کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هفدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏17
[1396/05/29]

جلسه: 68 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه شانزدهم بهمن ماه 1331  

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور - آقایان: دکتر فقیهی‌شیرازی - انگجی - دکتر فاخر - اخگر

3- طرح و تصویب دو فوریت طرح پیشنهادی راجع به اجرای منع استعمال مشروبات الکلی

4- اعلام تصویب صورت مجلس جلسات 12 و 14 بهمن 1331

5- طرح و تصویب یک فوریت طرح پیشنهادی راجع به اعاده اختیارات دیوان محاسبات

6- بقیه مذاکره و تصویب لایحه تأسیس شرکت اتوبوسرانی عمومی

7- تعیین موقع جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏17 

 

 

جلسه: 68

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه شانزدهم بهمن ماه 1331

 

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور - آقایان: دکتر فقیهی‌شیرازی - انگجی - دکتر فاخر - اخگر

3- طرح و تصویب دو فوریت طرح پیشنهادی راجع به اجرای منع استعمال مشروبات الکلی

4- اعلام تصویب صورت مجلس جلسات 12 و 14 بهمن 1331

5- طرح و تصویب یک فوریت طرح پیشنهادی راجع به اعاده اختیارات دیوان محاسبات

6- بقیه مذاکره و تصویب لایحه تأسیس شرکت اتوبوسرانی عمومی

7- تعیین موقع جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت و پانزده دقیقه قبل از ظهر به ریاست آقاى ذوالفقارى (نایب رئیس) تشکیل گردید.

 1- طرح صورت مجلس

نایب رئیس - جلسه رسمى است صورت غایبین جلسه روز سه‌شنبه قرائت مى‌شود.

 (به شرح ذیل قرائت شد)

غایبین با‌اجازه - آقایان: مشار - احمد فرامرزى - صفایى - حاج سید جوادى - قنات‌آبادى - عامرى - اورنگ - دکتر فلسفى - تولیت‏.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: دکتر امامى - عبدالرحمن فرامرزى - راشد - دکتر ملکى - محمدحسین قشقایى‏.

دیرآمدگان با اجازه و زودرفتگان - آقایان: اخگر 30 دقیقه - مهندس حسیبى 30 دقیقه - شهیدى یک ساعت - رفیع یک ساعت - افشارصادقى یک ساعت - امیر‌افشار یک ساعت - بهادرى یک ساعت - دکتر بقایى یک ساعت و پانزده دقیقه - نجفى یک ساعت و سى دقیقه.

دیرآمدگان بى‌اجازه و زودرفتگان - آقایان: منصف 30 دقیقه - شهاب خسروانى یک ساعت و پانزده دقیقه‏.

نایب رئیس - نسبت به صورت جلسه اعتراضى هست؟ آقاى نریمان بفرمایید.

نریمان - اجازه بفرمایید اشتباهات چاپى که در متن بیانات بنده شده است اصلاح کنم به تندنویسى بدهم.

نایب رئیس - بسیار خوب آقاى اقبال بفرمایید.

اقبال - یک تلگراف است از کرمانشاه و طومارى است از تهران که تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

نایب رئیس - آقاى دکتر فقیهى‌شیرازى بفرمایید.

دکتر فقیهى‌شیرازى - چند تا تلگراف است از لنگرود - قم - کاشان و همچنین نامه‌اى از طرف آیت‌الله حاج میرزا خلیل کمره‌اى ساکن تهران و نامه‌اى از طرف آیت‌الله روحانى و نیز تلگرافى از حوزه علمیه قم مبنى بر پشتیبانى و تأیید از لایحه دو فوریتى منع مسکرات رسیده است که تقدیم مقام ریاست می‌کنم و همچنین طومارى از طرف اهالى دروازه شمیران و خیابان ایران (میر اشرافى - راجع به چه موضوع؟) راجع به تأیید طرح دو فوریتى آقایان مبنى بر منع نوشابه‌هاى الکلى‏

نایب رئیس - اعتراض دیگرى نیست؟ آقاى میر اشرافى بفرمایید.

میر اشرافى - اولاً امروز این صورت مذاکرات را دیر توزیع کردند و بنده نتوانستم به طور کافى مطالعه کنم. چند غلط دارد که تصحیح می‌کنم و اجازه بفرمایید تقدیم کنم. ضمناً اظهاراتى که بنده در جلسه گذشته اینجا کردم رادیو تهران تمامش را حذف کرده. بنابراین دستور بفرمایید یا نطق نمایندگان در رادیو قرائت نشود و یا اگر قرائت مى‌شود تمام آن درست قرائت بشود گر چه بعضى ازروزنامه‌ها که تازگى جیره‌خور دولت شده‌اند یاد گرفته‌اند که اظهارات نمایندگان را تحریف کنند مثلاً بنده در مورد شیلات عرضى که کردم نسبت به آقاى مورخ‌الدوله سپهر بود براى این که ایشان مدیرعامل آنجا بود خود آقاى مورخ‌الدوله سپهر از جیره‌خواران روس است و بودن ایشان در شیلات به نظر بنده صلاح نیست.

نایب رئیس - آقاى خسرو قشقایى بفرمایید.

خسرو قشقایى - اجازه بفرمایید تلگرافات و کاغذهاى زیادى که از فارس رسیده است و از طرز خدمت آقاى وارسته استاندار سابق فارس اظهار تشکر کرده بودند تقدیم بکنم.

پورسرتیپ - مرد شریفى است‏.

نایب رئیس - دیگر اعتراضى نسبت به صورت مجلس هست؟ آقاى مکى بفرمایید.

مکى - یک کاغذى است راجع به منع مسکرات که به وسیله عده‌اى از آقایان رسیده تقدیم مقام ریاست می‌کنم.‏

نایب رئیس - آقاى وکیل‌‌پور

وکیل‌پور - طومارى است از طرف کارمندان ادارات دولتى راجع به سازمان وزارتخانه‌ها که تقدیم مقام ریاست می‌کنم راجع به حقوق بازنشستگى هم پیشنهادى داده‌اند که باید مورد توجه مجلس قرار بگیرد.

نایب رئیس - دیگر اعتراضى نسبت به صورت مجلس نیست؟ (اظهارى نشد) چون اکثریت نیست تصویب آن به بعد موکول مى‌شود.

2- بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر فقیهى‌شیرازى - انگجى - دکتر فاخر - اخگر

نایب رئیس - یک عده از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند.

+++

آقاى دکتر فقیهى‌شیرازى بفرمایید.

(در این موقع عده‌اى از آقایان از جلسه خارج می‌شدند)

خسرو قشقایى - آقاى رئیس همه آقایان بیرون رفتند.

نایب رئیس - آقایان مواظب تابلو هم باشند.

دکتر فقیهى‌شیرازى - فرهنگ اساس قومیت و ملیت راتشکیل می‌دهد و دین و مذهب پایه‌هاى آن را محکم و استوار مى‌سازد دیروز جشن دانشگاه بود و فرهنگیان به خوشحالى آن که تعدادى از گل‌هاى بوستان فرهنگ شگفته شده و بشر رسیده جشن گرفتند چنانچه گزارش دانشگاه حاکى از این بود که در سال تحصیلى گذشته چند نفر پزشک - چند لیسانسیه حقوق چقدر مهندس و لیسانسیه در علوم به جامعه تحویل داده بدیهى است هر قدر بر تعداد جوانان فاضل تحصیل کرده کشور اضافه شود به همان اندازه به آبرو و ارزش واقعى مردم کشور افزوده مى‌شود و بر میزان امید و آرزوى میهن‌دوستان مى‌افزاید زیرا فرهنگ هر کشور اساس قومیت و ملیت مردم آن کشور را تشکیل می‌دهد و محال است که بیگانگان حتى به انواع و اقسام مختلفه بتوانند بر مردم کشورى که جوانانش با فرهنگ واقعى و عملى سر کار دارند مسلط شوند کما این که یک سلسله مبارزات تاریخ ایرانیان قدیم با دول مقتدر و ذى‌نفوذ مؤید این معنى است ولى اگر همین علم و دانش به دست کسانى افتد که نسبت به معتقدات دینى و مذهبى بى‌عقیده و یا لاابالى و سست عنصر باشند از نظر عوامل اجتماعى اقتصادى و اخلاقى به قسمى گرفتار مخمصه و ابتلائات گوناگون می‌شوند که باید گفت هر که این هر دو ندارد عدمش به زوجود چنانچه بزرگترین فیلسوف شرق و مفخر ایران سعدى شیرازى فرماید تیغ دادن در کف زنگى مست به که افتد علم را نادان به دست. این همه مناقشات و مشاجرات و احیاناً نگرانى‌هایى که مى‌شنویم گاه بیگاه در آموزشگاه‌هاى کشور روى می‌دهد و غالباً غیرمنتظره است به قسمى که حتى نوباوگان ما را از نظر مسلک و عقیده منحرف می‌کند نیست مگر آن که در سال‌هاى اخیر فقط به تدریس تئوری‌ها اکتفا کردیم و آنچه درباره آموزش فکر کردیم مادیات بوده است و بس در صورتی که اگر به همان میزان به تدریس دروس دینى و معنوى و اخلاقى همت مى‌گماردیم امروز آن قدر گرفتار مصیبت‌هاى گوناگون نبودیم پس سر منشاء همه بدبختى‌ها بى‌اعتنایى به این و سرآمد همه مصیبت‌ها متداول شدن این مایع فساد و نوشابه‌هاى الکلى است که به راستى‌ام الفساد است آقایان نمایندگان محترم امروز کار به جایى رسیده که در اثر تبلیغات سو و تلقینات بى‌مورد دانشجویان کشور که چشم و چراغ آینده مملکت مى‌باشند در دانشگاه که مرکز علم و دانش و مخزون ثروت حقیقى این سرزمین است دانشجویان به جان هم مى‌افتند و مادر و پدر بینوا نمى‌دانند که آیا طفل‌شان سالم به خانه برمى‌گردد یا خیر این همه بدبختى براى آن است که پشت پا به معنویات زدیم و خدا و قرآن را فراموش کردیم در کشورى که سر هر کوى و برزن میخانه و کاباره عرض اندام می‌کند در مملکتى که با وصف تحریم قطعى مذهبى یک قلم از عایدات خزانه کشور را مالیات و رسومات درست می‌کند در سرزمینى که مردم از شدت غم و اندوه به میخانه پناه مى‌برند سزاوار نیست این چنین سهم مهلک آزاد گذارده شود چند شب قبل به بالین طفل بیمارى دعوت شدم 12 ساله بود تریاک خورده بود معلوم شد پدرش جوراب‌باف مزدور است که به علت اعتیاد به مشروب توانایى نان آوردن به خانه ندارد و حتى نیمه شب مست و لایعقل دست خالى به خانه مى‌‌آید یگانه فرزند خود را مورد ضرب و شتم قرار مى‌دهد بیچاره طفل مستأصل شده بود قصد انتحار داشت آقایان نمایندگان محترم بی‌عدالتى‌ها فقر و مسکنت سستى ایمان و عقیده رواج بازار نوشابه‌خوارى نسل آینده ما را به خطر انداخته شما را به خدا بیایید هر چه زودتر بساط نوشابه‌خوارى را در این کشور موقوف کنید و طرحى را که چند جلسه قبل با قید 2 فوریت تقدیم داشته‌ام تصویب فرمایید و بنا به احترام سوگند وفادارى به این و قرآن که در بدو ورود به مجلس یادفرموده‌اید هر چه زودتر این خدمت اجتماعى و دینى را از خود به یادگار بگذارید قطعاً جناب آقاى نخست‌وزیر نیز راضى نخواهند شد که با مسموم شدن مردم چند دینار بیشتر عاید خزانه کشور شود. خدا یار و مددکار شما باشد اکنون بقیه وقتم را به حجت الاسلام جناب آقاى انگجى تقدیم می‌دارم (احسنت)

پورسرتیپ - خدا از شما راضى باشد.

نایب رئیس - آقاى انگجى بفرمایید.

انگجى - عرایض بنده خیلى مختصر است از روزی که افتخار همکارى با آقایان محترم را داشته‌ام تا حال نخواسته‌ام مزاحم اوقات پر بهاى همکاران عزیز خود بشوم و این اولین بارى است که به حسب وظیفه دینى مصدع مى‌شوم و خیلى متأسفم که بیانات بنده در پیرامون مطلبى است که از هر حیث روشن و بدیهى است و آن مطلب عبارت است از قانون منع مشروبات الکلى که تصویب آن از هر جهت به صلاح ملت و مملکت است و گمان نمی‌کنم احدى از آقایان محترم در اصل موضوع مخالفت داشته باشند چیزى که شاید افکار بعضى از نمایندگان را مشوب نموده باشد مشکل کمبود بودجه کشور است به این معنى که در این موقع بحران اقتصادى حذف عایدات مشروبات از بودجه شاید تولید اشکال نماید و به همین جهت در دادن رأى به لایحه‌اى که به امضاى 16 نفر تقدیم مجلس شده است تردیدى حاصل شود و چند میلیون تومانى که از این ممر به خزانه دولت عاید مى‌شود بى‌محل مانده و مایه زحمت بشود.

براى رفع یک چنین توهمى خاطر آقایان را اولاً به اهمیت موضوع معطوف داشته و تذکر می‌دهم که اهمیت قطع ریشه فساد بیشتر از توهم مراعات بودجه کشور است زیرا ارقام عمده هزینه‌هاى دولت اگر دقیقاً بررسى شود در راه جلوگیرى از مفاسدى که منشاء آنها استعمال مشروبات است مصرف مى‌شود. این مایع خانمان‌سوز به اندازه‌اى مفاسد را در این کشور اسلامى شایع ساخته که ادارات دولتى با قوانینى که در دست دارند تا حال نتوانسته‌اند از آنها جلوگیرى نمایند پس در حقیقت اخذ چند میلیون تومان از رسومات براى جلوگیرى از مفاسد مولده از استعمال مشروبات کفایت نمی‌کند بلکه باید دولت از عایدات دیگرى نیز در این راه مصرف نماید مع‌الوصف غرض اصلى که ممانعت از شیوع مفاسد است حاصل نمى‌شود یعنى از یک سو مبلغى از رسومات گرفته مى‌شود از سوى دیگر به اضافه مبالغ دیگر براى جلوگیرى از مفاسدى که از رسومات تولید می‌شود مصرف مى‌گردد و باز مقصود به دست نمى‌آید ثانیاً این نکته مسلم است که مخارج دولت را باید خود ملت بپردازد ملت نجیب ایران که همیشه در مواقع سخت از بذل مال حتى بذل جان هم مضایقه نمى‌نماید (کریمى - صحیح است) بدون تردید حاضر است که مخارج دولتى را که مورد اطمینان و اعتماد است از ممرهاى مشروع تأمین نماید پس پرداخت هیجده میلیون کسر بودجه را براى این که آن زهر کشنده و مایع نابودکننده از میان برود با کمال میل و رغبت حاضر است تعهد نماید و از محل‌هاى مناسب‌ترى تأمین و اشکالى را که در اذهان بعضى از نمایندگان محترم شاید تولید نموده باشد مرتفع کند البته آقایان محترم که نمایندگان حقیقى ملت هستند عموماً علاقه‌مند به حفظ نوامیس اسلامى و مقررات مذهبى بوده و مى‌باشند نسبت به لایحه قانونى منع استعمال مشروبات الکلى که با 2 فوریت تقدیم مجلس شده است رأى موافق خواهند داد افتخار انجام یک چنین خدمت را به ملت و مملکت در تاریخ نمایندگى خود خواهند داشت و کشورى را که متعلق به حضرت جعفر بن محمد علیه‌السلام است میان سایر کشورهاى اسلامى سر بلند خواهند فرمود و ملت مسلمان ایران را براى همیشه از خود متشکر خواهند ساخت انشاء‌الله تعالى. در خاتمه طومارهایى که از طرف اهالى محترم پایتخت راجع به تقاضاى تصویب لایحه تقدیمى است و به وسیله این جانب فرستاده شده تقدیم مقام ریاست مى‌نماید (احسنت)

شبسترى - این طومار را هم اضافه بفرمایید به وسیله بنده تقدیم مى‌شود.

