خودم ‌که اجازه بفرمایند آقایان نمایندگان حرف خودشان را بزنند و همین اجازه  ندادن موجب یک توهماتی در خارج می­شود که آیا چه مطلبی در زیر پرده است یا چه کاسه زیر نیم کاسه است که نمی­گذارند نمایندگان حرف بزنند بنده تمنا می­کنم که آقایان موافقت بفرمایند که هر کس حرفی دارد بزند. (صحیح است)

رئیس - صحبت سر این است که یک اختلافی بین آقایان نمایندگان بود که هیئت رئیسه تصمیم گرفت برای حل قضیه بهتر این است که هر جلسه دو نفر از آقایان صحبت کنند و در این باب حالا باید صحبت شود. آقای دکتر معظمی

دکتر معظمی - بنده با نطق قبل از دستور مخالف نیستم ولی خواستم استدعا کنم که چون کار مجلس مربوط به کمیسیون­ها است اول اجازه بفرمایید صورت آراء کمیسیون­ها که

+++

استخراج شده خوانده شده و کمیسیون­ها رسمیت پیدا کنند آن وقت (صحیح است)

رئیس - رأی می­گیریم …. آقای یمین اسفندیاری فرمایشی دارید؟

یمین اسفندیاری - بلی بنده مخالفم با ورود به دستور این موضوع نطق قبل از دستور یک حقی است که معلوم نیست به چه مناسبت دارد این حق تضییع می­شود آئین­نامه مجلس هم در این باب به نمایندگان حق داده است اگر واقعاً چرخ­های دولت طوری گردش می­کند که کارهای مردم انجام می­شود و کلاً هم اصراری ندارند به این که  قبل از دستور حرف بزنند ولی بدبختانه کارهای مردم همین طور معوق می­ماند الان بنده چند تلگراف دارم و متأسفانه چند جلسه است می­خواهم عرایض مردم را به عرض مجلس برسانم متأسفانه اجازه داده نمی­شود در این صورت کجا باید ما مطالبمان را به عرض برسانیم؟

رئیس - آقای سید ضیاءالدین

رحیمیان - بنده قبل از آقای سید ضیاءالدین اجازه خواسته­ام خواهش می­کنم تبعیض نفرمایید.

رئیس - این صورتی است که جلوی بنده گذارده شده و از روی این صورت اسامی آقایان را بنده می­خوانم حالا رأی می­گیریم به ورود در دستور آقایانی که موافقند قیام فرمایند. ( چند نفر برخاستند) رد شد.

هاشمی - بنابراین به طریقی که اجازه نطق قبل از دستور خواسته بودند اجازه بفرمایید.

جمعی از نمایندگان - دستور دستور

حاذقی - من یک تذکر لازم دارم آقای رئیس اجازه می­فرمایید.

رئیس - عرض کنم چند نفر دیگر اجازه خواسته­اند که اولش آقای حاذقی است.

حاذقی - من مخالف با ورود در دستور هستم اجازه می­فرمایید،(رئیس - بفرمایید) عرض کنم همین طور که به دو نفر از آقایان نمایندگان محترم اجازه داده شد و موضوعی که داشتند به عرض مجلس رساندند بنده هم اجازه می­خواهم که یک موضوعی لازم و ضروری دارم که 5 دقیقه بیشتر وقت مجلس را نخواهد گرفت این را به عرض مجلس برسانم.

جمعی از نمایندگان - بفرمایید

رئیس - باید رأی بگیریم این طور نمی­شود آقایان قبل از بنده اجازه می­دهند ایشان مخالفت خودشان را با ورود در دستور فرمودند حالا اگر موافق هم هست صحبت می‌کند و بعد رأی می­گیریم . آقای هاشمی موافقید.

هاشمی - دو نفر صحبت فرمودند و متجاوز از یک ساعت شد و هیئت رئیسه هم در این رأی خودش نخواسته بود که یک حقی را از مجلس سلب بکند بلکه خواسته بود که هم آقایان فرمایش خود را بفرمایند و هم ضمناً‌ به کار وضع قوانین و سایر کارهایمان برسیم آقایان مخالفت فرمودند با ورود در دستور ولی بنده موافقم و اقامه دلیل هم نمی­خواهم بکنم و وقت مجلس را نمی­گیرم چون وقت کم است و تقاضای رأی می‌کنم که وارد دستور بشویم و به کارهایمان برسیم. (صحیح است )

رئیس - آقایان اگر موافقند که آقای حاذقی حرف­شان را بزنند که تشریف بیاورند.

جمعی از نمایندگان - دستور دستور، آقا رأی بگیرید.باید رأی گرفته شود.

رئیس -  آقایانی که موافقند با ورود در دستور قیام نمایند. (اکثر برخاستند ) تصویب شد.

چون کمیسیون­ها کار فوری دارند اجازه بدهند آقایان که بعد از سؤال آقای نراقی و جواب آقای وزیر فرهنگ که حاضر هستند آراء کمیسیون­ها خوانده بشود.

جمعی از نمایندگان - اول کمیسیون­ها باید خوانده شود.

3- قرائت نتیجه آراء مربوط به کمیسیون­ها

رئیس - پس صورت کمیسیون­ها خوانده می­شود:

گزارش از شعبه هیئت نظارت انتخاب کمیسیون­ها به مجلس شورای ملی

1- کمیسیون قوانین دارایی - عده اعضای ‌کمیسیون

+++

18 نفر عده حضار موقع اعلام رأی 110 عده آراء مأخوذه 107  حائزین اکثریت - آقایان: امیرتیمور - مخبر فرهمند - رفیع - فرمند- امیرنصرت اسکندری - صادقی - دکتر اعتبار- مؤید قوامی - فرمانفرماییان - پناهی - کاظمی - امینی - مجد ضیایی - دکتر آقایان - آصف - جمال امامی - دکتر عبده- دکتر کیان.

رئیس - استدعا می­کنم آقایانی که در یک کمیسیون­هایی انتخاب شده­اند یادداشت کنند اسامی خودشان را چون صورت کمیسیون­ها که تمام شد باید فوراً هیئت رئیسه­شان را انتخاب کنند و گزارش بدهند چون کارها مانده است و باید شروع کنند به کار یادداشت کنند اسامی خودشان را که در چه کمیسیونی هستند.

طوسی - اجازه بفرمایید بنده هم یک توضیحی دارم (رئیس - بفرمایید) بعضی از آقایان ملاحظه خواهند فرمود که در این صورت نام آنها هست که قبلاً ‌در کمیسیون‌های دیگری بوده­اند و بعضی از آقایان هستند که در دو کمیسیون  یا بیشتر عضویت دارند و دو سه کمیسیون هم داریم که چند نفر کسر دارند باید خودشان استعفا بدهند و داخل این کمیسیون­ها بشوند یکی کمیسیون قوانین دادگستری است که 2 نفر کسر دارد و یکی کمیسیون امور خارجه که دو نفر کسر دارد و یکی هم کمیسیون راه هست که یک نفر کسر دارد آن را هم باید مجلس اجازه بدهد که با آنها عضو داده بشود.

رئیس - بقیه اسامی اعضا کمیسیون­ها که خوانده شد بعد کسری آنها انتخاب خواهند شد.

2- کمیسیون قوانین دادگستری - عده اعضا کمیسیون 18 نفر - عده حضار مواقع اعلام رأی 108 نفر عده آراء  مأخوذه 108

حائزین اکثریت - آقایان - فولادوند - نبوی- شریعت­زاده - رضا تجدد - منصف - عماد تربتی - آشتیانی مجد- بهبهانی - امام جمعه - شهاب - رفیعی - نقابت - ملک­مدنی - سلطانی - دکتر کیان - تهرانی .

3- کمیسیون کشور - عده اعضا کمیسیون 18 نفر عده حضار موقع اعلام رأی 109 عده آراء مأخوذه 107 .

حائزین اکثریت - آقایان : عدل - حشمتی - امینی - امیر ابراهیمی - تهرانی - آصف - حکمت - بهادری - ذوالفقاری - اسعد - فرخ - اسکندری - جواد مسعودی - اقبال - گناباد - رحیمیان - صدر قاضی - خلعت­بری .

تهرانی - من از کمیسیون کشور استعفا می­دهم .(صحیح است )

4- کمیسیون فرهنگ .

عده اعضا کمیسیون 18 نفر عده حضار موقع اعلام رأی 110 نفر عده آراء مأخوذه 109 حائزین اکثریت آقایان :

دکتر شفق- هاشمی - منصف -دکتر طاهری - رضا تجدد - نبوی - عباس مسعودی - صدر قاضی - صفوی - حاذقی - شهاب - نقابت - فرهودی - ثقة­الاسلامی - نراقی - خاکباز - سلطانی - کام بخش.

