کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هفدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏17
[1396/05/29]

جلسه: 70 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 23 بهمن ماه 1331  

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور - آقایان: پورسرتیپ - دکتر سنجابی - میر اشرافی - وزیر امور خارجه

3- بیانات آقای معاون نخست‌وزیر دایر به حاضر بودن برای جواب سؤالات

4- طرح شور اول موافقت‌نامه حمل و نقل هوایی بازرگانی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت نروژ

5- طرح شور اول عهدنامه مودت بین دولتین ایران و ایتالیا

6- طرح شور اول موافقتنامه حمل و نقل هوایی بازرگانی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت سوئد

7- طرح شور اول موافقتنامه حمل و نقل هوایی بازرگانی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت هلند

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏17

 

 

جلسه: 70

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 23 بهمن ماه 1331

 

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور - آقایان: پورسرتیپ - دکتر سنجابی - میر اشرافی - وزیر امور خارجه

3- بیانات آقای معاون نخست‌وزیر دایر به حاضر بودن برای جواب سؤالات

4- طرح شور اول موافقت‌نامه حمل و نقل هوایی بازرگانی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت نروژ

5- طرح شور اول عهدنامه مودت بین دولتین ایران و ایتالیا

6- طرح شور اول موافقتنامه حمل و نقل هوایی بازرگانی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت سوئد

7- طرح شور اول موافقتنامه حمل و نقل هوایی بازرگانی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت هلند

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت 9 و 50 دقیقه صبح به ریاست آقاى محمد ذوالفقارى (نایب رئیس) تشکیل گردید.

نایب رئیس - جلسه رسمى است صورت غایبین جلسه یکشنبه 19 بهمن قرائت مى‌شود.

(به این شرح توسط آقاى ناظرزاده (منشى) قرائت شد)

غایبین با اجازه - آقایان: مشار - احمد فرامرزى - حاج سید جوادى - قنات‌آبادى - نبوى - جلالى - اورنگ - منصف فرزانه‏.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: دکتر امامى - عبدالرحمن فرامرزى - محمدحسین قشقایى - راشد - دکتر ملکى - شهاب خسروانى‏.

دیرآمدگان با اجازه و زودرفتگان - آقایان: زهرى 45 دقیقه - صراف‌زاده 50 دقیقه - مکى 30/1 ساعت - امیرافشار 3 ساعت - پورسرتیپ 4 ساعت.‏

دیرآمدگان بى‌اجازه و زودرفتگان - آقایان: کهبد 45 دقیقه - دکتر مصباح‌زاده 20/5 ساعت‏.

غایب در رأى - آقاى خسرو قشقایى یک رأى‏

نایب رئیس - اعتراضى در صورت مجلس هست؟ آقاى ناصر ذوالفقارى‏

ناصر ذوالفقارى - تلگرافى به امضاى عده زیادى از بابلسر رسیده که شکایت کرده‌اند یک عده از نوکران اجانب یعنى اعضاى حزب منحله توده کمونیست در آنجا ریخته‌اند اخلال کرده‌اند و شهر را مغشوش کرده‌اند تلگراف را تقدیم می‌کنم و از دولت تقاضاى رسیدگى دارم که اقدام لازم به عمل آید.

نایب رئیس - آقاى نریمان‏

نریمان - یک اشتباهات عبارتى است که اصلاح کرده و می‌دهم به تندنویسى‏.

نایب رئیس - بسیار خوب اصلاح مى‌شود آقاى مهندس غروى‏.

مهندس غروى - جناب آقاى صفایى نماینده محترم قزوین به بنده تلفن کردند که در ضمن صورت مجلس (خسرو قشقایى - چرا به شما تلفن کردند؟) خوب دیگر اظهار التفات کرده‌اند درباره آن پیشنهادى که در جلسه قبل پس گرفتند که سفارتخانه‌هاى خارج مشروب مصرف نکند گفتند من این را به این جهت پس گرفتم که دولت خودش قبلاً این دستور را داده بود گفتند که این توضیح را در صورت جلسه قید کنند به علاوه یک تلگرافى هم از اتحادیه عاملین چاى رسیده که به وسیله بنده تقدیم مقام ریاست مى‌شود.

نایب رئیس - آقاى وکیل‌پور

وکیل‌پور - چند فقره نامه است که از طرف کارمندان دولت راجع به وضع خودشان نوشته‌اند تقدیم مجلس شوراى ملى می‌کنم یکى از آنها شرحى است که توسط بنده و جناب آقاى ناظرزاده عیناً تقدیم می‌کنم یک تلگرافى است از مسجد سلیمان که توسط جناب آقاى دکتر فقیهى شیرازى و بنده رسیده است که آن را هم تقدیم می‌کنم یک نامه‌اى هم از آقاى عباس یثربى که نامه سرگشاده‌ای است تقدیم می‌کنم یک تلگرافى است از فسا که کارمندان دون پایه دولت داده‌اند راجع به وضعیت اسفناک خودشان توضیحاتى به عرض رسانده‌اند که تقدیم مقام ریاست می‌کنم و یک نامه‌اى است از کارمندان وزارت دارایى که راجع به اجراى بودجه سازمانى تقاضاهایى دارند که تقدیم می‌کنم یک طومارى هم هست از کارمندان وزارت دارایى که آن را هم تقدیم می‌کنم و مربوط به امور بازنشستگى است و استدعا دارم از نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى و همچنین از هیئت دولت که براى کار آنها یک توجه عاجل و سریع بفرمایند.

نایب رئیس - آقاى خسرو قشقایى‏

خسرو قشقایى - یک تلگرافى از هفتگل رسیده اظهار رضایت از آقاى دکتر توانا کرده‌اند تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

نایب رئیس - آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى - بنده با اجازه مقام ریاست یک تذکرى بود که می‌خواستم عرض کنم و آن این است که همیشه معمول ما این بوده است که بودجه مجلس شوراى ملى قبل از سال تقدیم مجلس می‌شده است و به تصویب می‌رسیده و حالا دارد سال به آخر می‌رسد و بودجه مملکتى هم شاید تا یک هفته دیگر حاضر بشود ولى هنوز از بودجه مجلس خبرى نیست خواستم استدعا بکنم از مقام ریاست و هیأت رئیسه که توجهى بفرمایند بودجه مجلس شوراى ملى شاید زودتر از تصویب بگذرد.

نایب رئیس - براى اطلاع جنابعالى خواستم عرض کنم که بودجه مجلس در دست اقدام است و انشاء‌الله تا یکى دو جلسه دیگر فکر می‌کنم گزارش آن تقدیم بشود (ناظرزاده - در هیأت رئیسه تصویب شده) نسبت به صورت جلسه دیگر اعتراضى نیست؟ آقاى مدرس‏

مدرس - آقاى دکتر ملک‌مدنى است مریض و بسترى هستند و شرحى به هیأت رئیسه نوشته‌اند که گویا مورد توجه واقع نشده خواهش می‌کنم که غیبت ایشان را با

+++

اجازه تصویب بفرمایند (خسرو قشقایى - صحیح است) ضمناً یک اشتباهاتى در عرایض بنده شده بود که اصلاح می‌کنم و تقدیم می‌کنم.

نایب رئیس - در صورت مجلس دیگر اعتراضى نیست؟ (اظهارى نشد) چون عده کافى نیست تصویبش مى‌ماند براى بعد.

2- بیانات قبل از دستور آقایان: پورسرتیپ - دکتر سنجابى - میر اشرافى - و وزیر امور خارجه‏

نایب رئیس - عده‌اى از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند. آقاى پورسرتیپ‏

پورسرتیپ - بنده تصمیم داشتم که همیشه صحیح است گو و احسنت‌گو باشم ولى یک پیش آمدى شد که لازم گردید مطالبى را به عرض مجلس شوراى ملى برسانم هنگامى که آقاى دکتر مصدق در مجلس شوراى ملى تقاضاى تفویض اختیارات نمودند دلیلشان این بود که در بسیارى از مواقع براى انجام کارهاى مفید و ضرورى احتیاج به قانون دارند ولى سیر عادى تقدیم لوایح به مجلس دچار کندى و موجب وقفه در پیشرفت امور مى‌گردد. و بدان جهت وکلاى مجلس با همه مخالفت این تقاضا با قانون اساسى و از نظر جلوگیرى از تشنجاتى که در کشور به وجود آمده بود و ممکن بود در این موقع حساس موجبات نزاع و کشمکش‌هاى داخلى گردد با تفویض اختیارات موافقت نمودند که آقاى دکتر مصدق بدون مانع بتوانند قوانینى را که به منظور اصلاح امور لازم است به موقع خود تهیه و به مورد اجرا بگذارند.

ولى اکنون چندى است مشاهده مى‌شود در عمل همکاران ایشان اشتباهاتى مرتکب مى‌شوند و تصور می‌کنند در مدت کوتاهى باید براى تمام مسائل و امور مملکتى قانون گذرانید و قوانین فعلى را اصلاح نمود و در واقع آقایان وزرا تصور می‌کنند که مأموریت ایشان وضع قوانین است و مجلس این مأموریت را به عهده آقایان گذارده و به همین جهت مشاهده مى‌شود در امور ادارى و مملکتى هیچ گونه تفاوتى حاصل نشده زیرا آقایان وزرا وظیفه اصلى خود را از دست داده و اکثر ایشان در فکر وضع قانون هستند و حال آن که به شخص آقاى دکتر مصدق این اختیارات داده شده تا در مواردى که اصلاحاتى ضرورت دارد از آن استفاده کنند مثل لایحه ازدیاد سهم کشاورزان که ذاتاً لایحه مفیدى از نظر اجتماعى و اقتصادى است.

ولى متأسفانه چون در اجراى آن مراقبت کامل نشد باعث اخلال در امور کشاورزى در بسیارى از نقاط کشور گردیده که اگر دولت توجه و مراقبت دقیقى نکند باعث تنزل سطح کشاورزى خواهد گردید.

آقایان وزرا تصور کردند اکنون موقعى است که تمام قوانین باید اصلاح شود و لذا بیشتر وقت خود را صرف تهیه و تنظیم قوانین نموده‌اند و مى‌نمایند این یک اشتباه بزرگى است که ربطى به آقاى دکتر مصدق ندارد و مسئولیت آن متوجه وزرایى است که در امور مملکیت در مقابل مجلس هم منفرداً مسئول هستند و هم مشترک مثلاً وقت زیادى براى تهیه قانون استخدام صرف شد و در میان یکصد هزار نفرکارمند دولت تشنجات عظیمى ایجاد گردید در صورتی که اصلاً در شرایط فعلى چنین قانونى لازم نیست زیرا دولت که با شرایط فعلى نمى‌تواند به مستخدمین اضافاتى بدهد و وضع استخدامى آنها را بهتر سازد پس دولت را با مستخدمین طرف کردن و یک دسته را بر دسته دیگر ترجیح دادن تولید اختلاف و تشنج کردن در وضع فعلى چه فایده‌اى دارد؟

یا تجدید سازمان وزارتخانه‌ها و اختیار دادن به وزرا براى سازمان چه ثمرى دارد؟ اگر منظور بیرون ریختن اعضاى ادارات از وزارت‌خانه‌ها باشد دولت باید بداند که این اقدام کار آسانى نیست و مسئله مستخدمین تنها مورد ابتلاى کشور ما نیست و در همه کشورها با مسئله ازدیاد مستخدمین دولت‌ها موجه هستند و صدها هزار نفر اضافه بر احتیاج مشغول کارند و دولت‌ها تا کار براى مردم پیدا نکنند مستخدمین خود را نمى‌توانند اخراج کنند زیرا به فرض این که از اداره رانده شوند دولت‌ها موظفند به آنها کار بدهند و الا وجود هزارها نفر درس خوانده بیکار مفاسد و عیوب دیگرى خواهد داشت که در خور توجه است.

