کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 68 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 18 مهر ماه 1329  

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مجلس

2-بیانات قبل از دستور

3-ورود در دستور و طرح سؤالات نمایندگان

4-طرح تقدیمی نمایندگان راجع به الغاء حکومت نظامی

5-بقیه سؤالات نمایندگان و جواب آقای نخست وزیر

6-ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 68

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 18 مهر ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مجلس

2-بیانات قبل از دستور

3-ورود در دستور و طرح سؤالات نمایندگان

4-طرح تقدیمی نمایندگان راجع به الغاء حکومت نظامی

5-بقیه سؤالات نمایندگان و جواب آقای نخست وزیر

6-ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت و نیم قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

رئیس- صورت غائبین جلسه گذشته قرائت می‌شود

( اسامى غائبین به شرح زیر قرائت شد.)

غائبین با اجازه- آقایان احمد بهادرى- آصف طباطبایى- دکتر راجى- غائبین بى‌اجازه- آقایان صفوى- عزیز زنگنه- خسرو قشقایى- پیراسته- کاظم شیبانى- جواد مسعودى- محسن طاهرى- عماد تربتى- امینى- حسن اکبر- شهاب خسروانى- اقبال- دکتر شایگان.

1-تصویب صورت مجلس‏

رئیس- نسبت به صورت مجلس جلسه پیش نظرى نیست؟ آقاى فقیه‌زاده‏

فقیه‌زاده- بنده طبق ماده 214 می‌خواستم از مقام ریاست استدعا کنم که چون آقاى شوشترى از قراری که در روزنامه‌ها خواندم استعفا کرده و این استعفا قرار بوده است که در مجلس علنى قرائت شود (اورنگ- ابداً) می‌خواستم تقاضا بکنم که قرائت بفرمایند. (آقاى اورنگ- آقاى شوشترى هم بیرون هستند بفرمایید بیایند) و آقاى شوشترى هم استعفاى خودشان را پس بگیرند (اورنگ- مسلماً مسلماً)

رئیس- آقاى الله‌یارى صالح‏

الله‌یار صالح- تذکر بنده راجع به صورت مجلس جلسه یکشنبه گذشته است مطابق نظامنامه پس از این که از طرف ریاست محترم تذکر داده شد و توجه نکردند و اخطار هم فرمودند توجه نشد آن وقت می‌بایستى توبیخ بفرمایند و در جلسه روز یکشنبه پس از آن که آقاى شکرایى در ضمن صحبت آقاى مکى به ایشان اعتراض کردند و بین آقایان یک احساساتى ایجاد شد و مبادرت به بعضى صحبت‌ها شده است از طرف ریاست محترم بدون این که قبلاً اخطارى شده باشد به چهار نفر از آقایان توبیخ فرموده‌اند چون برخلاف نظامنامه است تذکر می‌دهم که اصلاح بفرمایند.

رئیس- تذکر دادم اشتباه است توبیخ نکرده‌ام اخطار بود.

الله‌یار صالح- اخطار نفرمودید توبیخ بود.

رئیس- اخطار بود آقایان مشغول هستند متوجه نمی‌شوند آقاى اردلان‏

اردلان- بنده در جلسه گذشته عرایضى کردم اشتباهاتى بود براى این که وقت مجلس را نگیرم می‌نویسم به اداره تندنویسى می‌دهم در جلسه امروز سؤالات را مقرر فرمودید بنده هم از وزارت کشاورزى سؤالى دارم دستور بفرمایید که سؤال بنده هم مطرح بشود.

رئیس- بسیار خوب آقاى دکتر علوى‏

دکتر علوى- در یکى از روزنامه‌ها شرحى نوشته‌اند بنده می‌خواستم عرض کنم رأى اعتمادى که بنده به دولت دادم مربوط به استیضاح از وزیر دادگسترى بود (صحیح است)

رئیس- نماینده آزاد است هر طورى رأى بدهد آقاى مکى‏

مکى- بیانات بنده راجع به صورت جلسه دو قسمت است یک قسمت مربوط است به بیانی که آقاى فرامرزى فرمودند و بنده متوجه نبودم که ایشان چه فرمودند شب که روزنامه کیهان را خواندم دیدم که حق با آقاى فرامرزى است و در این قسمت سوء‌تفاهمى ایجاد شده است زیرا آقاى فرامرزى فرمودند که چطور شد دیوان کشور حق داشته است که حکم لار را نقض کند ولى سایر احکامى که شبیه آن است قبل از حکومت نظامى قانون را عطف به ماسبق کرده‌اند این را شب من در روزنامه کیهان خواندم دیدم که بیان ایشان صحیح بوده است و بنده متوجه نبوده‌ام که بیان ایشان چه بوده این قسمت مربوط به جلسه یکشنبه است که آن را بنده تذکر می‌دهم بنده وقتی که صحبت می‌کنم و اسناد و مدارکى ارائه می‌دهم وسط حرف بنده می‌پرند و فحش می‌دهند ما اقلیت هستیم و باید اسناد و مدارک خودمان را رائه بدهیم و با اسناد هم بیایند و دلایل ما را رد بکنند با هتاکى و فحاشى صحیح نیست بعد هم بنده ناطق اقلیت هستم وسط حرف بنده اگر کسى ناسزا بگوید من ناچار هستم جواب بگویم و این طور هم بود بنده مدارک نشان می‌دهم در صورت جلسه هم منعکس است‏.

رئیس- آئین‌نامه معین کرده است حدود بیانات را و قطع نکردن و ناسزاگفتن ازهرطرفى باشد.

+++

(مکى- بنده می‌خواهم ببینم که من ناسزا گفتم یا او) نه شما باید بگذارید که من اخطار بکنم خود شما جواب ندهید (مکى- مگر بنده را از خمیر ساخته‌اند که من هم چیزى نگویم؟)

رئیس- اگر به یک نماینده‌اى نماینده دیگر اهانت کرد من وظیفه‌اى دارم که باید اخطار کنم.

مکى- بنده استدعا می‌کنم که جنابعالى رعایت بى‌طرفى را بفرمایید زیرا از طرف اقلیت هیچ‌گونه پیش‌دستى نشده است

 رئیس- من نمى‌گویم پیش‌دستى شده است من مى گویم وظیفه من است وقتى که توهین شد من جلوگیرى مى‌کنم این را من از آقایان خواهش می‌کنم (صحیح است) اگر چنین پیشامدى شد به عهده بنده بگذارند آیین‌نامه براى من تکلیفى معین کرده است امیدوارم من هم اشتباه نکنم و بى‌طرف هم باشم.

مکى- بنده الان اینجا ارائه می‌دهم شما اول باید تذکر بدهید شما اول به وکلاى اقلیت می‌فرمایید بعد آقاى دکتر بقایى مى‌گوید چطور به آقاى شکرایى تذکر نمى‌دهید.

رئیس- اول به ایشان اخطار کردم بعد به شما.

مکى- سه دفعه باید تذکر بدهید.

رئیس- آقایان چون مشغول هستند متوجه نمى‌شوند.

مکى- اینجا صورت جلسه هست.

رئیس- آقاى کشاورزصدر

کشاورزصدر- بنده مى‌خواستم عرض بکنم همان موقع که گفتگو شد و مشاجره بین آقایان‌ها شد بنده هم تذکرى دادم به آقاى مکى که خواهش می‌کنم این اظهارات را به همه نفرمایند و خواستم حالا عرض کنم که آقا هم متذکر بشوید.

رئیس- همین اظهار آقا هم باعث تشنج است خواهش مى‌کنم بعد از این وقتی که کسى صحبت کرد شما فرمایش نفرمایید.

کشاورزصدر- بنده مى‌خواستم استدعا بکنم از آقایان نمایندگان و مقام ریاست که این قبیل اظهارات را طرفین اقلیت و اکثریت موافقت کنند که از صورت مجلس حذف کنند زیرا خیلى چیزها بعد از آن که بین آقاى مکى و آقاى شکرایى رد و بدل شد از طرف آقایان اقلیت مخصوصاً از طرف آقاى دکتر بقایى و آقاى نریمان هم یک عباراتى گفته شده بود که حق این است که این عبارات حذف شود (مکى- باید دهنش را خورد مى‌کردیم مردیکه دزد) زیرا اگر بعد از این معمول شود جزو تشنج فایده‌اى ندارد دیگران هم نمى‌توانند تحمل بکنند که به رفقایشان بد گفته شود همان طور که آقاى دکتر بقایى هم نمى‌توانند ببینند که به رفقایشان بد مى‌گویند بنده عقیده‌ام این است که هیچ همچو چیزى نیست و آقاى شکرایى هم مرد بسیار شریفى است شما می‌گویید بد است.

رئیس- آقاى کشاورز‌صدر بفرمایید بنشینید آقاى شکرایى.

شکرایى- بنده عرضى ندارم.‏

رئیس- چند نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند.

اورنگ- استدعا می‌کنم آقاى شوشترى را احضار بفرمایید.

رئیس- به ایشان گفته‌ام بیایند آقای ملک‌مدنى بفرمایید.

ملک‌مدنى- بنده عرایضى بعد از دستور دارم.‏

رئیس- امروز اختصاص داده شده است به سؤالات (صحیح است) چون هنوز آقایان وزرا نماینده‌اند و سؤالاتی که تهیه شده است مربوط به شخص نخست وزیر است بنابراین مانعى ندارد که نطق قبل از دستور بشود تا تلفن بشود و ایشان بیایند آقاى آشتیانى‌زاده بفرمایید.

آشتیانى‌زاده- دیروز دادستان ارتش بیانیه منتشر کرده است که جمعیت هواداران صلح را تحت تعقیب قرار خواهد داد گفته است که چون عده‌اى از اعضاى حزب توده تحت عنوان جمعیت طرفداران صلح فعالیت می‌کنند به نام مقدمین علیه امنیت کشور تمام کسانی که براى صلح فعالیت کرده‌اند تعقیب خواهد کرد من شخصاً هنوز ذیل بیانیه صلح را امضا نکرده‌ام ولى وقتى اعلامیه دادستان را خواندم پشتم به لرزه درآمد و سایه مخوف دیو مهیب دیکتاتورى و ترور را بالاى سر خود و ملت ستمدیده ایران احساس کردم و فهمیدم که کمیسیون قوانین مجلس پانزدهم با تصویب قانون ارجاع جرایم سیاسى در صلاحیت محاکم نظامى چه جنایت عظیم مرتکب شده است و اعضاى آن کمیسیون چه ساطورى به دست دادرسان ارتش داده‌اند که هر وقت مقتضى بدانند بر فرق مردم فرود آورند وقتى نام اشخاصی که ذیل بیانیه صلح را امضا کرده‌اند خواندم بیش‌تر متوجه این دسیسه‌بازى شدم زیرا میان امضا کنندگان کم‌تر کسانى یافت می‌شوند که حتى با حزب توده آ‏شنایى داشته باشند آیت‌الله کاشانى- آقاى آقا سیدضیا‌الدین طباطبایى- آقاى دکتر مصدق- آقاى حائرى‌زاده- آقاى نیک‌پور- شخص آقاى سردار فاخر حکمت و حتى آقاى دکتر جزایرى وزیر کابینه آقاى رزم‌آرا زیر بیانیه صلح را امضا کرده‌اند و به موجب اعلامیه آقاى دادستان تمام این آقایان توده‌اى و قابل تعقیب می‌باشند- مصوبات کمیسیون دادگسترى دوره پانزدهم که بدون تردید با قانون اساسى مغایر و مخالف است همان حربه را به دست نظامى‌ها داد که قانون اشاعه اکاذیب به دست مختارى سپرد تمام رجال کشور را به اتهام نشر اکاذیب توقیف کردند و به زندان افکندند و در سلول‌هاى قصر قاجار با فجیع‌ترین وضعى کشتند و امروز به نام تبلیغ مرام اشتراکى و مقدمین علیه امنیت کشور مى‌خواهند هر کس نفس آزاد می‌کشد خفه و نابودش کنند آخر صلح با مرام اشتراکى چه ارتباط دارد اگر دادستان نظامى می‌گوید توده‌اى‌ها در جمعیت هواداران صلح رخنه کرده‌اند باید متوجه باشد که ممکن است در تمام جمعیت‌ها و مؤسسات و حتى خود ارتش رخنه کنند راه جلوگیرى از توده‌اى‌ها این نیست که تمام جمعیت‌ها را ببندند و هر کس نوکر شما نشد حبس و توقیفش کنید در این مدت که حزب توده را غیر قانونى اعلام کردید چه نتیجه گرفتید که حالا در دنبال آن براى صلح طلب‌ها هم پاپوش می‌دوزید اعلامیه دادستان ارتش اعلام عجز مقامات انتظامى کشور است که چون از رخنه کردن در تشکیلات مخفى احزاب چپ عاجز مانده‌اند به این بازی‌هاى خنک می‌خواهند مردم را بترسانند کسانی که از روى عقیده و طبق برنامه کارشان را در خفا و علنى می‌کنند که از توپ و تشر آقاى سرتیپ صارم باکى ندارند پس این اعلامیه را براى چه منتشر می‌کنید من به این سوء‌استفاده مقامات نظامى از قوانین آزادى‌کش اعتراض می‌کنم و اگر به این بازی‌ها خاتمه داده نشود دولت را استیضاح خواهم کرد و پرده از روى خیلى از اسرار که تا حال کسى جرأت نکرده برخواهم داشت آقایان ما دیگر نمی‌توانیم دست بسته بنشینیم و شاهد باشیم که سرتیپ صارم‌ها به نام قانون سیاهچال زندان را به روى همه باز کنند و هر کس مخالف دستگاهى داغ باطله بپیشانیش بزنند و مملکت را تبدیل به قبرستان کنند.

ملت ایران زیر بار این بازی‌هاى خطرناک نخواهد رفت شما چطور جرأت می‌کنید در دنیایی که منشور ملل متفق مورد قبول تمام ملل قرار گرفته و مجلس ایران هم آن را تصویب کرده است دست به چنین اقدامات مضحک و خطرناک بزنید آقایان سرتیپ صارم زنگ خطر را به صدا درآورد من پیشنهاد می‌کنم که آقایان نمایندگان و مخصوصاً آقایان نماینده اقلیت که زیر بیانیه صلح را هم امضا کرده‌اند متفقاً طرحى تقدیم کنیم که مصوبات کمیسیون دادگسترى دوره پانزدهم کلاً ملغى شود و این خطر مهیب و موحش که به نام قانون مردم را تهدید می‌کند مرتفع گردد و الا روزى خواهد رسید که هر کس نخواهد با ریتم ارکستر حکومت رقص کند سرتیپ صارم‌ها او را به عنوان تبلیغ مرام اشتراکى و قیام بر علیه امنیت کشور تحت تعقیب قرار خواهند داد و آن روز به خود خواهید گفت که اى کاش آن زمان که وسیله و اختیار داشتیم اندیشه چنین روز سیاهى را می‌کردیم ولى افسوس که در آن موقع پشیمانى دیگر سودى نخواهد داشت‏.