انگجى - طومارى است از طرف آقاى شبسترى که تقدیم می‌کنم ضمناً طومارى است از طرف اهالى خیابان خراسان که به وسیله جناب آقاى میلانى راجع به منع استعمال مسکرات رسیده تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

نایب رئیس - آقاى دکتر فاخر بفرمایید.

دکتر فاخر - آقایان اطلاع دارند که دیروز یعنى روز 15 بهمن روز هیجدهمین سال تأسیس دانشگاه تهران بود مناسب است که از پشت این تریبون به مناسب این روز مبارک در تاریخ فرهنگ ایران به عموم اشخاصى که در ایجاد و نگهدارى و توسعه این مؤسسه عظیم فرهنگى مؤثر بوده و هستند درود بفرستیم وجود چنین مرکز علمى آبرومندى را که در واقع چشم و چراغ اجتماع امروزى ما است به افراد کشور خود تبریک بگوییم ولى باید متأ‌سفانه گفت که مدتى است در تمام دستگاه فرهنگى ما تشنجاتى ایجاد مى‌شود و دسته‌بندی‌هایى صورت مى‌گیرد که قسمتى از وقت و انرژى دانش‌آموزان و دانشجویان و حتى خود اولیاى محترم فرهنگ را بر سر مسایلى صرف می‌کند که براى این دسته که مقام شامخى را در هر جامعه دارند به این شهرت شایسته نیست بدبختانه گاهى دانشگاه‌هاى کشور نیز از این پیش‌آمدها بر کنار نمى‌باشد مثلاً آقایان به خاطر دارند که چند روز پیش موقع ورود به مجلس بیانیه‌اى به نمایندگان مجلس داده شد که با کلمات دانشجویان زندانى شروع مى‌شد و بیان این دو کلمه زشت و زیبا یعنى دانشجو و زندان در کنار یکدیگر متأثر شدند بنده به خصوص سهم زیادى از این تأسف دارم زیرا مدت زیادى نیست محیط دانشگاه را ترک کرده‌ام و هنوز مى‌توانم خود را در صف برادران دانشجوى خود بدانم به علاوه چون مدتى از عمر خود را در دانشگاه‌هاى چهار کشور مختلف گذرانیده‌ام می‌توانم با اطلاع به شرایط کار و نظم داخلى آن دانشگاه‌ها خطاب به برادران دانشجوى خود عرایضى بکنم دیدن بیانیه تحت عنوان دانشجویان زندانى گفته آن دانشمند فرانسوى را به یاد مى‌آورد که روزى از طرف شهردارى محل سکونت خود براى افتتاح زندانى دعوت شده بود به طوری که در این گونه موارد معمول است نطق‌هاى تحسین‌آمیز از هر طرف می‌شد ولى این دانشمند دوراندیش با چشمان گریان مردم را مخاطب قرار داد و گفت من آرزو می‌کردم که امروز عوض یک زندان یک مدرسه را افتتاح می‌کردم ملاحظه بفرمایید که وضعیت ما چقدر از این فکر عالى دور است زیرا باید امروز زندان و مدرسه را در کنار هم داشته باشیم و افرادى که باید در مدرسه باشند در زندان جاى بگیرند صرف‌نظر از این که علت این وضعیت چیست و مسئول آن که مى‌باشد براى عموم مردم این کشور این وضعیت ناگوار است مخصوصاً در ایران امروز که محیط دانشگاه و دسته دانشجویان باید در صف اول مبارزه بر علیه جهل و بی‌سوادى قرار گیرد و براى این کار دقیقه از اوقات غیرقابل برگشت خود را تعطیل و تلف نکنند. به طوری که شایع است علت قسمتى از این گونه تشنجات و بى‌ترتیبى‌ها جنبه فنى داشته و قسمتى دیگر جنبه دسته‌بندى و اختلاف‌نظرها بر سر مسائل عمومى کشور

+++

دارد. البته تا حدى که به علل فنى مربوط است اولیاى دانشگاه باید از طرفى با تهیه حداکثر وسایل ممکنه تحصیلى جواب هر گونه ایراد و اعتراض منطقى را بدهند و از طرف دیگر اگر فرد یا افراد اخلال‌گر واقعى در بین دانشجویان مى‌شناسند با کمال شهامت آنان را از جرگه طلاب واقعى علم و دانش بر کنار کنند اما از جهات دسته‌بندى و اختلاف‌نظرها درباره امور عمومى کشور باید قبلاً عرض کنم که اصولاً دانشجویان دانشگاه نباید از سیاست کشور خود بى‌خبر و بر کنار باشند اغلب دانشجویان به سنى رسیده‌اند که می‌توانند نماینه مجلس انتخاب کنند و حتى در بعضى از کشورها نماینده خاصى براى دانشگاه‌ها تعیین می‌کنند. به علاوه به همان ترتیب که دانشجویان به تدریج مدارج علم و دانش را طى می‌کنند باید از جریانات مربوط به سیاست و اجتماع کشور خود نیز با اطلاع باشند تا بعد از خاتمه تحصیل و ورود به زندگى اجتماعى و پر فعالیت خود یک دفعه و بدون سابقه با عوامل غیرآشنا به ذهنى خود مواجه نشوند ولى این کسب اطلاع و مداخله در جریانات عمومى کشور از طرف دانشجویان نباید از حد معینى تجاوز کند. این حد معین حدى است که دانشجو را از هدف اصلى خود که کسب علم و دانش و مجهز شدن با فنون است باز نگذارد و محیطى را که باید هزاران طلبه علم و معرفت در آن تعلیم و تربیت ببینند متشنج و تعطیل نکند.

آقایان دانشجویان شما یک نوع سرباز بر علیه جهل و بی‌سوادى هستید ولى در مدتى که تازه به زیر خدمت فراخوانده شده و هنوز فنون مبارزه و جنگ بر علیه دشمن را به طور کامل یاد نگرفته است همان طورى که براى یک فرمانده خطاى بزرگى است که سربازان تعلیم نیافته خود را به میدان جنگ بفرستد و جسم جرئت و شهامت آنها را بی‌موقع و بى‌مورد به خطر اندازد براى شما دانشجویان نیز وارد شدن به مبارزه‌هاى شدید بر علیه عواملى که دشمن علم و دانش و اجتماع صحیح می‌دانید پیش از خاتمه تحصیلات و تعلیمات خودکار کاملاً به جا نمى‌باشد.

چون بر حسب مثال موقعیت یک دانشجو را در دانشگاه به سربازى تشبیه کردم که بر علیه جهل و فساد در حال مبارزه است اجازه می‌خواهم این حکایت کوچک را عرض کنم در یکى از روزهاى جنگ بین‌المللى اخیر که کشور ما پل پیروزى قرار گرفته بود یک روز یکى از دوستان من از مسافرت رسید و حکایت کرد که در بین راه کامیونى از متفقین را دید که حامل اسلحه بوده و متوقف مى‌باشد و افسر سرپرست آن با اصرار عجیبى طلب کمک از راننده این شخص براى رفع عیب کامیون می‌نمود. می‌گفت در مدت یک ساعت توقف و تعمیر این کامیون افسر سرپرست با عصبانیت کامل وقت می‌گذراند و مرتباً چیزى بر محاسبه‌اى که روى کاغذ براى خود مى‌کرد مى‌افزود می‌گفت بعد از آن که کامیون آماده حرکت شد از افسر سرپرست علت عصبانیت فوق‌العاده را پرسیدم و از کیفیت محاسبه‌اى که مى‌نمود استعلام کردم جواب داد این حساب را می‌کنم که هر ساعتى این کامیون دیرتر به جبهه جنگ می‌رسد به همان میزان بر عده کشته شدگان ما افزوده مى‌گردد.

آقایان دانشجویان می‌توانند این محاسبه را با دقت دانشگاهى و وضع دانشگاهى خود تطبیق بدهند و بدانند که در راه مبارزه بر علیه مشکلات هر روزى که کلاس تعطیل مى‌شود و وضع دانشکده متشنج می‌گردد یک روز در راه مبارزه عقب‌تر مى‌مانند و حتماً در راه جلوگیرى از تلفات جانى و مالى به قوم و ملت خود زیان مى‌بینند. براى این گونه زیان‌ها صدها مثال مى‌شود گفت بنده فقط به یکى از آنها اکتفا مى‌کنم. امروز در شهرستان‌هاى یکصد و پنجاه هزار نفرى این کشور فقط و فقط یک طبیب دارد و یک قاضى. پس آقایان تصدیق مى‌فرمایید که اگر یک روز دانشکده پزشکى طهران تعطیل شود و یک ساعت درس در دانشکده حقوق از بین برود به همان اندازه عرضه کردن چندین ده نفر پزشک و قاضى به این سرزمین پر احتیاج به پزشک و عالم عقب مى‌افتد و جان و مال صدها نفر از هموطنان شما در سر تا سر کشور در معرض خطر واقعى قرار می‌گیرند. امروز در این کشور مردم فقیر و بیچاره روى معادن طلا از گرسنگى جان مى‌دهند و اگر کوچکترین کار تولیدى شروع کنید ملاحظه خواهید فرمود که چقدر احتیاج به اشخاص متخصص و کار آزموده دارید که کمیاب هستند در حالی که هزاران نفر کارگر دستى و دور از هرگونه تعلیمات فنى در کنار کوچه‌ها جویاى کارند آقایان انسان موقعى که به اقلام بودجه مملکت مراجعه می‌کند حقیقتاً جگرش کباب مى‌شود در بین این اقلام ملاحظه مى‌فرمایید که کل عایدات دولت در تمام سال از کلیه معادن (به استثناى نفت) معادل نهصد هزار تومان است در حالی که عواید دولت از دادگاه‌ها یعنى از مراکزى که محل مراجعه صاحبان دعاوى و مناقشات افراد است قریب چهار میلیون تومان مى‌باشد به عبارت دیگر عواید کشورى که یک میلیون و ششصد هزار کیلومتر مربع وسعت دارد از معادن خود یک پنجم عواید دادگاه‌هاى آن کشور مى‌باشد در حالی‌ که جمعیت آن فقط در حدود هیجده میلیون نفر است.

آقایان دانشجویان امروز و مردان و زمامداران فردا ملاحظه مى‌فرمایند که این سرزمین پر ثروت طبیعى احتیاج به مردان تحصیل کرده و متخصص دارد و این حالت پیدا نخواهد شد مگر مراکز علمى باز شود و خوب کار کنند. به این جهت است که من با صمیمیت قلبى و مثل یک نفر هم طبقه دانشجویان استدعا می‌کنم که زندگى خارج از دانشگاه و شرایط اجتماعى هر طورى باشد آقایان دانشجویان دانسته یا ندانسته اجازه ندهند که کلاس تعطیل شود و وضع دانشگاه‌هاى کشور متشنج گردد و یا خودشان به نحوى از کسب مدارج علم و دانش محروم بمانند زیرا هر گونه آینده براى خود اندیشیده باشند و هر دستگاهى را براى مملکت مصلح بدانند بالاخره این کشور و این دستگاه به مرد آن هم به مرد متخصص و دانا احتیاج دارد به علاوه تجربیات کشورهاى مترقى دیگر براى شما باید سرمشقى باشد که بالاخره در این کشور نیز دیپلم بدون تحصیل واقعى ارزش نخواهد داشت و درهاى مؤسسات عمومى و خصوصى به روى کسى باز خواهد شد که با جامه زیبنده علم ملبس باشد و نه به اوراق و گواهى‌نامه‌هاى تحصیلى به علاوه توجه فرمایید که عده کثیرى از پدران و مادران دانشجویان اشخاص ثروتمندى نیستند و نمى‌توانند مخارج تحصیلى و معیشت فرزند دانشجوى خود را براى مدت طولانى تأمین کنند من سراغ دارم پیرمردان و پیرزنانى که فرش زیر پاى خود را براى تأمین هزینه تحصلى فرزند خود فروخته‌اند. ببینید این اشخاصى که تمام امید و آرزوهاى خود را در تحصیلات امروز در ترقیات فرداى شما جمع کرده‌اند چه مى‌کشند روزى که مى‌بینند فرزندشان به واسطه تشنجات دانشگاه باید روز را در خانه و یا کوچه‌ها بگذراند و یا خداى نکرده سراغ او را از زندان بدهند.

مخصوصاً نظر دانشجویان محترم را به این نکته مهم جلب می‌کنم که اگر در دوره تحصیلى و جوانى خود از لحاظ بى‌اطلاعى و یا خدا نکرده هوا و هوس دچار لغزش و اشتباهى بشوند دیگر آب رفته را به جوى آوردن کار مشکلى خواهد بود و ظرف شکسته را جز لحیم علاج دیگرى نیست.

البته ناگفته نماند که درباره نظم و آرامش و حسن پیشرفت امور دانشگاه و هر مؤسسه فرهنگى دیگر استادان مربوطه نیز رل مهمى دارند.

آقایان استادان که در واقع رهبران جامعه و پروش‌دهندگان مسئولین امور آینده کشور هستند باید به این نکته توجه فرمایند که دانشجو به حد زیادى در رفتار و اعمال روزانه خود تحت تأثیر افکار و عقاید و طرز رفتار استادان خود مى‌باشد و امیدواریم که استادان محترم نیز بیش از پیش به خواسته‌هاى منطقى دانشجویان خود بذل توجه فرمایند و وقت بیشترى از اوقات گران‌بهاى خود را در اختیار آنها گذاشته و ساعات بیشترى حتى خارج از کلاس همان طورى که در همه دانشگاه‌هاى بزرگ معمول است در بین دانشجویان خود به سر برند. به علاوه با تهیه و چاپ کتاب‌هاى مفید وقت دانشجویان خود را بیشتر توجه استفاده از منابع و عوامل محیط تحصیلى خود بکنند تا آقایان دانشجویان در مراکز و سربازخانه‌هاى واقعى خود که همان لابراتوارها و کتابخانه‌ها و مجامع علمى تربیتى مى‌باشند مشغول شده و براى خدمت به ایران فرد آماده‌تر شوند آقایان مطلع هستند که امروزه موضوع شهردارى شهرها در کشور‌هاى مترقى اهمیت خاصى دارد و در واقع شهردارى مؤسسه ایست که از طرفى ذوق و سلیقه و علاقه ساکنین یک شهر را در راه آبادى و نظافت آن شهر به هزینه ساکنین خود شهر به کار می‌اندازد و از طرف دیگر با انتخاب اعضاى انجمن شهردارى به پیشرفت اصول دموکراسى و شرکت مردم در خیر و شر محل سکونت خود کمک می‌کند.