در مملکت ما هم باید به این مسئله توجه داشت که چون کار براى مردم وجود ندارد دولت نمى‌تواند هزارها جوان و مستخدم را بیرون بریزد بدون این که کارى براى آن ها در نظر بگیرد و اگر منظور سازمان وزارت‌خانه‌ها تغییر دادن اسم ادارات وزارتخانه‌ها است این عملى است که در دوازده سال اخیر مکرر واقع شده و نتیجه نداده هر چند سالى یک دفعه هر وزارتخانه را اصلاح مى‌کردند یعنى چند اداره متمرکز می‌کردند و یک مدیر کل برایش معین می‌شده و چند نفر را بر مى‌داشتند و چند نفر دیگر را به جاى آنها مى‌گذاشتند و مقدارى میز و صندلى و پرونده از عمارتى به عمارت دیگر منتقل می‌شده و اصلاحات به همین جا خاتمه مى‌یافت.

اکنون هم در وزارت مالیه همان شده که از دوازده سال قبل تاکنون هر وزیرى که آمده به سلیقه خود کرده و رویه فعلى هم ادامه همان رویه سابق است. یک ماه پیش جناب آقاى وزیر دارایى پس از چند ماه مطالعه و صرف وقت تشکیلات وزارت دارایى را تغییر دادند یعنى سه اداره کل درست کردند و از بعضى ادارات عنوان کل را برداشتند و بعضى ادارات را در دیگرى ادغام کردند و بعضى را از اداره دیگر جدا ساخته و عین همان عملى را کردند که هژیر و گلشاییان و دکتر سجادى مى‌کردند یعنى کار تازه‌اى نشد و تنها نتیجه این عمل این است که تا چندین ماه در نتیجه بر هم زدن این تشکیلات کارهاى این ادارات مختل خواهد شد و هیچ تفاوتى با سابق نخواهد کرد مگر این که چند عدد میز و صندلى از این اطاق و عمارت به اطاق و عمارت دیگر برده مى‌شود و هر کس که به کاخ دارایى می‌رود و مستخدمین میز به دوش را مى‌بیند لبخندى مى‌زند و می‌گوید که اصلاحات شروع شده است!!

اکنون چندى است عده‌اى از در اطاق‌هاى دربسته نشسته‌اند تا سازمان وزارت دارایى یا وزارتخانه‌هاى دیگر را بدهند. فرض می‌کنم این عمل صورت گیرد این که اصلاحات نیست یک عده از پشت میزها بر مى‌خیزند و عده دیگر به جاى آنها مى‌نشینند در صورتی که آنها که می‌روند و هم اینها که مى‌آیند دست پرورده همین مکتبند یعنى مکتب کاغذبازى و حکومت میز و صندلى و هیچ تفاوتى پیدا نخواهد شدجز آن که دو ماه پیش میرزا حسن خان در پشت میز نشسته بود و حالا میرزا حسین خان نشسته. این عمل وزرا مثل این است که سفره‌اى که اعضاى خانواده از آن طعام می‌خورند خالى باشد ولى پدر خانواده جاى بشقاب و کارد و چنگال‌ها را در روى سفره عوض کند.

در حقیقت جاى تأسف است که در بهترین فرصتى که براى اصلاحات پیش آمده این عده که با آقاى دکتر مصدق همکارى می‌کنند نه فقط بارى از دوش ایشان بر نمى‌دارند بلکه بر سنگینى بار ایشان مى‌افزایند و راهى را که براى خدمت به مملکت انتخاب کرده‌اند و به آقاى دکتر مصدق عرضه مى‌دارند راهى است که امروز نباید رفت بسیارى از کارها لازم است ولى به موقع خود امروز بیشتر کارهایى که آقایان وزرا خود را سرگرم آن نموده‌اند کارهایى است که در مواقع عادى و سر فرصت باید انجام داد بعضى از این کارها شبیه به آن است که عروسى در حال احتضار باشد و در همان حال بخواهند زیر ابروى او را بردارند. چون ما همگى موفقیت آقاى دکتر مصدق را که موفقیت مملکت محسوب است خواهانیم خود را موظف مى‌دانم در این مقام رسمى این تذکرات را به آقایان وزرا بدهم و چون در این مدت معلوم مى‌شود وزیران از تشخیص مصلحت مملکت عاجز بوده‌اند و براى این که با قوانین می‌توان آزمایش نمود اما با مملکت نمی‌توان آزمایش کرد مقتضى می‌دانم به دولت تذکر دهم که در این رویه تجدید نظر نمایند در مورد قانون تقسیمات کشورى اگر چه متأسفانه آقاى وزیر کشور کمتر توجه مى‌فرمایند و در مورد ارتش که با اعمال ناروایى که در آن صورت مى‌گیرد بیم انحلال آن مى‌رود عرایضى دارم که چون وقت گذشته است در وقت و فرصت دیگرى به عرض آقایان محترم خواهم رساند جناب آقاى حائرى‌زاده هم تذکرى به بنده داده‌اند که لازم می‌دانم به عرض برسانم و آن موضوع مستخدمین جز است که توجه آقایان را نسبت به آن جلب می‌کنم (صحیح است. احسنت)

نایب رئیس - آقاى دکتر سنجابى‏

خسرو قشقایى - آقاى پورسرتیپ 15 دقیقه تمام نشده ...

دکتر سنجابى - بنده قصد داشتم امروز راجع به یکى از مسائل مهم و اساسى و عمومى مملکت یعنى موضوع تقسیمات کشورى که در وزارت کشور فعلاً مطرح است و آقایان نمایندگان محترم هم دعوت داشتند و در آن کمیسیون اظهار نظر فرموده‌اند صحبت‌هایى بکنم ولى چون دو موضوع فورى و عاجل پیش آمد کرد از این جهت این موضوع را به وقت دیگرى موکول می‌کنم و درباره‌اش نظریات و عرایضى که دارم به عرض آقایان نمایندگان محترم می‌رسانم بنده به هیچ‌وجه میل ندارم وقت نمایندگان محترم را به یک مسائلى که کوچکترین ارتباطى با امور خصوصى داشته باشد بگیرم ولى چون براى مردمى که بنده افتخار نسبت به آنها را دارم و اسم خود را از آنها گرفته‌ام اخیراً پیش آمدى شده است به مورد دانستم که در این جا مطالبى به عرض نمایندگان محترم برسانم ابتدا عین خبر را که شاید آقایان نمایندگان محترم هم دیده باشند از روزنامه قرائت می‌کنم. بر طبق بیانى که آقاى وزیر امور خارجه در چند روز پیش بیان کرده‌اند طبق گزارشاتى که از مقامات انتظامى رسیده در تاریخ 17 بهمن ماه جارى ساعت 20 در هفت کیلومترى بین نفت شاه و سومار واقع در منطقه کرمانشاه سارقین عراقى به طایفه سنجابى حمله برده پس از یک ساعت و نیم زد و خورد و تیراندازى حاج مراد فرزند شیخ مراد به وسیله گلوله مقتول و على‌داد فرزند رضا مجروح شد و سارقین در حدود 500 رأس گوسفند و بز و میش به سرقت برده‌اند وصول این خبر موجب تأسف وزارت خارج شده و اقداماتى به عمل آورده‌اند. این یک خبر بسیار ساده‌اى به نظر مى رسد ولى متأسفانه ریشه‌دارتر از آن است که مربوط به قتل یکى دو نفر و سرقت مقدارى ثروت و گوسفند مردم مرزنشین ایران باشد (صحیح است) و به طوری که دیروز هم به بنده تلفن شد متأسفانه این عمل تکرار پیدا کرده و گویا عده 600 یا 700 گوسفند دیگر هم برده شده و یک نفر یا دو نفر دیگر مجروح یا مقتول شده‌اند این پیش آمد آقایان محترم دو منشأ دارد یکى منشأ قدیم و دیگرى منشأ جدید یک منشأ در قرارداد تحدید حدود 1914 و یک منشأ اخیر به طوری که آقایان استحضار

+++

دارند در اوایل سال 1914 مسیحى که هنوز جنگ بین‌المللى اعلام نشده بود به میانجیگرى دو دولت بزرگ همیشه مهربان همسایه ما دولتین روس و انگلیس تحدید حدود بین دولت ایران و دولت عثمانى از بصره گرفته تا آخرین نقطه مرز انجام شد و صورت گرفت. نماینده انگلیسى ویلسن و نماینده دولت روسیه پروفسور مینورسکى که امروزه از مستشرقین معروف است بودند و با شرکت نمایندگان دولت ایران و عثمانى تحدید حدود انجام شد موقعى که این عده به مرز کرمانشاه رسیدند و تحدید حدود در آنجا به عمل مى‌آمد دولت انگلیس که در آن موقع حمایت فوق‌العاده‌اى از دولت عثمانى آن زمان می‌کرد و در تمام موارد حق را به جانب آن دولت می‌داد (ملک‌مدنى - صحیح است) و همیشه کوشش مى‌کرد مرز ایران را به نفع دولت عثمانى آن زمان از بین ببرد و به حق ایران تجاوز بشود و تجاوزات فوق‌العاده بی‌شمار شد موقعى که به نقطه‌اى که ایل و طایفه سنجابى در آنجا هستند رسیدند نظر آنها این بود که تا حدود کرند را ضمیمه عثمانى کند و اگر خودستایى و خودنمایى نباشد سنجابى‌ها که در آن موقع مرزدار بودند ایستادگى کردند و فداکارى کردند که این نقشه عملى نشد (صحیح است) ولى یک قسمتى از حدود ایران جزو خاک عثمانى قرار داده شد که مربوط به املاک و مراتع سنجابی‌ها بود و یک پروتکل مخصوصى در آن قرارداد تحدید حدود نوشته شده بود بنده عین پروتکل را براى آقایان قرائت می‌کنم:

صفحه 125- کتاب حاوى صورت مجلس تحدید حدود وزارت امور خارجه.