شهاب فردوسی - بنده چون قبلاً ‌در کمیسیون عرایض و مرخصی انتخاب شده بودم  و حالا در کمیسیون فرهنگ اسمم هست بنابراین از کمیسیون عرایض و مرخصی استعفا می­دهم.

5- کمیسیون بازرگانی

عده اعضا کمیسیون 18 نفر عده حضار موقع اعلام رأی111 نفر عده آراء مأخوذه -111 - حائزین  اکثریت - آقایان :

خلیل دشتی - اردلان - اخوان - تهرانچی - دکتر اعتبار - جواد مسعودی - تهرانی - نمازی - صدریه - حیدر علی امامی صادقی - گله­داری - مخبر- فرهمند - رحیمیان - رستم گیو- مهندس فریور - دکتر رادمنش - فداکار

6- کمیسیون کشاورزی

عده اعضا کمیسیون 18 نفر - عده حضار در موقع اعلام رأی 111 نفر عده آراء مأخوذه  107 حائزین اکثریت - آقایان : امیر ابراهیمی - دهستانی - فتوحی - تولیت - صمصام - حسن اکبر - سنندجی - مؤید ثابتی - عدل - ذوالفقاری - ذکایی - افشار صادقی - سید ضیاءالدین - سید محمد طباطبایی - ثقةالاسلامی - سیف­پور - مظفرزاده - لنکرانی.

+++

7- کمیسیون امور خارجه

عده اعضا کمیسیون 12 نفر عده حضار موقع اعلام رأی 110 نفر عده آراء مأخوذه 110.

حائزین اکثریت: آقایان : دکتر مصدق- عامری- دکتر معاون- دشتی- دکتر معظمی- عباس مسعودی- مجد- فرخ- رفیع- دکتر زنگنه.

نسبت به دو نفر دیگر اکثریت تام حاصل نشده است آقایانی که دارای رأی بوده­اند به ترتیب زیر است :

آقایان: تیمور تاش - یمین اسفندیاری - جمال امامی - سیف پور…

جمعی از نمایندگان - آقایانی که حائز اکثریت نیستند نخوانید.

8- کمیسیون بهداری

عده اعضا کمیسیون 12 نفر عده حضار هنگام اعلام رأی 106 عده آراء مأخوذه 105

حائزین اکثریت - آقایان - دکتر معاون - دکتر فلسفی - رفیعی - مؤید ثابتی - حکمت - آشتیانی - دکتر کشاورز - دکتر مجتهدی - اقبال - فیروز آبادی - سید محمد طباطبایی - صدریه.

9- کمیسیون راه

عده اعضا کمیسیون 12 عده حضار هنگام گرفتن  رأی 104 عده آراء گرفته شده 104

حائزین اکثریت - آقایان : مهندس پناهی - عماد تربتی ذکایی - اعتمادالتولیه - مؤید قوامی - شجاع - تیموری - بیات - پور رضا- سرتیپ­زاده - لنکرانی .

لنکرانی - بنده از کمیسیون راه استعفا می­دهم. بنده غیر از شعب مربوط به قانون و سیاست عضویت کمیسیون­های دیگر را قبول نمی­کنم.

10- کمیسیون نظام

عده اعضا کمیسیون 12 نفر عده حاضرین هنگام اخذ رأی 103 عده آراء مأخوذه 106

حائزین اکثریت - آقایان : مقدم - حشمتی - مؤید قوامی - شجاع - صمصام - فرود- بهادری - تیمورتاش - بیات - سرتیب­زاده - هاشمی - کام­بخش

11- کمیسیون پست و تلگراف

عده اعضا کمیسیون 6 نفر عده حضار موقع اعلام رأی 101 عده آراء مأخوذه 107

حائزین اکثریت - ‌آقایان : نجومی - دهقان - پور رضا- یمین اسفندیاری - آوانسیان - معدل.

نبوی - بنده تذکر مختصری دارم اجازه می­فرمایید؟

رئیس - آقای نبوی

نبوی - عرض کنم کمیسیون مبتکرات عده­اش 6 نفر بوده است در جلسات سابق مطابق پیشنهاد آقای مجد ضیایی عده اعضای آن به 12 نفر بالا رفته است 6 نفر انتخاب شده­اند ولی 6 نفر دیگر هنوز انتخاب نشده­اند استدعا می­کنم مقرر فرمایید که شعب تشکیل بشود و 6 نفر دیگر هم انتخاب بشود. دیگر این که یک لایحه­ای است راجع به پنبه (انحصار پنبه ) که سه ماه پیش بنده آن را تقدیم کردم و کمیسیون گذشته مجال نکرد و حتی یک جلسه هم برای این کار تشکیل ندادند استدعا می­کنم به این کار هم رسیدگی بفرمایند و بفرمایند که آن 6 نفر دیگر را هم برای کمیسیون مبتکرات انتخاب بکنند.

رئیس - برای 6 نفر دیگر اقدام شده و از آقای دکتر معظمی هم از طرف هیئت رئیسه خواهش شده که به این کار رسیدگی بفرمایند و به آن دایره که مربوط است به کمیسیون­ها تذکر داده شود که زودتر کارهاشان را بکنند و انشاءالله در آتیه کمیسیون‌ها تشکیل بشود و حالا تنفس می­دهم و بعد از تنفس موضوع سؤال و اعتبارنامه­ها مطرح می­شود حالا به عنوان تنفس جلسه را ختم می­کنیم (صحیح است ) که آقایان زودتر جلسه­شان را تشکیل بدهند و زودتر برگردیم برای سایر کارها.

(در این موقع (نیم ساعت پیش از ظهر ) جلسه به عنوان تنفس تعطیل و مجدداً یک و ده دقیقه بعد از ظهر تشکیل گردید)

4- طرح و تصویب اعتبارنامه آقایان دکتر مجتهدی و اوانسیان

رئیس - جلسه دوباره شروع می­شود در دستور دو فقره

+++

اعتبارنامه است و یکی هم لایحه­ای است راجع به وزارت جنگ برای اعتبارنامه­ها چون حالا اکثریت نشده ممکن است لایحه وزارت جنگ را جلو بیندازیم. (بعضی از نمایندگان آقا سؤال چه شد؟)

فاطمی - بنده پیشنهاد هم کرده بودم که اعتبارنامه­های آقایان دکتر مجتهدی و اوانسیان را مطرح کنید.

رئیس - جزء دستور هست. الان مطرح می­شود چون این طولی نمی­شد و بعد هم لایحه وزارت جنگ است که خیلی تقاضای تسریع می­شود درش و چند جلسه هم مانده است و خیلی احتیاج دارند.

ایرج اسکندری - این خیلی طول می­کشد و اعتبارنامه­ها می­ماند اعتبارنامه­ها را مقدم بدارید.

بعضی از نمایندگان - عده کافی شد اعتبارنامه­ها را مطرح کنید.

رئیس - اعتبارنامه آقای دکتر مجتهدی قبلاً مطرح شده بود و آقای اسکندری مخالفت کرده بودند آقای ایرج اسکندری بفرمایید.