عرض مى‌شود اشخاصی که در دوره دیکتاتورى صحیح و سالم زندگى کردند و به مقامات عالیه رسیدند اینها طعم دیکتاتورى را زیر دندان‌شان حس نمى‌کنند و نمی‌دانندکه چه مزه مطبوع و لذیذى دارد این دیکتاتورى حالا چون دنیا به طرف ترقى می‌رود و در هر جامعه بشرى که مى‌بینیم البته بر حسب مقتضیات زمان و مکان و آب و هوا در هر جمعیتى دیکتاتورى بخواهد یک لباس مخصوص به خودش بگیرد اخیراً مى‌شنویم در ایران مد شده است که حکومت فردى بد است ولى خوب حکومت قانون باشد یا قانون دیکتاتورى می‌کند و از فردا قانونى وضع مى‌کنند هر کس چشمش زاغ نیست این را به ده سال حبس در بندرعباس مى‌فرستند (دکتر مصباح‌زاده- بفرمایید به بندرعباس نفرستند به ورامین بفرستند) دیکتاتورى داراى صور مختلفى است و یکى از صورش این است که مجلس تشکیل بدهند و از خارج به مجلس تحمیل بکنند که فلان طرح یا فلان قانون که موجد شدیدترین دیکتاتورى است در اینجا تصویب شود و پنج و شش نفر هم بلند شوند داد و قال کنند و بعد بگویند که خوب اقلیت هم بود بالاخره این قانون تصویب شد و از فردا شلاق و چماغ بردارند به سر مردم. این حکومت قانون نیست حکومت قانون حکومتى است که وکلاء دردادن رأى آزادى مطلق داشته باشند

+++

وکیلى که هر دقیقه تهدید مى‌شود به این که مجلس را مى‌بندند و از تمام حقوقش محروم خواهد شد یا هزار بلا سرش مى‌آورند این وکیل آزادانه رأى نمى‌دهد و هر قانونى که مى‌خواهند بر علیه آن طبقه‌هاى زحمتکش و بیچاره و ستمدیده این مملکت طرح کنند با دست اکثریت تمام مى‌شود این است که چنانچه دیدیم در دوره پانزدهم هم هر چه خواستند در آن پنج شش ماه اول مجلس کردند (صحیح است) آن وقت ما یک پیشنهادى کردیم یک عده‌اى که جناب آقاى حائری‌زاده آن پیشنهاد خدمت‌شان است و بنده هم امضا کرده‌ام و استدعا دارم که اگر بعضى از آقایان دیگر هم داوطلب هستند یعنى اگر این قدر به آتیه خودشان اطمینان ندارند که این شتر در خانه خودشان خواهد خوابید این پیشنهاد را امضا بفرمایند آقایان مى‌دانند براى تعقیب متهمین به تبلیغ مرام اشتراکى یک قانون دیگرى داریم و کمیسیون دادگسترى هم قانون تازه‌اى تصویب نکرده فقط تحت تأثیر جریانات آخر دوره پانزدهم و کسانی که فعلاً مایل نیستند اسم آنها را بگویم یک تصمیم خطرناک و خلاف قانون اساسى اتخاذ مى‌شود یعنى به محاکم نظامى اختیار دادند که جریان سیاسى مخصوصاً اتهام به توده‌اى بودن را مورد رسیدگى قرار بدهند و امروز در تمام کشور محاکم نظامى قائم مقام محاکم سویل شده است و مردم را رسماً تحت تعقیب قرار مى‌دهند و به انواع و اقسام وسایل شکنجه مى‌کنند و آخرین دسته گلى که حکومت نظامى به آب داده تعقیب هواداران صلح است اگر این جمعیت مشکوک بود و امضا زیر بیانیه برخلاف مصالح عالیه کشور و مملکت بود مسلماً حضرت آیت‌الله کاشانى و رجال سرشناس کشور امضای خود را زیر آن نمى‌گذاشتند و به عقیده بنده این بهترین راه سوء‌استفاده دستگاه حاکمه ایران از مصوبات مجلس و همین اعلامیه سرتیپ صارم است عرض مى‌شود که این قوانین خیلى کش دارد همان طوری که در بدو عرایضم به عرض مجلس شورای ملى رساندم اشخاصی که طعم دیکتاتورى را چشیده‌اند آنها مى‌دانند چطور این جور قوانین به میل و اراده هیئت حاکمه هر روز تحول پیدا مى‌کند بنده یادم مى‌آید که دو سال قبل از شهریور جوانى که الان هم زنده است حى است این یک ارثى برده بود از پدرش شهربانى‌چى‌ها آن وقت منجمله جنت‌ مکان سروان مقدادى دندان تیز کرده بود براى خوردن ارث این بدبخت این مرد را بردند و جلب کردند و گفتند که تو نشر اکاذیب کرده‌اى این آدم بیست و دو ساله معصوم را بردند شهربانى یک ده پانزده روزى استنطاق کردند با آن ترتیب که خود آقایان البته مى‌دانند و شاید باشند در بین آقایان که مزه‌اش را چشیده باشند پس از ده بار استنطاق کردن به گوشش زدند که سهم ما از این ارث چیست؟ یا سهمیه ما را بده یا اگر سهم ما را ندهى تو نشر اکاذیب کرده‌اى و حالا بنده موضوع نشر اکاذیب را نمى‌گویم شاید صلاح نباشد به هر تقدیر یک همچو جریانى ممکن است پیش بیاید و آن روز هم آقایان وکلا نباشند و یکى از رجال بزرگوار مملکت از ریخت شما خوشش نیاید و فردا بگویند که برخلاف مصالح عالیه مملکت اعلام کرده‌اید دستبند به شما بزنند و پانزده سال حبس بکنند و به بندرعباس بفرستند ما اینها را دیده‌ایم که آقایان بدانید که در همین جریانات انحلال حزب توده و دنبال او هزاران هزار مردم بى‌گناه را به زندان فرستادند و به سیاهچال شهربانى انداختند و هر کس با هر کس خورده‌حساب داشت به اسم توده‌اى یک داغ باطله‌اى به آن بیچاره می‌زدند و حبسش مى‌کردند بنده خودم وارد این کار بودم و دیدم که چقدر اشخاص بیگناه را گرفتار حبس و تبعید کردند بنابراین این عرایضى که بنده اینجا مى‌کنم جنبه خصوصى و شخصى ندارد و خود بنده هم پاى بیانیه صلح را امضا نکرده‌ام ولى بدانید که همین یک بهانه‌اى به دست شهربانى و هیئت حاکمه و دستگاه دادرسى ارتش خواهد داد که پس فردا هیچ کس صاحب هیچ چیز نیست.

رئیس- آقاى تیمورتاش‏

تیمورتاش- حقیقت این است که بنده به هیچ‌وجه قصد تصدیع امروز را نداشتم ولى دیشب در روزنامه اطلاعات شرحى خواندم که امروز ناگزیر شدم بیاناتى عرض کنم چون که هیچ گونه آمادگى قبلى نداشتم اگر در ضمن بیاناتم اسنادی را که ارائه مى‌دهم کافى به نظر نرسد معذرت مى‌خواهم ولیکن حاضرم بعداً چون که آقاى صفایى هم مطالبى را که بنده مى‌خواهم عرض کنم خواهند گفت و سؤالى را که فرموده‌اند بنده هم حاضرم سؤال ایشان را امضا بکنم چون که بنده اسناد و مدارک قطعى دارم مطلبى که در روزنامه اطلاعات نوشته‌اند عبارت بود از نظر آقاى آلبین داس همان نویسنده کذایى مقاله هزار فامیل که بعد از آن که از دور خیلى فحش داد به این ملت به عنوان پاداش به ایران سفر کرد و عرض کنم که مورد توجه همه شد با همه نشست و برخاست کرد و سوگلى هر محفلى شد و عاقبت پریشب از رادیوى تهران بیاناتى کرد من از این آقا مى‌خواهم تشکر کنم تشکر من از این لحاظ است که عاقبت چشم ملت ایران را باز کرد پس از چهار سال انتظار معلوم شد که کمک آمریکا به ایران عبارت است از صفر (یعنى هیچ) یک روزنه امیدى براى ما هست و آن این است که خودش اظهار کرده که من سمت رسمى ندارم اما بیاناتش خیلى مهم است چون که استناد به یک چیزهایى کرده که همه‌اش سند تاریخى است بنده از قسمت‌هاى اولش مى‌گذرم که گفته است آیا آ‏مریکا امپریالیسم دارد یا ندارد به نظر من امپریالیسم در دنیاى کنونى معنى ندارد براى این که دنیا به قدرى به هم نزدیک شده است و به حدى منافع و انتره‌هاى مختلف به هم توأم شده است که شاید همان طوری که اند پاندانس و استقلال به مفهوم قرن نوزدهم معنى نداشته باشد امپریالیسم هم مفهوم قرن نوزدهم را ندارد ولیکن در عین حال ایشان اشاره‌اى کرده‌اند به اعلامیه تهران و به نظر بنده اعلامیه تهران یکى از سندهاى معتبر تاریخى ما است (صحیح است) به دلیل این که سه ملت بزرگ و سه دولت بزرگ متفق تضمین استقلال ما را کرده‌اند و هر گونه بیانى که بخواهد خدشه‌اى به این اعلامیه وارد بیاورد ما وظیفه داریم که در مقابل آن تفسیر بکنیم و بگوییم که این طور نیست (صحیح است) ایشان می‌گویند که در اعلامیه تهران اشاره صریحى به کمک‌هاى بعد از جنگ به ایران نشده است بنده به این اهمیت نمى‌دهم و یک بار دیگر هم پشت همین تریبون عرض کردم که ما نباید دست تکدى دراز بکنیم هر کس مى‌خواهد باشدخواه آمریکا باشدخواه انگلیس باشد خواه روس باشد بیزمارک می‌گوید بهترین قرارداد‌ها قراردادى است که بر پایه منافع متقابل طرفین استوار باشد یعنى کاغذ و نوشته تا زمانی که واقعاً و عملاً منافع دو ملت را تأمین نکند ارزش ندارد این را بیزمارک در زمانى گفت که هنوز قول و حقیقت در دنیا مفهومى داشت امروز با سیاست‌هاى بین‌المللى که ما مى‌بینیم به طریق اولى این معنى حقیقت دارد بنده مکرر عرض کرده‌ام از پشت همین تریبون و امروز هم باز تکرار مى‌کنم و به ملت ایران اعلام مى‌کنم که کمکى که ما از آمریکا مى‌خواستیم گدایى و تکدى نبود حق مسلم خودمان بود (صحیح است) در موقع فداکاری‌هایی که در موقع جنگ در مقابل تمام گرفتاری‌هایی که در ظرف چند سال براى ملت ایران پیش آمد و هنوز که هنوز است در همان آتش می‌سوزد ما این حق را مى‌خواستیم (صحیح است) و بنده اینجا با کمال وضوح می‌گویم و از این مقاله استفاده مى‌کنم که در مقاله می‌نویسد (دیروز یکى از اعضاى کنگره آمریکا که نمایندگى استان تگزاس را بر عهده دارد و اکنون از ایران دیدن می‌کند به من گفت که کمک اقتصادى آمریکا باید به کشور‌هایى داده شود که در موقع جنگ خسارت زیادى دیده‌اندو نمى‌توانند توازن بازرگانى خود را حفظ کنند در صورتی که در ایران جنگ وجود نداشت که از طرف دیگر با در نظر گرفتن سهمى که ایران از شرکت نفت جنوب می‌گیرد وضعیت مالى ایران رضایت‌بخش نیست) اینجا نوشته است که نیست در صورتی که از فحواى کلام معلوم مى‌شود که هست بوده به هر تقدیر بنده منظورم این است که اگر بخواهند با این حرف‌ها کمال شهامت ملت ایران را در زمانی که آلمان‌ها پشت دروازه قفقاز بودند انکار بکند و بگویند که فداکارى در موقع جنگ نکردند این کمال بى‌انصافى است (صحیح است) ما آنچه را که داشتیم دادیم اگر دیگران خون قرمز دادند در عوض ما خون سفید دادیم یعنى آنچه در مقدورات ملت ایران بود دادیم- خوار و بار دادیم آذوقه دادیم- راه‌آهن دادیم- (امامى- آقا خون قرمز هم دادیم در آذربایجان چقدر کشته شد) همه چیز دادیم متشکرم که یادآورى فرمودید پول دادیم آنچه را که مقدورمان بود در طبق اخلاص گذاشتیم و به آنها دادیم در قبال این همت و شهامتى که ملت ایران نشان داد من از شما آقایان که باید به حکم وظیفه در جریان امور باشید مى‌پرسم چه گرفتید؟ اولین کمک آمریکا به ما وصول ده میلیون دلار نقد بود بابت اشیای مندرس راه‌آهن که به ما دادند این اولین کمک آمریکا بود در صورتى که در تمام دنیا این اموال را خواه به رایگان و خواه به قیمت‌هاى فوق‌العاده ارزان با یک اقساط طویل‌المدت بیست و پنج ساله‌اى دادند این اولین کمک آمریکا بود به ایران کمک دوم آمریکا به ایران تشویق و تشجیع در تهیه برنامه هفت ساله بود اگر کسى بخواهد که منکر بشود که آمریکایی‌ها در این کار دست نداشته و لااقل مشوق ما نبودند کمال بى‌انصافى را کرده‌اند عرض کردم در سؤالى که آقاى صفایى از دولت کرده‌اند مخصوصاً این

+++

نکته را متذکر شده‌اند که مخارجى که براى مستشاران ماورای بحار و حقوق کمیسیون‌هاى دیگر آمریکایى در ایران تا کنون شده است چه مبلغ می‌باشد و چون بنده نمی‌خواهم امروز در مجلس رقم بگویم و فقط بر اثر احساساتى است که دیشب مقاله را خوانده‌ام ولى باور بفرمایید که چند میلیون دلار شده است (یکى از نمایندگان- بیش‌تر ما چقدر تلفات هم دادیم) عرض کردم که تلفاتى هم دادیم (صحیح است) و اما اساس مطلب که چرا آمریکا مى‌خواست و بنا بود که به ما کمک‏

بکند از جمله آخر بیانات آقاى آلبین راس معلوم است (کشاورزصدر- این شخص چه کاره است این که کاره‌اى نیست که حرف بزند) کاره‌اى نیست ولى روى سر همه ماها جا دارد (مکى- به دولت بگویید که چرا به چنین آدمى اجازه داده است دولتى است که شما به آن رأى دادید.)

رئیس- بیش از 3 دقیقه دیگر وقت باقى ندارید.

تیمورتاش- ........به نظر من هیچ وقت آمریکا در امور ایران رل مهمى به عهده نخواهد گرفت و تنها منظور ما این است که ایران کاملاً استقلال و تمامیت ارضى خود را حفظ کند و این تنها مسئله‌ای است که به امنیت آمریکا کمک خواهد کرد در تمام دنیا هم نظر همین بود و آمریکا گفت براى کمک به امنیت به من باید دنیا مجهز شود ما هم در عین حال که کمال علاقه را به همسایه شمالى از لحاظ سیاست داریم با روش کمونیستى مخالف هستیم و به هیچ‌وجه حاضر نیستیم به این که خواه به وسیله دموکرات بودن و خواه نفوذ غیر مرئى یا مرئى این مرام در این مملکت دامنه پیدا بکند این کمک آمریکا را استقبال کردیم و گفتیم که حاضریم از شما همه گونه کمک بگیریم ولى واقعاً دور از انتظار ملت ایران است که بعد از چهار سال تازه بگویند که هیچ گونه کمکى نیست و شما خودتان بیایید روى پاى خودتان بایستید ما هیچ حرفى نداریم اگر این حرف را چهار سال پیش زده بودند ما این برنامه هفت ساله را درست نمى‌کردیم چرا؟ براى این که اساس برنامه هفت ساله به روى 3 اصل است‏

لیره نفت جنوب- وام از بانک بین‌المللى- و کمک آمریکا- اگر بانک بین‌المللى به نحوى از انحاء خواه تلویحاً تعیین نشده بود ما این گام بزرگی را که به تمام اقتصادیات کشور ارتباط دارد برنمی‌داشتیم ولیکن اساس این است به ما گفته‌اند ما را تشویق کرده‌اند ما را تشجیع کرده‌اند و گفته‌اند کمک می‌کنیم ما هم رفته‌ایم به فراخور این احوال آن کار را کرده‌ایم و امروز بعد از چهار سال مى‌گویند که تنها جایى که مى‌تواند این وام را بدهد کنگره آمریکا است و چون کنگره آمریکا نکرده تمام بیانات تمام حرف‌هایی که سیاستمداران ما زده‌اند مردان رسمى ما زده‌اند بى‌اساس است و هیچ گونه کمکى نخواهد شد و اما چرا آقاى آلبین راس این بیانات را در رادیو تهران کرده است گر چه وقت بنده خیلى ضیق است و این رشته سر بسیار دراز دارد خلاصه مى‌کنم این طور نباشد و وضیعت غیر از این باشد و امیدوارم که من غلط خوانده باشم ولى مى‌ترسم که این بیانات ایشان با چیزی که در صفحه اول روزنامه دیشب اطلاعات بود یعنى بر احتمال ملاقات سران سه دولت ارتباط داشته امیدوارم که غلط خوانده باشم و چنین چیزى حقیقت نداشته باشد و این زمینه‌سازى براى آن نباشد ولى مى‌خواهم یک بار دیگر اینجا بگویم که ملت ایران باید هوشیار باشد و فقط و فقط متکى به خودش باشد (صحیح است، احسنت)