مأمورین روسى و انگلیسى نظربه مذاکراتى که در جلسه 16 مه (مطابق 20 جمادى‌الثانى) راجع به حقوق سنجابی‌ها در اراضى نزدیک به جبل باغچه به عمل آمده است تصور مى‌نمایند که مى‌بایست نتیجه تحقیقات شخصى خود را در این موضوع بیان نمایند:

1- به موجب کتاب درویش پاشا (فصل بیست و نهم) راپرت مشارالیه) از زمانى که کمیسیون اول به سیاحت حدود پرداخت (از 1849- تا 52 یعنى از 1265- تا 68) قشلاق‌هاى سنجابی‌ها در جلگه‌هاى مابین خانقین و قزل رباط و ساحل بین آب و نفت و ساحل یسار گیلان بسط بوده است سنجابی‌ها این نقاط را مانند ملک شخصى خود تصور نموده و مالیاتى به بغداد نمى‌پرداختند.

2- راپرت‌هاى جدید نمایندگان رسمى انگلیسى و روسى نیز وجود سنجابی‌ها را در زمستان در اراضى که تا قزل رباط منبسط مى‌شود تصدیق مى‌نماید.

3- امضا‌کنندگان ذیل شخصاً عده زیادى از محل چادرهاى سنجابى را در شرق جبل باغچه مابین آب و نفت و الوند ملاحظه نموده‌اند و همچنین این مسأله را نیز به ما ثابت کرده‌اند که سنجابی‌ها مراتع خود را در باغچه منحصراً در بین خودشان معاوضه و به فروش رسانیده‌اند مخصوصاً این نکته قابل ملاحظه است که فعلاً قبایل دیگرى نیست که به مراتع فوق‌الذکر در نزدیک باغچه آمده و بتوانند مالکیت سنجابی‌ها را انکار نمایند. نظربه مراتب فوق ما عادلانه مى‌دانیم که ایل سنجابی‌ها با استفاده کامل از حق المرتع خود در اراضى واقعه در مشرق باغچه که به موجب این تحدید (مبتنى بر مقاوله نامه اخیر) به عثمانى واگذار شده است باقى باشند.

به تاریخ 26 مه 1914 (مطابق سلخ جمادى‌الثانى 1332)

امضا مینورسکى امضا ویلسن.

این پروتکل در جلسه بعد به تصویب نماینده دولت عثمانى و نماینده دولت ایران رسیده به موجب این پروتکل مخصوص این نواحى ملک مردم سنجابى شناخته شده و سالیان دراز سنجابى‌ها بدون مزاحمت از طرف دولت عثمانى تا وقتی که بود و بعداً دولت عراق استفاده مى‌کردند و بدون این که مالیاتى بپردازند ولى در طول سنوات جنگ بین‌المللى گذشته که انگلیس‌ها قشون وارد کردند و سنجابى‌ها هم حاضر نشدند به سیاست آنها تسلیم شوند مزاحمت‌ها و اشکالات فوق‌العاده به تدریج براى سنجابى از ناحیه دولت عراق انگلیس‌ها خودشان ایجاد شد و بعد هم گرفتارى‌ها و مزاحمت‌ها و مشکلاتى متأسفانه در داخل کشور ما براى آنها فراهم شد تا سال 1918 که پایان جنگ بود به طوری که در روزنامه‌هاى آن زمان مسطور است و عده‌اى از آقایان نمایندگان اینجا هم شاید در نظر داشته باشند دولت انگلیس قشون انگلیس ناگهان با عده کثیرى به سنجابى حمله آورد و ایل سنجابى را از پا درآورد خسارات فوق‌العاده وارد کرد و سران ایل سنجابى بعضى اسیر شدند و بعضی دیگر متوارى گردیدند و بعد هم عواقب آن ادامه پیدا کرده بنده براى این که چیزى از خودم در این باب اضافه نکنم با این که در آن وقت بچه بودم و آن وقایع وحشتناک در نظرم است و آن روزى که سنجابى‌ها از آسمان به وسیله بمب طیارات و از زمین به وسیله توپخانه انگلیس بمباران شدند و آن روز فجیع و هولناک به خاطر من باقى است ولى براى این که چیزى از خودم نگویم به اسناد رسمى مراجعه می‌کنم و انتظار توجه از آقایان دارم ابتدا نامه‌اى است که وزارت خارجه در پاسخ گزارش کار‌گذار مى‌نویسد:

راپورت 125 حاوى سواد عرض حال سردار ناصر سنجابى راجع به سوانح اخیره و مظالم وارده بر ایل سنجابى و اصل و بى‌اندازه اسباب تأسف و تألم گردید که هنوز از خطرات قشون روس و حملات قحطى آسودگى حاصل نشده بود این اوضاع پیش آمده است به هر حال در باب این اقدامات مراسله و یادداشت اعتراضى به سفارت انگلیس ارسال و اعاده سردار ناصر (چون اسیر شده بود و او را به بغداد برده‌اند) با توجه خسارت به دولت انگلیس خاطرنشان شده است از وزارت داخله هم در موضوع دستگیرى از فقراى سنجابى و اعانت به آنها پیشنهاد لازمه به دولت مى‌شود و نتیجه به شما اشعار خواهد شد شما هم از طرف دولت به سران سنجابى اظهار تأسف و تألم نموده از آنها دلجویى نمایید و بگویید اگر چه این همه تلفات را متحمل شده‌اید افتخار بزرگى دارا هستید که از حدود و وظایف ایرانیت و اطاعت دولت متبوعه خویش و رعایت بی‌طرفى تجاوز نکرده ... الى آخر ...

این هم (ورقه‌اى را ارائه نمودند) اعتراضى است که از طرف دولت ایران در همان موقع به سفارت انگلیس در تهران شده است که بنده از خواندن آن در اینجا فعلاً خوددارى می‌کنم. جوابى است که سفارت انگلیس داده مراسله سفارت انگلیس به وزارت خارجه 10 شعبان 1336 در جواب اظهارات اخیره دولت علیه ایران اظهار مى‌شود که پس از تحقیقات مخصوصه به سفارت اعلیحضرات پادشاه انگلستان معلوم گردید از طرف آلمان‌ها به سردار ناصر و دو برادر مشارالیه طلا و اسلحه داده می‌شده و مشارالیهم مرکز فساد آلمان بودند اشخاص مزبور نه فقط طایفه خود را بر این می‌داشته‌اندکه به ترتیبات آلمان‌ها کمک نمایند بلکه نفوذ خود را حتى الامکان به کار مى‌انداختند که سایر طوایف را به خصومت انگلیس برانگیزاند اول که سردار ناصربه قونسلگرى انگلیس آمد کتباً قبول نمود که على اکبرخان را نیز بیاورد و برحسب میل قونسول انگلیس رفتارکند و یکى از برادران او به بغداد فرستاده شود چون على اکبرخان نیامد سردار ناصر را در عوض او به بغداد فرستادند این ترتیبى که داده شده براى سلم و صلح ناحیه طوایف‌نشین است و فایده آن به دولت ایران مى‌رسد زیرا که رؤساى سابق سنجابى از مدتى قبل از اداى مالیات استنکاف نموده و به خالصجات تجاوز نموده‌اند کلیتاً بعد از این ایل سنجابى آلت فساد آلمان‌ها و اسباب پیشرفت جاه‌طلبى على اکبرخان سنجابى نخواهند شد. و دولت ایران در آن موقع این جواب را به مراسله سفارت انگلیس داده است و خوشبختانه همیشه اشخاص شرافتمند در ایران بوده‌اند وزارت امور خارجه دولت علیه ایران وصول یادداشت مورخ دهم شعبان (21 مى 1918) سفارت فخیمه انگلستان راجع به ادله تعقیب ایل سنجابى را زحمت اظهار داده و محترماً در جواب آن سفارت فخیمه اشعار می‌دارد که نمى‌تواند به ادله مزبوره قانع شود زیرا که استنکاف ایل مزبور از اداى مالیات یا مداخله در خالصجات دولتیه با اقدامات دیگرى که به آنها نسبت می‌دهند و صحت آنها معلوم نیست هیچیک مجوز عملیات مستقیم کارکنان دولت اعلیحضرت پادشاه انگلستان که علناً برخلاف استقلال و مصونیت و بى‌طرفى این دولت است نمى‌باشد و بلکه این اقدامات خارج از هر قاعده و اصول سایر دول متخاصمه را نیز مجدداً به مداخلات نظامى در این مملکت و ادامه دامنه جنگ در خاک ایران جلب و ترغیب خواهد نمود علی‌هذا اولیاى دولت ایران متروک داشتن این سبک و رویه را از اولیاى انگلستان تقاضا کرده تمنا دارند سردار ناصر را هر چه زودتر از قید اسارت مستخلص فرمایند وزیر امور خارجه در باب خسارت وارده به اموال و نفوس آنها و جبران خساراتى که در این مدت در غالب ولایات ایران از طرف مأمورین نظامى و کارکنان آن دولت به اموال و نفوس رعایاى ایران وارد شده است بعدها با جناب وزیر مختار انگلیس مکاتبه خواهند نمود.

بعد ما این افتخار را پیدا کردیم که نامه مخصوصى به امضاى جیمز بالفور وزیر امور خارجه انگلستان در این باب داشته باشیم که همین مطلب را نوشته است و بنده براى این که وقت آقایان را زیاد نگیرم چون تقریباً همان مطالبى است که سفیرشان بیان کرده از قرائت نامه جیمز بالفور صرف‌نظر می‌کنم براى این که به مقدار خسارات و تلفاتى که به این مردم در آن زمان وارد شده آقایان توجهى داشته باشند باز بنده از خودم چیزى عرض نمی‌کنم طبق سواد راپرت محرمانه کارگذار کرمانشاه به وزارت امور خارجه که در آرشیو وزارت امور خارجه موجود است میزان خسارات را عرض می‌کنم و ضمناً باید عرض کنم که این اسناد 15 سال یا ده سال پیش به دست بنده رسیده این چیزى نیست که دیروز یا پریروز بنده استنساخ کرده باشم. مقام منیع وزارت جلیله امور خارجه در جواب تلگراف نمره 408 راجع به تحقیق در مقدمات و علل حمله نظامیان انگلیس به ایل سنجابى و تعیین عده تلفات و مقدار خسارات مالى عرض مى‌نماید علت ضدیت و حمله انگلیس‌ها در اثر تصوراتى بوده که براى مأمورین انگلیس راجع به طرفدارى سرداران سنجابى از سیاست در پیشرفت نظریات آلمانى‌ها حاصل شده بود و برعکس عدم مطاوعت سرداران از اوامر انگلیس‌ها و خنثى نمودن عملیات و تأسى نکردن به رؤساى عشایر دیگر این مسئله در زمان اقامت آقاى شاهزاده سلیمان میرزا شدت کرده بود بعد از اسارت مشارالیه از یک طرف سنجابى‌ها این واقعه اسارت سلیمان میرزا را براى خود ننگ دانسته و از طرف دیگر اگر مختصر امیدى براى انگلیس‌ها در جلب و دلجویى سرداران سنجابى بود برطرف شد صرف همت به پایمال کردن ایل سنجابى نموده رؤساى عشایر دیگر از قبیل امیراعظم و امیرمعظم کلهر (که همان قبادیان نماینده سابق باشد) و سردار رشید کردستانى