ایرج اسکندری - مخالفتی که با اعتبارنامه آقای دکتر مجتهدی کرده بودم از لحاظ مخالفت با شخص ایشان نبود برای این که متأسف هستم از این که شخص تحصیل کرده و جوان تحصیل کرده­ای که به مجلس آمده مصادق شد به این که از طرف بنده مخالفتی بشود و این مخالفت را توضیح می­دهم از نظر این بود که انتخابات آذربایجان یعنی تبریز جمعی بود و من خیال می­کنم که وقتی انتخابات جمعی شد اگر اشکالی به انتخابات است از نظر طرز انتخاب این اشکال به یک شخص مخصوص وارد نمی­شود و قاعده این اشکال باید به تمام وارد بشود. متأسفانه مجلس شورای ملی در این خصوص به نظر من یک قضاوت غیر عادلانه کرده است و دو نفر از نمایندگان آذربایجان را به عنوان نقص انتخابی نپذیرفته است در صورتی که اگر انتخاب فردی بود اشکالی نداشت. متأسفانه اشکالی که شده بود راجع به این بود که طرز انتخاب صحیح نیست و این البته در صورتی که  مجلس طرز انتخاب را صحیح نمی دانست باید نسبت به تمام آن عده­ای که انتخاب شده بودند آن اشکال را وارد می­دانستند و من خوشبختانه اینجا اطلاع پیدا کردم که در بین نمایندگان محترم‌ راجع به اعتبارنامه این دو نفر نماینده تبریز مذاکراتی هست که البته اگر آن طرحی آقایان نمایندگان داده­اند و به زودی به مجلس بیاید و تصویب بشود آن اشکالات  مرتفع خواهد شد و همان طور که عرض کردم بنده شخصاً به آقای دکتر مجتهدی هیچ مخالفتی ندارم و همین طور که عرض کردم صرفاً از لحاظ حفظ اصول بود برای این که من معتقدم  که به طور کلی در همه جای دنیا مرسوم است که اکثریت نبایستی به خودش حق بدهد که نمایندگان اقلیت را یکی یکی از مجلس بیرون بکند. ( فاطمی - همچو چیزی نیست ) این را بنده عقیده دارم نمی­گویم این طور است برای این که اگر این طور باشد در همه جای دنیا بالاخره انتخابات روی سیستم حزبی است و اگر مقصود این باشد که آن وقت در همه جای دنیا همیشه می­توانند آن عده که مخالف نظرشان است آنها را نگذارند در مجلس بمانند خوشبختانه آقایان اینجا این نظر را ندارند و اعتراضی هم کردند به این گفته بنده ولی همان طور که عرض کردم امیداوارم این نظر اساساً‌ نباشد و اساساً ‌هم نیست برای این که آن وقت یک رکن مشروطیت که آزادی عقاید و گفتار است از بین خواهد رفت زیرا  اگر یک کسی عقیده­ای داشته باشد و به واسطه آن عقیده در اقلیت مانده باشد نباید از حقوق اجتماعی خودش محروم بشود و مخصوصاً  بنده اظهارات خودم را خاتمه می­دهم در این قسمت و مخصوصاً از مجلس شورای ملی درخواست می­نمایم که قضاوت عادلانه نسبت به اعتبارنامه آقای پیشه­وری و آقای خویی که مال هر دویشان معلق باقیمانده و آنها هم نماینده تبریز هستند. (صحیح است)

رئیس - رأی می­گیریم به اعتبارنامه آقای دکتر مجتهدی آقایان موافقین قیام فرمایند. (اکثر برخاستند) تصویب شد. اعتبارنامه آقای اردشیر اوانسیان مطرح است آقای امیر تیمور بفرمایید بخوانید.

(گزارش شعبه 4 راجع به اعتبار‌نامه آقای اوانسیان

+++ 

به توسط آقای امیر تیمور به شرح زیر قرائت می­شود)

در تاریخ 27 فروردین 23 سی و شش نفر از طبقات شش­گانه برای تعیین انجمن نظارت انتخابات ارامنه شمال در خلیفه­گری تبریز با حضور آقای فرماندار تشکیل و بدواً ‌9 نفر برای اعضا اصلی و 9 نفر برای اعضا علی­البدل معلوم و آقای صمصام سعید خانیان به ریاست انجمن تعیین و سپس آگهی­های انتخابات در 13 اردیبهشت منتشر و از 18 اردیبهشت در تبریز و حوزه­های فرعی به توزیع تعرفه و اخذ رأی مشغول و مدت برای تبریز 15 و برای حوزه­های فرعی از 10 تا یک روز تعیین و مدت بیست روز هم در دهات ارمنی­نشین به اخذ رأی نیز مشغول می­شوند و پس از استخراج و قرائت آراء از مجموع 6093 رأی توزیع شده آقای ارداشس اوانسیان حائز اکثریت شده و با 6068 رأی به نمایندگی چهاردهمین دوره تفنینیه انتخاب و چون در مدت قانونی هیچ گونه اعتراضی به انجمن نرسیده و انجمن نیز صحت جریان انتخابات و نمایندگی آقای ارداشس اوانسیان را تصدیق و اعتبارنامه صادر نموده است شعبه چهارم مجلس شورای ملی هم که به پرونده انتخابات در تاریخ 30/5/23 رسیدگی نموده صحت جریان را طبق محتویات پرونده تأیید و اینک گزارش آن تقدیم می­شود.

رئیس - مخالفی نیست؟ (اظهار شد- خیر ) رأی می­گیریم به اعتبارنامه آقای اردشیر اونسیان آقایانی که موافقند قیام فرمایند. ( اکثر برخاستند) تصویب شد.

5- شور در گزارش کمیسیون بودجه راجع به اعتبار وزارت جنگ

رئیس - گزارش کمیسیون بودجه راجع به اعتبار وزارت جنگ مطرح شد. ( پروین گنابادی - مال اردبیل را چرا نخواندید؟) لایحه­اش حاضر نیست باشد برای جلسه دیگر (امینی - راپورتش حاضر است بنده پریروز دادم ) اینجا عجالتاً حاضر نیست می­ماند برای جلسه آتیه فعلاً لایحه راجع به وزارت جنگ مطرح است آقای هاشمی لایحه را بخوانید.(به شرح زیر قرائت شد)

گزارش از کمیسیون بودجه به مجلس شورای ملی کمیسیون بودجه لایحه شماره 17739 / 239 دولت را با حضور آقای معاون وزارت جنگ مورد بحث و رسیدگی قرار داده با توضیحات کافی که داده شد و اصلاحات لازم که به عمل آمد ماده واحده پیشنهادی را به شرح ذیل اصلاح و برای تصویب تقدیم می­نماید:

ماده واحده - شماره ارتش ایران در سال جاری 90000 نفر خواهد بود و برای پرداخت کمک هزینه قانونی به کارمندان اعتباری به میزان 150000000 ریال به وزارت جنگ اعطا می­شود و برای پرداخت اعتبارنامه برده وزارت دارایی مجاز است مبلغ 150000000 ریال از بانک ملی ایران وام دریافت و از محل اضافه درآمد بودجه کل کشور در سال­های 1323 و 1324 و همچنین از محل صرفه­جویی بودجه وزارت جنگ و صرفه­جویی بودجه کل کشور در سال 1323 و سال 1324 مسترد دارند.

رئیس - آقای کامبخش مخالفند؟ (کامبخش ) بلی بفرمایید.

کامبخش - بنده تصور می­کنم آقایان نمایندگان محترم این موضوع را تصدیق بفرمایند یعنی حدس بزنند که مخالفت من با این لایحه نه از نقطه­نظر این است که مخالف پرداخت اضافات به افسران و مخصوصاً به افسران جزء ارتش هستم این که عرض کردم حدس خواهند زد برای این بود که فراکسیون ما در این طور مطالب یک رویه و یک برنامه بسیار روشنی دارد البته طبق آن برنامه که ما داریم مخالفت با پرداخت این گونه اضافات را نمی­توانیم داشته باشیم و از طرف دیگر بنده در موقعی که لایحه نظام وظیفه مطرح بود و مخصوصاً ‌تشدید مجازات افسران نظام وظیفه مطرح بود عرض کردم مادامی که ‌ما حقوق افسرها را در این پایه نگه داریم البته چنانچه  اگر مأموریتی به آنها بدهیم مخصوصاً مأموریت­هایی که به اقصا نقاط این کشور به آنها داده می­شود این به خودی خود یک نوع پروانه دزدی است که به آنها می­دهیم پس بنابراین البته باید این اضافات پرداخت بشود و من حتی معتقدم که این اضافات کم است و باید حقوق افسران جزء مخصوصاً اضافه شود ولی