اهمیت شهردارى و کیفیت قرار دادن آن تحت نظر ساکنین همان شهر مخصوصاً در ایران که قریب 25% نفوس آن در شهرها و قصبات زندگى می‌کنند بیشتر است زیرا در ایران شهرها از هم دورافتاده و مسافات زیاد هستند بنابراین اگر شهردارى هر محل استقلال کافى داشته باشد مى‌تواند بدون معطلى و اتلاف وقت به ضروریات محلى برسد و نواقص را مرتفع کند.

خوشبختانه در چند سال اخیر قانون استقلال شهرداری‌ها مورد توجه مجلس شوراى ملى قرار گرفت و اخیراً نیز باید از جناب آقاى نخست‌وزیر تشکر کرد که یکى از لوایح قانونى را که طبق اختیارات خود تصویب فرمودند قانون جدید استقلال شهرداری‌ها است.

امید است که وزارت کشور نیز به نوبه خود براى انتخاب انجمن‌هاى شهر نقاطى که تاکنون داراى انجمن نشده‌اند اقدامات فورى به عمل آورد.

ولى مطلبى که به نام تذکر به دولت به عرض آقایان می‌رسانم این است که خطا است اگر فکر کنیم در ایران با تصویب قانون استقلال شهرداری‌ها وظیفه سنگین دولت در این باره از بین رفته و یا سبک‌تر شده باشد. امروز در ایران در حدود 230 شهر و قصبه داراى شهردارى است که اگر شهر طهران که بودجه سالیانه آن سى میلیون تومان است صرف‌نظر کنیم بودجه سالیانه شهردارى سایر شهرها از هفتاد هزار تومان تا شش میلیون تومان است و در بعضى از این شهرها عواید شهردارى بیشتر از عواید خالص دولت است.

ولى متأسفانه اغلب این شهرها براى اولین بار در تاریخ اجتماعى خود داراى شهردارى و انجمن شهر مى‌شوند. اغلب این شهرداری‌ها دسترس به اشخاص فنى و کارآزموده ندارند اغلب اعضاى این انجمن‌ها در حالى که نهایت درجه حسن نیت و حب آب و خاک خود را در دل دارند ولى از اطلاعات فنى و ضرورى مربوط با جماعات انسانى بى‌بهره هستند.

+++

به علاوه بودجه بعضى از این شهرها به حدى ضعیف است که نمى‌توانند متخصصین لازم را استخدام کنند.

حتى به فرض این که کلیه این 230 شهردارى بخواهند متخصصین لازم استخدام کنند عده متخصصین در ایران به حدى کم است که مسلماً براى همه این شهرداری‌ها پیدا کردن تعداد کافى متخصص واقعى امکان‌پذیر نخواهد بود.

بنابراین فقط به امید استقلال بخشیدن به شهردارى‌ها و انتخاب انجمن شهر نشستن خطاى بزرگ خواهد بود و زیانى است به وقت و کیسه ضعیف این ملت بنابراین با مضیقه مالى و قلت عده متخصصین در این کشور راه مناسبى که به نظر مى‌رسد این است که دولت یک کادر قوى از لحاظ فنى در اداره امور شهرداری‌ها در مرکز و در مرکز استان‌ها تهیه ببیند که این عده با جنبه مشورتى در امور شهرداری‌هاى نقاط مختلف کشور مشغول انجام وظیفه باشند و پیوسته با اعزام اعضاى خود به شهرها و قصبات با تقاضاى شهرداری‌هاى محل و با ابتکار خود نظرهاى مشورتى خود را در امور فنى و اجتماعى در اختیار انجمن‌هاى شهرهاى مختلف قرار دهد.

امروزه کادر اداره امور شهرداری‌هاى وزارت کشور تا حدى که بنده اطلاع دارم از چند نفر متخصص تجاوز نمی‌کند و این اشخاص با تمام سعى و کوششى که می‌کنند به هیچ وجه نخواهند توانست احتیاجات فنى شهرداری‌هاى مختلف را تأمین کنند بالنتیجه یا امور و خواسته ساکنین شهرها به علت فقدان مشاورین فنى و وسایل فنى بلا اجرا مى‌مانند و هزینه‌هاى صرف شده به هدر می‌رود و یا این که به حدى دیر به خواسته‌هاى مردم رسیدگى مى‌شود که از نظر فصل و زمان و اشکالات ادارى انجام آنها غیر میسر مى‌گردد. به این جهات جا دارد که دولت هر چه زودتر به تربیت و تشکیل یک کادر قوى و مطلع در امور شهردارى در مرکز و مراکز استان‌ها بپردازد و آنها را با وسایل کافى مجهز سازد که بتوانند طرف مشورت شهرداری‌هاى کشور قرار گیرند على‌الخصوص که هزینه تشکیل چنین کادر از محل دو درصد جمع‌آورى شده از بودجه شهرداری‌هاى کشور تأمین شدنى است.

مطلب مهم دیگرى که درباره آن لازم به تذکر می‌دانم موضوع مهاجرت است به طهران البته نباید ناگفته گذاشت که این موضوع مهاجرت از دهات به شهرها اختصاص به این کشور ندارد این حالت مثل این که از مختصات تمدن حاضر است ولى به نظر مى‌رسد که در ایران این موضوع در ده سال اخیر حالت بسیار غیرعادى به خود گرفته و زیان این عمل به اقتصادیات و حتى به اوضاع اجتماعى کشور زیاد خواهد بود. این مهاجرین موقعى که بر سر کار و زندگى خود هستند تولیدکننده مى باشند ولى در طهران مصرف‌کننده خواهند بود.

از دولت تقاضا می‌کنم که کمیسیونى از مطلعین امر تشکیل دهد و به این حالت غیرعادى رسیدگى نموده و علل و جهات و طرق علاج آن را تشخیص دهند تا بیش از این بازوان مولد ثروت مراکز اقتصادى را در کنار خیابان‌هاى شهرها عاطل و باطل نگذارند بنده بقیه وقتم را به آقاى ناظرزاده مى‌دهم.

نایب رئیس - وقت شما تمام شد دیگر بقیه ندارد.

دکتر فاخر - پس اجازه بفرمایید یک یادداشت کوچکى است از طرف آقاى ناظرزاده بخوانم چند سطر بیشتر نیست.

در هفته قبل راجع به لزوم توجه دولت به زلزله‌زدگان راور تذکرى در مجلس داده شد به طوری که جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران ضمن نامه‌اى نوشتند به محض اطلاع شعبه جمعیت در کرمان چادر و آمبولانس و دارو و لوازم دیگر براى آنها فرستاده شده به علاوه جمعیت مرکزى هم مبلغ یک صد هزار ریال براى آسیب‌زدگان را در فرستاده‌اند.

کمیسیونى که براى رسیدگى به آسیب‌زدگان راور تشکیل شده از بنده خواسته‌اند که از توجه جمعیت شیر و خورشید سرخ ور مجلس تشکر کنم.

نایب رئیس - آقاى اخگر بفرمایید.

اخگر - اولاً کاغذى از بحرین رسیده است که قرائت کرده و تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

ریاست محترم مجلس شوراى ملى. این نامه از فرسنگ‌ها دور به دست شما می‌رسد یعنى بحرین عزیز. از آن جایى که ما ایرانى‌الاصل مى‌باشیم و بحرین هم جزو لاینفک ایران و مال ما ایرانیان است همیشه اوقات ناظر جریانات ایران بوده و هستیم و خواهیم بود مع‌الاف که ما نه تلگرافى در دست داریم که پشتیبانى خود را اظهار بداریم نه پستى مرتب مى‌باشد که مرتب خطرا برساند شما شاید فکر کنید که چرا تلگرافى یا خطى از بحرین درباره پشتیبانى آقاى مصدق نمی‌رسد خدا شاهد است ما ایرانیان مقیم بحرین بیشتر در انتظار حل مسئله نفت و کارهاى داخلى ایران هستیم چه کنیم که یک مشت خائن و اوباش اطراف ما را گرفته و تمام ایرانیان مقیم بحرین را زندانى کرده‌اند که یک طرف انگلیسى خائن طرف دیگر عرب‌هاى هیچ چیز نفهم طرف دیگر هم اهالى بحرین که حقیقتاً یهودى در مقابل ایشان بهتر هستند حالا خودتان مقایسه کنید چطور ما می‌توانیم با این حال ابراز احساسات نماییم سه جریده در بحرین مى‌باشد که هر روز درباره ایران خبرهاى بد مى‌نویسد یکى به نام صوت البحرین دیگرى خمیله دیگرى قافله از همان شبى که آقاى مصدق جدولى براى انتخابات مجلس طرح نمودند که یک نفر از بحرین خواستند چقدر ما ایرانى‌ها خوش‌دل و مسرور شدیم خدایا آن روز را زودتر برسان تا ما هم بتوانیم از محبت‌هاى آقاى مصدق بهره‌مند شویم مدتى بود که جنسى نه از راه قاچاق نه از راه آزاد به بحرین نمى‌آمد چقدر راحت بودیم تا راهش باز شد خیلى خراب شد مى‌خورند و به ما فحش مى‌دهند چه بکنیم اى خداى مصدق عزیز هر چه زودتر مسئله بحرین را پیش بکشید شما دستور بدهید تا ما کفن بپوشیم تا ببینید کفن پوشیدن ما بهتر است یا کفن پوشیدن ایرانى‌هاى مقیم ایران ما جان خود را در جلو دشمن و مقابل دشمن مى‌بازیم تا فاتح شویم انشاء‌الله نامه را تقدیم مقام ریاست می‌کنم. (مهندس غروى - آقا آن نامه بود یا یک اعلامیه‌اى؟) نامه بود که با پست فرستاده شده بود از طرف صدها هزار نفر اهالى بحرین.

2- موضوع بازنشستگى

چنانکه قبلاً عرض شد بازنشستگى پاداش حسن عمل یک دوره خدمت به صداقت است و نباید به عنوان تصفیه یا بازنشستگى کردن اشخاص غیرصالح کارمندانى را که به واسطه حسن نیت یک عمر بازنشسته شده‌اند موهون ساخت به علاوه هر کس خیانتى کرده باید موافق قانون مجازات شود و نباید به عنوان حقوق بازنشستگى بر خزانه فقیر ملت تحمیل گردد.

خاصه این که با مسلم بودن حسن نیت جناب آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر ملى که موافق اصول دموکراسى عمل تصفیه ادارات را به وزارتخانه‌هاى مربوطه محول کرده‌اند متأسفانه نتیجه عمل مأمورین وزارت‌خانه‌ها حقاً یا با طلا موجب شکایت و سر و صداى زیادى گردیده که در پاره‌اى از موارد هم نمى‌توان انکار کرد که اشتباه شده و سخت هم اشتباه شده اگر این اشتباه‌ها عمدى بود سنگى است که مخالفین دولت در چرخ دولت گذارده‌اند و اگر سهوى بوده اثر زیان‌بخش آن که دلسردى صلحا و امیدوارى بدکاران است به هر صورت حاصل شده و براى جلوگیرى از مضرات این عمل واجب است هیئت‌هاى تجدیدنظرى از هر وزارتخانه تعیین و با بررسى به ایرادات و اعتراضات صاحبان حق این اشتباهات عمدى و یا سهوى جبران شود عملى را که دولت براى اصلاح کشور و به صرفه بودجه مملکت خواسته است اجرا کند نباید گذاشت آلت دست مفسدین یا اشتباه‌کاران قرار گیرد (میر اشرافى - آقاى اخگر راجع به ارتش هم بفرمایید که در آنجا هم یک کمیسیون تجدیدنظرى درست بشود) بنده همه جا را عرض کردم بازنشستگان را به طور مطلق عرض کردم (میر اشرافى - چون خودتان هم افسر بوده‌اید بگویید) ارتش هم مال این کشور است همه وزارتخانه‌ها مال این کشور است یکیش هم وزارت دفاع ملى است (میر اشرافى - به ارتشى‌ها بیش از همه ظلم شده) بالاخره شکایت از همه جا هست آنجا هست جاهاى دیگر هم هست.

3- مخالفین دولت براى این که چرخ دولت را از کار بیندازند شایعات گوناگونى در اطراف کارمندان دولت که از طبقه فاضله کشورند راه انداخته و به قدرى تفتین کرده‌اند که کلیه کارمندان دولت مأیوس و مضطرب گردیده حتى به وسیله اعلامیه‌ای که صادر کرده‌اند قصد اعتصاب خود را اعلام کرده‌اند.

از دولت تقاضا می‌کنم به وسیله سخنگوى دلت شایعات کذب تکذیب شود و ضمناً به وسیله نمایندگان کارمندان که به درخواست‌هاى مشروع آنان رسیدگى کند که با منتهاى دلگرمى به انجام وظیفه خود بپردازند.

4- عمارات نیمه تمامى که براى ادارات دولتى ساخته شده براى نبودن اعتبار بى‌مصرف مانده و هنوز ادارات دولتى کرایه‌هاى گزافى براى محل عمارات خود مى‌دهند در صورتی که شاید با کرایه چند سال این ادارات تمام عمارات نیمه تمام قابل سکونت شود و تا مدتى مدید این کرایه‌هاى گزاف به سود بودجه کشور برگشت کند علی‌هذا پیشنهاد می‌کنم از اولین وجهى که براى عمران آبادى میسر شود صرف اتمام عمارات نیمه تمام دولتى شود که هم از حیث مکان ادارات دولتى از اجاره‌نشینى خلاص شوند و هم براى بیکاران کار پیدا شود و هم در اثر تخلیه اماکن اجاره‌اى محل و مسکن بیش از اکنون در دست متقاضیان قرار گیرد.

5- در وزارت فرهنگ یعنى تنها وزارت‌خانه‌اى که براى ترویج علوم باید در کار باشد اختلاف و دودستگى عجیبى رخ داده که ممکن است موجب مفاسدى در آتیه شود تقاضا مى‌شود براى رفع این دو دستگى و علت آن اقدام فورى شود.

6- شعبات مرکز و ولایات اتحادیه مسلمین ایران به وسیله بنده از مجلس مقدس شوراى ملى تقاضا دارند لایحه منع مسکرات را تصویب و از این راه ملت مسلمان ایران را خشنود و ممنون فرمایند.

7- در این مورد که ملت ایران براى حفظ استقلال خود در گرداب هولناک سیاست جهان مشغول تلاش فوق‌العاده است از کلیه شخصیت‌هاى این کشور استدعا مى‌شود گله‌ها را براى موقع فراغت گذاشته با نشان دادن هم آهنگى نگذارند در صفوف ملت ایران شکافى ایجاد شود و یا مجال این تصور به بیگانگان و عمال آنها داده شود و فعلاً به همین اشارات اکتفا مى‌نمایم در خاتمه از خدمات جناب آقاى وارسته استاندار سابق فارس تشکر می‌کنم.

+++

3- طرح و تصویب دو فوریت طرح پیشنهادى راجع به اجراى منع استعمال مشروبات الکلى‏

نایب رئیس - وارد دستور مى‌شویم طرحى از طرف عده‌اى از آقایان نمایندگان رسیده است راجع به منع مسکرات قرائت مى‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

به پیروى از قوانین مقدمه اسلام و رعایت اصل اول و دوم قانون اساسى و به منظور جلوگیرى از فساد اخلاق و ارتکاب جنحه و جنایات ما امضاکنندگان ماده واحده زیر را با قید دو فوریت پیشنهاد و تقدیم مى‌نماییم.