+++

و رؤساى گوران که همیشه از پیشرفت و سرشناسى و ترقیات ایل سنجابى مکدر بودند وسیله تماس به دست آمده با انگلیس‌ها همدست شده به طوری که در راپرت‌هاى سابق عرض شد با قوا و مهمات آنها در موقعى که ایل سنجابى در دشت حر اقامت داشتند (این دشت حر براى ما افتخارى است که دشت آزادى و دشت آزادگان است و این اسم براى ایل سنجابى باقى خواهند ماند) غفلتاً به آنها هجوم کردند و پس از چند روز نزاع و مقاومت به شکست و قتل و غارت ایل سنجابى منجر شد عده تلفات معلوم نیست و حتى خود سنجابى‌ها هم نتوانسته‌اند تاکنون عده مفقودین را به طور صحیح معین نمایند چون مردم از یک طرف دچار طغیان رودخانه و از طرف دیگر هدف گلوله و بمب طیارات دشمن شده بودند. گویا عده‌اى را که خود سنجابى‌ها اظهار مى‌نمایند خالى از حقیقت نباشد چون که معلوم شده است غیر از اشخاصى که هدف گلوله شده‌اند عده مغروقین بیشتر اطفال و زنانى بوده‌اندکه قوه عبور از رودخانه را نداشته‌اند بنا بر اقرب احتمالات مغروق و مقتول از چهارصد نفر بیشتر است. راجع به خسارات مالى تعیین قطعى این قسمت مشکل مى‌باشد زیرا اثر و علامتى از آن غیر از مردمانى که بدون خانه و زندگى در بیابان‌ها آواره و متوارى شده‌اند باقى نمانده است و ارقامى که ذیلاً به عرض می‌رسد به عقیده این بنده دقیقترین ارقام به نظر مى‌آید و دقیقتر از آن نمی‌توان تعیین نمود ایل سنجابى مجموعاً قریب به پنج هزار خانوار مى‌باشد از این عده غیر از دویست سیصد خانوار که به عشایر دیگر قبلاً ملتجى شده بود بقیه به طورى غارت شده بودند که می‌توان گفت غیر از لباسى که در تن داشتند چیزى براى آنها باقى نمانده هرگاه میزان خسارت را از این قرار محسوب و تخمین نماییم نتیجه ذیل به دست مى‌آید:

1- چهار هزار و پانصد سیاه چادر از قرار هر سیاه چادر به طور متوسط شصت تومان دویست و هفتاد هزار تومان‏.

2- براى حمل و نقل هر سیاه چادر و اثاثیه یک خانوار به طور متوسط 15 گاو و الاغ لازم است از قرار هر ر‌أس به طور متوسط پانزده تومان یک میلیون و دوازده هزار و پانصد تومان.

3- هر خانوار به طور متوسط دو رأ‌س قاطر یا مادیان لازم دارد از قرار هر رأس پنجاه تومان چهارصد و پنجاه هزار تومان.

4- چون رسم ایل است از هر گله‌اى در سال یک رأس گوسفند به عنوان سرگله به رئیس خود می‌دهند از قرار تحقیق در هذه‌ السنه هشتصد و یک رأس گوسفند به این ترتیب به رئیس طایفه سنجابى داده شده است و هرگاه هر گله‌اى را به طور متوسط پانصد رأس حساب کنیم گوسفندهاى غارتى به چهارصد و ده هزار رأس بالغ مى‌شود و از قرار شد به 2050000 تومان‏.

5- اثاثیه و ملزومات خانه از قرار هر خانه به طور متوسط 150 تومان 675000 تومان.

جمع 500 ,457,4 تومان.

در آن سال بابل سنجابى غیر از تلفاتى که وارد شده این خسارات به وسیله قشون دولت فخیمه بریتانیا وارد آمده ایل سنجابى غارت شد و مقدار غارت آن چهار میلیون و چهار صد هزار تومان پیش‌بینى شده ...

نایب رئیس - آقاى دکتر سنجابى با استفاده از بقیه وقت آقاى پورسرتیپ باز هم وقت شما تمام شد.

دکتر سنجابى - بنده استدعا می‌کنم که اجازه بفرمایید بقیه صحبتم را بکنم.

نایب رئیس - بسته به نظر مجلس است‏.

دکتر فقیهى‌شیرازى - از وقت آقاى دکتر فقیهى مى‌توانم استفاده کنم‏.

جمعى ازنمایندگان - کسى مخالف نیست بفرمایید.

نایب رئیس - فعلاً چند دقیقه از وقت آقاى دکتر فقیهى می‌توانید استفاده کنید.

دکترسنجابى - بعد از این تاریخ مصائبى که به این طایفه در داخله مملکت ما پیش آمده است نمی‌خواهم بحث کنم و صرف‌نظر می‌کنم و محقق و مسلم است بلیاتى که بعد از این پیش آمد در داخله مملکت ما به سر این مردم آمد دنباله همین اوضاع و احوال است تا موقعى که جنگ بین‌الملل دوم شروع شد و باز دوباره همین مردم دچار همین بلیات گردیدند و همان اشخاص دوباره تبعید شدند و خسارات مجدد به این مردم وارد آمد و بنده باز براى رعایت اختصار از این بحث صرف‌نظر می‌کنم منشأ جدید این پیش آمد عرایضى است که بنده در دو سه ماه پیش در این مجلس عرض کردم که به موجب اطلاعاتى که به ما رسیده و آقاى وزیر کشور و جناب آقاى وزیر امور خارجه که الان تشریف دارند و آن وقت هم در جلسه بودندتاییدکردند اسبابهایى دستگاههایى به وسیله طیارات یابوسائل دیگرى دربعضى ازطوایف مرزنشین پایین افتاده بود ومامورین عراق وازناحیه عراق با بعضى ازعشایرایران ارتباط داشتندوبنده درآن موقع عرض کردم که طوایف وطنخواه طرفدار نهضت ملى ایران در معرض خطر هستند و در آن جلسه اعلام خطر کردم و اگر پیش آمدها به صورت دیگرى جریان پیدا کرده بود شاید در داخله خود مملکت ما اینها دچار حمله و خسارت می‌شدند ولى این پیش آمد را نتوانستند در داخله ایجاد کنند تا موقعى که این طایفه بر حسب معمول سنواتى به مرز و سرحدات براى استفاده از قشلاق خودشان رفتند و آنجا به دست یک عده طوایف غارتگر مرزى که مرتبط به عمال رسمى انگلیس‌ها هستند این نقشه را فراهم کردند که این اذیت و آزار و غارت مجدد طایفه سنجابى را فراهم بیاورند جناب آقاى وزیر امور خارجه این تنها یک تجاوز مرزى که یک عده دزد منفعت طلب این کار را بکنند نیست (صحیح است) بلکه این یک نقشه‌ای است اول این است که این طایفه نتواند از این مراتع خود به موجب سندى که الان خواندم توجه بفرمایید آقاى وزیر امور خارجه نتوانند از این املاک خودشان به موجب این سند رسمى دولتى بین‌المللى که بنده الان خواندم که ملک مردم سنجابى است ولى در خاک عراق افتاده استفاده کنند هر سال براى آنها مزاحمت ایجاد می‌کنند این ناحیه‌اى که ملک سنجابى است الان به وسیله اتباع عراق آباد شده دهات در آنجا ساخته‌اند آنجا را محل سکونت خودشان قرار داده‌اند و نمى‌گذارند این مردم ایرانى ایران‌پرست از این املاک اجدادى خودشان استفاده کنند دوم علت دیگرى دارد سنجابى آلت دست بیگانه نمی‌شود و چون نمی‌شود باید عامل سیاست استعمارى براى او ایجاد مزاحمت کند و این مزاحمت‌ها ناشى از این امر است به نظر بنده کافى نیست که دولت یک اعتراضى به دولت عراق بکند (وزیر امورخارجه - کارى بود که از بنده مى‌آمد کار دیگرى بنده نمی‌توانستم بکنم) ما اول از شما تقاضا مى‌کنیم که شما این املاکى که ملک حق سنجابى است و به موجب این پروتکل که در کتاب صورت مجالس شما در صفحه 125 هست و دولت عثمانى وقت که دولت عراق فعلاً جانشین آن است و دولتین حکم یعنى روس و انگلیس تصدیق کرده‌اند این محال بى‌منازع و بدون مزاحم و به طور مستمر و ثابت یک ترتیبى بدهید که سنجابى‌ها بتوانند بعد از این استفاده بکنند دوم این که زحمتى که براى آنها ایجاد شده و بعد از آن اقدامى که دولت کرده دیروز به بنده تلفن کردند که باز به آنها حمله کرده‌اند و هفتصد گوسفند دیگر از آنها برده‌اند حالا بیست تا یا سى تا کم یا بیشتر به آن کارى ندارم حتى ممکن است تلفاتى هم وارد شده باشد باید جلوگیرى بشود از این اقدامات شما مطمئن باشید که این مردمى که مورد تجاوز واقع شده‌اند اینها می‌توانند از حق خودشان دفاع کنند تا حالا هم از حق خودشان در سوابق تاریخى دفاع کرده‌اند ولى مملکت ایران یک مملکتى است که ملت آن و افراد آن و طوایف و طنخواه آن نمی‌خواهند یک امر خلاف قاعده و حقوق بین‌المللى انجام بدهند آنها مى‌خواهند از مجراى رسمى و قانونى به حق خودشان برسند و از تجاوزى که سیاست استعمارى براى آنها فراهم کرده است جلوگیرى بشود و بنده در این باب سؤال رسمى از دولت و وزارت کشور و وزارت خارجه کرده‌ام و تقاضا می‌کنم در این باب توجه کنند که چه اقدامى کرده‌اند و چه اقدامى خواهند کرد این یک موضوع بود مطلب دیگرى که بایستى عرض کنم راجع به یک عده دیگرى از مردمان همشهرى و هم ولایت ما هستند که از ظلم ظالم و متجاوزین مدتها است شکایت می‌کنند ولى متأسفانه فریاد آنها به جایى نرسیده که مثمرثمر باشد در دو ماه پیش سه ماه پیش براى بعضى از نمایندگان کرمانشاه یا شاید براى هر چهار نفر نامه‌هایى فرستاده شده و اوراقى که آقاى کریمى در همین جا یک قسمتى را قرائت کردند و آن را فرستادیم به وزارت کشور و امروز همان مردم آمده‌اند اسناد رسمى مالکیت خودشان را آورده‌اند اینها (اشاره به اوراق اسناد مالکیت) اسناد رسمى مالکیت است اینها و امثال اینها مال مردم کرند است کرند یکى از قصبات بزرگ کرمانشاه است کرند را در سال 1317 یا 1318 یا 1319 بنده نمی‌دانم در چه تاریخى اعلیحضرت پادشاه سابق ضمیمه املاک خودش کرد یک سال یا دو سال در تصرف او بود بعد که ورق برگشت بایستى مالکین به ملکیت خودشان برسند یک نفر ظالم ستمگر در آنجا پیدا شد که او خودش را جانشین اعلیحضرت پادشاه سابق دانست آقاى امیر احتشامى کرندى معروف و حقوق اشخاص تمام با وجود اسناد رسمى مالکینى که دارند از بین برده شد اینها آقایان اسنادى است که در اینجا مالکیت این اشخاص قبل از این تاریخ نوشته شده و حق‌الارض هم که مى‌بایستى بدهند در اینجا نوشته شده که چه مبلغ حق‌الارض ثابت باید بدهند. در این اسناد رسمى نوشته شده اینها اسناد مالکیت رسمى‏ است اینجا نوشته یک قطعه باغ با چه وسعتش چقدر باید در سال 12 ریال حق‌الارض بدهند این شخص صاحب سند به بنده می‌گفت که دویست تومان از او می‌خواهند دویست تومان از آن این مالک این مال ستمگر و این ظالم می‌خواهد آقا بنده از دولت مى‌پرسم از آقاى دکتر ملک‌اسمعیلى سؤال می‌کنم آیا اسناد مالکیت یک مملکت رسمیت دارد یا ندارد؟ اگر دارد چرا باید به حرف مردم رسیدگى نشود؟ به شما مى‌گویم اینها والله تأمین جانى ندارند. تأمین مالى ندارند تأمین حیثیت و ناموس هم ندارند بنده نمى‌خواهم در مسائل شخصى وارد بشوم ولى این اشخاص مکرر مراجعه کرده‌اند اخیراً به بنده آمده‌اند این نامه را نوشته‌اند و برحسب رسوم ایلى و عشایرى براى بنده آقایان محترم یک چارقد و سوزن فرستاده‌اند البته بنده نمی‌خواهم این مطلب را بگویم که مقام و حیثیت خانم‌ها را پایین بیاورم و بگویم کسى که چارقد و سوزن به او تقدیم کنند چون مال زنها است حیثیتش پایین مى‌آید ولى این رسم ایلى است و به کسانى که غیرت ندارند از حق و حقیقت دفاع کنند یک چارقد می‌دهند که وسیله دفاع و قوه دفاع نداشته باشد بنده خودم را مستحق این چارقد نمی‌دانم و این اسناد مالکیت و نظایر آن را بنده به دولت تقدیم می‌کنم و این چارقد