+++

مطالبی که در اینجا دارم و باید عرض بکنم موضوع سازمان غلط ارتش ما و وزارت جنگ ما است که آن سازمان غلط  و آن رویه غلطی که ما داریم ایجاب می­کند که ما مجبور بشویم یک چنین پول­هایی را نتوانیم از صرفه­جویی ارتش برداریم و به عنوان وام بخواهیم بگیریم که بعداً معلوم نیست این وام به چه ترتیب باید پرداخت شود این که عرض کردم سازمان غلط ارتش ما یک قسمتش مربوط به آن سوءاستفاده­هایی است که در ارتش می­شود و ما کمتر از هرجای دیگر و هر وزارتخانه دیگر می­توانیم از آن سوء استفاده­ها جلوگیری بکنیم من بخصوص برای این که بدون مدرک در اطراف این موضوع صحبت نکرده باشم یک مدارکی در دست دارم که چه نوع سوءاستفاده­هایی در ارتش شده است و می­شود و ما از این سوءاستفاده­ها و این وضعیت بی­خبریم و اگر بخواهیم و بتوانیم جلوی این سوءاستفاده­ها را بگیریم مبالغی بیش از این مبلغی که مجتاج به وام هستیم می­توانیم از صرفه­جویی خود ارتش به دست بیاوریم که مجتاج به این وام نباشیم من مخصوصاً خبر دارم چند روز پیش موضوع خریدی در بین بوده است که سر رشته­داری ارتش 200 هزار تومان صورت داده و برای این که تحقیق بشود در اطراف این خرید یکی از افسران سررشته­داری این موضوع را در بازار تحقیق می­کند و این خرید با 35 هزار تومان انجام می­شود ( امیرتیمور - آفرین ) تقریباً 6 برابر در یک همچو موردی و اگر چنانچه در کلی بودجه ارتش حساب کنند ملاحظه بفرمایید تا چه اندازه ممکن است صرفه­جویی بشود. بزرگ­ترین ارقام در بودجه ارتش به طوری که ما می­دانیم موضوع آذوقه است یعنی نان و گوشت و تقریباً نصف کلیه بودجه ارتش صرف این قلم می­شود حالا شما فکر می­کنید ما از همین حالا  برای ارتش نان ارزان می­دهیم از همین حالا که سطح زندگی پایین آمده و نان ارزان تهیه می­کنید این صرفه­جویی  که از حالا شروع می­کنیم تا آخر سال کجا می­رود بنده اینجا یک مدارکی به دست آورده­ام راجع به خریدهایی که در ارتش می­شود البته این مدارک مربوط به سال 1322 است و سال 1322 هم برادر سال 1323 است و فرق نمی­کند همان عملیات دوباره اجرا می­شود. (دکتر کشاورز- بدتر ) خوب اگر بدتر است : بنده نمی­دانم ولی اداره سررشته­داری در نامه شماره 1402 راده 4592 آ  می­نویسند پاسخ 529 راده 535 راجع به انعقاد قرارداد گوشت مورد احتیاج پادگان مرکز با برآورد سه ریال اضافه در هر کیلو  از نرخ شهرداری تهران موافقت می­شود چرا؟ می­خواهیم ببینیم زور ارتش از شهرداری تهران کمتر است ؟ به چه مناسبت با پرداخت سه ریال اضافه موافقت شده؟(گله داری - چون گوشتش بهتر است ) (خنده نمایندگان ) بسیار خوب اما 5 روز بعد از این مراسله یک مراسله دیگری  می­نویسند: شماره 1979 راده 5993  آ اداره سررشته­داری ارتش پیرو شماره 4592 راده 1402 راجع به انعقاد قرارداد گوشت مورد احتیاج پادگان مرکز با برآورد 5 ریال در هر کیلو اضافه بر نرخ شهرداری موافقت می­شود پنج روز بعد از مراسله اولی مراسله دومی می­آید و معلوم می­شود که آن سه ریال تکافو نمی­کرده است. (امیر تیمور به چه چیز تکافو نمی­کرده است ) به مخارجی که لازم بوده است. (امیر تیمور - تاریخش را می­فرمایید) سال 1322 است در تاریخ 18/ 2 بوده است (نراقی - با گوشت سبیل‌شان را چرب نکنند با چه چیز بکنند؟) مقصود من این است که اگر چنانچه ما با یک وضعیت صحیح جلوگیری بکنیم از این جریانات و از این حیف و میل­هایی که در ارتش می­شود و متأسفانه بیش از همه وزارتخانه­های دیگر می­شود اگر ما از این حیف و میل­ها جلوگیری بکنیم مبالغی به مراتب بیش از این مبلغ وام صرفه­جویی خواهیم داشت حالا صرف­نظر از این که تشکیلات ارتش ما به کلی غلط است ما الان در تشکیلات ارتش عده زیادی از امرا داریم که اینها حقوق می­گیرند و شغلی ندارند و از وجودشان کوچک­ترین استفاده برای ارتش‌ متصور نیست حتی یک اشخاصی هستند که الان سرکار هستند و من تصور می­کنم که اگر چنانچه وزارت جنگ یک اتومبیل بدهد به آنها و حقوقشان را هم بپردازد و بگویدبروید منزلتان ‌بخوابید من تصور می­کنم که از وضعیت ارتش بهتر از این که امروز هست بتوان استفاده کرد اینها یک عده اشخاصی هستند

+++

که بدون این که شغلی معینی داشته باشند حقوقات بسیار گزافی از ارتش می­گیرند حالا از اینها که بگذریم در خود سازمان ارتش من اینجا یک صورتی برداشته­ام از آن سازمان­های اضافی که در ارتش هست و بدون این سازمان­ها ممکن است مملکت همین وضعیت خودش را داشته باشد و کوچک­ترین تغییری هم در وضعیت ارتش ما داده نشود و در هر لشگری به عنوان معاون یک سرتیپ اضافه دارد آجودان هم یک سروان اضافه داریم عده زیادی که من اینجا صورت دارم و کلیه زیادی است اضافه داریم آماده گاه مهندسی و پادگان مهندسی اضافه داریم همین طور ساختمان مخابرات اضافه داریم بازرس لشگرها اضافه است در بازرسی مناطق ذکر شده است سپهبد  و سرتیپ و چند نفر افسر اینها سازمان­های اضافی است که به هیچ وجه از آنها استفاده نمی­کنیم و اگر چنانچه  تمام اینها را بودجه­اش را برداریم و جزء صرفه­جویی ببریم تمام این مبلغ به بودجه اضافه می­شود یکی دیگر دادرسی ارتش است اساساً در کجای دنیا یک چنین دادرسی وجود دارد که در مملکت ما وجود داشته  باشد  در مملکت ما در تمام این مدتی که دادرسی ارتش وجود داشت اولاً صرف­نظر از این که تشکیلات غلطی بود اساساً  توجهی نشده که حتی یک رسته قضایی در ارتش ما ایجاد بشود که اقلاً ‌این دادرسی که برخلاف اصول تمام دنیا است بتواند یک قضاوت صحیحی بکند یک رسته قضایی در تمام این مدت در ارتش ما تشکیل نشده ( صحیح است ) آن وقت با این ترتیب ممکن بود همان طور که در سایر جاها معمول است در لشکرها یک دادگاه­هایی داشته باشیم که اینها بتوانند به موضوعات جاسوسی و فرار نظامی رسیدگی بکنند و باقی برود در دادگاه­های عمومی از همه اینها گذشته سازمان­های اضافی دیگری هم داریم بودن سازمان دامپزشکی و غیره و موضوع اصلاح نژاد  یک چیزهایی اضافی است که ممکن بود به کلی از آنها صرف­نظر کنیم و اما موضوع دیگری که باید در اینجا صحبت بکنم عبارت از این است که اولاً بایستی ببینیم که برای چه ما این ارتش را تشکیل داده­ایم و اصولاً ما در مملکت خودمان چه لازم داریم آیا ما برای امنیت مملکت خودمان یک عده را لازم داریم یا این که محتاج هستیم به این که یک ارتش نیرومند قوی ملی داشته باشیم من به قسمت دومی معتقد هستم. ( صحیح است ) ولی فعلاً آنچه هست این است که ارتش ما فعلاً وظیفه­اش ایجاد امنیت در این ممکلت است که به علاوه ژاندارمری باید این کار را انجام بدهد حالا این ارتشی که مجموع  نفراتش 83 هزار نفر بود و نمی­دانم به چه مجوزی و چطور این نفرات راکرده­اند 90 هزار نفر آن هم نه حالا چند ماه پیش 90 هزار نفر کرده­اند یکی از موجبات کسری که داریم همین اضافه است که 83 هزار نفر را کرده­اند 90 هزار نفر آیا این هفت هزار نفر را که اضافه کرده­اند به چه منظور بوده است ؟ آیا ما با یک ارتش 83 هزار نفری یا بیشتر یا کمتر با ژاندارمری که داریم می­توانستیم امنیت این مملکت را تأمین کنیم یا نه ؟ من معتقدم  که با یک ارتشی به مراتب کوچک­تر از این اگر فقط منظور امنیت باشد، با یک ارتشی به مراتب کوچکتر از این ممکن  است امنیت مملکت را تأمین کنیم  برای این که اگر شما یک ارتشی به تمام معنی متحرک داشته باشید نه ارتشی که پراکنده باشد به عنوان پادگان در تمام مملکت و نشسته باشند و قلعه­بندی کرده باشند و حالت دفاعی به خود گرفته باشند و منتظر  باشند که از کجا صدای تفنگ  بلند می­شود که دفاع کنند اگر ما یک ارتشی غیر از این داشته باشیم یعنی نه این طور که در سرتاسر مملکت همان طور که گفتم نشسته باشند و مثل زالو باشند واقعاً و متحرک نباشند با یک ارتش بسیار کمتر از این ولی متحرک ممکن است امنیت این مملکت محفوظ  باشد و ما محتاج به این جریانات نباشیم من فکر می­کنم عده پادگانی که ما در تهران داریم و معلوم نیست برای چه اینجا هستند همین عده اگر با یک وضعیت صحیحی تجهیز شده باشند همین عده ممکن است امنیت مملکت را حفظ بکنند. ولی با این عده که ما داریم ممکن نیست که امنیت مملکت  را حفظ بکنیم  چنانچه در هیچ جای مملکت امنیت نیست و حتی پشت دروازه­های تهران امنیت