ماده واحده - دولت مکلف است از تاریخ تصویب این قانون به فاصله دو ماه ورود و تهیه و خرید و فروش و مصرف کلیه نوشابه‌هاى الکلى را در سراسر کشور ممنوع سازد به استثناى مصارف طبى متخلفین از این قانون به حبس تأدیبى از دو ماه تا دو سال و به جزاى نقدى از پانصد ریال الى پانصد هزار ریال و ضبط عین جنس به موجب آیین‌نامه‌اى که وزارت دادگسترى در ظرف یک ماه از تصویب این قانون از طریق کمیسیون دادگسترى به تصویب مجلس خواهد رسانید محکوم و مجازات می‌شوند. دکتر فقیهى‌شیرازى - انگجى - میلانى - جلالى - حاج سید جوادى - اخگر - حائرى‌زاده - کریمى - هدى - پورسرتیپ - بهادرى - قنات‌آبادى - شبسترى - ناصر ذوالفقارى - معتمددماوندى - کهبد.

خسرو قشقایى - بنده اخطارى دارم‏.

نایب رئیس - راجع به چه موضوعى است بفرمایید.

خسروقشقایى - در دوره گذشته ماده‌اى به تصویب مجلس رسید که هر وقت دولت حکومت نظامى اعلام بکند باید در ظرف یک هفته جلسه فوق‌العاده در مجلس تشکیل شود و راجع به حکومت نظامى رأى بگیرند الان مدتى است که در تهران حکومت نظامى هست و جلسه فوق‌العاده‌اى تاکنون تشکیل نشده البته این تصمیمى که در دوره شانزده گرفته شد براى این بود که دولت‌ها از حکومت نظامى سوء‌استفاده نکنند و بنده خواستم یادآورى بکنم جلسه فوق‌العاده‌اى که براى این کار مطابق آیین‌نامه در نظر گرفته شده است فراموش نشود.

نایب رئیس - لایحه حکومت نظامى بعدا مطرح خواهد شد فوریت اول طرح پیشنهادى مطرح است آقاى قنات آبادى‏

قنات‌آبادى - بنده موافقم.‏

نایب رئیس - در فوریت اول مخالفى نیست (اظهارى نشد) رأى می‌گیرم به فوریت اول آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد فوریت دوم مطرح است. آقاى قنات‌آبادى مخالفید؟

قنات‌آبادى - بنده موافقم‏.

نایب رئیس - آقاى زهرى مخالفید بفرمایید.

زهرى - راجع به طرح پیشنهادى آقایان بدیهى است در اصل هیچ مخالفى وجود ندارد و بنده هم مخالف نیستم (میر اشرافى - هیچ کس مخالف نیست) ولى در فوریت دومش مطالبى دارم که عرض می‌کنم و امیدوارم مورد توجه قرار گیرد آقایان به طوری که می‌دانند تصویب یک قانون و منع قانونى یک عمل بد و نامطلوب کافى نیست که آن موضوع را از بین ببرد و الا دولت می‌تواند با منع تمام منهیات و ممنوعات تمام عیب‌ها و بدبختى‌هاى موجود را تصفیه کند و منع نماید منع مسکرات به این ترتیب که پیشنهاد شده است یک نقصى به نظر بنده دارد و آن این است که طرز اجراى این قانون را در متن آن معلوم نکرده‌اند و فقط دولت را براى اجراى آن علاوه بر گرفتارى‌هاى موجود گرفتاری‌هاى دیگرى پیدا خواهد کرد. (شبسترى - براى طرز اجرا تبصره‌اى بدهید) اجازه بفرمایید عرایضم را بکنم (یک نفر از نمایندگان - بدون تبصره هم می‌شود) مخصوصاً بنده از این جهت عرض می‌کنم که این هم حمل بر بعضى چیزها نشود در جلسات قبل در موقع اختیارات و طرح اختیارات تمام گفتگوهاى آقایان در این بود که براى دولت جناب آقاى دکتر مصدق نباید هیچ گونه مشکلاتى در این موقع به وجود بیاوریم این طرح به نظر بنده با سوابقى که در دوره قبل هم داشت یادم هست که آقاى شوشترى براى یک چنین طرحى خیلى فعالیت می‌کردند ولى خداى نکرده ممکن است در اجرایش اسباب یک اشکالى براى دولت بشود و خداى نکرده باز هم دولتى که امروز یک چنین مأموریت‌هاى بزرگى بهش دادید و باید اجرا بکند اضافه بر آنچه که اشکال هست این هم یک علت بشود فقط به این جهت بنده تقاضا می‌کنم از آقایان فوریت دوم این طرح را پس بگیرند برود به کمیسیون و در کمیسیون با حضور نماینده دولت در طرز اجراى این طرح یک مطالعه کافى بشود آن وقت یک ترتیبى داده بشود بیاید به مجلس و فورى تصویب و اجرا هم بشود و الا تصویب کردن آن خیلى آسان است و مى‌ترسم خداى نکرده قاچاقى را که تمام آقایان می‌دانند با وجود تمام این قوانین و این دستگاه نتوانسته‌اند جلوى آن را بگیرند و نخواهند توانست بگیرند اگر این عمل بشود بنده فکر می‌کنم که قاچاق آن زیاد بشود و منظور اصلى به دست نیاید و مشکلى بر مشکلات افزوده شود (مهندس حسیبى - صحیح است)

نایب رئیس - آقاى شمس قنات‌آبادى‏

شمس قنات‌آبادى - خوشمزه این است که در یک کشور اسلامى نمایندگان ملت مسلمان ایران بیایند بنشینند و یک طرحى امضا کنند و به دولتى که خودش را دولت اسلامى مى‌داند بگویند و او را قانوناً موظف کنند که یک عملى که در منطق اسلام حرام است و جزو منکرات است این عمل را اجرا نکند (اخگر - بکند) توجه بفرمایید که چه عرض می‌کنم آن وقت روشن مى‌شود جناب آقاى اخگر قانون اساسى ما مذهب رسمى مملکت ما را مذهب اسلام و طریقه حقه اثنى عشریه می‌داند و از ضروریات اسلام و دین ما این است که استعمال منکر و تهیه مسکر اینها حرام است و آن وقت یک عده‌اى این کار را کرده باشند این خبط را کرده باشند تحت یک عناوین و یک لفافه‌هایى به دولت اجازه داده باشد که مسکر تهیه بکند و باندرل بکند و بفروشد و آن وقت این کار که شده باشد یک عده بیایند طرح امضا کنند و به دولت بگویند که این عمل برخلاف دین و مذهب است و این کار را نکن بعضى از آقایان وقتى چه در این دوره چه در دوره گذشته و چه در ادوار گذشته موضوع مسکرات که در پیش مى‌آید و منع دولت از تهیه و خرید و فروش و این حرف‌ها بعضی‌ها پاى منفعتى را که از این راه عاید دولت می‌شد به میان مى‌کشیدند و تحت این عنوان مى‌گفتند چون یک مقدارى از بودجه دولت زده مى‌شود کم مى‌شود خوب است روى این مطلب تأمل بشود این تأمل در کشور ماده بیست سى سال است که طول کشیده و دارند تأمل می‌کنند (دکتر فلسفى - اصلاً این منطقى نیست) اجازه بفرمایید عرض کنم اما هیچ یک از آقایان نیامدند روزى حساب بکنند که در این کشور براى این که مسکر تهیه مى‌شود و فروخته مى‌شود و این همه جنایت آدم‌کشى این همه به اصطلاح تفریط بودجه این همه کارهایى که مترتب است بر خود همین عمل حساب این ضرر و آن منفعت را بکنند با هم مقایسه کننند ببینند دولت و ملت چقدر متضرر مى‌شوند و اما مطلبى که مى‌خواهم به دوست عزیز خودم که بسیار بهشان ارادات دارم آقاى زهرى عرض کنم این است که آقاى من حرف خوب را آقاى زهرى باشما هستم مطلبى که مى‌خواهم به جنابعالى عرض کنم این است که کلام خوب از دهن هر کسى بیرون بیاید خوب است و اگر یک کسى بد باشد بسیار آدم بدى باشد بگوید راستگویى کار خوبى است ما چون آن شخص بد است نباید راست گفتارى را محکوم کنیم هر کسى بیاید با بدی‌ها مبارزه بکند خوب است حالا خودش هم بد است می‌خواهد بد باشد اشکالى ندارد که یک آدم بد یک آدم خائن به مملکت یک حرف خوب از دهنش بیرون بیاید چنان که پیغمبر ما هم دستور مى‌دهد که شما نگاه کنید ببینید گوینده چه می‌گوید نگاه نکنید که کیست و چه سمتى دارد بنابراین اشکالى ندارد که در دوره‌هاى گذشته یک اشخاص مشکوکى یک حرف‌هاى گفته باشند (زهرى - بنده قصدى نداشتم) می‌دانم شما قصدى نداشتید مى‌خواستم مطرح کنم که اشکالى ندارد یک مطلب اساسى این جا آقاى زهرى تذکر دادند و این امر را قبول داریم و آن این است که ایشان فرمودند که ما بنشینیم و قانون بگذرانیم و تصویب کنیم و دولت را منع کنیم از این که مسکر و الکل و این حرف‌ها تهیه نکند این باید خوب اجرا بشود البته موقعى که خود این لایحه مطرح مى‌شود می‌توانید تبصره‌هایى به عنوان راهنمایى به این لایحه ملحق بکنید و دولت را راهنمایى بکنید در طرز اجراى این طرح (صحیح است) و دوست عزیز من جناب آقاى زهرى اظهار نگرانى فرمودند در موضوع آوردن قاچاق و این اعمال من مى‌خواهم بگویم که این نگرانى شما انشاء‌الله موضوعیتى ندارد چون با وجود آقاى سرتیپ دفترى در رأس کادر مرزبانى کل کشور و این که جناب آقاى نخست‌وزیر هم فرمودند که یک عده از افسران ایشان قادر هستند و می‌توانند در رأس مرزبانى و در رأس گمرک قرار بگیرند این نگرانى شما برطرف مى‌شود آقاى سرتیپ دفترى اجازه نخواهند داد که انشاء‌الله این قاچاق و سایر قاچاق‌هاى دیگر بشود من می‌خواهم خدمت آقایان نمایندگان محترم تذکر بدهم که در دوران‌هاى گذشته روى این موضوع بازى کردند روى منع مسکرات الکل وضع تهیه الکل بازى کردند شما بیاید این شایعه را باطل کنید حالا که تصمیم گرفتید در کشور اسلامى جلوى یک منکر را سد کنید مخصوصاً اگر یک مختصرى هم ضرر داشته باشد بیایید ثابت کنید که مصمم هستید که جلوى یک منکر بسیار قبیحى را که ایجاد مفاسد مهم در اجتماع می‌کند این همه قتل نفس این همه آدم‌کشى این همه تباهى این همه فساد و فحشا مترتب بر همین مطلب است شما آمدید تصمیم گرفتید جلوى این را با سرعت سد بکنید و همان طورى که تصمیم مى‌گیرید نخست‌وزیر مى‌نشیند یک لوایحى که معلوم نیست به نفع مملکت باشد اینها را مرتب تصویب می‌کند چیزى را که خدا پیغمبر عقل و خرد و علم و دانش همه معتقدند که بد است و مضر است تصمیم بگیرید به سرعت این عمل حل شود و در راهنمایى دولت براى جلوگیرى از جنایت انشاء‌الله هیچ گونه تأملى نمی‌کنید و انشاء‌الله قضیه به نفع مملکت به نفع جمعیت مملکت به نفع همه چیز مملکت خواهد بود (احسنت)

نایب رئیس - آقاى دکتر ملک‌اسمعیلى‏

معاون نخست‌وزیر (دکتر ملک‌اسمعیلى) - عرض مى‌شود این لایحه به نظر بنده از بهترین لوایحى است که در این دوره

+++

به مجلس شوراى ملى داده شده (احسنت) و منع مسکرات در هر جامعه‌اى که باشد به نظر بنده به نفع جامعه و مردم این مملکت است مخصوصاً نسبت به جوان‌هاى این مملکت یکى از وسایلى که امروزه در تمام دنیا براى مبارزه با جرایم در نظر گرفته‌اند منع مسکرات الکلى و فروش آنها است به اشخاصى که نمى‌توانند بفهمند که مسکرات چه اثرى در مزاج انسانى دارد و براى جامعه چقدر مضر و خطرناک است جوانى که داراى اتش طبیعى در بدن است و داراى قواى جوانى است ولى هیچ گونه مراتب اخلاقى را هنوز طى نکرده و هیچ گونه سجایاى اخلاقى در او نیست مسلماً با خوردن مقدارى نوشابه الکلى این طبغ یاغى و سرکش در آخرش به پاره کردن شکم افراد این مملکت منجر مى‌شود ولى به نظر بنده اینجا یک بحث دیگرى است غیر از این که واقعاً باید مسکرات ممنوع بشود یا خیر اولاً دولت همیشه در تمام ادوار متوجه این مسئله بوده وضع مالیات در هر مملکتى علاوه برداشتن عواید یک منظورهاى دیگرى هم هست آقایان نمایندگان محترم توجه دارند که در وضع مالیات‌ها گاهى دولت‌ها نظرشان فقط و فقط ازدیاد عایدى نیست بلکه از وضع مالیات می‌خواهند جلوى مصرف ماده‌اى که در مملکت مضر به حال جامعه است بگیرند گاهى مالیات براى تعدیل ثروت است همان طور که در مالیات بر ارث آقایان ملاحظه فرموده‌اند در بسیارى از کشورها براى کسانى که نسبت‌شان خیلى دور است با متوفى مالیات بسیار سنگینى وضع مى‌شود تا نود و پنج درصد را دولت می‌گیرد اینجا علاوه بر این که عایدى به دولت می‌رسد مسلماً منظور از وضع این مالیات این است که ثروت بی‌خودى به دست کسى که اصلاً امیدى نداشته نرسد یعنى تعدیل ثروت بشود مالیات بر مسکرات در تمام ادوار در ایران بیشتر براى این بوده است که هر کسى نتواند این ماده مضر را به دست بیاورد و چون موضوع فوریت است بنده می‌خواستم عرض کنم که هر لایحه‌اى که به مجلس مى‌آید خوب است مطالعه بشود و از هر جهت سنجیده شود البته منع مسکرات آرزوى همه ما است مخصوصاً همان طور که جناب آقاى قنات‌آبادى نماینده محترم تذکر بسیار به جایى دادند در مملکت اسلامى حقیقتاً خجالت‌آور است که یک مملکتى داعیه داشتن مذهب مقدسى مثل مذهب اسلام بکند و هنوز به پایه سایر ممالک هم نرسیده باشد تجربه ما داریم در بسیارى از ممالک که این مذهب را نداشتند مسکرات را قدغن کرده‌اند اما متأسفانه یک تجربه دیگر هم داریم در این منع مسکرات که باعث شد به قدرى تلفات در این ممالک زیاد شد حتى ادوکلنى می‌خوردند ادوکلن که الکلش قدرى زیادتر است (شمس قنات‌آبادى - آقاى دکتر ملک‌اسمعیلى این مطالب را نفرمایید سرود یاد مستان دادن است) اجازه بفرمایید الکل‌هاى صنعتى را که از چوب مى‌گیرند سم است استعمال می‌کردند بنده فقط و فقط منظورم این است که این لایحه مثل سایر لوایح به مشکلات برنخورد چون دولت یک نظرهایى دارد آقایان نمایندگان محترم هم نظریاتى دارند برای رسیده به این هدف مقدس جناب آقاى قنات‌آبادى و بنده و این آقایان واقعاً از جان و دل می‌خواهیم کارى بکنیم که در اجرا به مشکلات بر نخوریم بنده همه حرفم در اجرا است نوشتن قانون و تصویب شدن از مجلس کار آسانى است براى این که همه آقایان با این لایحه موافقت دارند اینجا بنده قطع دارم نه پیشنهادى داده خواهد شد نه مخالفتى خواهد شد و نه خواهند گفت که این را بگذاریم براى جلسه بعد و همین جلسه تصویب خواهد شد تصویب این طرح کمال آمال همه است ولى باید توجه به اجرا بکنیم موادى نوشته نشود که در مرحله اجرا واقعاً به مشکل بر بخوریم چون آقایان همه توجه دارند قانون وقتى در مرحله اجرا به مشکل برخورد کند و اجرا نشود یک قانون مرده‌اى مى‌شود به قول فرانسوى هالترمر یعنى یک کاغذ مرده‌اى مى‌شود بنده فقط از این نظر می‌خواستم که برود به کمیسیون مطالعه بشود و بعد هم البته اصرار می‌کنیم که زودتر به مجلس بیاید.