+++

را هم بنده تقدیم می‌کنم (خنده نمایندگان) آقایان دفت بفرمایند اگر این مردم ذیحق نیستند به اینها جواب بدهند یک آدم یک مأمور قوى یک مأمورى که لیاقت داشته باشد مأمورى که در سفره معاویه ننشیند (صحیح است) زیرا او بساط و سفره گسترده است کسى که در راه حق و حقیقت و براى خدا و براى ملت ایران کار بکند به آنجا بفرستند به این وضع رسیدگى بکند اگر ظلم و تجاوز و تعدى به رعیت بیچاره ایران شده جلوگیرى بکنند و بعد از این نگذارند اینها بیایند بگویند که آقا این اسناد مالکیت دیگر اعتبارى ندارد آنها را بگیرید این عرایض بنده بود عرایضم را به همین جا خاتمه می‌دهم و امیدوار هستم که دولت توجهى به وضع این مردم بیچاره کرند که دچار یکى از ظالمترین مردان روزگار هستند بکند و به عرض آنها برسد و احقاق حق آنها را به عمل بیاورند (احسنت) در خاتمه عرایضم چون چندین روز است تلگراف‌هاى متعددى براى نمایندگان محترم آقاى دکتر شایگان و آقاى مهندس غروى و بنده و سایر آقایان رسیده بنده لازم دانستم این مطلب را در اینجا یادآور شوم که جناب آقاى وزیر اقتصاد ملى به این موضوع توجه بفرمایند (دکتر شایگان - جواب صحیح بدهند) الان متحصن هستند به این متحصنین جواب بدهید که آنها تکلیفشان را بدانند بنده نمى‌دانم آنچه را مصلحت مملکت است در نظر بگیرید و به این مردم جواب بدهید.

معاون نخست‌وزیر - این چایکاران چه می‌خواهند؟

میر اشرافى - آقاى وزیر اقتصاد مشغول به کار برنج است.

نایب رئیس - آقاى میر اشرافى‏

میر اشرافى - بنده اول از جناب آقاى دکتر فقیهى تشکر می‌کنم که ده دقیقه از وقتشان را به بنده لطف فرمودند تا عرایضى که مهم است خدمت آقایان عرض کنم. مطلبى که باعث شد بنده چندین دقیقه وقت مجلس شوراى ملى را بگیرم یک موضوع بسیار اساسى و مهمى است که قطعاً همه آقایان نمایندگان کمال علاقه را دارند و آن موضوع استقلال مملکت ایران است (صحیح است) دیشب در روزنامه اطلاعات یک چیزى درج شده بودکه آقاى چایلدر (مهندس غروى - مزخرف گفته آقا) حالا اجازه بدهید جواب مزخرف را اینجا بگویم (پارسا - این مناسب نیست در مجلس خوانده شود آقاى میر اشرافى) اجازه بفرمایید عرض بنده تمام بشود.

وزیر امور خارجه - تمنى می‌کنم آقا صرف‌نظر بفرمایید.

میر اشرافى - بگذارید بنده عرضم را بکنم بنابراین از اظهارات آقایان این طور بر مى‌آید که همه از بیانات این آقاى چایلدز متنفر و منزجرند (صحیح است) بنده هم همین را می‌خواهم بگویم که یک نفر سفیر آمریکا در حبشه چه حق دارد در امور مملکت ما مداخله می‌کند و براى ما نقشه می‌کشد و نامه به نیویورک تایمز مى‌نویسد که ایران ما تجزیه‌اش غیرقابل اجتناب است آقایان نمایندگان مى‌دانند و تمام ملت ایران هم به این عرضى که بنده می‌کنم معتقد و معترف هستند در زمان حکومت پیشه‌ورى و در جزر و مدى که در سیاست این چند ساله اخیر به وجود آمد همه ملاحظه فرمودند که مردم ایران با فقر و فلاکت با گرسنگى و بدبختى با تمام مصائب حاضر هستند زندگى کنند ولى حاضر نیستند که یک وجب خاکشان به دست بیگانه بیفتد (صحیح است) مثل این که در زمان حکومت پیشه‌ورى که با دست اجانب مى‌خواستند آذربایجان عزیز ما را تجزیه بکنند تمام طبقات مردم ایران و مردم غیور آذربایجان و نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى و هیئت دولت وقت و مطبوعات وقت تمام مبارزه کردند تا این که آذربایجان را از دست اجانب نجات دادند گله من از صداى آمریکا که یک دستگاه رسمى وزارت امور خارجه آمریکا است در صورتی که خود سفیر محترم امریکا هم در ایران یعنى در تهران بعداً اعلامیه‌اى منتشر کردند که یک قدرى موجب تسکین مردم ایران شده به چه مناسب صداى آمریکا باید این گونه اخبارى را که احساسات ملت ایران را جریحه‌دار می‌کند منتشر کند (صحیح است) ضمناً عرض می‌کنم که بنده هیچ وقت در سیاست داخلى دولت صحبت نمی‌کردم و حالا هم قصد نداشتم وارد سیاست خارجى دولت بشوم دولت یک رویه‌اى دارد معین و سیاست خارجى خودش را هم رعایت می‌کند ولى در عین حال می‌خواهم که از آقاى هندرسن تشکر بکنم که دیروز یک بیانیه‌اى دادند که آن بیانیه یک قدرى موجب تسکین مردم ایران شد و حالا می‌خواهم عرض کنم که این مرد این نامه‌اى را که به روزنامه نیویورک تایمز نوشته این از افکار پوسیده همان اشخاصى است که می‌خواهند مردم ایران و ملت ایران زیر یوغ استعمار باشد ولى ملت ایران زیر بار این حرف‌ها نخواهد رفت و تا آخرین قطره خونش هم ایستادگى می‌کند و مبارزه می‌کند این عرض بنده بود و یک عرض دیگرى دارم مربوط به جناب آقاى ناظرزاده کرمانى است که یک طومارى است به بنده لطف فرمودند که بنده هم تقدیم می‌کنم (دکتر فقیهى - بفرمایید که راجع به چیست) بنده نخوانده‌ام به من گفتند که تقدیم کنم (دکتر فقیهى - راجع به کارمندان جز پست و تلگراف است که تقاضاهایى دارند) دیروز بنده رفته بودم وزارت فرهنگ آقایان دبیران وزارت فرهنگ جمع شده بودند یک اعلامیه‌اى به بنده دادند بعضى هم بنده را نمى‌شناختند وقتى آمدند جلو من را شناختند گفتند این اعلامیه را خواهش می‌کنیم در مجلس قرائت کنید اعلامیه خیلى مفصل است نمی‌شود قرائت کرد ولى منظورشان این بود که آقاى وزیر فرهنگ استعفا بدهند براى این که در وزارت فرهنگ تشنجاتى به وجود آمده که ممکن است باعث ایجاد یک حوادث خونین در مملکت بشود (صحیح است) و یک موضوع دیگرى هم راجع به افسران ارتش است که جناب آقاى دکتر مصدق توجه فرمودند و دستور فرمودند به آقاى سرلشگر با تمانقلیچ به کار افسران بازنشسته رسیدگى بشود و بنده می‌خواستم از اینجا به وسیله جناب آقاى وزیر خارجه تقاضا بکنم که تنها سرلشگر با تمانقلیچ کافى نیست چهار نفر هم از آقایان نمایندگان مجلس انتخاب بشوند به این پرونده افسران رسیدگى بشود این افسران هم تحصیل کرده و هم جوان هستند که حیف است اینها را کنار بگذارند و یک موضوع مهم مربوط به جناب آقاى مورخ‌الدوله سپهر در شیلات است که یک مرتبه دیگر در مجلس عرض کردم آقاى مورخ‌الدوله سپهر مردى نیست که امروز بتواند امور شیلات را اداره بکند براى این که خود ایشان قطعاً یکى از جاسوس‌هاى درجه اول روس‌ها است (زنگ رئیس)

شمس قنات‌آبادى - یک جاسوس در نفت آبادان است و یکى هم در شیلات اشکالى ندارد دکتر فلاح در آنجا و مورخ‌الدوله اینجا.