+++  

نیست (یکی از نمایندگان - در تهران هم نیست )  در خود تهران شاید باشد ولی در پشت دروازه­های تهران و در اطراف تهران هم امنیت نیست چنانچه من الان چندین ماه است موضوعی را در این مجلس مطرح کرده­ام و دوندگی می­کنم در اطرافش و آن این است که یک قسمت از دهات قزوین را شاهسون­ها غارت می­کنند وقتی که  بازرس می­فرستید به آنجا بازرس وزارت کشور می­آید راپورت می­دهد که اینها اسلحه دارند با جواز فرض بفرمایید که نمی­دانم به چه مناسبت ده قبضه اسلحه به فلان کس داده شده است و او به اتکای این ده قبضه اسلحه 200 قبضه اسلحه تهیه کرده است و با آن  200 قبضه اسلحه اطراف را می­چاپد و موضوعاتی است که به عقیده بنده  اگر چنانچه بنا بشود نسبت به این موضوعات توجه کاملی بشود ما به هیچ وجه محتاج  یک چنین وامی نمی­شدیم که آن وقت از تمام  اینها گذشته موضوع روحیه ارتش است. مهم­ترین چیزها برای یک ارتش داشتن یک تعلیم و تربیت صحیح و داشتن یک روحیه  قوی است من معتقدم که اگر چنانچه یک نفر سرباز دارای یک روحیه قوی باشد و یک تعلیم  و تربیت صحیحی گرفته باشد و بداند که این سرباز برای چه آمده است سرباز شده است و از چه چیز باید دفاع  بکند این سرباز می­تواند در مقابل 10 نفر ایستادگی کند در صورتی که  اشخاصی که واجد این شرایط نیستند به طور کلی به هیچ وجه به درد خدمت نمی­خورند و این موضوع را به کلی ارتش ما فاقد  است یعنی در ارتش ما تعلیم و تربیت به طور کلی نیست و من معتقدم  که این نبودن تعلیم و تربیت نه به مناسبت این است که دستگاه وزارت جنگ ما متوجه این موضوع نیست یا نمی­تواند این موضوع را اجرا بکند من معتقدم  که حکومت ما دارای این نیت نیست که به یک نفر سرباز بفهماند که برای چه زیر پرچم آمده است و چه کار بایستی بکند و از چه باید دفاع بکند من معتقدم  که دولت ما دارای این نیست و این که  گفتم معتقدم حاضرم که در اینجا ثابت کنم البته تصدیق می­فرمایید که وقتی یک دولتی لوایحی به مجلس می آورد حالا ما صرف­نظر می­کنیم از این که آن لایحه پس از گذشتن از کمسیون­ها و پس از گذشتن از مجلس چه صورتی پیدا خواهد کرد البته آن لایحه وقتی از مجلس گذشت نماینده نیت اکثریت است ولی آن لایحه که به مجلس می­آید آن لایحه نماینده نیت دولت است که ما از روی آن لایحه می­توانیم قضاوت کنیم که آیا دولت ما در این زمینه دارای حسن نیت است  یا دارای سوءنیت است و من تصور می­کنم که دولت ما این نیت را نداشته باشد و این نیت را ندارد که ما در این مملکت  دارای یک ارتش نیرومند ملی باشیم که به تمام معنا ملی باشد که هر سربازی بتواند تشخیص بدهد که برای چه در زیر پرچم آمده است این را که گفتم از این نقطه­نظر است که خوب به خاطر داریم که دولت به همین مجلس یک لایحه آورد دایر بر این که افسران و افراد ارتش حق دخالت در امور سیاسی ندارد یک چنین لایحه دولت آقای ساعد آورد به این مجلس و من حالا صرف­نظر می­کنم از این که اگر این لایحه را به این صورت آورده بود که افسران و افراد ارتش حق عضویت در احزاب را ندارند ممکن بود که گفته شود یک نیت دیگری دارند ولی وقتی گفته شد که یک نفر فرد ارتشی حق دخالت در سیاست ندارد یعنی چه؟ یعنی حق صحبت در این که برای چه به ارتش آمده است و از چه باید دفاع بکند مشروطه یعنی چه مملکت یعنی چه ملت یعنی چه تمام این حقوق را ازش سلب  می­کنیم و نمی­توانیم یک تربیت به تمام معنی ملی به افراد و سربازان خودمان بدهیم (صحیح است‌) حتی وقتی که این لایحه از کمیسیون گذشت که اگر یکی از افسران ارتش به نفع یکی از احزاب یا یکی از عقاید به نفع  یکی از آنها تبلیغ کرد آن هم مجرم  است بعد از گذشتن‌ از کمیسیون  به این صورت در آمد یعنی چه ؟ یعنی این که اگر چنانچه امروز من که یک نفر افسر هستم یا یک نفر فرد نظامی هستم به یک نفر زیر دست خودم یا هم­قطار خودم بگویم که تو بایستی منافع این مملکت را حفظ بکنی حدود و ثغور این مملکت را از تجاوز نگهداری بکنی یا به عبارت اخری بر علیه تجاوز خارجی

+++

و بر علیه استعمار این مملکت اقدام بکنی این ممکن است این طور تعبیر بشود که آن شخص به نفع یکی از احزاب تبلیغ می­کند چرا؟ برای این که در سرلوحه مرام حزب توده ایران نوشته شده است بر علیه هرگونه استعمار کشور ایران مبارزه بکنید. ( حاذقی - عقیده هر ایرانی همین است ) این است که اگر یکی کسی بنا باشد با هم­قطار‌ خودش صحبت کند این ممکن است به این موضوع  تعبیر شود و با این که گفتم که یک چنین سوءاستفاده­ها و بدی سازمان در ارتش و نبودن تعلیم  و تربیت صحیح در ارتش وجود دارد و اگر چناچه اینها وجود نداشت ممکن بود ما از همان بودجه ارتش استفاده بکنیم و از همان جا صرفه­جویی بکنیم اگر بخواهیم اینها را از نظر دور کنیم و یا این وام­ها آن را بپوشانیم آن وقت کسری مخارج و هزینه ارتش را ما نبایستی  قائل شویم که نه این 15 میلیون و نه 50 میلیون دیگر هم که بهش اضافه بکنیم اینها بادهایی نیست که به این مستی­ها کفاف بدهد.

رئیس - آقای کفیل وزارت جنگ

کفیل وزارت جنگ - (سرتیپ هدایت ) - بنده قبلاً راجع به لایحه عرایضی می­کنم و بعداً‌ راجع به مطالبی که آقای نماینده محترم فرمودند توضیح عرض می­کنم تا مطلب روشن بشود و مناقشه کوتاه (دکتر کشاورز - مناقشه نیست) سال گذشته مجلس شورای ملی برای کلیه کارمندان کشور اضافه حقوق تصویب کرد وزارت جنگ ایمان دارد. که در آن موقع نمایندگان محترم ملت یک دسته بخصوص از کارمندان این کشور را که بنده ادعا دارم و ثابت می­کنم که برای این کشور جزء عشق، جز علاقه، جز جان، در کف ندارند نخواسته­اند محروم بکنند امسال در موقع  ترتیب بودجه وزارت جنگ امر شد که بودجه را مطابق سال قبل تهیه کنیم ما هم اطاعت کردیم بودجه سال قبل اضافه حقوق را پیش­بینی نمی­کرد بنابراین در بودجه سال جاری اضافه حقوق افسران بلامحل ماند با موافقت وزارت دارایی و به موجب تبصره 4 از بودجه تقدیمی به مجلس شورای ملی از سایر فصول حقوق افسران و کارمندان پرداخته شد و حالا که 6 ماه از سال می­گذرد بالنتیجه سایر فصول هم معطل مانده است بنابراین وزارت‌ جنگ تقاضا کرد از دولت که بایستی از این حق ، این حق قانونی این قانونی که برای ما مقدس  و محترم است و باید اجرا شود باید به ارتش هم داده شود دولت هم لایحه تقدیم کرد به این ترتیب و در کمیسیون هم توضیحات جزئیاتش را عرض کرده­ام و آمده است به مجلس بنده شخصاً باز ایمان دارم که نمایندگان محترم  ملت یک دسته از خدمتگذاران کشور را فراموش نخواهند کرد و تبعیض نخواهند فرمود. ( صحیح است ) اما راجع به مطالبی که آقای نماینده محترم فرمودند که بنده بسیار خوشوقتم که ایشان در نتیجه اعلام کمیسیون­ها معلوم شد در کمیسیون نظام تشریف دارند بنده با کمال افتخار و میل حاضر هستم که ایشان مطالب را بفرمایند و ما اجرا کنیم چون ما افسران در آتش جز خدمت به کشورمان هیچ نیتی ندارم .(احسنت ) جزء عشق و علاقه به حفظ استقلال و عظمت کشور چیزی نداریم. (احسنت ) جز راهی که به ما راهنمایی کنند و اطاعت کنیم کاری نداریم ما ایران و ملت ایران را می­پرستیم و ما این موضوع را عملاً ثابت کرده­ایم. (صحیح است )

دکتر کشاورز - استثنا هم دارد.