شبسترى - ضمانت اجرایى با تبصره اصلاحى درست مى‌شود.

نایب رئیس - آقایانى که موافقند با فوریت دوم قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. طبع و توزیع خواهد شد و در جلسه آینده مطرح مى‌شود پیشنهادى هم از آقاى گنجه رسیده که با سه فوریت باشد که فى‌المجلس تصویب بشود چون در موقع طرح آن آقاى وزیر دارایى هم باید حتماً باشند و از طرفى این تقاضا باید پانزده امضا داشته باشد اجازه بفرمایید که پس از طبع و توزیع در جلسه آینده مطرح شود. آقاى قنات‌آبادى‏

شمس قنات آبادى - یک نامه‌اى هم به وسیله آقاى انگجى رسیده بود که بنده فراموش کردم تقدیم کنم و الان تقدیم می‌کنم.

4- اعلام تصویب صورت مجلس جلسات 12 و 14 بهمن ماه‏

نایب رئیس - فعلاً چون اکثریت براى رأى هست تصویب صورت مجلس جلسات 12 و 14 بهمن ماه اعلام مى‌شود.

5- طرح و تصویب یک فوریت طرح پیشنهادى راجع به اعاده اختیارات دیوان محاسبات‏

نایب رئیس - یک طرح قانونى است راجع به اعاده اختیارات دیوان محاسبات که باید یک فوریت آن مطرح شود قرائت مى‌شود.

(به شرح آتى خوانده شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى.

امضاکنندگان طرح قانونى زیر مربوط به اعاده اختیارات قانونى دیوان محاسبات را با قید یک فوریت تقدیم و تقاضاى تصویب آن را داریم.

ماده واحده - قانون اصلاح ماده 6 قانون دیوان محاسبات مصوب کمیسیون قوانین دارایى مورخ 19 خرداد 1316 و قانون مصوب پنجم اسفند 1318 راجع به اصلاح و الغاى موادى از قانون دیوان محاسبات و قانون محاسبات عمومى و همچنین ماده 17 قانون متمم بودجه سال 1319 و جمله اول از فقره دوم از بند الف ماده سوم قانون مصوب سال 1312 از تاریخ تصویب این قانون ملغى مى‌شود و مواد 6 و 7 و 9 و 10 و 12 و 13 و 15 و 17 قانون 24 دی ماه 1312 دیوان محاسبات عمومى مصوب 10 اسفند 1312 که الغا و اصلاح شده بود مجدداً تصویب مى‌شود.

تبصره 1- اداره رسیدگى و تمرکز کل حساب‌ها و اداره تطبیق اسناد و تعهدات با بودجه‌هاى فعلى خود در تاریخ تصویب این قانون تابع دیوان محاسبات مى‌باشند عزل و نصب و ترفیع و اضافه حقوق اعضاى ادارات تابعه دیوان محاسبات طبق قوانین و مقررات جاریه با دیوان محاسبات خواهد بود.

تبصره 2- نگاهدارى حساب اموال دولتى کماکان به عهده ادارى اموال وزارت دارایى خواهد بود.

تبصره 3- دیوان محاسبات مکلف است کلیه امور مالى بانک‌ها و سازمان برنامه و راه‌آهن و حساب اشخاصى که داراى امتیاز بوده و باید سهمى به دولت بدهند و همچنین حساب مؤسسات و شرکت‌هایى که تمام یا قسمتى از سرمایه آنها از وجوه دولتى تشکیل شده با رعایت مقررات مربوط به هر یک از آنها به وسیله مستشاران دیوان محاسبات بازرسى کنند تا هرگاه مخالف مقررات موضوعه عملى انجام شده یا وجهى تفریط شده باشد گزارش آنها را به مجلس شوراى ملى تقدیم نماید.

تبصره 4- هرگاه شعبه دیوان محاسبات سندى را که براى تشخیص نزد آن فرستادشده مطابق با قوانین و نظامات نداند می‌تواند از تسجیل آن خوددارى نماید اگر وزارتخانه یا اداره کلى که سند مربوط به آن است با نظر شعبه موافق نباشد میتواند توسط دادستان دیوان محاسبات تقاضاى تجدید نظر نماید. در این صورت سند مورد بحث در هیئت عمومى دیوان محاسبات با حضور نمایندگن وزارت دارایى و وزارتخانه یا اداره متقاضى (بدون این که نمایندگان مزبور حق رأى داشته باشد) مورد رسیدگى مجدد واقع شده و نظر اکثریت مستشاران دیوان محاسبات قاطع امر خواهد بود نریمان - حاج سید جوادى - اخگر - ناظرزاده - دکتر معظمى - زیرک‌زاده - رضا رفیع - احمد فرامرزى - احمد رضوى - فرزانه - افشارصادقى - هدى - دکتر مصباح‌زاده - حمیدیه - خلخالى - مجدزاده - جلالى‏

نایب رئیس - آقاى ملک‌مدنى مخالفید؟

ملک‌مدنى - بنده موافقم‏.

نایب رئیس - مخالفى ندارد؟ (اظهارى نشد)

نریمان - اجازه بدهید بنده توضیح بدهم‏.

نایب رئیس - حالا که مخالفى نیست توضیحى ندارد آقایانى که با یک فوریت این لایحه موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد به کمیسیون‌هاى مربوطه‌اش ارجاع خواهد شد.

(بقیه مذاکره در لایحه امتیاز تأسیس شرکت واحد اتوبوسرانى و تصویب آن)

نایب رئیس - لایحه اتوبوسرانى مطرح است سه نفر از آقایان در جلسه قبل اسم نوشته بودند که در مواد باید صحبت کنند.

نریمان - بنده اخطار دارم.‏

نایب رئیس - بفرمایید.

نریمان - آقایان نمایندگان محترم استحضار دارند که در قبال لایحه دولت راجع به اتوبوسرانى یک پیشنهادى که به امضاى عده زیادى از آقایان نمایندگان محترم رسیده بود به وسیله بنده تقدیم مقام ریاست شد و در جلسه یکشنبه پنجم بهمن ماه مورد شور و مذاکره واقع شد و نسبت به آن اخذ رأى به عمل آمد از مراجعه صورت مجلس آن جلسه و ملاحظه آراى موافق و مخالف ...

نایب رئیس - تأمل بفرمایید اکثریت نیست ده دقیقه تنفس داده مى‌شود.

(50 دقیقه قبل از ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل و 25 دقیقه قبل از ظهر مجدداً تشکیل گردید)

نایب رئیس - آقاى نریمان‏

نریمان - آقایان نمایندگان محترم اطلاع دارند که پیشنهادى در قبال لایحه دولت راجع به اتوبوسرانى به امضاى عده زیادى از آقایان نمایندگان تقدیم شده بود مبنى بر این که پنجاه و یک درصد شرکت واحد اتوبوسرانى به شهردارى تخصیص داده بشود این پیشنهاد بنده در تاریخ یکشنبه 5 بهمن ماه در مجلس شوراى ملى مطرح شد و مورد شور و مذاکره قرار گرفت و رأى نسبت به آن گرفته شد از مراجعه به صورت جلسه آن روز آرا موافق و مخالف و انطباق مندرجات صورت مجلس و این آرا با مفاد ماده 166 آیین‌نامه داخلى مجلس شوراى ملى مسلم است که هنوز تکلیف

+++

این پیشنهاد معلوم نشده است (صحیح است) و با اینکه تصویب نشده رد هم نشده (صحیح است) این است که بنده استدعا دارم به این پیشنهاد تجدید رأى بشود و در ضمن چون در این فاصله یک عده‌اى از آقایان نمایندگان محترم در این طرح پنجاه و یک درصد مطالعه بیشترى کردند و یک اصلاحات جزیى درش کردند که بنده هم موافقم و این پیشنهاد اصلاحى به امضاى عده‌اى از آقایان نمایندگان محترم رسیده که بنده تقدیم می‌کنم و تقاضا می‌کنم جناب آقاى وزیر کشور هم با این پیشنهاد موافقت بفرمایند بنده تقاضا دارم به جاى آن پیشنهاد پنجاه و یک درصد که قبلاً تقدیم شده بود نسبت به این پیشنهادى که تقدیم می‌کنم رأى گرفته شود (منصف - پس رأى به پیشنهاد جنابعالى دیگر لازم نیست) این قائم مقام آن پیشنهاد است مفادش همان است فقط یک مختصر تغییراتى داده شده‏.

ناظرزاده - انشاء‌الله که این کار زودتر خاتمه پیدا کند.

مهندس حسیبى - انشاء‌الله‏

نایب رئیس - آقاى وزیر کشور

وزیر کشور - منظور اساسى دولت انتظام امر اتوبوسرانى است شک نیست که آقایان نمایندگان محترم هم به اهمیت این موضوع واقفند و همان نظرى را دارند که دولت دارد از طرف دیگر دولت قانوناً و در مورد دولت جناب آقاى دکتر مصدق اضافه بر قانون یک ایمانى هم توأم با آن است خود را موظف می‌داند که همواره مجرى تصمیمات صحیح و مطالعات جامع و دقیق آقایان نمایندگان محترم باشد به هر حال تصمیمات مجلس شوراى ملى محترم است و دولت خود را مجرى آن تصمیمات می‌داند بنده یقین دارم که اکثر آقایان نمایندگان محترم که اجتماعى کردند و مشورتى به عمل آوردند و تصمیمى براى این کار گرفته‌اندبا در نظر گرفتن مصلحت مالکین فعلى و مصلحت مردم تهران و شهرستان‌ها و وقوف و توجه کامل به کیفیت اجرا و به عمل آوردن این تصمیم است در این صورت اگر آقایان به نظرشان مى‌رسد که طرحى که حالا تهیه شده است این منظورها را تأمین مى‌کند البته دولت هم آنچه را که آقایان تهیه کرده‌اند مى‌پذیرد و موافقت می‌کند که این طرح به جاى لایحه سابق و طرحى که آقایان نمایندگان قبلاً تهیه کرده بودند و اینجا شروع به مذاکره آن شده بود قرار بگیرد و به هر حال بنده استدعا می‌کنم که آقایان مثل همیشه وظایف دولت را کاملاً در نظر بگیرند و تصمیمى اتخاذ بفرمایند که دولت بتواند آنچه را که در قدرت دارد براى اجراى تصمیمات آقایان به موقع عمل بگذارد. (احسنت)

نایب رئیس - طرح قرائت مى‌شود.

 (به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى.

امضاکنندگان پیشنهاد مى‌نماییم که پیشنهاد تقدیمى آقاى کریمى راجع به اتوبوسرانى به ترتیب ذیل اصلاح شود.

ماده واحده - امتیاز اتوبوسرانى و نقل و انتقال مسافر به طور دسته جمعى در داخل هر شهر و حوزه آن شهر با شهردارى محل مى‌باشد.

تبصره 1- براى استفاده از این امتیاز شهرداری‌ها مى‌توانند هر یک شرکت سهامى واحد تشکیل دهند مشروط بر این که حداقل پنجاه و یک درصد سهام آن متعلق به شهردارى و بقیه متعلق به اتباع ایران ساکن محل باشد.

بیست درصد سهام شرکت متعلق به شهردارى سهام امتیازى بقیه سهام نقدى خواهد بود.

تبصره 2- حق رأى نسبت به سهام شهردارى با انجمن قانونى شهر است و در غیاب انجمن وزارت کشور قائم مقام آن خواهد بود.

تبصره 3- مالکین اتوبوس‌هاى هر شهر و حومه آن که هنگام تقدیم لایحه دولت اجازه اتوبوسرانى داشته‌اند از تاریخ اعلام تأسیس شرکت تا دو ماه حق تقدم در خرید سهام قابل انتقال شرکت را خواهند داشت.

تبصره 4- ارزیابى اتوبوس‌ها و احتساب بهاى آن در مقابل سهام بر طبق آیین‌نامه ارزیابى انجام خواهد گرفت.

تبصره 5- کارکنان فعلى اتوبوس‌ها در صورت واجد بودن شرایط مقرر در آیین‌نامه استخدامى شرکت بر دیگران حق تقدم دارند.

تبصره 6- کارکنان اتوبوس‌هاى شرکت مشمول مقررات قانون کار خواهند بود.

تبصره 7- شهردارى‌ها مجازند اراضى متعلق به شهردارى را که مورد نیاز شرکت باشد به قیمت عادلانه در مقابل قسمتى از سهام نقدى خود به شرکت واگذار نمایند.

تبصره 8- وزارت کشور و شهردارى‌هایى که داراى انجمن قانونى هستند مى‌توانند براى تهیه سرمایه نقدى شهرداری‌ها در شرکت‌ها به تناسبى که آ‌یین‌نامه تا مبلغ استقراضى تعیین خواهد نمود مجموعاً یک صد و پنجاه میلیون ریال از بانک ملى وام دریافت نموده و در مدت ده سال مستهلک نمایند.

تبصره 9- وزارت کشور مکلف است منتهى تا یک ماه از تاریخ تصویب این قانون آیین‌نامه‌هاى مربوطه را تدوین و پس از تصویب هیئت وزیران به موقع اجرا بگذارد.

مجدزاده - شاپورى - دکتر سنجابى - مدرس - شوکتى - دکتر معظمى - شهیدى - انگجى - ریگى - ناظرزاده - شبسترى - مهندس رضوى - اقبال - وکیل‌پور - خسرو قشقایى - نجفى - افشار - دکتر بقایى - زهرى - میلانى - زیرک‌زاده - نریمان.

ناظرزاده - بیست و پنج امضا است.