نایب رئیس - آقاى وزیر امور خارجه‏

وزیر امور خارجه (دکتر فاطمى) - بنده مى‌خواستم در قسمتى که جناب آقاى دکتر سنجابى راجع به حوادث مرزى اخیر فرمودند توضیحى به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانم گمان می‌کنم عصر همان روزى که این حادثه اتفاق افتاده بود یا فرداى آن روز جناب آقاى دکتر سنجابى در منزل جناب آقاى نخست‌وزیر بنده را دیدند و یکى از افراد طوایفى که از آنجا آمده بود او هم خدمت آقاى دکتر سنجابى بود این حادثه را بنده فرمودند بنده در انتظار گزارشات رسمى بودم که از طرف مأمورین انتظامى برسد و در این باب اقدام بکنم خوشبختانه از مجراى دیگرى فردا یک گزارشى که می‌شد دولت رویش اقدام بکند رسیده و بنده بدون این که کوچکترین تعللى بشود بلافاصله یادداشتى که از ذکرش در اینجا (چون در روزنامه‌ها و رادیو به عرض آقایان رسیده) خوددارى می‌کنم به سفارت عراق به وسیله کاردارى که در اینجا دارند فرستادم و گمان می‌کنم در جواب سؤالى که آقاى دکتر سنجابى الان از بنده فرمودند به همین مقدار جواب اکتفا خواهند فرمود براى این که کارى که وزارت خارجه مى‌توانست بکند بدون تأخیر انجام داد و مخصوصاً بنده گفتم به ایشان متذکر بشوند و در ضمن صحبتى که با آقایان ارباب جراید کردم بسیار اظهار تأسف کردم براى این که ما کمال سعى و کوشش را داشتیم و داریم که با همسایگان بهترین روابط حسنه را داشته باشیم وقتى که این طور حوادث در مرز ایران اتفاق مى‌افتد و همان طور که جناب آقاى دکتر سنجابى هم فرمودند این احتمال می‌رود که دست‌هایى خالق این حوادث باشند بسیار اسباب تأسف است. ما با ملت و دولت عراق سالیان درازی است که روابط دوستانه داریم و میل داریم روابط دوستانه را همیشه حفظ بکنیم به شرط این که این روابط متقابل باشد و مخصوصا‌ً بنده به جناب آقاى دکتر سنجابى اطمینان مى‌دهم که دولت با کمال جدیت این موضوع را تعقیب خواهد کرد و اجازه نخواهد داد که در هیچ یک از نقاط مرزى مملکت عوامل خارجى یا راهزنان و سارقین بتوانند امنیت و آسایش افراد ایرانى را مختل کنند (صحیح است) مطلب دیگر این که نماینده محترم آقاى میر اشرافى در اینجا اشاره‌اى به نامه‌اى کردند که بنده دیروز هم گفتم اساساً بحث در این موضوع و تفوه کردن در این موضوع اساساً زاید است و اسباب تأسف است (صحیح است) براى این که همان طور که سفیر کبیر ایران جناب آقاى دکتر صالح در ضمن مصاحبه‌اى که با مطبوعات آمریکا کرده بودند اظهار داشتند و وزارت امور خارجه ایران نیاز تأیید کرد این اظهارات یک اظهارات و نوشتجات سفیهانه‌ای است (صحیح است) و یک کسى که اصلاً ایران امروز را نمى‌شناسد و به روحیه ایرانى آشنا نیست حق مداخله در این نوع امور را ندارد و همان طور که مقامات رسمى امریکا هم تأیید کردند این یک نفر از اهالى عادى آمریکا بود و بنابراین بحث کردن روى آن مخصوصاً همان طور که فرمودند صداى آمریکا هم در تأیید این مطلب گفته است که این شخص عادى است و به هیچ‌وجه نامه‌اش مورد توجه نیست بنابراین انتشار و گفتن این خبر بنده گمان نمی‌کنم به هیچ‌وجه در موقعیت و تمامیت و حفظ آبرو و حیثیت ایران خللى وارد بیاورد براى این که ملت ایران بارها و شاید قرن‌ها نشان داده است که در مواقعى که حق حاکمیت و استقلالش مورد تعرض قرار مى‌گیرد چه جوربه متعرض جواب می‌دهد.

ناظرزاده - یاوه گفته است‏.

پورسرتیپ - جناب آقاى وزیر خارجه نه تنها ایران امروز ایران دیروز هم همین طور بود.

3- بیانات آقاى معاون نخست‌وزیر دایر به حاضر بودن براى جواب سؤالات‏

نایب رئیس - آقاى دکتر ملک‌اسماعیلى

+++

دکتر ملک‌اسمعیلى (معاون نخست‌وزیر) - عرض کنم چند سؤالى بود یکى سؤال آقاى کهبد که امروز تشریف ندارند اصرارى داشتند که جوابش داده شود ولى متأسفانه امروز تشریف ندارند على اى حال براى جواب بنده حاضرم دیگر سؤالى بود که جناب آقاى دکتر بقایى فرمودند و در جوابش اصرار داشتندکه آن را هم بنده حاضرم جواب بدهم سؤالاتى هم جناب آقاى حائرى‌زاده فرموده بودند آن را هم بنده حاضرم جواب بدهم در صورت مجلس امر بفرمایید قید کنند که بنده براى جواب اینها حاضر هستم.‏

نایب رئیس - سؤالات روز سه‌شنبه مطرح خواهد شد.

4- طرح شور اول موافقت‌نامه حمل و نقل هوایى بازرگانى بین دولت شاهنشاهى ایران و دولت نروژ

نایب رئیس - گزارش کمیسیون امور خارجه مربوط به موافقت‌نامه حمل و نقل هوایى بین دولت ایران و دولت نروژ مطرح است گزارش کمیسیون‌هاى خارجه و راه قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

گزارش از کمیسیون امور خارجه به مجلس شوراى ملى - کمیسیون امور خارجه در جلسه بیست و دوم آبان ماه 1331 طبق ماده (41) آیین‌نامه داخلى مجلس شوراى ملى به لایحه شماره 2245 و 40226 9- 9- 1329 دولت مربوط به موافقت‌نامه سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت شاهنشاهى ایران و نروژ با حضور آقاى وزیر امور خارجه رسیدگى و نسبت به موافقت‌نامه از لحاظ سیاسى موافقت نمود و اینک گزارش آن را براى شور اول تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید.

مخبر کمیسیون امور خارجه - اصغر پارسا

گزارش از کمیسیون راه به مجلس شوراى ملى.

کمیسیون راه در جلسه شنبه اول آذر ماه 1331 با حضور آقاى وزیر راه لایحه دولت مربوط به موافقت‌نامه سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت شاهنشاهى ایران و نروژ را با توجه به گزارش شماره 3 مورخ اول آذر ماه 1331 کمیسیون خارجه مورد مطالعه قرار داده و نسبت به آن موافقت نموده اینک گزارش آن را جهت شور اول به مجلس شوراى ملى تقدیم می‌دارد. مخبر کمیسیون راه - معتمددماوندى‏