رئیس - آقاى کشاورزصدر

کشاورزصدر- بنده راجع به قرارداد بازرگانى شوروى از خارج شنیدم که به حمدالله به یک نتیجه مثبتى رسیده است. (بعضى از نمایندگان- انشاالله) و چون این امر یکى از مسائلى است که صد در صد به حال کشور ایران و ملت ایران مفید است و همیشه ملت ایران و دولت‌هاى ایران البته دولت‌ها کم و بیش ولى ملت ایران و دولت کنونى زمامداران امور علاقمند بودند به این که حسن روابط کامل بین دولت همجوار ما شوروى و دولت ایران باشد و این یکى از مواردی است که موجب تشیید تزیید مبانى مؤدت مى‌شود و از لحاظ اقتصادى هم براى مردم و مخصوصاً حیات محصولات شمال ایران و آذربایجان و خراسان مفید است این اسباب کمال خوشبختى ملت ایران است و تصور مى‌کنم اسباب خشنودى جمیع نمایندگان باشد ولیکن از دولت خواهش مى‌کنم بیایند توضیح بدهند سؤال مى‌کنم جواب بدهند که آیا این قرارداد تمام شده است یا نه؟ و اگر تمام شده است خصوصیتش را بگویند که آنچه من از خارج شنیده‌ام و هنوزجزئیاتش را اطلاعى ندارم ببینم صحت دارد یا نه؟ دولت این مژده را بدهد که اسباب خوشبختى تمام مردم مى‌شود یک نکته دیگر موضوع فرمایش همکار عزیز بنده آقاى تیمورتاش بود راجع به یک شخصى که نویسنده هزار فامیل است دولت آمریکا نیست (یک نفر از نمایندگان -سفارت آمریکا تکذیب کند مى‌گوید یک نفر از کنگره‌اش به من گفته) جعل کرده اجازه بدهید بنده عرضم را بکنم بنده مى‌خواهم بگویم که حساب این شخص را با حساب دولت آمریکا نباید مخلوط کرد دولت آمریکا دولت دوست ما است و ما هم احترام به دولت آمریکا مى‌گذاریم در مسافرت اعلیحضرت همایون شاهنشاهى به آنجا روشن شد که ملت و دولت آمریکا به شاهنشاه ایران که نماینده ملت و مملکت ایران بود احترام کرد (آشتیانى‌زاده- بیست هزار دلار خرج تراشیدند) ما حالا به حساب خرج نمى‌خواهیم رسیدگى بکنیم) (آشتیانى‌زاده- بلى احترام مى‌کنند و خرج می‌تراشند) بنده مى‌خواستم بگویم که اظهارات آقاى تیمورتاش درباره این شخص جاعل و این مزخرف‌گو کاملاً صحیح و به جا است ولى این را حسابش را باید با دولت آمریکا کنار بگذاریم و بنده از دولت تقاضا دارم و خواهش دارم که به مناسبت این که به شئون ملى ما و به افراد این مملکت اهانت کرده است تقاضاى تعقیب او را از محاکم آمریکا بکند (تیمورتاش- ملت آمریکا ملت آزادی است به این حرف‌هاتعقیب نمى‌کند) جناب آقاى نخست وزیر هم آمدند خیلى خوش‌وقت شدم که ایشان تشریف آوردند اگر نویسنده مقاله هزار فامیل یک اراجیف و مهملاتى را نوشته با حساب دولت آمریکا دو تا است و از جنابعالى جناب آقاى نخست وزیر بنده تمنا مى‌کنم با اولیای دولت آمریکا یعنى مقامات آمریکا مذاکره بفرمایید و تقاضاى تعقیب این شخص را بکنید زیرا ما با ملت و دولت آمریکا دوستیم و علاقمند هستیم مثل این است که یک نفر روزنامه‌نویس یا یک شخص عادى ایرانى به دولت آمریکا و به ملت آمریکا فحش بدهد این را ملت ایران و دولت ایران فحش نمى‌دهد او باید مجازات بشود یکى هم تشریف نداشتید جنابعالى راجع به قرارداد بازرگانى ایران و شوروى بنده از خارج شنیدم که به حمدالله این قضیه فیصله یافته است و عرض کردم حضور آقایان که این اسباب کمال خوش‌وقتى ملت ایران است و اسباب خوشنودى نمایندگان مجلس است اگر واقعاً تمام شده و خاتمه پیدا کرده این مژده را به ما بفرمایید و راجع به این شخص هم دستور بفرمایید ایشان را تحت تعقیب قرار بدهند و تحقیق بکنید که کسى که فحش داده است چرا اجازه داده‌اند که بیاید در ایران دو مرتبه این مطالب را تکرار بکند که محتاج شود که آقاى تیمورتاش بیایند اینجا و این مطالب را بگویند (یکى از نمایندگان- اصلاً چرا گذاشته‌اند در رادیو این حرف‌ها را بزند؟) بنده هم همین را گفتم باید تعقیب بکنند (صفایى- مردیکه اصلاً احمق است) یک عرض دیگرى که داشتم این بود که از ابتدا بنده براى این مراسم نوشته بودم که در روزنامه‌ها نوشته بودند و آقا هم صحبت کردند و آن موضوع شرکت شیار است و از وجودآقاى وزیر کشاورزى در اینجا استفاده مى‌کنم و عرض مى‌کنم در این مدتى که بنده بیرون رفته بودم چه در اراک و چه در نقاط غرب دیدم که تمام رعایا و کشاورزان و زارعین واقعاً اظهار علاقه می‌کنند که واقعاً یک تراکتورى در اینجا بود و استفاده مى‌کردیم و معلوم شد که پنج سال پیش فکرشان خیلى تغییر کرده است پنج سال پیش مى‌گفتند بیایید با تراکتور زمینتان را شخم کنید شیار کنید مى‌گفتند که آن تراکتور زمین را خراب مى‌کند ولى حالا از روى اشتیاق همه مراجعه مى‌کردند که اگر می‌شد دولت تراکتورى بیاورد براى ما و اجرت هم مى‌دادیم که شیار می‌کرد خیلى خوب بود. بنده مى‌خواستم عرض کنم که ما شاید بیش‌تر از شصت هفتاد شهرستان نداریم اگر در حدود چهار صد پا نصد تراکتور از اعتبار برنامه هفت ساله در درجه اول در اختیار وزارت کشاورزى مى‌گذاشتند که براى هر شهرستان پنج تا یا چهار تا تراکتور بفرستند و کسانى که داوطلبند اجرت بدهند و ما حساب کردیم در اینجا دیدیم که علاوه بر این که استهلاک و هزینه را جبران مى‌کند یک منفعت تقریباً 3% ویا 2% هم براى دارنده تراکتور دارد این را یک تصمیمى بگیرید آقایان یک ترتیبى باشد چون اغلب افراد استطاعت خرید ندارند این است که یک مبلغى برنامه هفت ساله در اختیار وزارت کشاورزى بگذارد تا ما بتوانیم از این وزارت کشاورزى کار بخواهیم الان بنده به آقاى وزیر کشاورزى مى‌گویم وقتی که وسیله و اسباب کار نداشته باشد چه کار می‌تواند بکند؟ این را استدعا مى‌کنم جناب آقاى نخست وزیر به برنامه هفت ساله دستور بفرمایید که این مطلب عملى بشود زیرا الان به درد مردم و خرده مالکین مى‌خورد بنده بقیه وقتم را که چهار پنج دقیقه مانده است به جناب آقاى حاذقى می‌دهم.

حاذقى- بنده عرضى ندارم.‏

دکتر مجتهدى- سه نفر صحبت کردند.

+++

قبل از دستور.

رئیس- وارد دستور مى‌شویم صورت اعضایى که براى رسیدگى به سازمان کشور انتخاب شده‌اند قرائت مى‌شوند.

( به شرح زیر قرائت شد.)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى هیأت نظار استخراج آرای کمیسیون مخصوص رسیدگى به آیین‌نامه قانون سازمان ادارى کشور و انجمن‌هاى محلى در تاریخ دوشنبه هفدهم مهر ماه 29 با حضور آقایان صدرزاده و محمدعلى مسعودى تشکیل گردیده آرای متخذه در جلسه 16/ 7/ 29 را استخراج و قرائت نموده نتیجه آن را به شرح زیر به عرض می‌رساند.

عده آرا 105- حائزین اکثریت:

1- آقاى فقیه‌زاده 87 رأى‏

2- آقاى صفایى 78 رأى‏

3- آقاى رضوى 78 رأى‏

4- آقاى ملک‌مدنى 60 رأى‏

5- آقاى تیمورتاش 60 رأى‏

6- آقاى دکتر معظمى 55 رأى‏

7- آقاى نورالدین امامى 52 رأى‏

8- آقاى دکتر طاهرى 51 رأى‏

9- آقاى گنجه‌اى 51 رأى‏

10- آقاى فرامرزى 51 رأى‏

11- آقاى ابوالقاسم فولادوند 49 رأى‏

12- آقاى صاحب‌جمع 49 رأى‏

13- آقاى صدرزاده 49 رأى‏

14- آقاى بزرگ‌نیا 48 رأى‏

15- آقاى عامرى 46 رأى‏

16- آقاى پالیزى 46 رأى‏

17- آقاى اردلان 45 رأى‏

18- آقاى غلامرضا فولادوند 45 رأى‏

اردلان- بقیه اسامى هم قرائت بفرمایید

محمدعلى مسعودى‏

19- آقاى خاکباز 44 رأى‏

20- آقاى نبوى 43 رأى‏

21- آقاى کشاورزصدر 40 رأى‏

تا 22 نفر اسامى‌شان استخراج شده است‏.

رئیس- آقاى شوشترى سؤالى از وزارت دارایى فرموده‌اند راجع به نفت بفرمایید کمیسیون هم باید هر چه زودتر اعضایش حاضر شوند و هیأت رئیسه خود را انتخاب کنند.

شوشترى- بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم- با تشکر از احساسات نمایندگان محترم نسبت به من این جمله را عرض مى‌کنم اگر موضوع سؤال من مدتى طول نکشیده بود راجع به نفت که از نظر سیاست خارج و داخل مملکت سوء‌اثر نمى‌بخشید جهت خدمتگزارى و چاکرى به ملت محترم ایران این فدوى حتماً مسافرت کرده بودم براى این که فوق ‌العاده آن روز اعصابم تحریک شده بود و خسته شده بود و مجلس شوراى ملى را وجهاً من‌الوجوه شایسته نمى‌دانم که در او کلماتى خارج از نزاکت و ادب گفته شود (صحیح است) براى این که این مجلس شورای ملى خون‌ها براى آن ریخته شده است بزرگان ایران به دار آویخته شده‌اند بزرگان کشته شده‌اند ما همه محترمیم و ملت ایران محترم است ما باید خدمتگزارى کنیم با کمال ادب انتقاد کنیم آزادى داشته باشیم بحث کنیم اما بدون غرض بدون مرض با توجه به خدا دیروز خدمت جناب آقاى دکتر مصدق عرض کردم که هر یک از افراد ما در تمام بیانات و معاملات وقتى حرف می‌زنیم ملاحظه خود خانواده خود بستگان خود همسایه خود روزنامه‌نگار دولت خارج و داخل می‌کنم اما در تمام این ملاحظات که داخل می‌کنم اگر یک ملاحظه را هم از براى خدا بکنیم هیچ یک از امور ما والله معطل نمی‌شود زیرا این اعمال قلبى قلب را حکم می‌کند و هیچ‌وقت انسان را نمی‌ترساند بناء علیهذا خیلى تشکر می‌کنم و استدعاى عاجزانه می‌کنم از عموم ذوات مقدس نمایندگان محترم که بعداً محاوره و مذاکره و جدل علمى و مشاوره از حدود نزاکت خارج نشوند (صحیح است) اما سؤال اینجانب بنده عادت ندارم چیزى را بنویسم حرف بزنم وقتى حرف می‌زنم ارتجالى باید صحبت بکنم و شایدخودخواهى نمی‌کنم قبلاً هم فکر نمی‌کنم کلمات که می آید و در نظرم پیدا شود روى همان کلمات صحیح یا سقیم چون فکر خودم است و مرتبط به کسى نیست تقریر می‌کنیم و تنظیم تحریرى نمی‌کنم ولى چون موضوع نفت یک موضوعى است که پایش به یک جایى بند است ممکن است یک وقتى بگویند سؤال کننده ناطق یک نظرى داشته که این نظر ممکن است با نظر جامعه نمایندگان یا انظار مردم وفق ندهد و اتخاذ سند کنند و همان را براى ما یک الولویى درست کنند که فلان وکیل فلان حرف را زده است ممکن است بنده نفهمم لاطائل بگویم تا صحیح بگویم این به حساب مجلس شورای ملى و با عقیده نمایندگان مرتبط نیست عقیده خودم است و من خودم متخصص فنى نیستم اطلاعات فنى ندارم از این جهت به طور اجمال نطق خودم را نوشته‌ام گر چه دیروز در یک قسمتى برق زد فکرم و آن را از خارج حرف خواهم زد و از دولت جناب آقاى رزم‌آرا و هر دولتى که از براى این مملکت چون من قطع دارم که هیچ ایرانى وطن‌خواه خداپرست هیچ خدمتگزارى از وزیر یا نخست وزیر حاضر نیست منافع ایران در بوته فنا و زوال قرار گیرد و یا خدانخواسته از روى تعمد ضررى به مملکت بزند (صحیح است) عقیده من این است هر ایرانى باشرفى روى نفع مملکت که نفع خودش هم جزو مملکت است و حق مملکت است که کل‌الصیدفى جوف‌الفرر زحمت می‌کشد براى ابنای ایرانى از این جهت سؤال خودم را می‌خوانم و استدعا دارم در حدودى که مناسب و مقتضى است ما را در جریان بگذارند و انتظار ندارم از حدودی که دست و پاى دولت و خدمتگزاران را مى‌بندد تجاوز کند بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم سؤال اینجانب مرکب از چند موضوع اساسى است که از آغاز مشروطیت عده‌اى از دانایان ایران افکارشان متوجه آن موضوعات شده و ضمناً عده معدودى در گذشته و حال به عنوان دلسوز ملت وارد معرکه و به هر طریق که شده است اذهان ملت را مشوب که در نتیجه مردم سرگردان و ندانسته‌اندچه روش مخصوصى را درباره عمل آنها اتخاذ کند آن چند موضوع مثل بحرین که جزو لاینفک ایران است و یا فیروزه و غیره فعلاً ذکرش در این مقام مناسب نیست شرکت نفت جنوب در هر موقع که ناله این ملت نجیب رنج کشیده بلند شده به نیرنگ‌هایى متوسل و به تحریکاتى دولت ایران را مرعوب خود ساخته است که اجمالى از آن را در برنامه دولت آقاى على منصور به عنوان مخالف به طور اشاره عرض کردم و موضوع سقاخانه و ماژورایمبرى که یکى از هزاران تحریکات بود توضیح دادم اکنون با کمال ادب و در عین حال جسارت از دولت و وزیر دارایى می‌خواهم که سؤال اینجانب را با تمام شهامت و وضوح پاسخ فرمایند. لذا متقضى است در درجه اول معلوم فرمایند تعداد کلیه ماشین‌هاى تندرو از قبیل کامیون اتوبوس سوارى و غیره که مصرف سوخت آنها خریدارى از مؤسسات شرکت نفت جنوب می‌شود در کشور بالغ بر چه عدد است زیرا عده‌اى از مردم بیش از یک صد و چهل هزار می‌گویند و همان‌ها معتقدند که در حد متوسط براى هر وسیله لااقل روزى- 120 ریال سوخت خریدارى می‌شود البته این اندازه از وسیله و خریدارى بهای سوخت روزانه بالغ بر بیش از پانزده میلیون ریال می‌شود- بعضى دیگر تعداد را کم‌تر ولى مبلغ بهای سوخت را بیش‌تر ذکر مى‌کنند این یک موضوعى است که باید دولت روشن فرماید. ثانیاً پس از تعیین تعداد از روى حساب دقیق مشخص فرمایند واقعاً روزانه چه مبلغ ملت ایران و مؤسسات دولتى بابت سوخت بها به شرکت می‌پردازند. ثالثاً تصریح فرمایند و مجلس شوراى ملى را مطلع گردانند شرکت در سال چه مبلغ به کارگران ایرانى در ایران می‌دهدو با آن که حقاً و قانوناً نمى‌توان آن اجرت‌ها را به حسابى نمی‌شود آورد به چه میزان بالغ است و همچنین راجع به مالیات و عوارض فروش مواد سوختى در ایران و ملت چه مبلغى عاید می‌دارند که در نتیجه جمع این دو رقم جداگانه مصرح شده و با جمع مبلغ پرداختى شرکت بابت امتیاز روى چه میزان قرار می‌گیرد- در نتیجه با مقدمه فوق معلوم داریم آیا آنان که اعتراض به حق مى‌کنند و می‌گویند شرکت نفت علاوه از آن که بابت سهم‌الامتیاز مورد اعتراض و عدم قبولى ملت ایران و حقوق کارمندان ایرانى و مالیات‌ها مبلغى زیاد هم اضافه از این ملت ذیحق رنج کشیده همه ساله دریافت می‌کنند صحیح است یا اشتباه و معلوم گردد ملت ایران از این منابع حقه خود که به خدعه و نیرنگ مورد استفاده نفت جنوب قرار گرفته همه‏