کفیل وزارت جنگ - استثنا قاعده کلی نمی­شود استثنا را بفرمایید. این که فرمودند سازمان وزارت جنگ خوب نیست بنده تصور می­کنم که یک بدبختی موجود است بنده پیشقدم هستم که مرتفع کنم ولی آن بدبختی این است که تماس مردم تماس ملت تماس دولت تماس مجلس با ارتش کم است و نبوده است و شاید نیست ( صحیح است) بنده مطمئن هستم که آقایان نمایندگان محترم از اوضاع داخلی وزارت جنگ و سربازخانه­ها بی­اطلاع هستند.

ساسان - آقا وحشت داشته­اند.

کفیل وزارت جنگ- بنده تقاضا دارم آقایان نمایندگان محترم تشریف بیاورند ببینند این سازمان را ما اختراع نکردیم این سازمان وزارت جنگ سازمانی است که در تمام

+++

دنیا وجود دارد بنا به متقضیات کشور همان طور که فرمودند امروز ما مأموریت کوچک‌تری داریم که آن مأموریت امنیت داخلی  است ولی مسلماً ‌از لحاظ شئون ملی ما ارتش خودمان را فقط برای امنیت داخلی تهیه نمی­کنیم ما امروز این مأموریتی که دولت به ما داده است انجام می­دهیم ولی ما یک ارتش ملی ­می­خواهیم که برای حفظ استقلال ایران باشد.( صحیح است) زیرا ما ارتش را از استقلال کشور و برای دفاع می­خواهیم نه برای امنیت  داخلی ( صحیح است - احسنت ) این که می­فرمایند حیف و میل می­شود صحیح است  حیف و میل می­شود و باید جلوگیری کرد باید وقت جلوگیری را داد این شرحی که به طور مثال فرمودند این دلیل بر این است که وزارت جنگ مشغول جلوگیری است و همین اقدامی که فرمودند رئیس سررشته­داری ارتش کرده و اجناسی را که دویست هزار تومان صورت داده­اند او در بازار شخصاً ‌به 35 هزار تومان خریداری کرده است این خود دلیل  نظم  ارتش است (صحیح است ) این دلیل بر این است که از حیف و میل جلوگیری می­شود البته بایستی جلوی حیف و میل را گرفت و بنده امروز موظفم که به آقایان نمایندگان ملت و بالنتیجه به ملت عرض بکنم که نود درصد افسران ارتش بی­چیز هستند نود درصد افسران ارتش گرسنه و بی­چیز و جان در کف دست دارند. بنابراین به طور مجموع نمی­توان همه را بد دانست  من می‌توانم بگویم به تصدیق همه سربازی بهتر از سرباز ایرانی وجود ندارد ( صحیح است ) سربازی بهتر از سرباز ایرانی قانع­تر از سرباز ایرانی شجاع­تر از سرباز ایرانی نیست باید سازمان را درست کرد باید به او کمک کرد باید نواقص را مرتفع کرد فرمودند که دادرسی ارتش این طور که ما داریم در هیچ جای دنیا نیست این اشتباه است تمام کشورهای دنیا یک اداره دادرسی برای ارتش دارند فرمودند یک اقدامی برای قسمت قضایی ارتش نکردیم الان بنده به عرض­شان می­رسانم که ما این اقدام را کرده­ایم الان ما یک عده افسرانی داریم که در دانشکده حقوق درس می­خوانند به این منظور امسال ما در دانشکده افسری کلاس قضایی را ایجاد کردیم و بهترین استادان در آنجا تدریس می­کنند افسرانی که در دادرسی هستند باید اطلاعات آنها را تکمیل کرد و این کار یک روز نیست کار دور روز نیست باید به تدریج تکمیل کرد باز هم اگر راه دیگری هست بفرمایند با کمال میل و افتخار حاضریم انجام دهیم….

یکی از نمایندگان -  موانع را مرتفع کنید.

کفیل وزارت جنگ - موانع را هم مرتفع خواهیم کرد این که فرمودند که این تعداد ارتش را ما لازم نداریم اگر کاملاً ‌دقت کنند خواهند دید که این تعداد ارتش را ما لازم داریم و فرمودند که اگر ارتش را متحرک می­کردیم بهتر بود اینها یک مطالب فنی است که همین طور نمی­شود گفت باید نشست و بررسی کرد این که فرمودند نود هزار سرباز برای چه می­خواهیم اگر طول و عرض کشور را در نظر بگیریم و وضعیت کشور را هم در نظر بگیریم آن وقت خواهند دید که این مقدار لازم است آن وقت یک نکته را هم باید در نظر بگیریم که وقتی که ما می­گوییم نود هزار سرباز  لازم داریم این نود هزار سر نیزه نیست این یک قسمتی دارد که به کارهای عمومی می­رسد و یک قسمت سرباز جدید دارد.

کامبخش - شانزده هزار نفرش گماشته منزل است.

کفیل وزارت جنگ - اگر شانزده هزار نفرش گماشته منزل است حضرتعالی نماینده مجلس و عضو کمیسیون نظام هستید و بنده هم کفیل وزارت جنگ با هم بنشینیم حذف کنیم رفع بکنیم. آن وقت روی ارقام حساب کنیم ببینیم هست یا نیست .

دکتر کشاورز - هست

کفیل وزارت جنگ - این که فرمودند ارتش متحرک داشته باشیم البته صحیح است اگر ما ارتش متحرک داشته باشیم خیلی خوب است ولی ارتش متحرک از نقطه­نظر فنی یک شرایطی دارد یک وسایلی می­خواهد که بدبختانه  آن وسایل را در دسترس نداریم یک نکته دیگری  فرمودند که باعث تأثر من شد فرمودند که ارتش ما تعلیم و تربیت و روحیه ندارد بنده تصور می­کنم که اگر یک نگاه دقیق

+++

به وضعیت ارتش بکنند باید تصدیق بکنند که ارتش ما روحیه خوب دارد روحیه خوب به چه می­گویند؟ در ارتش روحیه خوب به این می­گویند که وقتی که به سرباز و یا افسر یک امری بدهند این سرباز و این افسر از جان و دل مأموریت را انجام بدهد. ( صحیح است ) از آقایان پوشیده نیست که در این دقیقه­ای که ما اینجا ایستاده­ایم بسیاری از افسران ارتش از سربازان ارتش در گوشه و کنار این کشور دور از زن و فرزند بدون وسایل کافی و بدون حقوق کافی جان در کف دست دارند. (صحیح است ) و شاید در همین دقیقه در خون می­غلطند. وقتی که دولت  تصمیم گرفت که یک عده­ای از تهران حرکت کند در بیست و چهار ساعت عده حرکت کرد به این می­گویند تعلیم و تربیت خوب روحیه خوب وسیله خوب بنده نمی­دانم خوبی دیگر چیست ؟ البته باید بهتر از این باشد ولی ما امروز حق آن عده سربازانی را که دور از ما دارند انجام وظیفه می­کنند باطل نکنیم. (صحیح است ) باید بگوییم تربیتش خوب است روحیه­اش هم خوب است وظیفه­اش هم خوب است و بنده ادعا دارم که کسی به پایه سرباز ما نمی­رسد.