نایب رئیس - آقاى مهندس رضوى‏

مهندس رضوى - مخالفت بنده نسبت به موافقت‌نامه بین دولت شاهنشاهى ایران و دولت نروژ در خصوص سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى و بازرگانى بین دو کشور براى تذکر چند مطلب بود که پیش آمده و بنده را هم به وظیفه نمایندگى مجلس و هم به نام یک فرد ایرانى ملزم به جلب توجه نمایندگان محترم نموده است آقایان محترم مى‌دانند که در امور خارجى این مملکت همه ما شاهد بوده‌ایم که ملت ایران عقاید واحدى را دارد و همه می‌خواهند که تمامیت ارضى مملکت محفوظ و قومیت ایرانى محترم باشد در جریان حوادث اخیر هم دیده شده است که به استثناى چند نفر پاد و وخائن بقیه مردم مملکت در حفظ منافع ما در مقابل بیگانگان هم صدا و هم قدم بوده‌اند (صحیح است) در ادوار گذشته مجلس شوراى ملى و به خصوص در ادوار اخیر هم چندین نفر از نمایندگان به خصوص در اسیتفاى حقوق از دست رفته ملت ایران هر موقع که فرصت یافته‌اند تذکراتى داده‌اند و مجموعه آن تذکرات به صورت یک نهضت ملى درآمده است و هیچ وقت بنده میل ندارم و حقیقتاً احتراز می‌کنم از این که راجع به خودم مطلبى را اظهار کنم و وظیفه خودم می‌دانم که نسبت به چندین نفر از نمایندگان مجلس شوراى ملى که اغلب آنها هم فعلاً در این مجلس نیستند و در ادوار گذشته مجلس به خصوص پس از حوادث شهریور تا این تاریخ در مجلس شوراى ملى نسبت به حقوق از دست رفته ملت ایران در مقابل بیگانگان تذکرات مفیدى دادند در اینجا یادآورى مقام ملى آنها را با احترام قلبى تکرار کنم و همین قدر اضافه می‌کنم که بنده هم خوشه‌چین خرمن همان جماعت بوده‌ام در تاریخى که هیچ وقت راجع به مطالب خارجى صدایى به شدت بلند نمى‌شد و منحصر به همان تذکرات بود این جانب در جلسه سه‌شنبه دوم آذر ماه 1327 مجلس شوراى ملى مطالبى شروع کردم که چندین جلسه مجلس را بعداً اشغال کرد بنده فقط در اینجا به چند نکته از این مطالب اشاره می‌کنم مطالبى را که در آن موقع طرح کردم قسمت عمده مربوط به استیفاى حقوق ما بود و اول موضوعى که بنده مطرح ساختم مربوط به شیلات و قرارداد شیلات بود در اینجا ارقام و اعدادى بنده داده‌ام و عمل شرکت شیلات را کاملاً توضیح داده‌ام و رفتار مأمورین دولت ایران را که در حفظ و مطالبه حقوق ما سهل‌انگارى کرده بودند مورد انتقاد قرار دادم و بالاخره پس از جلب توجه مجلس شوراى ملى این طور اظهار‌نظر کردم به هر حال جدا از دولت خواستارم در این موضوع اقدام بکند و به عنوان این که چند سال بیشتر از این قرار داد باقى نمانده اکتفا نکند و حقوق حقه ملت ایران را با قدرت قانونى که در دست دارند مسترد کنند البته بعد از موضوع شیلات بنده موضوع طلاهایى که دولت ایران در شوروى داشته است و هنوز هم دارد متذکر شدم و نسبت به این موضوع اطلاعاتى به مجلس شوراى ملى دادم و تقاضاى تعقیب و اقدام از دولت وقت کردم باز بنده نسبت به چند نقطه سر حدى مورد اختلاف با دولت شوروى تذکراتى دادم و توقعاتى که در انجام قرارداد‌هاى موجود بوده است در آن موقع به عرض ملت ایران رسانیدم و تصور می‌کنم از تذکراتى که دادم نتیجه عملى هم در یک قسمت حاصل شد و یک قسمت دیگر هم هنوز مورد اختلاف بین وزارت خارجه ایران و دولت شوروى باقى است (میر اشرافى - آقاى مهندس رضوى اینجا راجع به قرارداد است؟) بلى بعد از این که این مطالب را راجع به قرارداد شیلات و طلاهاى ایران در شوروى و اختلافات سر حدى ایران و شوروى بیان کردم و همچنین به تفصیل مطالبات حقه دولت ایران و ملت ایران رسانیدم البته پادوى خارجى در کشور ما هست در همه کشورها هم هست متأسفانه در همین مجلس چند نفر از خائنین مملکت راه یافته‌اند (زنگ نایب رئیس) این اشخاص از نهضت ملى ایران ... (حائرى‌زاده - خواهش می‌کنم معرفى بفرمایید) خود جنابعالى هم مى‌شناسید این اشخاص از نهضت ملى ایران بسیار متأسف هستند از پیشرفت امور مملکت ناراحت هستند از این که ارکان کشور از دست آنها در آمده است و به دست اشخاص باتقوى و صحیحى افتاده است متأسف هستند و نمى‌توانند احساسات خودشان را بپوشانند مدتى سکوت می‌کنند کم کم شروع به تحریک و اغواى مردم و فریب دادن ملت مى‌نمایند این اشخاص همیشه پى یک مطالبى مى‌گردند که گمراه کننده باشد اگر دیدند یک فردى با شرافت وظیفه خودش را انجام می‌دهد به هر صورتى هست می‌خواهند بر سر آن فرد بتازند و در واقع به دست خودشان آنچه را که خارجی‌ها مى‌خواهند انجام بدهند یعنى مردمان وطن‌پرست و خدمتگزار را دلسرد بکنند در این مجلس ما می‌دانیم که یک مذاکراتى راجع به یادداشت اخیر دولت شوروى پیش آمد اول در کمیسیون خارجه مجلس و بعد در یک جلسه سرى خیلى اولاً باعث تعجب است که مطالبى که در جلسه سرى مطرح است و طبق قانون اساساً قابل افشا نیست جریده‌اى یا روزنامه‌اى به خودش اجازه می‌دهد به نام پرده از روى مذاکره جلسه سرى برداشتن یک مقدار از الفاظ را دنبال هم بگذارد و به نظر مردم برساند ولى خوب جراید یک ترتیب مخصوصى دارند شاید وظایف تبلیغاتى و فروش که در کار مجله خودشان دارند ایجاب می‌کند که هرگاه چیزى هم صحیح نباشد همین که جلب نظر را بکند آن را به یک صورتى در نوشتجات خودشان بگنجانند اما آن وکیل مجلسى که مى‌تواند از جلسه سرى کمیسیون یا جلسه سرى مجلس مطالبى به خارج بگوید بنده می‌خواهم بگویم یک چنین وکیلى جز همان خائنین است که در مجلس هستند و بنابراین بنده باید فکر بکنم اشخاصى که چنین اقداماتى را می‌کنند بهتر است در رویه خودشان تجدید نظر بکنند اما کاش این وکلاى خائن که مطالبى را به خارج می‌دهند لااقل منافع مملکت را در یک حدودى که‏ دیگر حداقل ایرانیت است محفوظ بکنند تعجب این است که در این جا ضمن تشریح جلسه کمیسیون خارجه مجلس چنین مى‌نویسد (شمس قنات‌آبادى - جناب آقاى مهندس رضوى ممکن است بفرمایید اسم این روزنامه چیست؟) (شاپورى - تهران مصور) این روزنامه به نام تهران مصور است می‌نویسد بنابراین کمیسیون خارجه مجلس به اتفاق آرا اعلام داشت که دولت ایران حق دادن امتیاز به شوروى را ندارد و مهندس رضوى پیشنهاد نمود که دولت حق نظارتى به وسیله متخصصین ماهى شوروى در شیلات به شوری‌ها بدهد تا زیر نظر متخصصین شوروى ماهى بحر خزر صید شود و طبق قراردادهاى جداگانه به خود آنها به فروش برسد درست توجه بفرمایید بنده پیشنهاد کردم که ما باید حق نظارت بدهیم؟ باز هم بعد از چند جمله مى‌نویسد رضوى گفت صلاح نیست پیشنهاد من رد شود زیرا دولت شوروى اعتراض خواهد کرد در حالى که صدها نفر مستشار نظامى و اقتصادى امریکایى در ایران وجود دارد چرا نبایستى از متخصصین شوروى در ایران استفاده شود (حائرى‌زاده - چرندى که یک روزنامه‌اى نوشته پشت تریبون خواندنش هم مصلحت نیست جناب آقاى مهندس) (ناظرزاده - آقاى مهندس رضوى از خودشان دفاع می‌کنند) حالا بنده نمی‌خواهم اسم نماینده‌اى را که بعداً قهرمان وطن‌پرستى شده ببرم ولى بنده حقیقتاً از آقایان مى‌پرسم بنده احمد رضوى کسى که چندین جلسه پارلمانى را براى حفظ منافع ایران مصروف کرده کسى که از دست عمال بیگانه در ایران سیلى خورده ... (ناصر ذوالفقارى - اگر در وطن‌پرستى وطن‌پرست بعدى شک دارید بفرمایید) کسى که براى حفظ مملکت و تمامیت و استقلال مملکت و خارج کردن کشور از دست دستگاه فساد مبارزه کرده کسى که براى قومیت ایرانى و حفظ تمامیت ایران حدود شرطى قائل نیست کسى که بیگانه را اعم از شمال و جنوب و مشرق و مغرب یکسان نگاه می‌کند و مکرر این مطلب را اعلام کرده حالا بنده مى‌آیم و پیشنهاد مى‌کنم که بیایید به دولت شوروى نظارت بدهید که در امور شیلات نظارت بکند؟ آن قسمت از مطالبى که بنده در کمیسیون خارجه گفته‌ام اگر روزى فاش شود در آن صورت روشن خواهد شد که بنده درست مثل تمام اعضاى کمیسیون خارجه مجلس شوراى ملى عقیده داشتم که قراردادى که ما با یک دولت خارجى داریم و مدت آن خاتمه یافته است ابداً نه تمدید آن مورد دارد

+++

و نه هیچ گونه مذاکره‌اى راجع به این تمدید (صحیح است) و همچنین هیچ گونه نظارتى یا حقى براى آن دولت در این جریان از طرف هیچ یک از نمایندگان مجلس در آن کمیسیون شناخته نشد و حالا بنده تعجب می‌کنم که در یک روزنامه‌اى این مطالب به این صراحت به این ترتیب نشر پیدا بکند و مضحک‌تر این است که می‌شنوم که پاره‌اى از آقایان نمایندگان محترم تعجب کرده بودند که چرا بنده از روز جمعه تاکنون در این موضوع مطلبى را اظهار نکردم اولاً بنده فقط شب چهارشنبه که در کمیسیون خارجه بودم به وسیله همکار محترم آقاى پارسا از مطالبى که در این روزنامه منتشر شده بود مطلع شدم و بعد هم دیروز فکر کردم دیدم بهتر است در جلسه علنى مجلس این مطالب را به عرض مجلس شوراى ملى و به عرض ملت ایران برسانم و استفاده بکنم از این فرصت قانونى براى این که مردم را متوجه فریب‌ها و اغواهایى که یک افرادى در نظر دارند در جریان مبارزات سنگین مملکت ایران پیش بیاورند بسازم زیر آقایان مملکت ما وضع مخصوصى دارد و حوادث دنیا هم با سرعت عجیبى در جلو ما هستند و احتمال جنگ جهانى هم در دنیا مى‌رود و در چنین موقعى که ما به تمام قواى خودمان احتیاج داریم و در چنین موقعى که ما باید با کمال بی‌طرفى فقط در حفظ حقوق خود بکوشیم و نسبت به خارجی‌ها على‌السویه رفتار بکنیم و هیچ گونه ترجیحى براى یک طرف نسبت به طرف دیگر قائل نشویم نوشتن این گونه مطالب مسلماً خدمت به مملکت نیست (صحیح است) و عرض کردم دو سه نفر خائنى که در این مجلس هستند و دست به تحریکات زده‌اند باید در رویه خود تجدید نظر بکنند و سکوت اختیار بکنند و مسلم بدانند که ما کارمان به آنجا خواهد رسید که روزى مطالب دیگرى را از این کرسى با ملت ایران در میان مى‌گذاریم بنده با استفاده از مخالفتى که در این لایحه کردم این مطالب را به عرض رساندم و البته با اصل قرارداد با دولت نروژ مخالفتى ندارم غیر از این که در موضوع هواپیمایى توجه مخصوص دولت را براى دستگاه‌هاى هوایى داخلى همان طور که قبلاً عرض کردم باز جلب می‌کنم‏.

نایب رئیس - آقاى پارسا

پارسا (مخبر کمیسیون خارجه) - جناب آقاى مهندس رضوى که به عنوان مخالف می‌خواستند صحبت بفرمایند چون مطالبى که مربوط به این قرارداد نبود بیان فرمودند و گمان نمی‌کنم که کسى هم مخالف نباشد مخصوصاً این قرارداد که دو سال و نیم است منعقد شده بین دولت ایران و دولت نروژ و در این مدت معطل مانده چون براى تسهیل ارتباطات هوایى است و گمان نمى‌کنم کسى مخالف باشد تقاضا می‌کنم که براى شور اول رأى گرفته شود و برود به کمیسیون خارجه براى شور دوم‏.

نایب رئیس - چون در موادش هم اعتراضى نیست براى شور دوم به کمیسیون ارجاع مى‌شود.

5- طرح شور اول عهدنامه مودت بین دولتین ایران و ایتالیا

نایب رئیس - عهدنامه مودت بین دولتین ایران و ایتالیا مطرح است گزارش کمیسیون امور خارجه قرائت مى‌شود.

(به شرح ذیل آقاى ناظرزاده قرائت کردند)

گزارش از کمیسیون امور خارجه به مجلس شوراى ملى.

کمیسیون امور خارجه در جلسه 32 آبان ماه 1331 طبق ماده (41) آیین‌نامه داخلى مجلس شوراى ملى لایحه شماره 2248 و 40222- 9/9/1329 دولت راجع به عهدنامه مودت بین ایران و ایتالیا را با حضور آقاى وزیر امور خارجه مطرح و عیناً تصویب و اینک گزارش آن را براى شور اول تقدیم مجلس شوراى ملى مى‌نماید. مخبر کمیسیون امور خارجه پارسا

نایب رئیس - آقاى دکتر فاخر اجازه خواسته‌اید؟

دکتر فاخر - بنده دیگر عرضى ندارم‏.

پارسا - بنده توضیحى دارم‏.

نایب رئیس - اجازه بفرمایید اگر مخالفى باشد بفرمایید. آقاى وزیر امور خارجه‏

وزیر امور خارجه - بنده خواستم از فرصت استفاده کنم چون دیدم احساسات آقایان محترم نسبت به این لایحه طوری است که همه عقیده دارید که به این لایحه زودتر رأى داده شود در این موقع تشکرات دولت ایران و همچنین ملت ایران را از احساسات بسیار صمیمانه‌اى که ملت و دولت ایتالیا در جریان مبارزات اخیر ملت ایران ابراز داشته‌اند به عرض مى‌رسانم (صحیح است) و مخصوصاً اطمینان دارم که با تصویب این لایحه سبب خواهد شد که روابط دوستانه و بازرگانى و فرهنگى ایران که طى سالیان دراز با دولت ایتالیا برقرار بوده است روز به روز مستحکم‌تر خواهد شد و توسعه بیشتر خواهد یافت (صحیح است) و یقین دارم که در جریانات آینده نیز ملت و دولت ایتالیا مبارزات و نهضت ملى ایران را کاملاً تأیید خواهند کرد (صحیح است)

نایب رئیس - در کلیات که مخالفى نبود و در هیچیک از مواد هم اعتراض نرسیده براى شور دوم به کمیسیون ارجاع مى‌شود.