نایب رئیس - چون آقاى وزیر کشور هم این ماده واحده را قبول فرموده‌اند بنابراین ماده واحده مطرح است آقاى نادعلى کریمى مخالفید؟

کریمى - بلى‏

نایب رئیس - بفرمایید.

کریمى - آقایان نمایندگان محترم به این نکته توجه دارند که لایحه اتوبوسرانى یکى از لوایح مفید و لازمى است که باید حتماً در این مجلس به تصویب برسد و اگر به وضع مبهم و بلاتکلیف باقى بماند براى حیثیت مجلس شوراى ملى مسلماً خوب نیست چون وضع اتوبوسرانى بسیار بد است مردم هم کاملاً ناراضى هستند دولت هم یک لایحه‌اى آورده است در مجلس و مورد شور آقایان قرار گرفته علت مخالفت بنده در اصول لایحه نیست بلکه براى اجراى لایحه و در نظر گرفتن حق و عدالت است بنده یک مخالفت‌هاى اصولى دارم که حالا عرض می‌کنم که در موقع طرح پیشنهادها مورد دقت آقایان قرار بگیرد و الا در طرح قبلى هم که تقدیم شده است اختیارى به کسى داده نشده است به شهردارى اجازه داده می‌شد یا به وزارت کشور به نمایندگى شهردارى که یک شرکتى تشکیل بدهند مؤسس شرکت خود شهردارى است حالا اینجا این پیشنهاد جدید فقط لباسش را عوض کرده است بسیار لفظ خوبى است بنده هم موافق هستم و در لایحه اول هم نظر این نبوده است که به کسى مونوپل داده بشود بلکه به شهردارى اجازه داده شده بود که یک شرکتى به آن نحوى که در قانون ذکر شده است تأسیس کند مؤسس شرکت خود شهردارى است مطلب دوم راجع به مقدار سهام است بنده اجازه می‌خواهم از آقایان یک مثلى عرض کنم گفتند بین دو دسته اختلاف بود یک کسى مى‌گفت امروز سه‌شنبه است یک کسى هم می‌گفت امروز چهارشنبه است یک نفر دیگر آمد گفت دعوا نکنید امروز سه‌شنبه و نیم است این به نظر بنده منطقى نیست یا باید ما روى اصول ملى شدن قدم برداریم و همان طور که صلاح مملکت است مؤسساتى که منافع عمومى در آن دخالت دارند ملى کنیم مثل این که تلفن خودمان را ملى کردیم در این صورت لازمه‌اش این است که ما پول داشته باشیم و اتوبوس‌هاى مردم را قیمت کنیم و پولش را به آنها بدهیم و آنها را رد کنیم و این مؤسسات و تشکیلاتى که دارند مربوط به ملت و به اصطلاح دستگاه ملى باشد یا این که شرکت سهامى است در شرکت سهامى باید رعایت حق و عدالت بشود مثلاً در آن طرح تقدیمى سابق ما گفتیم به مناسبت این که خیابان‌ها مربوط به شهردارى است و سر و کار مردم هم با اتوبوس‌ها است و شهردارى هم از لحاظ مردم تقریباً یک جنبه وکالتى دارد از این جهت چون می‌خواهند از تمام مزایاى شهر استفاده کنند اتوبوس‌هاى صدى بیست منافع را به شهردارى باید واگذار بکنند این کار سابقه دارد مجاناً و بلاعوض نداده‌اند در اثر استفاده از خیابان‌ها و آسفالت از عبور و مرور در داخل شهر این صدى بیست را به شهردارى می‌دهند و صدى هشتاد متعلق به خود صاحبان سهام اتوبوس به نسبت سهامى که دارند می‌شود و براى این که ما ملى شدن هدف نهاییمان است سه نکته در اینجا مراعات شد یکى این که در بدو تأسیس شرکت اگر هر کدام از صاحبان اتوبوس حاضر نشدند در این شرکت شرکت داشته باشند سهم آنها متعلق به شهردارى است و به شهردارى انتقال مى‌دهند و در خلال مدت هم هر کدام خواستند سهمشان را واگذار کنند آن هم مربوط به شهردارى خواهد بود یعنى حق تقدم خرید سهام با شهردارى خواهد بود در قسمت سوم وقتى که بنا شد توسعه بدهند سهام را حق توسعه و سهم توسعه مربوط به خود شهردارى است در اینجا هم رعایت حقوق شهردارى شده است و در عین حال صاحبان اتوبوس هم که امروز از این ممر نان مى‌خورند وعده آنها قریب به هزار نفر است آنها هم بیکار نشده‌اند و هم نانشان قطع نشده راه اجرا هم براى دولت باز است و الا ما مطالب بسیار زیبا و خوبى مى‌توانیم تهیه کنیم و پشت تریبون بگوییم مثلاً تمام خیابان‌ها را با طلا فرش کنید آیینه‌هاى قدى بگذارید در خیابان‌ها ولى باید دید براى دولت مقدور هست که این کار را بکند یا مقدور نیست باید رعایت قدرت دولت و اجراى قانون را هم در نظر بگیرید و به این ترتیب که گفته شده صدى بیست را مجانى بدهید و صدى سى را نسیه به ما بدهید این موجب نارضایتى عده‌اى مى‌شود و شاید براى دولت اجرایش بسیار مشکل بشود یک عبارتى بنده در این لایحه دیدم که براى بنده معنى و مفهوم نداشت از آقاى دکتر معظمى پرسیدم مثل این که ایشان هم درست ملتفت نبودند براى این که عبارات در مقابل یکدیگر معنى و مفهوم مخالف دارد مثلاً مى‌گویند نقدى در مقابل نسیه اینجا می‌گویند صدى بیست ممتاز است بقیه است نقدى است (پارسا - امتیازى است نه ممتاز) امتیازى را در مقابل نقدى بنده نه مترادف می‌دانم و نه مشابه لفظى نه مشابه معنوى امتیازى در مقابل نقدى معناى صحیحى ندارد باید بگویند مجانى در مقابل نقدى (پارسا - قرینه‌سازى که نکرده‌اند) باید معنى داشته باشد این از آنهایى است که باید گفت المعنى فى البطن الواضح به جاى المعنى فى البطن شاعر آقایانى که نوشته‌اند امتیازى در مقابل نقدى یعنى چه (پارسا - توضیح داده مى‌شود جنابعالى هم ملتفت مى‌شوید) بنابراین بنده با اصل این که باید به قانون اتوبوسرانى توجه بشود و یک قانون کاملاً صحیح و قابل اجرایى که مطابقت با شئون مجلس شوراى ملى داشته باشد بگذرد موافقم و با این که آن طرح را تقدیم کردم هیچ گونه تعصبى ندارم فقط

+++

خواستم اینجا عرض کنم این طرح هم با آن طرح در بعضى قسمت‌ها تفاوتى ندارد فقط بعضى قسمت‌هایش به نظر بنده قابل اجرا نیست در قسمت اجراى قانون کار نسبت به کارگران هم که اینجا در تبصره قید شده آنجا در آیین‌نامه متذکر شده است سایر مواردى که در تبصره‌ها اینجا ذکر شده در آنجا هم مراعات شده است امتیازى هم به کسى در نظر نبوده است که داده بشود فقط این موضوعى که براى دولت قابل اجرا باشد آقایان حل بکنند بنده کاملاً موافق هستم موضوع بسیار مهمى که بنده با آن مخالف هستم موضوع استقراض از بانک ملى است یک مطالبى هست که پشت این تریبون بنده صلاح نمى‌دانم عرض کنم در امور مالى و سرمایه دولت و خزانه دولت شاید شاسته نباشد که انسان بعضى مطالب را باز کند ولى آقایان مى‌دانند که بانک ملى از دولت طلبکار است و پول زیادى که به این گونه مصارف برسد ندارد بدهد دولت یا شهردارى هم الان صلاحش نیست که بیاید از بانک ملى این پول را قرض کند 15 میلیون تومان یا 150 میلیون ریال استقراض از بانک ملى با تصویب این قانون غیر عملى است یک عده از شهرستان‌هایى که داراى اتوبوس هستند یا اتوبوس مى‌خواهند وارد کنند از بانک ملى طلبکارى مى‌کنند بانک ملى به جاى این که قدرت از مردم بگیرد یک عده طلبکار پشت سرش می‌ماند که می‌گویند شما طبق این قانون باید به ما پول بدهید آن وقت معلوم نیست اجراى این عمل به چه نحوى خواهد شد و الا بنده در اصل کاملاً موافق هستم و فقط این عبارت را از نظر قانونى متقن نمى‌دانم.

نایب رئیس - آقاى پورسرتیپ‏

پورسرتیپ - بنده موافقم و عرضى ندارم‏.

نایب رئیس - آقاى ملک‌مدنى جنابعالى موافقید؟ بفرمایید.

ملک‌مدنى - به نظر بنده این راه حلى که آقایان نشسته‌اند و پیدا کرده‌اند راه حل خوبى است البته باید این کار اتوبوسرانى را از مجلس بگذرانیم چون براى مجلس خوب نیست و براى دولت هم خوب نیست کار اتوبوسرانى را در مجلس معطل کنیم (صحیح است) براى شأن مجلس صحیح نیست و براى دولت هم همین طور (ناظرزاده - خیلى هم طول کشیده) دولتى که اکثریت دارد در مجلس و ماها هم طرفدار آن هستیم طرحى که وزیر کشور آورده به مجلس باید آقایان نمایندگانى که همیشه طرفدار اصلاحات و طرفدار پیشرفت کار‌ها هستند بنشینند راه‌حلى پیدا کنند و  این کار به نظر بنده راه‌حلش هم خوب است جناب آقاى کریمى که در واقع آن طرح پیش را تهیه کرده بودند ایشان تذکرات‌شان تذکرات موافق بود و اصلاحى بود بنابراین به نظر بنده خوب است اگر اصلاحات لازم باشد در ضمن پیشنهادات بدهند بنده هم خودم یک پیشنهادى دادم الان یک اصلاحى به نظرم می‌رسد که خواهش می‌کنم آقایان توجه به آن بکنند و آن موضوع مدت است در آن موقع هم بنده عرض کردم الان هم عرض می‌کنم اینجا مدت معین نشده باید مدت معلوم شود که شهرداری‌ها انجمن شهر بیش از پنج سال و شش سال نتوانند امتیاز بدهند چون این یک امتیازى است ما براى همیشه نمی‌توانیم امتیاز را بدهیم دست یک شرکت یا دست انجمن شهر امتیاز دادن از مختصات مجلس شوراى ملى است حتى ملاحظه مى‌فرمایید جناب آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر که مجلس به ایشان اختیار داده اختیار امتیاز نداده بهشان، ایشان خودشان متوجه شده‌اند که این لایحه را به مجلس فرستاده‌اند بنده از اشخاصى هستم که حقوق مجلس را اعتقادم این است که باید حفظ کنیم (صحیح است) زیرا مال آیندگان است مال ما نیست معلوم نیست ادوار بعد ما باشیم یا نباشیم یک مطلب دیگرى که می‌خواستم تذکر بدهم که شاید مورد توجه باشد این است که به نظر بنده باید این شرکتى که تشکیل مى‌شود سود این شرکت هم معلوم بشود یعنى طورى نشود که فردا بلیط اتوبوسرانى که یک قران است و ده شاهى است این را دو برابر کنند و شرکت صدى پنجاه منافع بردارد (صحیح است) زیرا این نرخ اتوبوس تماس با تمام طبقات زحمتکش مردم دارد و به نظر بنده هر جا که جناب آقاى مهندس حسیبى صلاح دیدید این دو تا مطلب را توجه بفرمایید که در آنجا گنجانیده بشود.

نایب رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده که قرائت مى‌شود.

 (به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى چون یک نفر مخالف و یک نفر موافق صحبت کرده مذاکرات کافى مى‌باشد. مجدزاده‏

نایب رئیس - مخالفى هست؟ (اظهارى نشد) رأى مى‌گیریم به کفایت مذاکرات آقایانى که موافقند با کفایت مذاکرات قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. یک عده زیادى پیشنهاداتى که اینجا هست مربوط به طرح قبلى بود (خسرو قشقایى - براى این طرح به خصوص باید بدهند آن فایده ندارد) آقایانى که میل دارند پیشنهادشان براى این طرح باقى باشد باید نظرشان را تأیید کنند.

دکتر بقایى - صحیح است باید پیشنهادات تجدید بشود.

ناظرزاده - این مواد و تبصره‌ها فرق می‌کند چون ما نمی‌دانیم که مربوط به کدام ماده و تبصره است.‏

دکتر کیان - طرح را دو مرتبه بخوانند تا آقایان بدانند که پیشنهاد بدهند.

نایب رئیس - عجالتاً یک پیشنهاد از آقاى ملک‌مدنى رسیده که قرائت مى‌شود.

 (به شرح زیر قرائت شد)

تبصره زیر را به ماده الحاقیه به جاى ماده پیشنهاد شده پیشنهاد مى‌نمایم.

تبصره - مدت این امتیاز شش سال بیشتر نخواهد بود شهردارى نمی‌تواند مدت را بیشتر معین نماید. ملک‌مدنى‏

نایب رئیس - آقاى ملک‌مدنى بفرمایید توضیح بدهید.

ملک‌مدنى - عرض کنم این جمله که همه آقایان شنیدید و صحیح هم هست کل یوم هو فى شأن هر روزى یک شأنى دارد ما باید شأن آینده را هم در نظر بگیریم بنده نظرم براى مدت امتیاز پنج سال بود چون دوره انجمن شهر دو سال است و سه دوره را در نظر گرفتیم که شش سال مى‌شود (معاون نخست‌وزیر - چهار است مدت دوره انجمن) چهار سال است بنابراین چهار سال یا هشت سال باشد مدت امتیاز. چون عرض کردم این مطلب جز ضروریات این لایحه است که باید مدت قید بشود خیال می‌کنم آقایان هم موافقت دارند بنابراین بنده توضیح زیادى نمی‌دهم که وقت آقایان را بگیرم (اخگر - پیشنهاد بفرمایید 8 سال باشد) چون مى‌فرمایید دوره انجمن 4 سال است هشت سال را بنده قبول دارم.‏

نایب رئیس - آقاى مهندس حسیبى مخالفید بفرمایید.

مهندس حسیبى - بنده می‌خواستم حضور آقایان تذکر داده باشم که شکل طرح یک تغییراتى کرده که پیشنهاداتى که آنجا تقدیم شده بسیارش اصلاً قابل خواندن هم نیست و بنده حق دارم این عرض را بکنم چون پنج پیشنهاد خود بنده داده‌ام که مربوط به آن طرح سابق مى‌شد و الان هیچ موردى ندارد (صحیح است) پس بنابراین تقاضا می‌کنم از مقام ریاست که طورى بفرمایند که به اصطلاح وقت مجلس گرفته نشود اما راجع به پیشنهاد جناب آقاى ملک‌مدنى در این طرح جدید ملاحظه مى‌فرمایید که یک اصل کلى گنجانیده شده که مورد عنایت و توجه تمام آقایان است و آن این است که امتیاز اتوبوسرانى با شهرداری است این که مدت نمی‌خواهد این حق با آنها است منتهى شهردارى که به موجب قانون صاحب این حق یعنى صاحب تشکیلات مربوطه اتوبوسرانى می‌شود باید شرکت‌هایى تشکیل بدهد وقتى که در این مرحله اجرا درآمد در اساسنامه البته مدت را معین می‌کنند یعنى آن شرکتى که این امتیاز را مى‌گیرد توى اساسنامه شرکت مدت امتیاز را می‌گذارند بنابراین به نظر بنده اگر نظر جناب آقاى ملک‌مدنى این نکته است این کاملاً مراعات خواهد شد و جز قانون تجارت است چون شرکت بر اساس قانون تجارت تشکیل خواهد شد (صحیح است) و در هر شرکتى طبق قانون تجارت مدت یکى از عوامل اصلى است بنابراین نظر جناب آقاى ملک‌مدنى مسلماً مراعات شده من تقاضا می‌کنم از نظر تسریع اگر ممکن است لطف بفرمایند و این پیشنهاد را پس بگیرند.