ساله ضرر و زیان می‌برد یا خیر؟

آقایان نمایندگان محترم- اینجانب از افکار بلند عمومتان استمداد مى‌جویم هیئت معظم دولت با کمال احترام شما را مخاطب قرار می‌دهم و متذکر به وظیفه سنگین خدمتگزاریتان می‌کنم با این که متوجهید و همه انشاء‌الله خدمتگزار واقعى هستید امروز است که باید جداً فداکارى بفرمایید لذا بى‌پروا عرضه می‌دارم تحمل بس است- رنج بس است زیر بار ظلم رفتن بس است دست گدایى آن هم به مال خود دراز کردن بس است- همه باید جنبش کنیم و با کمال ادب و نزاکت به گوش عالمیان صداى خود را برسانیم و صریحاً بگوییم اساس امتیاز نفت جنوب طبق رضایت ملت ایران نبوده و نیست (نمایندگان- صحیح است) و عمل این امتیاز از نظر قوانین بین‌المللى معامله سفهى بوده نه معامله ترازى و عقل و رفتاری را که دولت انگلیس از حمایت نفت جنوب در این مدت نموده برخلاف حق و نهضت و عدالت بوده است- لذا خود سبب گشته عموم ملت ایران

+++

با یک نظر خشم و تنفر به رفتار دولت انگلیس نگریسته و می‌نگرد و باز از نظر نزاکت بین‌المللى ملت با شرافت انگلستان را مخاطب قرار داده و از خاندان سلطنت پادشاهى انگلستان مخصوصاً اعلیحضرت پادشاه آن می‌خواهیم که به دولت انگلیس تذکر دهند که دیگر دست از حمایت خود کشیده با کمال شرافت حاضر شوند ملت و دولت ایران حقوق حقه خود را از شرکت نفت جنوب نسبت به گذشته دریافت و نسبت به آتیه به طور عاقلانه عادلانه دنیاپسند تجدید نظر شود زیرا در غیر این صورت‏

رئیس- آقاى شوشترى قرائت بفرمایید چون وقت شما تمام می‌شود.

شوشترى- اینجانب تمام مى‌کنم بنده صریحاً پیشنهاد کردم که دولت که وارد مذاکره می‌شود اول باید اسم شرکت نفت جنوب تغییر کند به شرکت ایران و دارسى که دولت انگلستان در موقع جنگ مثل عملى که دیروز حس کردم اگر با بانک ملى معاملاتى داشته است راجع به اسعار که باید 60 درصد عین طلا حالا بدهد 40 درصد باید اسعار بدهد در صورتى که دولت آن روز هم عمل خوب کرده ولى در قرارداد تلفن که تا شش ماه بعد از جنگ اعتبار باقى است حالا دارد به ضرر ملت ایران مى‌شود چرا؟ براى این که حالا یک اونس طلا آقایان نگویند کلمه خارجى است یک اونس که مقیاس وزنى است 85 شیلینگ که فعلاً قیمت داشته امروز به دویست و سیصد و چند شیلینگ قیمت دارد صورت عجیبى پیدا کرده که باز از آن طرف مانند گربه مرتضى على با ما معامله کرده‌اند از این طرف می‌افتد توى خاک از آن طرف توى خاک (جمال امامى- بنا نبود از آن اصطلاحات استفاده بفرمایید) مثل دنانیر است مثل مثقال است بلدم آقا. این سؤال بنده است که کرده بودم و یقین دارم که جناب آقاى رزم‌آرا جواب قانع کننده به بنده خواهند فرمود که آن وقت بفهمیم که اصلاً به این استیضاح‌ها دست و پاهاى دولت و مردم را ببندد ممکن است همان طوری که پریروز عرض کردم این سؤال را روى استیضاح جواب بدهند زیرا استیضاح منافع ایران از نفت باید در لفافه سؤال شود نه استیضاح که ممکن است دست دولت و مردم را ببندد.

رئیس- آقاى شوشترى وقت شما گذشته بفرمایید چهار دقیقه گذشته است آقاى معاون وزارت دارایى‏

معاون وزارت دارایى- (آقاى شعاعى) فرمایش جناب آقاى شوشترى دو سه قسمت بود یکی را بنده بیش‌تر نمى‌توانم جواب بدهم یک قسمت مسائل سیاسى بود اساس امتیاز و این حرف‌ها بود که آن در یک جریان دیگری است که البته راجع به آن حرفى نخواهم زد یک قسمت دیگر باید روشن بشود راجع به حساب‌ها و ارقامی که سؤال فرمودند آن قسمت را بنده مى‌توانم جواب عرض کنم البته این یکی را هم نه راجع به مقدار کامیون براى این که کافى نیست ایشان منظورشان این بود که بدانند چقدر سوخت از شرکت نفت در این مملکت مصرف می‌شود.

اولاً این را به طور خارج از مطلب خدمتتان عرض می‌کنم که اسم شرکت، شرکت نفت ایران و انگلیس است نه شرکت نفت جنوب و نه شرکت دولت انگلیس و ایران شرکت نفت ایران و انگلیس است اگر بعد باید تغییر پیدا کند این مسئله علیحده‌ای است اما ارقام حساب شرکت معمولاً از 10 خرداد تا 10 خرداد می‌شود یعنى ارقام را در فاصله یک سال می‌رساند ارقامی که این جا از دفاتر فروش شرکت و اطلاعات وزارت دارایى استخراج شده است به عرض می‌رسانم در دوازده ماهى که از ده خرداد 1328 شروع و به ده خرداد 1329 منتهى می‌گردد مواد نفتى که در داخله مملکت به وسیله دستگاه پخش شرکت نفت جنوب به فروش رسیده طبق صورت‌هاى و اصله معادل 1001238192 لیتر بوده که جزئیات آن به قرار زیر است.

فروش به حسب لیتر بی‌ظرف فروش به حسب لیتر با ظرف جمع فروش با ظرف و بی‌ظرف‏

بنزین 210936859 27507708 238444567

نفت 209344423 44990135 254334558

کازوئیل 69259346 3911724 73207070

سوخت دیزل 1120982 1120982

مازوت 425728958 752688 426481646

بنزین هواپیمایى 5971724 1677645 7649369

جمع کل فروش به حسب لیتر 1001238192

در دوازده ماه مزبور جمع مبلغى که بابت فروش محصولات فوق به دستگاه پخش شرکت واصل گردیده (به غیر از مالیات‌هاى نفتى که به خزانه دولت پرداخت گردیده) که به حساب شرکت داده شده است 1296747618 ریال بوده است‏.

آقایان مستحضرند که ما یک قیمتى داریم براى شرکت و یک مالیاتى بر آن اضافه می‌شود که در موقع فروش گرفته می‌شود مأمورین شرکت نفت روی فروش مالیات‌ها را وصول می‌کنند که عبارت است از مالیات دولت عوارض بلدیه و آنچه براى آسفالت گذاشته شده همه را وصول می‌کنند و می‌دهند.

( یکى از نمایندگان- کنترل روى چیست؟) کنترل روى فروش است و میزان مصرفى که اتومبیل‌ها مى‌کنند در سال گذشته (از 10 خرداد تا 10 خرداد) 1296747618 ریال این کل مبلغى است که از این بابت به شرکت رسیده است کلیه مخارج پخش در این مدت معادل 932042691 ریال بوده است. بنابراین در دوازده ماه فوق‌الذکر مبلغى که بابت بهاى اساسى محصولات فوق به شرکت عاید گردیده جمعاً معادل 364704927 ریال بوده است و نهصد میلیون خرج مأمورین شده است این اطلاعات و ارغامى است که الان در اینجا هست نسبت به باقى مسائل که بعداً صحبت می‌شود اجازه بفرمایید بنده عرضى نکنم.

شوشتری-یک توضیح دارم.‏

رئیس- مختصر بفرمایید.

شوشترى- اینجا عرض می‌کنم

آزاد- ارقامش هم غلط است‏.

شوشترى- بنده متوجه شدم که جناب آقاى کفیل وزارت دارایى که از یک میلیارد 296 میلیون و کسرى 6 ریال فروش این است النهایت نود میلیون تومان هم یعنى نهصد میلیون ریال را از حیث قانون جزو حساب ملت ایران نمی‌خواهم حساب کنم و نمی‌شود به حساب آورد.

رئیس- آقاى حسن مکرم سؤالى کرده‌اید از وزارت دارایى بفرمایید.

مکرم- بنده متأسفم که جواب سؤالات نمایندگان را آقایان وزرا به موقع نمی‌دهند و خلاصه باید عرض کنم که لطف آن سؤال و آن مطلب از بین می‌رود البته بنده این ایراد را به دولت سابق دارم نه به دولت جناب آقاى رزم‌آرا براى این که بنده از دولت سابق این سؤال را دو مرتبه کردم و جواب ندادند و حالا متشکرم که حاضر شده‌اند براى جواب اما سؤال بنده که قرائت مى‌کنم که آقایان نمایندگان و هم دولت ذهن‌شان بیش‌تر روشن بشود. مقام محترم مجلس شورای ملى چون در نتیجه مذاکرات با دولت براى کمک به آسیب‌دیدگان سیل مشهد در نظر گرفته شده است مبلغ بیست میلیون ریال از بانک رهنى به اشخاصى که خانه‌های‌شان ویران شده با شرایط سهل‌ترى وام داده شود که بتوانند قبل از رسیدن فصل زمستان براى خود خانه بسازند این جانب اقدام به مطالعه و تحقیقاتى در اطراف معاملات بانک رهنى و شرایط وام مى‌نمودم که شایدطرح سهل و ساده براى چندین هزار نفر مردمان بدبخت و فلک‌زده مشهد که از هستى ساقط شده‌اند و مى‌خواهند از بانک رهنى وام بگیرند پیدا کنم که تا حدى اشکال‌تراشى‌هاى آقاى وثیقى رئیس محترم هیئت مدیره بانک رهنی را جلوگیرى کند اتفاقاً ضمن تحقیقات و مطالعات به مسائل مهمى برخوردم که به مقتضاى وظیفه ملت ناچار به سؤالاتى از جناب آقاى وزیر دارایى مى‌باشم بنابراین استدعا دارم مقرر فرمایید به جناب آقاى وزیر دارایى اطلاع بدهید که هر چه زودتر براى پاسخ به سؤالات بنده که فهرست آن به شرح زیر است در مجلس شورای ملى حاضر شوند.

1-صورت وضعیت موجودى و معاملات بانک رهنى را که عبارت از ترازنامه هر سال است تا آخر سال 1328 براى هر سال جداگانه بیاورند به استحضار مجلس شوراى ملى برسد مخصوصاً تقاضا مى‌کنم صورت اقساط سر رسیده و پرداخت نشده تاریخى که آقاى وثیقى رئیس بانک رهنى شده‌اند با صورت اقساط سر رسید و پرداخت نشده آخر سال 1328 و صورت کسانی که بیش‌تر از پنج قسط سر رسید پرداخت نشده دارند بیاورند.

2- قرارداد منعقده بین بانک رهنى محمدآبادى معمار راجع به کوره‌هاى نازی‌آباد را بیاورند و به سؤال اینجانب و توضیحاتى که خواهم داد جواب بدهند تا مجلس شورای ملى و ملت ایران اطلاع پیدا کنند که آقاى وثیقى رئیس بانک رهنى با سرمایه بانک چه معاملاتى فرموده‌اند.

3- نسبت به معاملات بانک رهنى بابت ضمانت‌نامه‌هاى مقاطعه‌کاران توضیح بدهند که در سال 1328 چه جریانى داشته و سود این معاملات چه مبلغ بوده و از اول سال جارى این معاملات را به چه صورتى درآورده‌اند .

+++

و مسئول زیان وارده به بانک از این راه کیست

حسن مکرم- نماینده شورای ملى‏

این بود سؤال بنده موضوعى که عرض کردم سبب شد که بنده این سؤال را بکنم همان دو میلیون ریالى بود که دولت سابق در نظر گرفته بود به سیل‌زدگان مشهد به وسیله بانک رهنى بدهند که متأسفانه دولت سابق این اقدام را نکرد و باز دولت آقاى رزم‌آرا این اقدام را فرمودند و این مبلغ را حواله فرمودند که بنده از طرف خودم و نمایندگان خراسان و مردم ستمدیده مشهد صمیمانه تشکر می‌کنم ولى با این شرط که البته بانک رهنى واقعاً این اشکال‌تراشی‌هایى که در کار داشته‌اند و دارند این را واقعاً مرتفع بکنند و با مردم کمک کنند که مردم استفاده کنند اما براى این سؤال بنده مدارکى که مورد احتیاج بود آن را بنده اجمالاً به جناب آقاى شعاعى کفیل محترم وزرات دارایى عرض کردم آنها را بایستى قبلاً مطالعه مى‌کردیم و بحث می‌شد که بنده بتوانم توضیحاتم را بدهم که حمل بر این نشود که بنده خداى نخواسته یک نظر فردى و یک غرض خاصى داشتم و یا مقصودم حمله به کسى بوده منظور بنده این بوده که باید واقعاً با توضیحاتى که بنده عرض می‌کنم و اشکالاتى که بنده به نظرم رسیده رفع بشود یک خدمتى واقعاً به اصلاح یکى از مؤسسات مملکت از دستم بر آید بنابراین آنچه که مورد احتیاج بنده است اول ترازنامه‌هاى مشروح هر سال که صورت جزو هزینه‌هاى ادارى و رقم سود ویژه را نشان می‌دهد دوم صورت اسناد سر رسیده و پرداخت نشده تاریخى که آقاى وثیقى رئیس بانک رهنى شدند با صورت اسناد سر رسیده و پرداخت سال 328 صورت طلبکارهایى که بیش‌تر از 5 قسط سر رسیده پرداخت نشده دارند قرارداد منعقده بین بانک رهنى و محمدآبادى معمار راجع به کوره‌هاى نازى‌آباد و تهیه و فروش مصالح ساختمانى به حساب بانک رهنى با صورت حساب وجوه پرداختى حالا اگر تهیه فرمودند این مطالب را البته بیان خواهند فرمود و بعد بنده مطالبى را که دارم توضیح عرض می‌کنم.

کفیل وزارت دارایى- سؤال جناب آقاى مکرم در همان موقع که به وزارت دارایى رسیده به بانک رهنى فرستاده شده است که جواب تهیه کنند و بانک رهنى هم جواب را تهیه کرده و با مقدار زیادى از اوراق و مدارکى که مورد احتیاج ایشان بود به وزارت دارایى رسیده است همان طور که فرمودند این مطلب طورى هست که تمام آن ترازنامه‌ها و اسنادى است که خود ایشان سوابقش را دارند و می‌دانند که بار سنگینى است اگر بیاوریم اینجا قرار شد که خود ایشان تشریف بیاورند به وزارت مالیه و این اوراق و مدارک را همان جا ملاحظه بفرمایند نکاتی که مورد توجه‌شان قرار می‌گیرد یادداشت بفرمایند و ایراد روى نکات بفرمایید تا جواب روى همان موضوع به خصوص داده شود اگر رفع اشکال تنها با مراجعه به آن چند رقم ترازنامه بشود بنده حاضرم آن را که همراهم هست تقدیم کنم ولى بهتر است همان طوری که موافقت شده بود تشریف بیاورند و این مسائل بحث و مذاکره و مباحثه شود و نکات مورد ایراد جواب گفته شود.

مکرم- اجازه می‌فرمایید.

رئیس- بفرمایید.

مکرم- همین طور که فرمودید البته رسیدگى به این ارقام و مطالب قطعاً مدتى وقت لازم دارد فرمودید قرار شده بود حالا به بنده فرمودید حالا هر روزی که تعیین بفرمایید و به بنده بفرمایید بنده حاضرم چون نظر خاصى ندارم جز اصلاح یک قسمت کار با کمال میل حاضرم.