6- طرح شور اول موافقت‌نامه حمل و نقل هوایى بازرگانى بین دولت شاهنشاهى ایران و دولت سوئد

نایب رئیس - موافقت‌نامه سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى بین دولت ایران و دولت سوئد مطرح است گزارش‌هاى کمیسیون امور خارجه و راه قرائت مى‌شود.

(به شرح ذیل آقاى ناظرزاده قرائت کردند)

گزارش از کمیسیون خارجه به مجلس شوراى ملى. کمیسیون امور خارجه در جلسه بیست و دوم آبان ماه 1331 طبق ماده (41) آیین‌نامه داخلى مجلس شوراى ملى به لایحه شماره 599- 11238 - 2/3/1329 دولت مربوط به موافقت‌نامه سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت شاهنشاهى ایران و سوئد با حضور آقاى وزیر امور خارجه رسیدگى و نسبت به موافقت‌نامه از لحاظ سیاسى موافقت نمود اینک گزارش آن را براى شور اول تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید.

مخبر کمیسیون امور خارجه. اصغر پارسا

گزارش از کمیسیون راه به مجلس شوراى ملى. کمیسیون راه در جلسه شنبه اول آذر ماه 1331 با حضور آقاى وزیر راه لایحه دولت مربوط به موافقت‌نامه سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى بین دولت شاهنشاهى ایران و سوئد را با توجه به گزارش شماره 2 مورخ اول آذر ماه 1331 کمیسیون خارجه مورد مطالعه قرار داده و نسبت به آن موافقت نموده اینک گزارش آن را جهت شور اول به مجلس شوراى ملى تقدیم مى‌نماید.

مخبر کمیسیون راه - معتمددماوندى‏

نایب رئیس - نسبت به کلیات این موافقت‌نامه مخالفى نام‌نویسى نکرده و در هیچ یک از مواد موافقت‌نامه هم مخالفتى نشده براى شور دوم به کمیسیون ارجاع مى‌شود.

7- طرح شور اول موافقت‌نامه حمل و نقل هوایى بازرگانى بین دولت شاهنشاهى ایران و دولت هلند

نایب رئیس - موافقت‌نامه مربوط به سرویس حمل و نقل هوایى بازرگانى بین دولت شاهنشاهى و دولت هلند مطرح است و گزارش رسیده قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر آقاى ناظرزاده قرائت کردند)

گزارش از کمیسیون امور خارجه به مجلس شوراى ملى کمیسیون امور خارجه در جلسه بیست و دوم آبان ماه 1331 طبق ماده (41) آیین‌نامه داخلى مجلس شوراى ملى به لایحه شماره 597- 11240 - 2/3/1329 دولت راجع به موافقت‌نامه سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت شاهنشاهى ایران و هلند با حضور آقاى وزیر امور خارجه رسیدگى و نسبت به موافقت‌نامه از لحاظ سیاسى موافقت نمود و اینک گزارش آن را براى شور اول تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید.

مخبر کمیسیون امور خارجه - اصغر پارسا

گزارش از کمیسیون راه به مجلس شوراى ملى - کمیسیون راه در جلسه شنبه اول آذر ماه 1331 با حضور آقاى وزیر راه لایحه دولت مربوط به موافقت‌نامه سرویس‌هاى حمل و نقل هوایى بازرگانى منعقده بین دولت شاهنشاهى ایران و هلند را با توجه به گزارش شماره 4 کمیسیون خارجه مورد مطالعه قرار داده و نسبت به آن موافقت نمود اینک گزارش آن را جهت شور اول به مجلس شوراى ملى تقدیم می‌‌دارد.

مخبر کمیسیون راه - معتمددماوندى‏

نایب رئیس - آقاى ناصر ذوالفقارى‏

ناصر ذوالفقارى - بنده با عرض معذرت از این که می‌خواهم راجع به موضوع دیگرى در این مورد صحبت کنم چون تقریباً یک سنتى شده و جناب آقاى نایب رئیس استفاده کرده‌اند بنده هم اجازه مى‌خواهم دو سه کلمه خارج از موضوع عرض کنم. البته آقاى مهندس رضوى حق داشتند فرمایشاتى اینجا فرمودند و روزنامه‌اى آوردند و خواندند که آن امر به ما مربوط نمی‌شود روزنامه دلش خواسته یک چیزى نوشته یا ننوشته و کى اطلاع داده یا نداده آن هم موضوع دیگرى است ولى متأسفانه یک تذکرى بعداً فرمودند و فرمودند وطن‌پرست بعدى چه گفت نمى‌خواهم بگویم چون بعد اسم بنده را برده بودند بنده خواستم به آقاى مهندس رضوى عرض کرده باشم که آن بعدى مسلماً وطن‌پرست است اگر از جنابعالى وطن‌پرست‌تر نباشد مسلماً از جنابعالى بیشتر به وطنش علاقه دارد و اما اگر یک روزى قرار باشد خائنین این مملکت در این مجلس معرفى بشوند من و امثال من هم بهتر می‌توانیم خائنین به مملکت خائنین به کشور را با مدرک در اینجا معرفى بکنیم (میر اشرافى - آن خائنینى را که به سلامتى پیشه‌ورى نوشیدند بگویید) من خیلى متأسفم از دوست محترم و عزیز من جناب آقاى مهندس رضوى که من ارادت بسیارى به ایشان دارم و خودشان هم وارد هستند آن کلمه بعدى آن وطن‌پرست بعدى را با یک حالت خیلى چه عرض کنم چطورى فرمودند (مهندس غروى - آن جورى چطور است؟) چه عرض کنم خودشان بهتر می‌دانند و من توقعى از ایشان نداشتم خداى نکرده اگر ایشان در وطن‌پرستى من شک و تردیدى دارند خوب است ایشان که فوق‌العاده شجاع هستند تشریف بیاورند اینجا و بگویند که ذوالفقارى وطن‌پرست نیست و خائن است و خیانت می‌کند تا بنده عرایضى که دارم عرض کنم راجع به لایحه هم بنده مثل ایشان چون مخالفتى ندارم مخالفتم را پس گرفتم و عرضى

+++

هم ندارم.

مهندس غروى - پس لایحه مبادله الفاظ معلوم مى‌شود مطرح است.‏

نایب رئیس - در کلیات چون مخالفى نام‌نویسى نکرده ... (حائرى‌زاده - بنده عرضى داشتم) اگر راجع به همین موضوع است بفرمایید ولى این بیاناتى که امروز شده مربوط به این لوایح نبوده است‏.

حائرى‌زاده - نه یک مسائل کلى است در قانون اساسى نمایندگان را مکلف ساخته که مسائل‌شان باید علنى باشد مسائلى که بحث و انتقاد می‌کنند باید همه مردم متوجه بشوند و پس از این که قانون خوب حلاجى شد و همه مردم در اطرافش مطالعاتى کردند در شور دوم از مجلس بگذرد که موافق مصلحت مملکت باشد ولى استثنائاً در قانون اساسى فصلى داریم که مجلس و کمیسیون محرمانه‌اى را در آنجا پیش‌بینى کرده است و منظور نظر قانونگذار در مسائل مربوط به سیاست خارجى بوده است و قهراً مربوط به مسائل داخلى فقط نیست و نخواستند مذاکراتى اظهار عقیده‌اى که از طرف اشخاص مى‌شود این در روزنامه‌ها و سربازارها گفته شود و تولید یک کدورت‌هاى بین‌المللى بکند کمیسیون خارجه این چند وقتى که بنده افتخار عضویت کمیسیون خارجه را دارم خوشبختانه مسائلى که در انجا مطرح بوده هیچ وقت در جراید منتشر نشده (صحیح است) حتى مخبرین جراید که همه از دوستان و رفقاى من هستند با من صحبت مى کردند گفتم راجع به این موضوع اگر من هم حاضر باشم بگویم شما حاضر نشوید که بشنوید مسائل خارجى نباید در بازار سرش بحث شود اگر صحبتى لازم بود سخنگوى دولت خودش صحبت می‌کند و اگر لازم شد از طرف کمیسیون مطلبى ابراز شود ممکن است مخبرین جراید را بخواهیم و خودمان با آنها صحبت کنیم نمی‌دانم چه شده است که در یک روزنامه فرهنگى یک خبرى که مطابق با واقع هم نبود (صحیح است) حالا چه حدس و تخمین بوده من نفهمیدم (ناصر ذوالفقارى - صحیح است) از کمیسیون محرمانه که به موجب تقاضاى دولت تشکیل شده در آنجا نوشته بود یک قسمت‌هاى مهمش با حقیقت وفق نمی‌داد البته کلیاتى بود که صحبت راجع به چه موضوع بوده ولى در اطرافش کى چه گفته هیچ تطبیق با موضوع نمی‌کرد و روى همین نظر هم من به رئیس دفتر کمیسیون‌ها گفتم یک شرحى بنویسد و به ارباب جراید اطلاع بدهد که آن مطالب قابل تصدیق نیست حالا نمى‌دانم نوشته شده یا نشده ... (ناظرزاده - نوشته شده و خیلى هم کار صحیح بود) و یک جمله را بنده باید تذکر بدهم چون در بیانات دو نماینده محترم جناب آقاى مهندس رضوى و جناب آقاى ناصر ذوالفقارى کلمه خیانت گفته شد زود نمى‌شود یک نماینده‌اى پشت تریبون نسبت خیانتى به کسى بدهد (صحیح است) اختلاف سلیقه خیلى است (صحیح است) ولى خیانت را باید محکمه معلوم بکند (صحیح است) و کم کم دارد اثر الفاظ هم که در دنیا یک اثرى دارد در مملکت ما از بس در غیر موردش استعمال می‌شود از بین می‌رود و من استدعا دارم در آینده این قبیل مطالب تکرار نشود و در مورد قرارداد هوایى در کمیسیون هم موافق بودم و مخالفتى ندارم‏.

نایب رئیس - در کلیات مخالفى نبود در مواد هم اعتراضى نرسیده براى شور دوم به کمیسیون ارجاع مى‌شود.

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

نایب رئیس - با اجازه آقایان جلسه را ختم می‌کنیم جلسه آینده روز سه‌شنبه 28 بهمن ساعت نه و ربع دستور سؤالات‏

 (جلسه نیم ساعت قبل از ظهر ختم شد)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى - محمد ذوالفقارى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294808!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)