دکتر کشاورز - ما با سر لشگرها کار داریم

کفیل وزارت جنگ - فرمودند که ما باید دارای ارتش ملی باشیم ما افسران ارتش این افتخار را داریم که ما ارتش ملی هستیم ارتش ملی یعنی چه ؟ وقتی که ما این وضعیت را بررسی کنیم می­بینم که ارتش ما اول از یک عده مزدور تشکیل می­شد بعد از یک عده داوطلب بعدها آمدند گفتند این ترتیب صحیح نیست تمام ملت باید در ارتش شرکت داشته باشند با ایجاد قانون نظام وظیفه ارتش ارتش ملی است این ارتش متعلق به ملت است و دانشکده افسری درش بر روی همه ملت باز است. (صحیح است ) بنابراین افسران ارتش از بین تمام طبقات ملت انتخاب می­شوند و اگر کسی شک دارد ما افسران ارتش این شک را نداریم که ما افسران ارتش ملی ایران هستیم. ( صحیح است ) راجع به قسمت آخر فرمایشات راجع به سیاست  و ارتش فرمودند که لایحه­ای اخیراً ‌آمده است که افسران ارتش در سیاست نباید دخالت کنند و این را دلیل نبودن تعلیم و تربیت و روحیه دانسته­اند.

کامبخش - دلیل سوء نیت

کفیل وزارت جنگ - دلیل سوءنیت حکومت دانسته­اند که بنابراین میل ندارند که افسران از سیاست مطلع باشند و در سیاست اظهارنظر کنند این نکته­ای که اینجا بنده عرض می­کنم نتیجه تجربه چندین  صد ساله کشورهای بزرگ دنیا است این را هم در تمام کتاب­ها نوشته­اند و تصدیق دارند که در یک حکومت دموکراسی ارتش قوه مجریه است و قوه مجریه ارتش حق دخالت در سیاست  ندارد. ( صحیح است ) هر روزی که ارتش در سیاست مداخله کرد برخلاف اصول حکومت دموکراسی است در دنیا ثابت شده است در تمام کشورهای دنیا ارتش از سیاست برکنار است و بنده صراحتاً عرض می­کنم که برای حفظ استقلال ایران و برای مسئولیتی که عهده دارم ممانعت خواهم کرد که ارتش در سیاست مداخله بکند. (صحیح است ) این بر ضرر کشور است و روزی که قوه  مجریه با سیاست مخلوط شد آن وقت تصور می­کنم که بسیاری از آمال و آروزهای ما به خطر بیفتد بنده عرایضم را به همان جا خاتمه می‌دهم و عرض می­کنم که سازمان فعلی ارتش حاضر است و افتخار دارد که آنچه معایب هست بگویند  و قسمت اعظمش را هم می­دانیم و مرتفع خواهیم کرد اگر در طرزی که در این سه ماهه اخیر سربازگیری شده است دقت بفرمایند خواهند دید که پیشرفت کرده است آیا تغییر نکرده است ؟ (صحیح است ) پس وقت باید داد وسیله باید داد کمک باید داد این ارتش از این ملت و مال این ملت است (صحیح است -احسنت)

رئیس - پیشنهاد آقای جواد مسعودی قرائت می­شود:

پیشنهاد می­کنم مذاکرات کافی است.

رئیس - آقای رادمنش شما با کفایت مذاکرات مخالفید؟

رادمنش - بلی بنده مخالفم.

امینی - پیشنهاد دهنده هنوز صحبت نکرده است.

+++

رئیس - بعد صحبت می­کند.آقای دکتر رادمنش.

دکتر رادمنش - البته مطالبی که جناب سرلشگر فرمودند مورد اعتقاد تمام آقایان است.

یکی از نمایندگان - سرتیپ

دکتر رادمنش - انشاءالله سرلشکر هم می­شوند و واقعاً احساسات تمام ماها را تحریک کردند ولی این مطالب مانع این نیست که یک حقایقی در اینجا گفته بشود و کشف بشود موضوع این است که ما در یک چنین موقع بحرانی می­خواهیم‌ پانزده میلیون تومان از بانک ملی ایران قرض بکنیم و خرج بکنیم یک ملت گدا.

جمعی از نمایندگان - گدا نیست.

دکتر رادمنش - یک ملتی که می­خواهددر یک چنین موقعی پانزده میلیون تومان قرض بکند باید یک قدری فکر بکند ما نمی­گوییم که سرباز نباید این طور باشد ما می‌گوییم افسر باید یک افسر خوب باشد و سرباز باید یک سرباز خوب افسران خدمتگزار ما باید بهترین افسران باشند همان طور که یک افسر آمریکایی یا سرباز آمریکایی وسایل برایش مهیا است برای سرباز و افسر ما هم باید مهیا باشد ولی نباید ما زیاده­روی بکنیم و هر ساله میلیون­ها تومان از بانک ملی قرض بکنیم و ندانیم این خرج­ها کجا است و تاکنون بیست سال است که یک صورت حساب به این مجلس نیامده است من معتقدم که چون موضوع مهم است باید بیشتر روشن بشود و شاید به کمک یک چنین وزیر محترم و وطن­پرستی بتوانیم یک راه­حلی پیدا کنیم راه­حل این نیست که آقایان پیشنهاد کردند راه­حل این نیست که دولت پیشنهاد می­کند راه­حل اساسی­تری باید پیدا کرد که هم وسایل راحتی سربازها و افسران تأمین شود و هم از افراط و تفریط جلوگیری شود بنده استدعا می­کنم که در این موضوع بیشتر صحبت شود که ما یک عرایض دیگری داریم که در اینجا باید به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانیم .

حاذقی - بنده به عنوان موافق تقاضای صحبت کردم.

رئیس - آقای هاشمی

هاشمی - هنگامی که قانون نظام وظیفه در دوره گذشته آمد به مجلس تمام این نواقص در کمیسیون گفته شد و در مجلس هم تمام گفته شد و این نواقص رفع شد و قانون اصلاح شد حتی راجع به قسمتی که آقا فرمودند آقایان مستحضر هستند که بنده پافشاری کردم نسبت به این که افراد نظام وظیفه به خدمت­های شخصی گماشته نشوند در قانون هم مصرح است البته دولت و شخص مجری لازم داشتیم و امروز افراد دولت می­گویند که ما مجری هستیم  و می­گویند که حاضر برای اصلاح هستیم پس مذاکرات زیادی لازم نیست. ( صحیح است )

دکتر رادمنش - راه حل را بگویید.

هاشمی - راه­حلش همان است که در دوره گذشته گفته شده است و وضع شده است و وقتی که اجرا بشود اصلاح می­شود و قدری هم تخفیف پیدا شده داریم می­بینیم و محسوس  است این است که بنده طرفدار کفایت مذاکراتم این قانون با قید فوریت هم به مجلس آمده بود و امروز چند هفته است که معطل مانده است و حتماً در خاتمه عرایضم عرض می­کنم که پیشنهاد زیادی رسیده است از طرف آقایان که تصور می­کنم جز یک پیشنهاد آقای اردلان پیشنهاد دیگران متناسب با این قانون نباشد اگر آقایان برای تسریع عمل وزارت جنگ حاضر هستند این پیشنهادات را بگذارند برای قانونی که متناسب باشد و قانونی که تناسبش بیشتر باشد گمان می­کنم بهتر باشد.

رئیس - رأی می­گیریم به کفایت مذاکرات آقایانی که موافقند قیام نمایند. ( اکثر برخاستند) تصویب شد.

پیشنهادها خوانده می­شود. پیشنهاد آقای امینی:

پیشنهاد می­کنم خدمت افسران وظیفه دیپلمه مانند افسران لیسانسیه فقط یک سال باشد.

کفیل وزارت جنگ - بنده قبول می­کنم.

امینی - خواستم توضیح مختصری بدهم.

رئیس - لازم نیست کفیل وزارت جنگ قبول کردند پیشنهاد آقای اردلان قرائت می‌شود:

این بنده پیشنهاد می­کنم در سطر آخر ماده واحد پس از سال 1324 اضافه شود که اصل مبلغ بالا و سود حاصله از آن را مسترد دارند.

+++

رئیس - آقای اردلان

اردلان- عرض کنم که قرضه­ای که از بانک ملی ایران می­کنند مسلم است که این پول بانک پول مردم است که در بانک به امانت گذاشته­اند و ودیعه است و مردمی که پول در بانگ می­گذارند سود می­گیرند و اگر ما بخواهیم از بانک پول بگیریم و بدهیم به دولت قهراً باید سود بدهیم بنابراین بنده عقیده­ام این است که اضافه شود که اصل مبلغ مسترد خواهد شد به علاوه سود همان مبلغ که به آن تعلق می­گیرد.

رئیس - آقای فاطمی

فاطمی - عرض کنم که این موضوع قابل نوشتن در اینجا نیست بانک ملی یک مقرراتی دارد به هر کس که قرض می­دهد اعم از دولت یا دیگری فرع می­گیرد البته اگر این قرضه تابع این مقررات نباشد بانک قبول نمی­کند.

اردلان - این طور نیست باید توضیح عرض کنم.