کفیل وزرات دارایى- هفته آینده هر روز که مى‌خواهید تشریف بیاورید.

رئیس- آقاى محمدعلى مسعودى چون وزیر مربوطه نیست تأمل بفرمایید تشریف بیاورند آقاى حائرى‌زاده بفرمایید.

حائرى‌زاده- بعضى از کارها هست که نمى‌شود گفت که مقصر است یک سؤالى در کابینه جناب آقاى ساعد من راجع به کارگر‌ها و کارمندان کمپانى نفت جنوب از جناب آقاى وزیر کار و وزیر جنگ کرده بودم موقعش یک قسمت‌هایى است البته گذشته است آن یادداشت‌هایى که آن روز من داشتم امروز براى سؤال به عرض مجلس می‌رسانم که هر قسمتش که آقاى وزیر کار و آقاى وزیر جنگ امروز ممکن هست چاره‌اى برایش بکنند بکنند براى این که ما اینجا براى ایرادگیرى نیامده‌ایم براى این است که یک راه حلى پیدا شود که کارگرهاى ما در زحمت و فشار یک کمپانى غارتگر و متعدى به عقیده من نباشند. در اسفند ماه 28 شرکت نفت به عنوان زیادى کارگر قریب 250 نفر کارگر را اخراج کرده است طبق مقررات قانون کار نمایندگان کارگران به اداره کار استان ششم شکایت کرده‌اند ولى به هر جهتى از جهات اداره کار مانع از این شد که به شکایت کارگران ترتیب اثرى داده شود در تاریخ ششم اسفند کارگران تصمیم اتخاذ نمودند که آقاى محمدى که دو سال متوالى سمت نمایندگى در هیئت حل اختلاف را دارا بود به تهران اعزام دارند تا با مقامات بالاترى تماس گرفته و از اخراج دسته جمعى کارگران جلوگیرى شود حالا بنده کار به بد و خوب اشخاص ندارم ممکن است محمدى آدم خوبى باشد یا آدم بدى باشد پس از مذاکرات طولانى شرکت نفت به دولت وعده داد که از اخراج کارگران به طور دسته جمعى خوددارى کند و حتى‌الامکان کارگران اخراج شده را به کار برگردانند دستگاه تبلیغاتى آقاى شاهرخ موضوع را منعکس نمود و این اقدام وزارت کار را یکى از اقدامات حکومت مقتدر جناب آقاى ساعد به حساب گذاشت نماینده کارگران به آبادان بازگشت نمود و کارگران را از جریان مذاکرات مستحضر ساخت بدبختانه شرکت نفت بدون توجه به مذاکرات به اخراج کارگران به طور دسته جمعى ادامه می‌داد تا این که عده‌اى در حدود هزار نفر بیکار شدند که اغلب آنها بیش از پنج سال سابقه خدمت داشتند نمایندگان کارگران نسبت به کارشکنى و عدم احترام شرکت نفت نسبت به دستور دولت اعتراض نمودند و پس از مذاکرات زیادى کمپانى دوباره تعهد نمود که بیش از هزار فوق کارگر دیگرى را اخراج نمایند و کمپانى به اخراج شدگان مزایایى داده و حتى‌المقدور عده‌اى از کارگران را مجدداً به کار بگمارد هفت روز قبل از عید نوروز فرماندار نظامى آبادان که فقط به منظور مرعوب نمودن کارگران یا به هر جهتى از جهات این حکومت نظامى چهار سال است در آبادان ادامه دارد و به کارگران فشار مى‌آورد برخلاف تعهدات بین‌المللى دولت در کنفرانس‌هاى خارجى برخلاف قوانین عمومى و اساسى مملکت در مقابل فریاد گرسنگى و بیچارگى سرنیزه حکومت نظامى اتحادیه‌هاى کارگران را محاصره نموده و با جرح و ضرب کارگران گرسنه و بیچاره آبادان را در کامیون‌هاى شرکت نفت سوار نموده و به مناطق مختلفه روانه نمودند همان دولت و همان شرکت نفتى که یک ماه قبل از آن در مقابل هیئت بین‌المللى اعزامى خود را طرفدار کارگر معرفى نموده بودند پس از محاصره و اشغال اتحادیه کارگران آبادان نماینده کارگران که محمدى و غلام‌على یمینى بودند اینها را از آبادان خارج کردند و در خارج آبادان که منطقه حکومت نظامى نبود در خرمشهر که حکومت نظامى نبود اینها را حبس کردند و بعد هم اینها را تبعید کردند این عمل نفى بلد ایجاد بدبینى و یأس نسبت به حکومت مرکزى را در اثر تصمیم یک عده مزدور که خود را نمایندگان ما معرفى می‌نمایند نتیجه داد در همین ایام در عراق که قشون انگلیس هنوز پادگان‌هاى متعدد دارند سه هزار نفر کارگر به منظور به دست آوردن حقوق خود دست به اعتصاب زدند شنیده نشد که مأمورین انتظامى عراق یا سربازان انگلیسى دست به اقداماتى زده باشند فقط خونسردى و متانت و بردبارى کارگران آبادان بود که چند صد نفر بیگناه مقتول و مجروح نشد و دولت را در وضع خطرناکى نگذاشت دولت نباید گوش به حرف‌هاى کمپانى که مخالف منافع و مصالح ایران است بدهد در آن موقع دکتر بختیار نماینده وزارت کار بود در آنجا و از حقوق کارگرها دفاع مى‌کرد حتى در موقع انتخابات اعتصابى کردند کارگرها براى انتخابات کمپانى مصلحت ندید که یک نفر مأمور وظیفه‌شناس در آن محل باشد به جاى این که مقاومت بکند در مقابل این تقاضاى نامشروع کمپانى در هیئت دولت وقت تصمیم گرفتند که تمام اعضاى اداره کار آنجا را عوض بکنند که کمپانى راضى شود این کمپانى که در مملکت ما مشغول غارتگرى است دولت ما من نمى‌گویم که فشار بیاورد و حقوقش را ازش بگیرد و حمایت از این کمپانى نکند کارگرهاى ما در آنجا با فشار اعتصاب و تعطیل مى‌توانند حقوق خودشان را بگیرند شکایات زیادى از اشخاص مختلفى رسیده است که یکى را براى نمونه می‌خوانم. یک محمدمهدى طاهرى است این مى‌نویسد ارتش داراى یک آسایشگاه اختصاصى است که از افسران مسلول پذیرایى مى‌کند مسلولین بنگاه راه‌آهن دولتى به خرج کامل بنگاه در آسایشگاه غیر دولتى معالجه و پس از استراحت لازم به کار خود برمى‌گردند نیز چنین حقى براى کارمندان مسلول دوایر بانک صنعتى سابق دیده شده است اما مسلولین ستمدیده شرکت ایران و انگلیس باید پس از ابتلاع به این بیمارى خانمان‌سوز از حق معالجه بى‌بهره و از کار منفصل و از مختصر حقوقى که تکافوى معالجه به تنهایى آنان و ارتزاقشان با یک مشت عائله نمى‌نماید محروم کردند عدالت و مساوات

+++

بین افراد مملکت به این وضع اجرا و مردم در پیشگاه قانون به این شکل یکسانند پنج ماه می‌شود که ناله سوزناک این مسلول دلسوخته بلند است دفتر نخست وزیرى مى‌نویسد به وزارت کار رجوع شده وزارت کار مى‌نویسد قانون کار فقط مختص به کارگران است وزارت بهدارى مى‌نویسد مستقیماً به شرکت نفت مراجعه کنید اداره کل امتیازات نفت و درآمد معادن می‌نویسد موضوع از شرکت نفت استفسار گردیده یک کارگرى دیشب آمده بود منزل ما شرح حال خودش را نوشته مى‌گوید که من در هندوستان بودم کمپانى مرا استخدام کرد آورد به ایران مدت هجده سال تمام در آبادان به کارهاى مکانیکى و غیره مشغول بودم تا حقوق من به هشتصد تومان رسید این مبلغ بابت اصل حقوق و کمک هزینه است اول کارگر بودم بعد از هجده سال کارمند مى‌شوم این کارگر طبقه‌اش عوض مى‌شود از کارگرى به طبقه کارمندى چون مقرراتى براى طبقه کارگر هست که اول مى‌خواستند او را از خدمت اخراج‏ کنند یک مبلغى متناسب با حقوقى که گرفته به او می‌دهند آن وقت اخراج می‌شود گویا در مدت هجده سالى که این شخص خدمت کرده است باید مطابق مقررات به حساب خودش نود هزار ریال به او بدهند و اینها فقط مى‌خواهند پنج و شش هزار ریال بهش بدهند و طبق مقررات عمومى که عمل می‌شود نسبت به این شخص این طور رفتار کرده‌اند به علاوه آن سه سالى که کارمند بوده است و حقوق تقاعد از او طبق مقررات که درباره کارمندان عمل مى‌شود با او رفتار کرده‌اند این یک شخص بود که دیشب آمده بود پیش من و شکایت می‌کرد نظایر اینها بسیار است یکى دو تا نیست من اینجا از جناب وزیر کار و جناب وزیر جنگ پرسشى که داشتم این بود آبادان پیش‌تر به قدرى کوچک بود که در جدول انتخاباتى که در 28- 27 سال پیش نوشته بودند یک قریه و جاى کوچکى بوده است که تابع خرمشهر بوده است و یک وضعیت شهرى و اجتماعى نداشته است ولى امروز جمعیتش خیلى بیش‌تر از خرمشهر شده است و چیزى که در آنجا حکومت ندارد اراده ملى و حکومت مرکزى است تمام مقررات آنجا تابع اراده کمپانى است و یکى از مخالفت‌هاى شدیدى که من با این دستگاه دارم از نظر یک شاهى و صد دیناری که پول به ما کم‌تر می‌دهند نیست من این را زیاد اهمیت نمی‌دهم چیزى که زیاد اهمیت می‌دهم این است که حق حاکمیت ما را این کمپانى از بین برده است و من دولت را مقصر مى‌دانم براى این که مأمورین را آنها انتخاب مى‌کنند و اگر آنها از یک مأمورى شکایت بکنند فوراً دولت او را برمى‌دارد مسطوره‌اش همان دکتر بختیار است که کارمند آنجا بود اگر دولت ازش ناراضى بود او را محاکمه می‌کرد منتظر خدمت می‌کرد حالا آمده است در مرکز کار خیلى خوب و مهمى هم به او داده‌اند بنابراین معلوم می‌شود که دولت از او راضى بوده است اما چرا او را از آنجا برداشته‌اند براى این که کمپانى از او ناراضى بوده است من به این رویه دولت اعتراض دارم که چرا مطیع و تابع آنها مى‌شود در آتیه باید یک رویه‌اى اتخاذ بشود که گرفتار این وضع نباشیم این رفتار و این رویه فقط مال حکومت فعلى نیست این سؤال از حکومت سابق شده بود جناب سپهبد یزدان‌پناه هم چند دفعه اینجا آمده‌اند آقاى دکتر نخعى هم چند دفعه اینجا آمده‌اند براى جواب سؤال من ولى اوضاع اجازه نداد که سؤالات مطرح بشود من خیلى خرسندم که جناب آقاى رئیس یک روز را براى طرح سؤالات اختصاص دادند و فرصتى به دست آمد که این مطالب گفته بشود و از بین نرود این سؤالات براى این است که فایده‌اى براى جامعه داشته باشد و من تقاضا دارم که در آتیه یک رویه‌اى اتخاذ شود که ما کم‌تر گرفتار بشویم (صحیح است) حکومت نظامى اصلاً یک چیز فوق‌العاده‌ای است یک حادثه‌اى یک انقلابى پیش‌آمدى رخ مى‌دهد دولت مجبور مى‌شود پنج روز ده روز بیاید براى این که بتواند براى جلوگیرى از آن حوادث قدمى بردارد حکومت نظامى را اعلام می‌کند ولى الان چهار سال است در آنجا حکومت نظامى است که هر قدمى کمپانى مى‌خواهد بردارد به دست مأمورین ما انجام بدهد با این راهى که ما داریم می‌رویم بار به منزل نمی‌رسد یک طرحى جناب آقاى فرامرزى در دوره سابق تهیه فرموده بودند راجع به حکومت نظامى که حد و سدى داشته باشد این حکومت نظامى این را هم عرض کنم که من این سؤال را نکرده‌ام براى این که دولت بیاید به من جواب بدهد بلکه مى‌خواهم عملى بکند که مردم راحت بشوند.

رئیس- آقاى وزیر کار بفرمایید.

وزیر کار- جناب آقاى حائرى‌زاده نماینده محترم خودشان فرمودند سؤالى که در این موضوع شده است راجع به دولت‌هاى قبل بوده است سؤال جناب آقاى حائرى‌زاده در اردیبهشت ماه یعنى در زمان کابینه جناب آقاى منصور به دولت تسلیم شده است و در آن موقع جوابى داده نشده ولى چون بعداً تکرار و تأیید فرموده‌اند از نظر رعایت مقررات قانون خواستم توضیحاتى به عرض مجلس شورای ملى برسانم اولاً به قسمى که بنده از بیانات ایشان استفاده کردم منظور جناب آقاى حائرى‌زاده این بود که اگر چه این موضوع‌ها منتفى شده است و وقت گذشته ولى در آتیه اقدامى بشود که حقوق کارگران از هر حیث تأمین بشود (صحیح است) خواستم در اینجا به اطلاع مجلس شورای ملى برسانم که دولت حاضر به اتمام قوا بدون این که کوچک‌ترین تعلل و مسامحه به خودش راه بدهد براى اجراى قانون کار و حفظ حقوق کارگران ایرانى به قسمی که در مقررات قانون پیش‌بینى شده است کوشا و ساعى خواهد بود (احسنت) و با تمام قوا سعى خواهد کرد که کوچک‌ترین حقى از حقوق این هموطنان عزیز ما از بین نرود و پایمال نشود این موضوعى است که بنده با صراحت تمام هم از طرف خودم که مسئولیت مستقیم این وزارتخانه را دارم و هم از طرف دولت به عرض مجلس شورای ملى می‌رسانم (احسنت) نماینده ما هم در جنوب مطابق گزارشاتی که رسیده به اتمام قوا حفظ حقوق کارگران را کرده است (صحیح است) به قسمی که براى شاید اولین دفعه در طول اجراى قانون کار انتخاب نمایندگان کارگران در شوراهاى کارگاه که در درجه اول حافظ حقوق کارگران است با منتها درجه دقت و با منتهاى درجه بی‌طرفى عمل شده است و مطابق گزارشى که دو سه روز قبل رسید کارگران توانستند در 29 کارگاه یعنى شرکت نفت نمایندگان خودشان را در مواردى که در قانون پیش‌بینى شده است باید براى حفظ حقوق آنها حاضر بشوند انتخاب بکنند بدون این که کوچک‌ترین شکایتى با کوچک‌ترین اعتراضى برسد (ابریشم‌کار- صحیح است) اما موضوعى را که خواستم اینجا براى استحضار آقاى حائرى‌زاده عرض کنم این است که شرکت نفت دو نوع اعضا دارد یکى کارمندان هستند و یکى کارگران وزارت کار فقط در امور کارگران دخالت دارند امور کارمندان شرکت نفت تابع مقررات خاصى است و طرف مراجعه شرکت وزارت دارایى است موضوعى را هم که باز لازم دانستم اینجا تذکر بدهم این است که جناب آقاى حائرى‌زاده به قضایایى که در سال گذشته اتفاق افتاده بود اشاره فرمودند بنده هم در آن موقع متصدى وزارت کار بودم صراحتاً عرض مى‌کنم دکتر بختیار را بنده در دفعه اول که مسئول وزارت کار بودم از کار منفصل کردم و به هیچ‌وجه من‌الوجوه کمپانى نفت کوچک‌ترین دخالت و کوچک‌ترین اطلاعى را نداشت و بنده هم آدمى نیستم که براى توصیه عمرو و زید هر کس و در هر مقام باشد مأمورى را از سر کارش بردارم (مکى- ابداً) دکتر بختیار تخلفى کرده بود سوابقش در وزارت کار موجود است او را بنده رأساً برداشتم این را بنده به جناب آقاى حائرى‌زاده اطمینان می‌دهم اگر سوابق هم لازم باشد ممکن است سوابق را هم هر موقع که مایل باشند در وزارت کار حضورشان ارئه بدهم که ملاحظه بفرمایند اصلاً و ابداً نفوذى از خارج نبوده است و نخواهد هم بود اطمینان داشته باشند موضوع دیگرى هم که می‌خواستم عرض کنم این است که نامه‌اى را اینجا قرائت فرمودند که یکى از کارگران شرکت نفت خدمت ایشان شکایت کرده است مطابق قانون کار مواد 13 و 14 قانون مرجع معین براى حل اختلاف و رسیدگى شکایت بین کارگران و کارفرمایان پیش‌بینى شده است و آن هیئتى است مثل هیئت حل اختلاف که مرکب است از نماینده فرماندارى نماینده دادگسترى نماینده وزارت کار نماینده کارفرما و نماینده خود کارگر اگر شکایتى هست یا بفرستند پیش بنده که به آن هیئت حل اختلاف مراجعه بدهم و یا این که خودشان به آن شخص بفرمایندکه به آن هیئت حل اختلاف مراجعه بکند موضوع دیگر راجع به مسلولین فرمودند اگر چه مربوط به سؤال نیست ولى چون فرمودند براى روشن شدن ذهن آقایان خواستم عرض کنم مطابق مقرراتی که بوده است بیمه کارگران به طور کلى راجع به عوارض و امراض ناشیه از کار بوده است این قانونى است که از مجلس شورای ملى گذشته ولیکن وزارت کار اقدامى کرده است در اکثر موارد چون در بعضى از موارد نه تنها شرکت نفت بلکه عده‌اى از کارفرمایان مدعى بودند که سل ناشى از کار نیست در موارد عدیده به وسیله کمیسیون‌هایى مرکب از نمایندگان وزارت بهدارى و سایر مأمورین مربوطه مذاکره شده و حتى در تهران با شرکت بیمه مذاکراتى شده است چون تمام کارگران بیمه هستند خواستم عرض کنم خیلى از موارد را بالاخص در نقاطی که گرد و خاک زیاد است آن مسلولین را به عنوان ناخوشى در نتیجه کار تشخیص می‌دهند این موضوع