نایب رئیس - آقاى ملک‌مدنى توضیحى دارید (ملک‌مدنى - بلى) مختصر بفرمایید.

ملک‌مدنى - عرض کنم اختلاف نظر بنده در اینجا با جناب آقاى مهندس حسیبى یک مطلب است بنده اعتقادم این است که امتیاز از مختصات مجلس شوراى ملى است و انجمن‌هاى شهر نمی‌توانند امتیاز بدهند و این حق را نباید مجلس به دیگرى واگذار کند همان طورى که در سایر امتیازات داخل و خارج همه آقایان می‌دانند این طور عمل شده و باید هم بشود این یک مطلب اصولى است که بنده عرض کردم انجمن شهر که می‌خواهیم اختیار بهش بدهیم بنده موافقم که شش سال نباشد و هشت سال باشد ولى این حق را نباید سلب کنیم این است اصل مطلب.‏

مهندس حسیبى - حقى از مجلس سلب نمی‌شود.

نایب رئیس - آقاى ملک‌مدنى رأى بگیریم یا مسترد مى‌فرمایید؟

ملک‌مدنى - به هشت سال رأى بگیرید.

خسرو قشقایى - اجازه مى‌فرمایید یک تذکرى عرض کنم‏.

دکتر کیان - این مطلب یک قدرى مبهم است احتیاج به یک توضیح دارد.

نایب رئیس - آقایانى که موافقند با پیشنهاد آقاى ملک‌مدنى قیام فرمایند (عده کمى قیام نمودند) تصویب نشد پیشنهاد آقاى کریمى قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنیم که طرح تقدیمى اخیر را براى اطلاع آقایان نمایندگان طبع و توزیع فرمایند تا در جلسه آینده مطرح شود کریمى. (شبسترى - مورد ندارد این پیشنهاد)

نایب رئیس - اشکالى ندارد آقاى کریمى توضیح بفرمایید.

کریمى - این موضوع اتفاقاً در چند روز قبل مشابهش در مجلس عمل شد یک طرحى که آقایان می‌دهند که عملاً به جاى لایحه قرار مى‌گیرد لازمه‌اش این است که آقایان نمایندگان از ماده به ماده آن اطلاع داشته باشند تا اگر به نظرشان نقصى رسید پیشنهاداتى بدهند و رفع نقص بکنند این یک طرحى است که چهار پنج نفر از آقایان نمایندگان

+++

 تهیه کرده‌اند و داده‌اند سایر آقایان نمایندگان هیچ گونه اطلاعى از آن ندارند بنده معتقدم که تعصب در کار مجلس به ضرر مردم تمام مى‌شود به این جهت آقایان تعصب به خرج ندهند منظور این است که کار بگذرد اجازه بفرمایید که طبع و توزیع بشود آقایان از مفاد آن اطلاع حاصل کنند پیشنهاداتى که در نظر دارند تنظیم بکنند وقتی که مطرح شد پیشنهاد بدهند و انشاء‌الله یک قانونى منتقح و بدون عیب از مجلس شوراى ملى بیرون بیاید.

نایب رئیس - آقاى پارسا مخالفید بفرمایید.

پارسا - عرض کنم این بیان جناب آقاى کریمى گمان می‌کنم با بیان اولى که فرمودند وفق نمی‌دهد چون ایشان فرمودند در اول که مجلس باید سریعاً در این موضوع تصمیم بگیرد و حق هم همین است مخصوصاً با سوء انعکاسى که در بیرون هست و این لایحه و این طرح این قدر در مجلس معطل شده (کریمى - معطل تعصبات شده) امضاکنندگان آن هم چهار پنج نفر نیستند بیست و پنج نفر از آقایان نمایندگان امضا کرده‌اند (کریمى - امضا‌کننده را نگفتم تهیه‌کننده را عرض کردم) اجازه بفرمایید قربان بنده عرضم را بکنم بعد از مطالعه آن هم از طرف نمایندگان دیگر اگر نظرى داشته باشند اظهار خواهند کرد و پیشنهاد مى‌دهند و بنده گمان می‌کنم این یک موضوع حیاتى است راجع به این طرح هم صحبت‌هاى زیادى شده و الان متأسفانه وقت پیشنهاد هم گذشته براى این که آقایان نمایندگان محترم به کفایت مذاکرات رأى داده‌اند (صحیح است) (کریمى - منافات ندارد) این است که از جناب آقاى کریمى استدعا می‌کنم که پیشنهادشان را مسترد بفرمایند تا انشاء‌الله قضیه اتوبوسرانى به نحو مطلوب آن طورى که مورد نظر ملت و نمایندگان ملت است انجام بگیرد.

نایب رئیس - رأى مى‌گیریم به پیشنهاد آقاى کریمى آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (چند نفرى برخاستند) تصویب نشد بقیه پیشنهادات قرائت مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى خسرو قشقایى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم که شهردارى حق ندارد بیش از هشت سال به شرکت‌هاى تابعه امتیاز بدهد. خسرو قشقایى‏

نایب رئیس - این مشابه است اگر توضیحى دارید بفرمایید.

خسرو قشقایى - مشابه نیست پیشنهاد آقاى ملک‌مدنى این بود که شهردارى از طرف مجلس حق ندارد بیش از 8 سال امتیاز بدهد ولى با رد شدن این پیشنهاد مجلس موافقت کرد که دادن امتیاز اتوبوسرانى به شهردارى است پیشنهاد بنده این است که شهردارى حق ندارد بیش از 8 سال امتیاز به شرکت‌هایى که تشکیل خواهد شد بدهد (صحیح است)

نایب رئیس - مخالفى نیست.‏

مهندس حسیبى - شهردارى امتیازى نمى‌دهد.

نایب رئیس - آقاى وزیر کشور بفرمایید.

وزیر کشور - آقایان البته در نظر مى‌گیرند که موردى ممکن است پیش بیاید که شرکت بعد از هشت سال خوب عمل کند در این صورت مانعى ندارد که تجدید بشود بنابراین با در نظر گرفتن این قسمت اگر قرار شد رأى داده بشود استدعا می‌کنم توجه بفرمایید که این نکته ملحوظ بشود که اگر شرکتى در این مدت 8 سال به درستى و خوبى کار کرد بتوانند آن را دوباره تجدید کنند.

خسرو قشقایى - این معلوم است.‏

نایب رئیس - آقاى مهندس زیرک‌زاده‏

مهندس زیرک‌زاده - بنده فقط می‌خواستم خواهش کنم که یک اصلاحى آقاى خسرو قشقایى بفرمایند بنده خواهش می‌کنم پیشنهادشان را این طور بنویسند که مدت شرکت‌هاى اتوبوسرانى 8 سال خواهد بود چون شهردارى که نمی‌تواند امتیاز بدهد مدت شرکت 8 سال باشد.

مهندس حسیبى - مدت شرکت از 8 سال تجاوز نمی‌کند.

خسرو قشقایى - بله موافقم‏.

نایب رئیس - قبول کردید؟

خسرو قشقایى - بله‏

نایب رئیس - مجدداً قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر با اصلاحى که به عمل آمد قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم که مدت شرکت ....

(مهندس حسیبى - هر شرکت از شرکت‌هاى اتوبوسرانى)

پیشنهاد می‌کنم که مدت هر شرکت از شرکت‌هاى اتوبوسرانى بیش از  8 سال نباشد.

نایب رئیس - رأى مى‌گیریم به پیشنهاد آقاى خسرو قشقایى آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر قیام نمودند) تصویب شد.

پیشنهاد دیگر قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر پیشنهاد آقاى کهبد قرائت شد)

اینجانب پیشنهاد آقاى کهبد قرائت شد) اینجانب پیشنهاد مى‌نمایم که مدت ده سال باشد. کهبد

کهبد - پس گرفتم.‏

نایب رئیس - پیشنهاد دیگر قرائت مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى دکتر طاهرى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌شود تبصره زیر اضافه شود:

تبصره - مدت این امتیاز 10 سال و سود خالص سهام حداکثر سالیانه صدى پانزده خواهد بود. دکتر طاهرى‏

نایب رئیس - آقاى دکتر طاهرى‏

دکتر طاهرى - هشت سال که حل شد و دولت هم قبول کرد ولى بنده معتقدم که باید براى مردم هم کارى کرد براى شرکت یک نفعى باید در نظر گرفت که شرکت حق نداشته باشد پول زیادى از مردم بگیرد از این جهت بنده عقیده‌ام این است که صدى پانزده سود عادلانه‌ای است و پیشنهاد کردم در سال بیش از صدى پانزده سود نبرد این عقیده بنده است.

نایب رئیس - مخالفى هست؟

بعضى از نمایندگان - یک مرتبه دیگر قرائت شود.

(مجدداً به شرح سابق قرائت شد)

نایب رئیس - آقاى دکتر سنجابى‏

دکتر سنجابى - بنده خیال می‌کنم قید این تبصره لازم نباشد چون یک شرکتى است ملى و مربوط به شهرداری است و 51 درصد سهام متعلق به شهردارى است در این صورت به نظر بنده قید حداکثر سود موردى ندارد و عیبى ندارد که به همین ترتیب که هست باشد.

نایب رئیس - یک مرتبه دیگر قرائت مى‌شود آقایان توجه بفرمایند.

(به شرح سابق قرائت شد)

رأى مى‌گیریم به پیشنهاد آقاى دکتر طاهرى آقایانى که موافقند قیام فرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد. پیشنهاد دیگر قرائت مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى ملک‌مدنى به شرح زیر قرائت شد)

تبصره زیر را پیشنهاد مى‌نمایم.

تبصره - سود ویژه شرکت اتوبوسرانى نباید از صدى 12 تجاوز نماید. ملک‌مدنى‏

بعضى از نمایندگان - مشابهش رد شد.

نایب رئیس - مال ایشان صدى دوازده است بفرمایید.

ملک‌مدنى - بنده این پیشنهاد را دادم براى توضیح مطلبى که مى‌خواهم عرض کنم و آن این بود که در قسمت مدت که جناب آقاى قشقایى پیشنهاد کردند و قبول هم شد و صحیح هم بود بحث بنده این است که مجلس نمی‌تواند اختیار دربست به انجمن‌هاى شهر بدهد که هر امتیازى که بخواهند بدهند این یک مطلب اصولى و حقوقى است که بنده مى‌خواهم بحث کنم الان چند نفر از اساتید حقوقى که خوشبختانه در مجلس هستند و دیگران هم در این مسائل یک اطلاعات کم و زیادى دارند این است نظر بنده، بنده اشکالم این جا این بود که آقاى مهندس حسیبى که فرمودند عرض کردم اشکالم این است بنده اشکالم این نبود که مدت 8 سال باشد یا 6 سال باشد یا 20 سال باشد خواستم این مطلب روشن بشود که فردا فرض بفرمایید از حیث مثال عرض می‌کنم انجمن شهر بیاید امتیاز ترامواى برقى شهر تهران را به یک شرکتى واگذار کند این را باید روشن کنیم بنده پیشنهادى که دادم براى روشن شدن این نظر است همین طور سایر وسایل دیگر فرض کنید قسمت‌هاى خواربار یا قسمت‌هاى دیگر زندگى مردم را انجمن شهر اگر خواست امتیاز بدهد به یک شرکت‌هایى حق دارد یا ندارد؟ به نظر بنده ندارد، بنده عقیده خودم را عرض می‌کنم به این جهت این پیشنهاد را دادم که توضیح عرض کنم آقایانى که استاد حقوق هستند مسئولیت دارند.

عده‌اى از نمایندگان - پس گرفتند آقا

نایب رئیس - پس گرفتید آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى - بگذارید توضیح بدهند جواب بدهند بنده پس می‌گیرم.‏

نایب رئیس - آقاى اخگر

ملک‌مدنى - بنده براى توضیح این مطلب اصولى که آیا مجلس مى‌تواند اجازه اعطاى امتیاز را به انجمن شهر بدهد ...

نایب رئیس - بفرمایید. پس گرفتید یا نه؟

ملک‌مدنى - عرض کردم بنده براى توضیح این مطلب اساسى که آیا مجلس این حق را دارد یا ندارد این پیشنهاد را دادم منظورم به صدى دوازده نبود.

نایب رئیس - بنابراین پس گرفتید.

ملک‌مدنى - اگر کسى مخالف است باید نظرش را بگوید.

عده‌اى از نمایندگان - پس گرفتند آقا

ناظرزاده - هم پس گرفتند هم پس نگرفتند.

ملک‌مدنى - بله پس گرفتم.‏

نایب رئیس - پیشنهاد دیگرى قرائت مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى خلخالى به شرح زیر قرائت شد) ‏

پیشنهاد می‌کنم عبارت زیر به تبصره 3 اضافه شود:

سهم هر یک از مالکین اتوبوس‌ها حداکثر تا میزان سیصد هزار ریال محدود خواهد شد و هیچ یک از مالکین خواه مستقیم و خواه به طور غیرمستقیم نخواهد توانست بیش از مبلغ مزبور در شرکت سهم داشته باشد در نتیجه رعایت این نکته هرگاه سرمایه شرکت کافى نباشد شهردارى تأمین خواهد کرد. خلخالى

نایب رئیس - آقاى خلخالى‏

خلخالى - من گمان می‌کنم تعویقى که در تصویب این طرح یا لایحه‌اى که دولت

+++

آورده پیش‌آمد کرده تضادى است که بین منافع پیش آمده و در ضمن صحبتى که جناب آقاى وزیر کشور یک موقع در جلسه گذشته یا جلسات پیش بود فرمودند که حقوق مکتسبه اشخاص را نمی‌شود بهشان تعدى کرد و در جلسه خصوصى هم فرمودند در صورتى که مبناى ملى کردن اتوبوس‌ها همان طورى که در شرکت تلفن هم بود و مسأله اتوبوسرانى هم با آن مقایسه شد تعدى بیشتر از مالکین عمده بود که امتیازشان بیشتر در نتیجه اعمال نفوذ به دست آمده و حساب و کتاب صحیحى در کار نبوده است که ما امروز بگوییم حقوق مکتسبه دارند و به حقوق آنها تجاوز می‌شود من گمان می‌کنم راه عادلانه این است که حق مردم کسانى که امرار معاش واقعى آنها از این راه است و سرمایه‌اى بیش ازسیصد هزار ریال ندارند یعنى سى هزار تومان هم حق آنها محفوظ باشد و هم دولت بتواند نظم و ترتیبى به اینکار عمومى بدهد که البته همان طورى که جناب آقاى نریمان با همین طرحى که امروز به وسیله آقایان تقدیم مجلس شد پنجاه و یک سهم از این شرکت را در اختیار دولت و شهردارى مى‌گذارند تا بتواند اکثریت رأى را داشته باشد این نظر را من به این ترتیب تأمین می‌کنم که این فلسفه‌اى که آقایان مى‌فرمایند که مردم را در کارها نباید دست‌شان را کوتاه کرد و تصدى بیشتر در دست مردم باشد مردمى هستند که به حقوق عمومى تجاوز نکرده‌اند یعنى به واسطه اعمال نفوذ یا تشبثات دیگرى که تاکنون معمول بوده است صاحب اتوبوس نشده‌اند حق آنها را رعایت کنیم ولى کسانى که فرض کنید 10 تا 20 تا 30 تا اتوبوس به طورى که ما مى‌شنویم در اختیار دارند اینها به غیر از این که استفاده و سود کلانى ببرند و نظم و انتظام عمومى که یک کاری است که همه به آن علاقه‌مندیم مختل کنند کار دیگرى ندارند و براى تعدیل این نظر بنده غیر از این راه و فکر دیگرى به نظرم نرسید که نوشته‌ام که هیچ یک از مالکین خواه مستقیم و خواه غیرمستقیم نخواهد توانست بیش از این مبلغ مذکور سهم داشته باشد فکر کردم ممکن است این مالکین عمده اقرباى خودشان را و دوستان نزدیکشان را به عناوین مختلف بیاورند در شرکت سهیم بکنند این را البته دولت باید جلوگیرى کند در اینجا هم مردم راضى خواهند بود و تأمین معاش کسانى هم که از این راه معاششان تأمین مى‌شود خواهد شد و هم این که دولت اکثریت را در دست خواهد داشت استدعا می‌کنم که آقایان به مفاد این پیشنهادى که تقدیم شده توجه مبذول دارند و رأى بدهند.