رئیس - توضیح لازم ندارد رأی می­گیریم آقایانی که موافقند با پیشنهاد آقای اردلان قیام نمایند.( غیر از دو نفر کسی برنخاست ) رد شد. پیشنهاد آقای حاذقی قرائت می­شود: برای پرداخت 150 میلیون ریال وام مالیاتی در همین حدود بر نوشابه­های الکلی و اسباب بازی وضع شود.

رئیس - آقای حاذقی

حاذقی - مجلس عملاً نشان داد که اساساً ‌با تقویت ارتش و رفع احتیاجات و نیازمندی­های ارتش کاملاً موافق و مساعد است و با این احساساتی که نشان داده شد خوشوقتم که زمینه نشان داده شود که در آتیه نزدیکی سازمان ارتش ما به قدری منظم و مرتب شود که بتواند با بهترین وجهی انتظارات ملت ایران را عملی کند مطابق این پیشنهاد بنده از مجلس محترم شورای ملی تقاضا کردم که موافقت بکنند که حالا که با این 150 میلیون ریال به عنوان وام موافقت خواهند کرد طرز پرداخت این وام را به این کیفیت پیش­بینی بفرمایند که یک مالیاتی بر نوشابه­های الکلی و اسباب‌بازی و اسباب قمار که به حد کافی در این مملکت رواج دارد وضع بشود که دولت ناچار نشود که از هزینه­های ضروری خودش بکاهد و این وام را بپردازد و از احساسات ملت ایران این طور معلوم می­شود که مایل هستند که به هر کیفیتی شده است مصرف نوشابه­های الکلی و سایر کارهایی که مخالف با موازین شرعی اسلام است از بین برود.( صحیح است) بنابراین به عقیده بنده با یک تیر دو نشان زده‌ایم با تصویب این هم یک مالیات سنگینی بر نوشابه­های الکلی تحمیل کرده­ایم و مصرف آن را کم کرده­ایم و خود از این راه یک خدمتی هم کرده­ایم و ضمناً هم پرداخت این وام را به این کیفیت تأمین کرده­ایم.

رئیس - آقای فاطمی

فاطمی - بنده برای اطلاع آقا عرض می­کنم که از این وام که این قدر وحشت دارید نگرانی نداشته باشید. علت این که به شکل وام در آمده است این است که فعلاً محلی نبوده است از برای پرداخت این پانزده میلیون ریال و الّا همان طور که در بودجه نوشته شده است. این پول از محل صرفه­جویی­های بودجه کشور و بودجه خود وزارت جنگ پرداخته خواهد شد. ولی در پیشنهادی که آقا فرمودند تصور نمی­کنم در این مورد در مجلس بتواند مورد بحث واقع بشود برای این که اگر لازم باشد باید یک پیشنهادی از طرف دولت بیاید و بعد برود در کمیسیون و در اطرافش بحث شود و بیاید به مجلس راجع به مالیات نوشابه­ها که فرمودند باید قید شود اتفاقاً آن روز خودشان هم تشریف داشتند به اتفاق آقای دکتر و چند نفر از آقایان دیگر قرار است یک مبلغی هم اضافه بشود به مالیات نوشابه­ها ولی به نفع شهرداری­ها بنابراین آن منظوری که آقا دارند تأمین می­شود و این پیشنهاد مورد ندارد تقاضا می­کنم که مسترد بشود.

رئیس - آقای حاذقی مسترد داشتید؟

حاذقی - در صورتی که از طرف دولت قول داده شود که راجع به این موضوع توجهی بنمایند بنده مسترد می­کنم.

رئیس - پیشنهاد آقای سیف­پور فاطمی قرائت می­شود:

وزارت جنگ مکلف است که در ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این قانون تشکیلاتی که از هر جهت متناسب و لازم با وضعیات فعلی کشور باشد برای تصویب تقدیم مجلس شورای ملی نماید.

+++

رئیس - آقای سیف­پور فاطمی

جمعی از نمایندگان - تشریف ندارند.

کفیل وزارت جنگ - لایحه­ای راجع به سازمان وزارت جنگ با مقتضیات فعلی کشور که بسیاری از تشکیلات فعلی را حذف کرده است در وزارت جنگ حاضر شده و در کمیسیون بودجه حاضر است و به مجلس هم عرضه خواهیم داشت.

رئیس - پیشنهاد آقای دکتر رادمنش قرائت می­شود:

پیشنهاد می­کنم که کمیسیونی از شعب برای رسیدگی به محاسبات وزارت جنگ انتخاب شود.

رئیس - آقای دکتر رادمنش

دکتر رادمنش - بیست یا بیست و پنج سال که میلیون­ها پول صرف وزارت جنگ شده و تاکنون به محاسبات آنجا رسیدگی نشده است خواهش می­کنم از آقایان نمایندگان که این حق را به مردم بدهند که رسیدگی بکنند و بدانند که این پول­ها به کجا مصرف می­شود بنده تقاضا می­کنم که از هر شعبه یک نفر دو نفر انتخاب شوند که مشغول رسیدگی شوند.

کفیل وزارت جنگ - باید این را به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانم که اخیراً رؤسا دارایی ارتش از صاحب­منصبان وزارت دارایی انتخاب شده­اند و وزارت جنگ کاملاً مطیع مقررات عمومی کشور است و با کمال میل حاضر هستیم که آقایان نمایندگان محترم تشریف بیاورند و رسیدگی کنند و موافقت می­کنم با این پیشنهاد.

یک نفر از نمایندگان- بسیار خوب موافقت کردند.

رئیس - این تصمیم را مجلس باید بگیرد.

امینی - موافقت کردند دیگر تصمیم نمی­خواهد.

رئیس - موافقت ایشان در تصمیم مجلس تأثیری ندارد باید مجلس تصمیم بگیرد . آقای مخبر

مخبر کمیسیون بودجه (آقای فاطمی ) - عرض کنم که این از وظیفه مجلس خارج است و الا بنده با اصل موضوع موافقم مجلس یک قائم­مقامی برای این کار تعیین کرده است اگر ما فرد فرد برویم رسیدگی بکنیم  پس دیگران دیوان محاسبات چه کاره است .

رئیس - قرار می­گذاریم دیوان محاسبات رسیدگی نماید آقای دکتر طاهری .

دکتر طاهری - موضوع رسیدگی به محاسبات وزارتخانه­ها و وزارت جنگ که یکی از آنها است طبق قانون اساسی محول شده است به دیوان محاسبات و اگر او قصوری بکند باید تذکر بدهند که او قصور کرده است و به علاوه دولت موظف است که لایحه تفریغ بودجه­اش را به مجلس بیاورد برای تأمین نظر آقای دکتر رادمنش  مقتضی است که آقای کفیل وزارت جنگ اطمینان بدهد که زودتر  لایحه تفریغ بودجه را بیاورد….

دکتر رادمنش - یعنی بودجه 25 سال را

دکتر طاهری - خیر لایحه تفریغ بودجه یک سال سنگ بزرگ علامت نزدن است نه فقط این وزارتخانه بلکه تمام وزارتخانه­ها لایحه تفریغ بودجه­شان که آمد به مجلس رسیدگی می­شود و بهش رأی می­دهند از این لحاظ بنده تقاضا می­کنم که آقای دکتر رادمنش پیشنهادشان را مسترد کنند چون این یک راه غیرعملی است که یک کمیسیونی تعیین شود برای این کار چون کمیسیونش تعیین شده است و آن دیوان محاسبات است و کمیسیون بودجه هم برای تفریغ بودجه است .

6- موقع و دستور جلسه آینده - ختم جلسه

رئیس - باید رأی بگیریم عده کافی نیست اگر آقایان موافق باشند جلسه را ختم می­کنیم.

جمعی از نمایندگان - پیشنهاد را بخوانید.

رئیس - عده کافی نیست.

یک نفر از نمایندگان - بفرستید عقب آقایان

رئیس - فرستادیم عقب آقایان کسی نیست دو دفعه و سه دفعه هم فرستاده­ایم نبودند.

+++

جمعی از نمایندگان - پس جلسه را ختم کنید.

رئیس - جلسه را ختم می­کنیم دستور جلسه آینده هم بقیه این لایحه و لایحه استخدام پروفسور اوبرلین و بعد هم جواب سؤالات آقایان است .

یک نفر از نمایندگان - جلسه بعد کی هست ؟

رئیس - جلسه روز سه ­شنبه

(جلسه یک ساعت و بیست دقیقه بعد ازظهر ختم شد )

رئیس مجلس شورای ملی - سید محمد صادق طباطبایی

+++

 

 

یادداشت ها
Parameter:294185!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)