+++

هم قریباً رفع خواهد شد براى این که مطابق قانون جدید کار صندوقى به نام صندوق تعاون و بیمه کارگران تشکیل خواهد شد هیئت مدیره آن هم انتخاب شده است و بنده تصور می‌کنم شاید تا اواخر مهر ماه رسماً شروع به کار بکند در آنجا مرض سل را هم ما مطابق مقررات جدیدى ناشى از کار تشخیص خواهیم کرد و به مسلولین هم همان کمک‌هایى را خواهیم کرد که در سایرین می‌کنیم این بود خلاصه عرایض بنده‏

رئیس- آقاى حائری‌زاده بفرمایید.

حائرى‌زاده- راجع به موضوع بی‌گناهى کمپانى جنوب در تغییر مأمورین محل بنده مدارک و اسنادى موجود ندارم که تقدیم بکنم ولى چیزى نیست که بر احدى پوشیده باشد موضوع دکتر بختیار را من از او نپرسیدم که ببینم وضعیت چه بوده است در کابینه آقاى ساعد و آمدن کابینه آقاى منصور شکایت‌هایى همین طور ادامه داشت از کارگرهاى خوزستان مراجعه به وزرات کار کردم یکى از شاکیان یک عضوى بود در آنجا که زن و بچه و گرفتارى داشت او به من شکایت کرده بود که من به وزارت کار مراجعه کردم شفاهاً به من گفتند که آقاى دکتر بختیار در آنجا بودند اینها مورد توجه کمپانى نیستند و باید عوض‌شان بکنند شما اصرار نکنید در این موضوع این اظهار خصوصى بود که در کابینه بعد شد ولى دخالت غیر مرئى انگلستان در تمام شئون سیاسى ممالک شرقى خلاصه ایران که سیاست او هم در ایران ملعبه یک کمپانى خاصى است این بر هیچ کس پوشیده نیست

وزیرکار- این را خلاف عرض کردند.

رئیس- آقاى وزیر جنگ‏

وزیر جنگ- در سؤال جناب آقاى حائرى‌زاده آنچه که من باید عرض کنم راجع به فرماندارى نظامى است در آبادان که چطور شده است مدتى طول کشیده است به طوری که خود جناب آقاى حائرى‌زاده اطلاع دادند فرماندارى نظامى در آبادان از سال 1325 به مناسبت وقایعى که در آنجا رخ داد و منتهى به قتل و غارت شد برقرار گردید و علت این که طول کشیده است مسلماً دولت‌هاى وقت این طور تصور کرده‌اند و لازم دانسته‌اند که بایستى براى ایجاد نظم و آرامش در آن منطقه که موقعیت خاصى دارد حکومت نظامى برقرار باشد دولت فعلى از ابتداى شروع به کار نهایت جدیت را کرده در انجام میل و خواهش آقایان نمایندگان محترم از تعداد حکومت‌هاى نظامى حتى‌الامکان کم کند به طوری که اطلاع دارند تا امروز دولت فعلى در نوزده شهرستان فرماندارى نظامى را لغو کرده است و بنده به اطلاع مجلس شورای ملى می‌رسانم که به موجب دستوری که الساعه جناب آقاى نخست وزیر به بنده داده‌اند بنده با وزارت کشور وارد مذاکره مى‌شوم که حکومت نظامى آبادان را هم لغو بکنیم (احسنت) (مکى- و اصفهان) اصفهان را هم رسیدگى مى‌کنیم به هر جهت لغو کردن حکومت نظامى نوزده شهرستان به موجب تصمیمى که دولت در یک شب گرفته است این دلیل حسن نیت ما است بر این که فرماندارى نظامى حتى‌الامکان کم‌تر و در موقع لزوم و در مدت کوتاه‌ترى برقرار باشد و از این حیث هم باز هر امرى داشته باشید بنده حاضرم که مطالعه و در آن باره اقدام بکنم ضمناً بنده اجازه مى‌خواهم که چون جناب آقاى آشتیانى‌زاده قبل از دستور شرحى راجع به اعلامیه دادستان ارتش فرمودند این را هم به عرض مجلس شورای ملى برسانم به نظرم جناب آقاى آشتیانى‌زاده گویا در موقع خواندن اعلامیه درست توجه نفرمودند به طوری که اطلاع دارند حزب توده حزب منحله است و افراد حزب توده حق ندارند که در ایران به کار خودشان که این کار بر ضرر ایران و حیثیت و استقلال ایران است ادامه بدهند (صحیح است) دادستان ارتش به موجب قانون مجرى این امر است اخیراً مشاهده شد که در تحت عنوان طرفدارى صلح که بنده اجازه مى‌خواهم که به سمت یک نفر از اعضای دولت با اظهار عقیده دولت عرض کنم و مسلماً آقایان هم این را تصدیق دارند که ملت و دولت ایران طرفدار صلح است (صحیح است) ملت و دولت ایران مخالف هر نوع جنگ است (صحیح است) بنابراین هیچ احتیاج خاصى نیست که یک عده معینى جمع بشوند و به نام بیانیه صلح یک شرحى را امضا بگیرند این هم اشکالى ندارد ولى به موجب مدارک مثبته که ما در دادستانى ارتش در دست داریم امضای حزب منحله توده تحت این عنوان وارد همان اقدامات قبلى خودشان شده‌اند و به علاوه عده زیادى از اهالى تهران که مدرک با امضای در دادستانى ارتش موجود است از این عمل شکایت کردند و مى‌گویند شب در تاریکى در کوچه مى‌آیند جلوى ما را مى‌گیرند و از ما امضا مى‌خواهند بنابراین دادستان ارتش کاملاً وظیفه قانونى خودش را انجام داده است و به اهالى تهران این مطلب را تذکر داده بنده این اعلامیه را با اجازه آقایان مى‌خوانم تا معلوم شود آقاى آشتیانى‌زاده در خواندنش دقت نفرمودند دادستان مى‌گوید به موجب مدارک مثبته این که اخیراً به دست آمده اعضای حزب منحله توده به نام طرفدارى از صلح اشخاص را وادار به امضای بیانیه صلح نموده و در تحت عنوان جمعیت طرفداران صلح به اقدامات قبلى خود به ضرر کشور ادامه مى‌دهند ما از این موضوع مدرک داریم و دلیل داریم و دستورات حزب توده را داریم که به شبکه‌هاى خود گفته‌اند این کار را بکنند دادستان ارتش در حدود صلاحیت قانونى خود اهالى محترم کشور را متوجه این امور نموده و با توجه به ماده واحده مصوب مجلس شورای ملى اقدامات حزب منحله توده را تحت عنوان جمعیت طرفداران صلح مورد تعقیب قانونى قرار خواهد داد بنابراین ما به اشخاصى که جزو حزب توده نبوده‌اند و یا تحت عنوان طرفدارى از صلح اقدامات حزب توده را ادامه ندهند نه حرفى داریم و نه تعقیب مى‌کنیم آنها را و من صراحتاً اینجا عرض کردم و باز هم تکرار مى‌کنم که ملت و دولت ایران طرفدار صلح است ولى اگر چنانچه اعضای حزب منحله توده تحت این عنوان و قرار دادن خودشان را در لیست اشخاصى که مورد احترام ملت و دولت ایران هستند بخواهند به اقدامات خودشان ادامه بدهند دادستان ارتش وظیفه قانونى خودش را اجرا خواهد کرد.

اسلامى- هر کس بیانیه صلح را امضا کرده عضو حزب توده هست یا نه‏؟

وزیر جنگ- هر کس این را امضا کرده جزو حزب توده نیست ولى اکثر اشخاصی که این را امضا کرده‌اند عضو حزب توده هستند (صحیح است) این قبیل اشخاص البته مورد تعقیب قرار خواهند گرفت.

رئیس- آقاى آشتیانى‌زاده مطابق چه ماده‌اى.

آشتیانى‌زاده- مطابق ماده 90

رئیس- تأمل بفرمایید.

آشتیانى‌زاده- مطلب لیز مى‌خورد و از بین مى‌رود.

رئیس- آقاى حائری‌زاده بفرمایید.

حائرى‌زاده- من بدواً از این رویه پسندیده دولت که حکومت‌هاى نظامى را ملغى کرده و بقیه را هم ملغى مى‌کند خیلى ممنون هستم ولى یک فرمایشى را جناب آقاى وزیر جنگ فرمودند راجع به حزب منحله توده و امضای صلح من در دوره پانزده در این موضوع پشت تریبون صحبت کردم خلاصه‌اش را به عرض آقایان می‌رسانم این بازی‌ها چیست توى این مملکت در آورده‌اید ناصرالدین شاه بچه بود یک تیرى به او انداختند گفتند بابى‌ها بودند هر کس با هر کس خصومت داشت بابى شده بود (صحیح است) هر کس خانه و زندگى داشت مى‌خواستند خانه‌اش را غصب بکنند نمى‌داد بابى شده بود پدر مردم را در مى‌آوردند به اسم این که بابى است مأمورین با مردم هر کارى مى‌خواستند مى‌کردند هر کس با هر کس مخالف بود مى‌گفتند بابى است بایستى بکشندش یک تیر افتاده به شاه در دانشگاه آمدند گفتند حزب توده بود در صورتی که همه ما مى‌دانیم حزب توده نبوده و آن کسى را هم که تیر انداخت کشتند براى این که معلوم نشود از کجا است و مى‌خواستند سر و صدایش بلند نشود که این تیر از کجا است بعد حزب توده غیرقانونى شناخته شد.

رئیس- این مربوط به سؤال شما نیست.‏

حائرى‌زاده- چرا اینها مربوط مى‌شود به حکومت نظامى این دادستان نظامى که این دسته گل را به آب داده امروزه هر کس را مى‌خواهند برایش دوسیه‌سازى بکنند یکى از این روزنامه‌هاى مخفى حزب توده روزنامه مردم .. (یکى از نمایندگان- توى جیبش مى‌گذارند) تو جیبش لازم نیست بگذارند در شهربانى دسته دسته هست همان طوری که مى‌آیند توى خانه من و شما مى‌اندازند در شهربانى زیاد هست براى هر کس که بخواهند یکى را توى دوسیه‌اش مى‌گذارند و مى‌گویند توى جیبش بوده است یک شیخ جوادی است که من مى‌شناسم او هنوز به سن بلوغ هم نرسیده است یک بچه شیخى است وقتى ما را حبس کرده بودند این همیشه منزل آقاى کاشانى است شعارش دینداری است و نان دیندارى مى‌خورد این را هم آورده بودند حبسش کرده بودند به عنوان این که اوراق حزب توده منتشر کرده اینها دوسیه‌سازی است حقه‌بازی است باید به این موضوع خاتمه داده شود

+++

رئیس- آقاى آشتیانى‌زاده بفرمایید خیلى مختصر بفرمایید.

آشتیانى‌زاده- عرض مى‌شود که این جریان انحلال حزب توده به این که جناب تیمسار دادستان محترم ارتش تشخیص بدهند که اصلاً شخصى که عضو حزب توده است آن مردی که داراى صفات توده‌ای است رنگش چیست حجمش چیست و چه خواصى را باید دارا باشد چه جور باید راه برود و چه جور باید فکر بکند این یک مطلب مهم و لاینحلى است هر کس را او دلش بخواهد می‌گوید توده‌ای است لطف فرمودید این بد ساطورى است ساطور خطرناک است هر جا دلش بخواهد مى‌آید پایین یک مثلى عرض کنم در دوره ‌هابسبورک‌ها یک عالیجنابى که قبلاً هم صدر اعظم بود در انتخابات انجمن شهر موفق شد و شدجناب شهردار شروین این شخص اساساً انتى سمیت بود اعتراض نفرمایید آقاى شوشترى او بود ما که نیستیم این جناب شهردار دستور داده بود که مغازه‌هاى یهودى‌ها باید ارتفاعش چه قدر باشد در چه ساعت از شبانه‌روز باید ببندند کى باید باز بکند روزهایى که باران می‌آید بازو‌بندهاى زرد ببندند الى آخر یک دستورات عجیبى براى یهودى‌ها قائل شده بود البته دوره امپراطوری هم بود قرون وسطا هر کار دلشان مى‌خواستند مى‌کردند.

رئیس- آقا این مربوط به ماده 90 نیست‏.

آشتیانى‌زاده- اجازه بفرمایید مربوط است عرض می‌شود که این جناب صدراعظم اعضاى دفتر محرمانه‌اش همه یهودى بودند یک روز یکى از رفقاى این جناب صدراعظم گفت آقا شما که ضد یهود هستید پس به چه دلیل اعضاى دفتر محرمانه خودتان و اشخاصی که با شما صمیمى هستند دور از شما را می‌دانند اینها هم چرا یهودى هستند چرا یهودی‌ها را انتخاب کرده‌اید؟ گفت اینها فضولى است این به شما مربوط نیست این به کسى نیامده است آن که من دلم می‌خواهد یهودى است هر کس که من گفتم یهودى است نه هر کس که یهودى است حالا موضوع توده‌ای‌ها و اعضاى حزب توده که در دور زاهدى تبعید شدند یکى از بزرگ‌ترین خلاف‌هاى سرلشگر زاهدى بوده و من در موقعش به این شخص اعلام جرم مى‌کنم و گذشته از اینها پس از این قضیه پس از انحلال حزب توده عده کثیرى از مردم را گرفتند و بعد این داس را بلند کردند که هر کس مخالف میل‌شان بود بگویند این توده‌ای است بر علیه امنیت کشور قیام کرده است و آن وقت هر کار خواستند به او بکنند مقصودمان این است جناب آقاى وزیر جنگ یک روزى در این مملکت همان طور که جناب آقاى حائرى‌زاده فرمودند و بنده هم دو سه سال پیش در کابینه جناب آقاى حکیم‌الملک در موقع استیضاح عرض کردم که آقا دو دستگى در این مملکت درست نکنید شما اگر مى‌خواهید در حزب توده را به بندید راهش این نیست پاکروان را بگذارید در بند الف و یک مرد دیگرى را در بند جیم شما اگر مى‌خواهید با توده‌ای‌ها مبارزه کنید راهش این نیست باید ببینید چه شده که توده‌اى درست شده (زنگ رئیس) سرمایه‌ها را تجدید نظر بفرمایید در اقتصادیات مملکت تجدید نظر بفرمایید.

رئیس- آقاى آشتیانى‌زاده اینها مربوط به ماده 90 نیست بفرمایید بنشینید یک طرحى با قید یک فوریت راجع به الغاء حکومت نظامى رسیده فقط فوریتش که مطرح شد به کمیسیون می‌رود.