خسرو قشقایى - بسیار پیشنهاد خوبى است.

نایب رئیس - آقاى دکتر کیان مخالفید؟

دکتر کیان - بنده تصور می‌کنم با احتیاطات کافى از لحاظ این که شرکت‌هاى اتوبوسرانى در دست شهردارى باشد و در دست سرمایه‌داران خصوصى سهم کمتر باشد دیگر این قیود و شرایط لازم نیست شهردارى باید وسیله‌اى براى تشوییق اشخاص براى شرکت در این شرکت‌ها داشته باشد اگر قرار باشد این قیود و شرط‌ها را بگذاریم خیال می‌کنم در هیچ نقطه‌اى مخصوصاً در تهران تشکیل این شرکت امکان‌پذیر نباشد.

نایب رئیس - مسترد می‌کنید یا رأى بگیریم؟

خلخالى - رأى بگیرید.

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى خلخالى یک مرتبه دیگر قرائت مى‌شود و رأى مى‌گیریم‏.

(مجدداً به شرح سابق قرائت شد)

نایب رئیس - آقایانى که با پیشنهاد آقاى خلخالى موافقند قیام بفرمایند (عده کمى برخاستند) رد شد پیشنهاد دیگرى قرائت شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

اینجانب پیشنهاد می‌نمایم که تبصره زیر اضافه شود:

تبصره - چنانچه صاحبان اتوبوس‌هاى جز توانایى قبول سهام شرکت را نداشته باشند شرکت واحد ملزم است قیمت تقویمى اتوبوس‌هاى جز را بپردازد. کهبد

نایب رئیس - آقاى کهبد بفرمایید.

کهبد - پیشنهادى که بنده دادم بر حسب تقاضاى یک عده از صاحبان اتوبوس‌هاى جز است مثلاً در یک اتوبوس اغلب پنج شش هفت نفر شرکت دارند اغلب ممکن است اینها خودشان شوفر هم باشند روى اتوبوس هم هستند مشغول کار هم هستند حالا وقتى داخل شدند در یک شرکتى توانایى این که صبر کنند تا آخر سال که سود سهام تقسیم شود مطابق سود شرکت این توانایى را ندارند این غروب به غروب باید دومن نان بگیرد و ببرد به خانه‌اش با زن و بچه‌اش بخورد بنده پیشنهاد کردم این قبیل اشخاص اگر مایل بشوند آن شرکت کل بتواند سهم او را از او بخرد که برود یک کار دیگرى پیدا کند بنابراین بنده خواستم تمنى کنم که این را تصویب بفرمایید.

گنجه - شرکت مکلف است باید باشد نمى‌تواند.

وکیل‌پور - مى‌تواند.

کهبد - بله مى‌تواند.

نایب رئیس - مخالفى نیست؟ ... مجدداً قرائت مى‌شود.

(به شرح سابق قرائت شد)

ناظرزاده - یک تقاضاى شخصى هم اضافه شود.

کهبد - تقاضاى شخصى را هم اضافه بفرمایید بنده موافقم.‏

مهندس حسیبى - مقصود جز به معنى کمتر از یک اتوبوس است؟

کهبد - بلى‏

نایب رئیس - آقاى اخگر مخالفید؟

اخگر - بله‏

نایب رئیس - بفرمایید

اخگر - باید در نظر گرفت که اینجا باید قانون وضع شود اساسنامه و آیین‌نامه را بایستى انجمن شهر تهیه بکند این جزییات باید مطالبى باشد که در اساسنامه و آیین‌نامه انجمن شهر روى اختیاراتى که دارد انجام بدهد اصلاً اتوبوسرانى مال شهر است و حق شهر است باید انتظاماتش را خود انجمن شهر انجام بدهد این قانونى هم که ما تصویب می‌کنیم براى این است که اختیار داشته باشد انجمن که این کار را بکند اتوبوس جز که معنى ندارد اگر مقصود این است که یک جزیى از اتوبوس را کسى مالک است جنابعالى آقاى کهبد از بنده بهتر مى‌دانید شرکت وقتى تشکیل مى‌شود سهامى است و این سهامش 50 تومان است یا صد تومان است و این شرکا هم مى‌توانند یک سهم یا چند سهم دارا بشوند به جاى این ممکن بود بفرمایید که اگر کسى سهم خود را بخواهد بفروشد شرکت مختار باشد یا مکلف باشد بخرد و الا اتوبوس جز را اگر مکلف باشد بخرد در عمل دچار اشکال مى‌شود و معنى هم ندارد.

کهبد - مقصود جزیى از اتوبوس است.

مهندس حسیبى - جزو آیین‌نامه منظور کنید.

نایب رئیس - مسترد داشتید آقاى کهبد؟

کهبد - خیر آقا رأى بگیرید.

نایب رئیس - آقایان توجه بفرمایید یک دفعه دیگر با اصلاحاتى که به عمل آمده قرائت مى‌شود.

(مجدداً با اصلاحات به شرح زیر خوانده شد)

اینجانب پیشنهاد می‌نمایم که تبصره زیر اضافه شود:

تبصره - چنانچه بعضى از صاحبان جزیى از اتوبوس توانایى قبول سهام شرکت را نداشته باشند به شرط تقاضاى خود آنها شرکت واحد مکلف است قیمت تقویمى اتوبوس‌هاى جز را بپردازد. کهبد.

نایب رئیس - حالا رأى مى‌گیریم.‏

دکتر معظمى - یک اشکالى دارد چون آقایان نظر ارفاقى دارند و اینجابه نظر بنده عکس می‌شود می‌گوید اگر بتواند ممکن است سه چهار نفر با هم شریک شوند این را تمنى می‌کنم اصلاح بفرمایید قبل از توانایى اگر مایل باشند را هم مرقوم بفرمایید.

کهبد - با این اصلاح هم موافقم‏.

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى کهبد با اصلاحاتى که شده قرائت مى‌شود.

(با اصلاحات به شرح زیر خوانده شد)

تبصره - چنانچه بعضى از صاحبان جزیى از اتوبوس مایل باشند و توانایى قبول سهام شرکت را نداشته باشند به شرط تقاضاى خودشان شرکت واحد مکلف است قیمت تقویمى آن جز از اتوبوس را بپردازد.

نایب رئیس - آقایانى که با پیشنهاد آقاى کهبد با اصلاحات اخیر موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهاد دیگر قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

تبصره ذیل را در ماده واحده پیشنهاد مى‌نمایم:

تبصره - کلیه رانندگان و کمک رانندگان و بلیط فروش‌هاى شرکت اتوبوسرانى را با تشریک مساعى اولیاى وزارت کار مشمول قانون کار نمایند. دکتر فقیهى‌شیرازى‏

نایب رئیس - آقاى دکتر فقیهى‌شیرازى‏

مهندس حسیبى- در خود پیشنهاد است.

نایب رئیس - آقاى دکتر فقیهى‌شیرازى‏

دکتر فقیهى‌شیرازى - منظور بنده از تقدیم این پیشنهاد این است که رانندگان و کمک رانندگان و بلیط فروش و کسانى که سر و کار با اتوبوسرانى دارند از ساعت 6 صبح تا 12 شب کار نکنند اگر بنا باشد بالاستمرار کار کنندخسته مى‌شوند کلیه این اشخاص را که زیر مى‌گیرند براى خستگى دماغى است منظور بنده این است که کار آنها دو سره شود و اگر تأمین است که عرضى ندارم.

مهندس حسیبى - در تبصره 6 هست‏.

نایب رئیس - پس گرفتید؟ ...

دکتر فقیهى‌شیرازى - بله‏

نایب رئیس - پیشنهاد دیگرى قرائت شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم:

تبصره زیر به ماده واحده اضافه شود و تبصره مربوط در طرح تقدیمى تصحیح گردد. تبصره سهام شرکت اسمى است هرگاه یکى از سهامداران بخواهد سهم خود را به فروش برساند شهردارى حق اولویت خواهد داشت در صورت انتشار سهام جدید شهردارى در خرید سهام حق تقدم خواهد داشت. على زهرى‏

نایب رئیس - آقاى زهرى‏

على زهرى - در یکى از تبصره‌هاى این طرح تقدیمى نوشته شده است که

+++

سهام شرکت بى‌اسم است یعنى معامله‌اش بین صاحبان سهام کاملاً آزاد است بدون قید طبق قانون تجارت براى سهام بى‌اسم قید و شرطى وجود ندارد و صاحبان سهام مى‌توانند بدون اطلاع هیأت مدیره شرکت مورد معامله قرار بگیرد و اصولاً نظر بر این است که آن طور که بنده استنباط می‌کنم وسایل عمومى آن طور که مورد احتیاج عموم افراد است اگر ممکن نیست فورى به دست خود مردم بیفتد لازم است به تدریج این کار انجام بگیرد (صحیح است) و براى این منظور عجالتاً آقایان صاحبان اتوبوس‌ها 49 درصد سهام را که در اقلیت هستند خواهند داشت ولى در آینده هرگاه شهردارى بتواند یک سرمایه‌اى را اختصاص به خرید سهام متفرقه بدهد کم کم خواهد توانست تمام سهام شرکت را یعنى صد در صد در اختیار خودش بگیرد و آن منظور اصلى به این وسیله به تدریج تأمین شود که این جلوگیرى خواهد کرد از یک موضوع دیگر و آن این است که سرمایه‌داران بزرگ به تدریج سهام را از دست اشخاص متفرقه جمع‌آورى بکنند و بتوانند آن وقت دستگاه شهردارى یعنى صاحب آن 51 درصد سهام را خداى نکرده تحت نفوذ قرار بدهد (مهندس حسیبى - جناب آقاى زهرى در ماده هست بخوانید) این موضوع را هم اضافه می‌کنم در صورت انتشار سهام جدید شهردارى در خرید سهام حق تقدم خواهد داشت.

نایب رئیس - آقاى مجدزاده بفرمایید.

مجدزاده - جناب آقاى زهرى اظهار داشتند که در یکى از تبصره‌هاى این ماده واحده قید شده که سهام شرکت سهام بى‌اسم است این طور نیست سهام شرکت چنین قیدى ندارد بلکه نظرتان آن ماده است که نوشته شده 49 درصد سهام که قابل انتقال است این 49 درصد که قابل انتقال گرفتیم در مقابل پنجاه و یک درصد سهمى که براى شهردارى اختصاص داده شده قرار داده شده یعنى آن 51 درصد سهام شهردارى غیرقابل انتقال است و 49 درصد سهام شرکت قابل انتقال خواهد بود که در صورتى که در ظرف مدتى که حق تقدم دارند استفاده نکنند (حسیبى - عبارت باید اصلاح شود) صریح است عبارت و اما در این که اگر در این قسمت دوم که اگر صاحبان چهل و نه درصد بخواهند در آتیه سهام خودشان را انتقال بدهند و شهردارى حق اولویت داشته باشد این کار بسیار خوب و به جایى است.

نایب رئیس - آقایانى که با پیشنهاد آقاى زهرى موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقاى مهندس رضوى به شرح زیر قرائت شد)

تبصره - هیچ یک از اعضاى انجمن شهر و یا شخص شهردار نمى‌توانند صاحب سهام شرکت اتوبوسرانى در شهر موردنظر باشند و همچنین اقوام بلافصل آنها نیز مشمول همین تبصره خواهند بود. احمد رضوى‏

نایب رئیس - مخالفى نیست؟ (گفته شد خیر) (پارسا - و شهربانى) آقاى مهندس رضوى توضیحى دارید بفرمایید.

مهندس رضوى - باید عرض بکنم که مورد نظر مجلس شوراى ملى هست که انجمن شهر باید قضاوت بکند در این کار و دیگر نباید ذینفع باشد و توضیح دیگرى لازم نمی‌دانم.

نایب رئیس - پیشنهاد یک دفعه قرائت مى‌شود.

(مجدداً به شرح سابق قرائت شد)

ناظرزاده - به جاى شهر مورد نظر در آن شهر باشد.

وکیل‌پور - در شهر محل تأسیس شرکت نوشته شود بهتر است.‏

مهندس رضوى - اصلاح عبارتى مانعى ندارد.

چند نفر از نمایندگان - یک دفعه دیگر قرائت شود.

نایب رئیس - ده مرتبه یک پیشنهاد نباید قرائت شود توجه بفرمایید یک مرتبه دیگر هم قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر مجدداً قرائت شد)

تبصره - هیچ یک از اعضاى انجمن شهر و یا شخص شهردار نمی‌توانند صاحب سهام شرکت اتوبوسرانى در شهر محل تأسیس شرکت باشند و همچنین اقوام بلافصل آنها نیز مشمول همین تبصره خواهند بود. احمد رضوى‏

دکتر کیان - البته منظور این نیست که حق انتخاب شدن ندارند ولى باید بعد از انتخاب شدن سهام خود را منتقل به دیگرى بکنند شرط انتخاب قرار نگیرد.

نایب رئیس - آقایانى که موافقند با پیشنهاد آقاى مهندس رضوى قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد یک پیشنهاد دیگر مانده (پورسرتیپ - پس گرفتم آقا) پس رأى مى‌گیریم به اصل لایحه شرکت اتوبوسرانى با اصلاحاتى که شده آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

 7- تعیین موقع جلسه بعد ختم جلسه

نایب رئیس - با اجازه آقایان جلسه را ختم می‌کنیم جلسه آینده روز یکشنبه ساعت 9 و ربع صبح‏.

(چهل دقیقه بعد از ظهر مجلس ختم شد)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى - محمد ذوالفقارى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294806!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)