رئیس- آقاى وزیر جنگ‏

وزیر جنگ- بنده یک کلمه مى‌خواهم عرض کنم و آن این است که بنده صراحتاً در اینجا حضور مجلس شورای ملى عرض مى‌کنم و قول مى‌دهم که دادستان ارتش ممکن نیست که یک نفرى که توده‌اى نباشد و مشغول آن کارهاى مضره نباشد براى او دوسیه درست بکنند بنده این را قول می‌دهم (آزاد- بنده مدارک دارم) دولت فعلى و دادستان ارتش درصدد این کار نیستند و ما همه روزه از دولت دستور مى‌گیریم که بایستى نهایت توجه و جدیت را بکنیم براى این که اصل مطلب مرتفع بشود و بنده قول می‌دهم که دولت فعلى و دادستان ارتش نظرشان این نیست که اشخاص دیگرى را به نام اعضاى حزب توده مورد تعقیب قرار دهند.

رئیس- فوریت طرح مطرح است قرائت مى‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد.)

مقام محترم مجلس شورای ملى نظر به این که حکومت نظامى برخلاف اصل مشروطیت و قانون اساسى و حکومت دموکراسى است و به تجربه ثابت شده که دولت‌هاى وقت از اختیارات حکومت نظامى سوء‌استفاده کرده اغراض خصوصى و اراده اشخاص به موقع اجرا گذارده می‌شود و با این اختیارات هر کس و هر روزنامه را که میل داشتند مى‌گیرند و تبعید و توقیف مى‌نمایند و مفهوم این عمل لغو اصول قانون و آزادى و مشروطیت است لذا ما امضا کنندگان ذیل ماده واحده را با قید یک فوریت پیشنهاد مى‌نماییم.

فرامرزى- دو فوریت. من دو فوریت پیشنهاد می‌کنم.

( صدرزاده من هم با دو فوریت موافقم)

رئیس- دو فوریت هم مى‌رود به کمیسیون.

ماده واحده- دولت مى‌تواند جز در مواقع فوق‌العاده که ضرورت ایجاب کند اعلان حکومت نظامى بدهد و آن هم باید با تصویب مجلس شورای ملى باشد اگر وقتى در جایى ضرورت فورى ایجاب کرد دولت مى‌تواند آن را با ذکر علت به مجلس شورای ملى بدهد و موافقت آن را بخواهد مدت حکومت نظامى نیز باید در اعلان معین گردد و تمدید آن اگر لازم بشود محتاج به اجازه جدید است.

حائری‌زاده- فرامرزى- دکتر هدایتى- مهدى ارباب- آشتیانى‌زاده- دکتر کیان- آزاد- اسلامى- مهدوى- مخبر فرهمند- کوراوغلى- گنابادى- سالاربهزادى- دکتر مصدق- صالح- دکتر بقایى- صدرزاده- مسعودى- نریمان- هراتى- مکى.

رئیس- آقاى فرامرزى موافقید.

فرامرزى- بلى

جمال امامى- بنده مخالف بودم.‏

رئیس- آقاى صدرزاده موافقید؟

صدرزاده- موافقم‏.

رئیس- آقاى شوشترى‏

شوشترى- بنده مخالفم.‏

رئیس- بفرمایید.

شوشترى- بنده اصولاً با حکومت نظامى در هر موقع مخالفم ولى با این طرح با این که در جلسه قبل نمایندگان محترم آن رأى اعتماد به آن کیفیت را دادند من که نبودم شرکت نکردم آن رأى اعتماد و به آن کیفیت را دادند با آن زیادى و با بیانات جناب آقاى وزیر جنگ که فرمودند حکومت نظامى نوزده جا را ملغى کردیم و بقیه را هم قول مى‌دهیم به سرعت ملغى کنیم خود این وهنى است براى دولت (صدرزاده- دولت فعلى این حسن نیت را دارد دولت‌هاى دیگر ندارند) بیان تیمسار وزیر جنگ چه بود؟ بیان ایشان این بودکه ما 19 جا را ملغى کردیم و الا آن هم از رئیس دولت دستور گرفتیم که بقیه را هم الغا کنیم این چه عملى است که در خارج معناى دیگرى پیدا کند بنده به این جهت مخالفم و شایسته نیست بگذارید همان طور که قول دادند تا سه چهار روز دیگر همه جا را ملغى کنند.

صدرزاده- این طرح براى آتیه است‏.

آشتیانى‌زاده- بیخود استعفاى او را قبول نکردیم.‏

رئیس- آقاى فرامرزى بفرمایید.

فرامرزى- در هر قانون باید دید مقصود از یک رژیم چیست چرا ملت ایران انقلاب کرده و از استبداد آمده به مشروطیت براى این که حکومت و اختیارمطلق را از دست فرد بگیرد و به دست محاکم صالحه بدهد که فرد نتواند بگوید من تشخیص مى‌دهم من این طور مى‌فهمم بنده این طور مقتضى مى‌دانم اراده فرد از بین برود و اراده حکومت ملى یعنى اکثریت جامعه که نماینده‌اش پارلمان است حکومت کند آدم بتواند توى خانه‌اى بخوابد بگوید اگر چه تیمسار وزیر جنگ با من بد است نه این وزیر جنگ وزیر جنگ دیگرى ولى قانونى هست او به موجب اراده خودش نمى‌تواند مرا بگیرد به موجب اراده خودش نمى‌تواند بگوید که من تشخیص دادم فلانى توده‌ای است و یا به قول شما سمیت یا سامى است گناهش در محکمه ثابت شود (آشتیانى‌زاده- مثل آقاى شوشترى) آن وقت مجازات بکنید اساس و تشکیل حکومت براى این است خوب حکومت نظامى یعنى چه؟ یعنى آن شخصى که آنجا نشسته است فرماندار نظامى که به نظر من کلمه فرماندار نظامى نباید صحیح باشد و حاکم نظامى صحیح است حالا کار نداریم به لفظش باید دید حکومت نظامى چطور شد که در توى این مملکت قانونش تصویب شد مشروطه نه یعنى رئیس دولت مشروطه یعنى این اصول موجود این تشکیلات موجوده قانون حکومت نظامى در تهران وقتى تصویب شد که میلیون در تهران حس کردند که محمدعلى میرزا که به صورت یک تاجر از روسیه وارد ایران شده و ارشدالدوله از این سمت آمده رسیده به حدود دامغان در دامغان تیربارانش کردند و کشته شده است و سالارالدوله از سمت غرب آمده به همدان رئیس‌الوزرا رئیس دولت و سه نفر از وزرایش با آنها همدست شدند حکومت نظامى را اعلام کردند به موجب این طورى که حالا رفتار می‌شود حقش بودرئیس‌الوزرا به موجب این قانون تمام میلیون را مى‌گرفت

+++

 می‌گفت اینها مخالف حکومت مشروطه هستند حکومت مشروطه یعنی بنده این قانون را نوشتند که رئیس‌الوزرا مرتجع یا رئیس‌الوزرا مستبد که در رأس دولت قرار گرفته بگیرندش و نتواند با شاه متواری که آمده است اینجا را بگیرد و انقلاب کنند همکاری کنند و وضع مملکت را منقلب کنند حالا درست عکس آن شده است یعنی یک آدم مستبد قلدری بر حکومت می‌نشیند و می‌گوید هر کس قیام بر علیه دولت مشروطه کرد مطابق قانون من حق دارم توقیفش کنم درست آن طور است که یزید بن معاویه به نام اسلام و خروج بر اسلام حسین‌ ابن علی علیه‌السلام را کشت درست آن طور شده است (نمایندگان- احسنت) قانون حکومت نظامی لغو می‌کند مشروطیت را لغو می‌کند عدلیه را آزادی فردی لغو می‌کند امنیت عمومی را لغو می‌کند آقایان نمایندگان مگر گذشته برای شما عبرت نیست مگر یادتان رفته که در حکومت قوام‌السلطنه وکیل مجلس بودیم رفته بودیم به استقبال اعلیحضرت همایونی به استقبال شاه مملکت در کرج نمایندگان احساس یک توهین کردند که دولت یک اهانتی به آنها کرده است در آنجا یکی از نمایندگان گفت اگر اعتبارنامه من تصویب شده بود الان فلان کار را می‌کردم مثلاً گفته بود این چادری که برای ما زده‌اند دون شأن ماست یعنی این تابلویی که اینجا هست می‌کندند می‌گذاشتم جای دیگر همه بحث کردند در این که آیا وکیل مجلس مادامی که اعتبارنامه‌اش تصویب نشده مصونیت قانونی دارد یا ندارد (نمایندگان- دارد) حالا عرض می‌کنم مصونیت قانونی گاو هم دارد آن مصونیت پارلمانی است آقا جان باید علتش معلوم شود وقتی که گفته مصونیت قانونی دارد یا نه نگفتم آقایان مقصودتان این است که قوام‌السلطنه می‌تواند ما را توی این چادر به استقبال شاه آمده‌ایم بگیرد یا نه مقصودتان از این گونه مباحث این است ولی قوام‌السلطنه حق ندارد گاه را هم بگیرد حق ندارد گاو کسی را هم بدون حکم قانون بگیرد آنچه شما شنیدید مصونیت پارلمانی است اعتبارنامه‌اش را گرفته است یا نه آن بحث علیحده‌ای است در کجای دنیا قانون حکومت نظامی بدون یک انقلابی بدون یک زد و خوردی اجرا می‌شود اعلام حکومت نظامی می‌شود و بعد از آن که شد در کجای دنیا حکومت نظامی می‌شود و بعد از آن که شد در کجای دنیا حکومت نظامی مدت آن معین نمی‌شود در کجای دنیا مدتش بیشتر از هفت سال است (شوشتری- مثل برنامه هفت ساله) بلی مثل برنامه، برنامه کارش را نمی‌کند ولی حکومت نظامی کارش را کرده اگر این طور باشد باید گفت که حکومت مشروطه سخت‌تر و شدیدتر است از هر حکومت مستبده‌ای در دنیا برای این که به موجب فلان ماده از قانون اعلان حکومت نظامی می‌شود به موجب حکومت نظامی هم تمام محاکم لغو می‌شود آزادی اشخاص از بین می‌رود اراده یک فرد می‌آید حکومت می‌کند و نگه می‌دارد ما نمی‌گوییم که حکومت نظامی نباشد حکومت نظامی در دنیا لازم است اما به شرط این که موجباتش فراهم بشود و به مجردی که آن موجبات از بین رفت لغو می‌شود دیگر این که گفته شود بعد شلوغ می‌شود بعد فلان می‌شود بعد بهمان می‌شود همه جا این خطر را دارند پس ممکن است همه جا این طور بشود این حرف صحیح نیست گذشته برای ما عبرت است فکر این را بکنید که یک روزی وکیل نیستید و یک حاکم نظامی دلش می‌خواهد به موجب یک کاغذی شما را بگیرد لذا چون تقاضای دو فوریت کردم و از دوره گذشته با قید یک فوریت طرح را دادیم این لایحه را مجلس تصویب کرد بعد رفت به کمیسوین و برنگشت و گمان می‌کنم که یکی از این اتومبیل‌های خیلی تندرو را سوار شده است هنوز هم دارد درمی‌رود چون ما آن را پیدا نکردیم مجدداً طرح دادیم و خواهش می‌کنم مجدداً به فوریت این طرح رأی بدهید. این قانونی است که حیات همة ما را تأمین می‌کند در صورتی که این قانون نباشد ما هم که بیش از شما در خطر نیستیم خودتان می‌دانید.

رئیس- اولاً باید دو فوریت را پانزده نفر امضا کنند. تأیید کنند و حالا با یک فوریت است مگر اینکه آقایانی که امضا کرده‌اند تقاضای دو فوریت کنند.

دکتر مصدق- تقاضای دو فوریت می‌کنم.

مکی- بنده هم تقاضای دو فوریت می‌کنم.

رئیس- حالا رأی می‌دهیم آقایان به یک فوریت آقایانی که تقاضای دو فوریت کرده‌اند بعد که برگشت دو فوریت مطرح می‌شود رأی گرفته می‌شود به یک فوریت آقایانی که موافقید قیام بفرمایند. (اکثر برخاستند) تصویب شد.

جمال امامی- بنده مخالفم با فوریت دوم

رئیس- فوریت دوم تقاضا نشده اگر آقایان تقاضا کنند مطرح می‌شود.

دکتر هدایتی- بنده هم تقاضا می‌کنم.

رئیس- بنابراین کمیسیون دادگستری و نظام می‌رود آقایان در همین طرح هم می‌توانند تقاضای دو فوریت بکنند وقتی که لایحه آمد همان روز قبل از وقت می‌توانید تقاضای دو فوریت کنند آقای اردلان بفرمایید.

اردلان- در چند ماه قبل اهالی کردستان تلگرافات متعددی به نمایندگان کرده بودند که یکی از آنها هم بنده بودم و نگرانی هم برای آنها به وجود آمده بود که ملخ دریایی هجوم آورده است به کردستان بعد هم یک گونی ملخ به وسیله کامیون به منزل من فرستادند در همان موقع جناب آقای وزیر کشاورزی عرض کردم بنده باید خیلی تشکر کنم از ایشان نهایت جدیت را در این قسمت هم فرمودند ولی بنده در تعطیل که به کردستان رفته بودم به بنده گفتند که وزارت کشاورزی خیلی اقدام کرد ولی این ملخ‌ها تخم‌گذاری کرده‌اند و سال آینده شاید بیشتر بشوند سرچشمه شاید گرفتن ببیل- ممکن است که سال‌های بعد ما نتوانیم که جلوی آنها را بگیریم بنده تمنا می‌کنم جناب آقای وزیر کشاورزی دو کلمه جواب بفرمایند که راجع به تخم‌گذاری آنها و جلوگیری در آتیه چه اقدامی گردند و ضمناً‌ اهالی کردستان تقاضا ردند که گرد (ددت) را که نسبت به همه جا توجه کرده‌اند نسبت به کردستان هم یک توجهی بفرمایند.

رئیس- آقای وزیر کشاورزی بفرمایید.

وزیر کشاورزی- بنده از اظهارات جناب آقای اردلان فوق‌العاده متشکر هستم و اطمینان می‌دهم که ما به موقع مثل همه سال در آنجا نقشه‌برداری می‌کنیم و چون این ملخ بومی است خیلی جای نگرانی نیست محدود به یک نواحی معین است و امسال هم همان طور که توجه فرمودید سموم و سبوس برای مبارزه به آنجا فرستادیم با این که وزارت کشاورزی توجهش در درجه اول به آفاتی است که جنبه عمومی دارد و آن ملخ دریایی است و ملخ مراکشی و ما با ملخ محلی اصولاً مبارزه نمی‌کنیم ولی در مواردی که سابقه نداشته و مردم هنوز توجه ندارند معهذا برای این که کمکی شده باشد در آنجا هم اقدام می‌کنیم و برای سال آتیه هم شده اطمینان می‌دهم که هیچ جای نگرانی نخواهد بود (احسنت).

رئیس- آقای مجید موقر (گفته شد بایستند) آقای فقیه‌زاده بفرمایید.

فقیه‌زاده- بنده قبل از این که سؤال خودم را مطرح کنم لازم می‌دانم به اطلاع نمایندگان محترم برسانم که بنده چند ماه قبل اظهار کردم که سیفلیس در خرقان قزوین پیدا شده و به فوریت از طرف وزارت بهداری بازرس معین شد آقای دکتر نعیمی برای مبارزه آمدند و کاملاً مبارزه کردند که من از آقای وزیر بهداری کمال تشکر را دارم و استدعا می‌کنم که از آقای دکتر نعیمی تشویق بفرمایید که این مبارزه را ادامه بدهند تا بلکه این کانون سیفلیس در آنجا به کلی تمام شود (شوشتری- هرزگی باید تمام شود) (خنده حضار) موضوع دیگری که خواستم از آقای وزیر کشاورزی تشکر کنم برای این است که دستور مبارزه با سن را داده‌اند و تا به حال مطابق اطلاعی که به ما داده‌اند قریب 500 کیلو جمع‌آوری شده است می‌خواهم استدعا کنم که اعتبار این کار را تکمیل بفرمایید که این مبارزه ادامه پیدا کند و تمام بود یکی هم راجع به دامپزشکی است که مأمورین دامپزشکی رفتند در قزوین در یکی دو بلوک مبارزه کردند با گاومیری در بعضی از جاها چند تا گاو مرده بود که مأمورین رسیدند و شروع به مبارزه کردند و از کشته شدن گاوهای دیگر جلوگیری کردند و نگذاشتند که گاوهای دیگر بمیرند خواهش می‌کنم از آقای دکتر اردلان مخصوصاً تقدیر بفرمایید و همچنین از مأمورین دامپزشکی چیزی که هست پنج‌هزار تومان اعتبار کم دارند خواهش می‌کنم که این پنج‌هزار تومان اعتبار را به آنها بدهید و همچنین راجع به مالاریا از آقای وزیر بهداری استدعا می‌کنم چون مبارزه بهاری شده است و حالا فصل پاییز است این مبارزه را در این بلوکاتی که شده است دومرتبه شروع کنند. (شوشتری- همه جا) استدعا می‌کنم که مبارزه پاییزی را هم دستور بفرمایید شروع کنند تا این کانون مالاریا تمام بشود و اما سؤالی که بنده از جناب آقای وزیر دارایی کرده‌ام یک قانونی در دوره پانزدهم گذشته که 16 میلیون تومان به سرمایه ؟؟ بوده بیافزایند و مطابق آن قانون عمل، آذربایجان در بدانم که وزارت دارایی ؟؟ داریم علاوه بر این به بانک کشاورزی داده‌اند یا ؟؟ یک شرایط به خصوصی آن وقت بنده عرایضم را موفق شویم بایستی سن در

رئیس- آقای ؟؟ بتوانیم رفع کنیم والا اگر

+++

کفیل وزارت دارایی- (آقای شعاعی)- سرمایه‌ای که ایشان فرمودند این مبلغ باید از محل اعتبارات برنامه به بانک کشاورزی داده شود از وزارت دارایی 30 میلیون تومان و از سازمان برنامه 15 میلیون تومان که روی هم رفت 45 میلیون تومان می‌شود در اختیار بانک کشاورزی گذاشته‌اند که الان بانک کشاورزی با این 45 میلیون تومان مشغول کار است و البته این سرمایه کافی نیست و مشغولند که بتوانند راهی پیدا کنند که کمک بیشتری به این بانک بشود و بانک بتواند ادامه به کار بدهد البته در خرم‌آباد و سایر نقاط که شعبه بانک کشاورزی نیست باید تأسیس شود ولی این فرع بر این است که بانک کشاورزی سرمایه داشته باشد و به سایر نقاط کمک کند توجه بفرمایید که عمل بانک کشاورزی مثل بانک‌های صرافی نیست معاملات آن طویل‌المدت است این سرمایه زیادی لازم دارد که بتواند عمل کند حالا با نظری که در دولت هست امید می‌رود که خیلی زود به  نتیجه برسد و امید می‌رود که بانک کشاورزی را به صورتی دربیاورند که بهتر بتواند انجام وظیفه کند.

فقیه‌زاده- بنده عرض کنم این قانونی که در دوره 15 مجلس گذشته است می‌خوانم تا وزارت دارایی مطلع شود و زودتر این 16 میلیون تومان را در اختیار وزارت کشاورزی بگذارد که وزارت کشاورزی مطابق این قانون رفتار بکند.

ماده واحده- دولت مجاز است برای تعهدات بنیه مالی بانک کشاورزی و پیشه و هنر ایران به منظور تأسیس شعب و نمایندگی‌ها مبلغ 160 میلیون ریال به سرمایه فعلی بانک اضافه نماید و این اضافه اعتبارات عمرانی و بقیه را در چهار ماهه اول سال 1328 بپردازد این افزایش باید به تناسب شهرستان‌ها و شعب موجود و جدیدالتأسیس تقسیم بشود همچنین دولت می‌تواند برای پیشرفت بانک مزبور از وجوه اختصاصی خود مبلغ سپردة‌ ثابت یا حساب جاری در بانک کشاورزی متمرکز سازد بانک کشاورزی موظف خواهد بود که در ظرف مدت 3 ماه پس از افزایش سرمایه به منظور تقلیل کارمزد در آیین‌نامه‌های خود تجدیدنظر نموده و معادل نصف از سرمایه اضافی خود را با بهره شش درصد و بدون کارمزد به وام‌های بیست‌هزار ریال به کشاورزان و خرده مالکین که عملاً و شخصاً متصدی فلاحت هستند اختصاص بدهد بانک کشاورزی می‌تواند همان طوری که بانک ملی ایران برای بازرگانان اعتبار بدون وثیقه تعیین کرده در مواردی که مالکین و کشاورزان برای به راه انداختن امور فوری زارعین خود تقاضای وام کوتاه‌مدت کنند تا حدود اعتبارات هر کدام وام‌های عادی که حداکثر مدت آن از 3 ماه تجاوز نکند و بیش از یک‌بار قابل تمدید نباشد بانک کشاورزی در ظرف مدت 3 ماه از تاریخ تصویب این قانون در استان‌ها و شهرستان‌هایی که واجد شرایط تأسیس راهش باشند و اهمیت فلاحتی دارند اقدام به تأسیس شده (زنگ رئیس من استدعا می‌کنم از جناب آقای اقتصادیات مملکت ؟؟ از جناب آقای نخست‌وزیر

رئیس- آقای آشتیانی‌زاده 16 میلیون تومان را به فوریت بفرمایید بنشینید یک طرحی برای این که بانک کشاورزی به الغای حکومت نظامی رسیده کند و مردم در رفاه باشند به کمیسیون می‌رود.

مطلب دیگری که می‌خواستم عرض کنم این است که می‌خواستم از آقای وزیر پست و تلگراف تشکر کنم که تلفن کاریر را از دیروز و پریروز در آوج تأسیس کردند که فوق‌العاده لازم بود و همچنین از آقای وزیر راه استدعا می‌کنم که برای آسفالت یک خیابانی که باقی مانده است آن را هم آسفالت کنند مثل خیابان دیگری از بودجه وزارت راه آسفالت کرده‌اند و بر تشکر ما بیا‌فزایند.

رئیس- آقای کفیل وزارت دارایی

کفیل وزارت دارایی- یکی از دو نکته دیگر می‌خواهم برای توضیح عرض کنم فرمودند که در آن قانون گفته است دولت می‌تواند 16 میلیون تومان به بانک کشاورزی بدهد البته دولت می‌تواند ولی وقتی می‌تواند که وسایل هم برای دولت فراهم باشد مطلب دوم که بیشتر از این اهمیت دارد این است که عرض کردم بانک کشاورزی در یک مملکت عریض و طویل مثل مملکت ایران با وضع فلاحتی خرابی که در سرتاسر مملکت هست با 45 میلیون تومان و 16 میلیون تومان دیگر که رویش برود 61 میلیون تومان این مبلغ به هیچ‌وجه کار نمی‌تواند بکند وضع بانک الان این طور است که مقدار زیادی از سرمایه‌اش را یک عده از آقایانی که متنفذ بودند البته ملاک هم هستند این را گرفته‌اند و همان طور نزد آنها مانده است البته منظور آن بوده که به مصرف زراعت برسانند و متأسفانه به مصرف عمل زراعت هم نرسانیدند برای این که فرض بفرمایید یک مالکی 50 هزار تومان گرفت و به مصرف زراعت رسانید از استقراض یا جریمه چیزی نگیریم اصلاً این پول از بین برود این اهمیتش کمتر از آن است که به مصرف زراعت رسید هزار نتیجه دیگر دارد زمین آباد می‌شود رعایا استفاده می‌کنند مملکت آباد می‌شود دولت بیشتر مالیات می‌گیرد پس اگر مالکی گرفت و مصرف کرد و پس نداد ضررش خیلی کمتر است تا این که بگیرد و مصرف بکند و عیب بزرگ‌تر مطلب اینجاست که پول و فرع پول خیلی بیش از این است به این مصرف برسانند آقایان نجار اقایانی که با بازار سروکار دارند خوب متوجه‌اند که چه عرض می‌کنم بهتر است برای یک نفری که بیاید ده‌هزار تومان بیست‌هزار تومان سی‌هزار تومان بگیرد و این پول را به یک مصارفی برساند غیر از زراعت تا از آن استفاده بیشتری بکنند و نباید یک جایی را آباد کند معایب خیلی زیاد است و به نظر دولت این طور رسید که بانک کشاورزی را به وضعی دربیاورد که فایده‌اش زیادتر از این باشد و بیشتر بتواند کمک کند به زارعین بی‌بضات زارعین که وثیقه ندارند و البته آن را هم تصدیق می‌فرمایید که این عملی نیست که بشود دو سه ماهه درست کرد زارع شش ماه هفت ماه طول دارد که زراعتش به دست بیاید وام سه ماهه چه فایده‌ای دارد.

(شوشتری- صحیح است) این است که اجازه بفرمایید و تأمل بفرمایید تا این نظریه نسبت به بانک کشاورزی گرفته شده به نتیجه برسد.

رئیس- آقای قاسم فولادوند

قاسم فولادوند- سؤالی بنده از آقای وزیر دارایی کردم و خوش‌بختی این است که جناب آقای رزم‌آرا نخست‌وزیر هم هستند که بیشتر از نقاط را وجب به وجب تشریف بردند از نزدیک به دردها و آلام مردم کاملا‌ً واقف هستند مکرر چه در دوره چهاردهم بنده عرض کرده‌ام که افتخار نمایندگی داشته‌ام و چه در دوره شانزدهم در موقعی که آمدیم به مجلس مکرر به دولت‌های وقت تذکر دادم که جاپلق و بربرود که سیصدهزار نفر جمعیت دارند یک بیمارستان نیست و حتی یک درمانگاه برای رعایای تراخمی آنجا که بتوانند استفاده برای مرض چشم‌شان بکنند نه در جاپلق هست و نه در بربرود این را بنده از دولت‌های وقت استدعا کردم و از این دولت و از جناب آقای وزیر دارایی هم استدعا کرده بودم که امر بفرمایید لااقل برای این سیصدهزار نفر جمعیت جاپلق و بربرود دو سه تا درمانگاه و یک مریضخانه ده تختخوابی درست بکنند برای این که این مردم به حداقل قناعت می‌کنند یک تلگرافی مردم الیگودرز کرده‌اند و رونوشت آن را به آقای نخست‌وزیر داده‌ام نوشته‌اند که آیا شما می‌دانید که این بچه‌های ما که جلوی آفتاب‌ جان می‌کنند و ما  هیچ وسیله دوا و دکتر نداریم چه به ما می‌گذرد بنده به جناب آقای وزیر بهداری عرض می‌کنم که در الیگودرز حاضر هستم از اقوام و کسانم به قدر کفایت و به قدری که بفرمایید کمک کنیم هم از لحاظ زمین و هم از لحاظ آب منتها دولت یک پولی معین کند که ما بدانیم دولت به فکر ما هست و خودمان هم کمک می‌کنیم. سؤال دوم بنده دوباره باز هم خوش‌وقتم که جناب آقای نخست‌وزیر اطلاعات‌شان از بنده که اهل آنجا هستم بیشتر است در شهرستان بروجرد در وسط شهرستان یک جایی است به نام (چاله‌قلعه) که در حدود 50 متر عمق دارد 1500 متر در 1000 متر است که این محل همیشه یک کانون مالاریا برای بروجرد بوده است و اهالی آنجا را گرفتار کرده است و 95 درصد مالاریایی هستند این محل را دولت دستور بدهد با هر وضعی که هست پر کنند و شاید بیش از 40 و 50 هزار تومان نمی‌خواهد از زمینش هم می‌توانند استفاده کنند شاید برای ادارات دولتی یا باغ ملی‌‌اش بکنند و اگر نخواهند این کار را هم بکنند خود این محل را به مبلغ بیشتری بفروشند این موضوع دو سؤالی است که بنده عرض کردم اما مطلب دیگری که با آقای وزیر کشاورزی عرض می‌کنم این است که چندی قبل قول دادند که به جاپلق و بربرود که یکی از نقاط حاصلخیز این مملکت است و در مواقع لازم تا ده‌هزار تن به اصفهان و تهران غله کمک می‌کند در سال گذشته آنجا مبتلا به سن شده است در صورتی که سابقه اصلاً نداشته است ولی الان همان طوری که فرموده‌اند

سرچشمه شاید گرفتن به بیل

چو پر شد نشاید گذشتن به بیل

اگر آقایان استفاده کنند از موقعیت و این چند ده را توجه کنند و بفرمایند که با سن آنجاها مبارزه کنند یک محل 600 پارچه‌ای از سن آنجا در در امان می‌ماند و نجات پیدا می‌کنند برای این که ملاحظه بفرمایید که هر جایی ریشه دوانید به این زودی‌ها نمی‌شود جلوگیری کرد و بنده صورت دهات آنجا را صورتش را اگر لازم داشته باشید می‌دهم.

رئیس- آقای وزیر بهداری

وزیر بهداری- سؤال جواب آقای فولادوند

+++

مربوط به دولت سابق بوده و چون تکرار فرمودند بنده چند کلمه عرض می‌کنم عرض کنم می‌فرمایند مبتلا به ایشان موضوع کمبود پزشک و بیمارستان است تصور می‌کنم که همه آقایان تصدیق می‌فرمایند که حوزه‌های نمایندگی همه آقایان به این درد مبتلا هستند (صحیح است) و باقی بودجه بهداری آنچه که در قوه هست انجام داده‌ایم اما راجع به ساختمان بیمارستان آقایان اطلاع دارند که وزارت بهداری بودجه برای ساختمان ندارد و هر وقت که می‌خواستیم ساختمان بکنیم پیشنهاد به وزارت دارایی می‌کردیم وزارت دارایی هم مطابق آنچه که استطاعت مالی داشته است اقدام می‌کرده ولی امسال خوشبختانه 3839000 تومان از نیم درصد بهداشت و صرفه‌جویی وزارت بهداری بوده که برای ساختمان‌ها و درمانگاه‌ها خود مجلس یعنی کمیسیون بودجه اختصاص داده است و سهمیه منطقه آقای فولادوند 50 هزار تومان است ما سعی کردیم در عوض این که این (3839000) تومان را که به هر استانی 383900 تومان می‌رسد خود وزارت بهداری رأساً اقدام کند با توافق نماینده هر حوزه تقسیم و تصمیم بگیرد که آیا بیمارستان می‌شود ساخت یا درمانگاهی تعمیر شود یا ساختمان جدیدی بنا شود و اغلب حوزه خودتان هم اطلاع دارید تشریف آورید در وزارت بهداری کمیسیون‌هایی شد و در بعضی موارد توافق کردیم و دستور اقدام هم دادیم متأسفانه راجع به بروجرد از نواحی بود که هنوز توافق نشده یا امر بفرمایید که ما رأساً‌اقدام کنیم که هر کجا را از نقطه نظر بهداشتی صلاح دانستیم در آنجا بهداری و درمانگاه ایجاد کنیم یا تعمیر ساختمان نیمه‌تمام را بکنیم آقایان نمایندگان بروجرد توافق نظر بکنید که در چه محلی شروع بشود جناب آقای سلطان‌العلما یک محلی را می‌فرمایند و جناب آقای فولادوند جای دیگری بایستی هر دو آقایان توافق داشته باشند و هر دو آقایان هیچ نظری خوشبختانه جز بهبود اوضاع منطقه خودشان ندارند با وزارت بهداری که مرکز صلاحیتدار برای تشخیص این است که در کجا ساخته شود یعنی باید قسمت و محل را در نظر گرفت و دید همان طور که آقای فولادوند فرمودند باید در جاهایی که ابداً وسایل بهداشتی نیست اقدام بکنیم و عمل بکنیم اما راجع به موضوع مالاریا که فرمودند خود آقای فولادوند اطلاع دارند که اقدام شده و چند سال پیش از طرف وزارت بهداری تمام آنجاهایی که فرمودید سم‌پاشی می‌کردند و اخیراً هم از طرف مجلس شورای ملی تصمیم گرفته شد که کارهای اجرایی را وزارت بهداری انجام بدهد و سازمان برنامه فقط دخالت در طرح و نظارت بکند و دولت این تصمیم را گرفته ولی به ما ابلاغ نشده است که این کارها را سازمان برنامه به وزارت بهداری خواهد داد بنده تا کنون مسئولیتی در این مورد نداشتم و اگر هم توضیح بخواهند باید از سازمان برنامه استفسار بکنیم ولی اصل کار این است که بایستی کار بهداشت کار وزارت بهداری باشد (عده‌ای از نمایندگان- صحیح است) اگر وزارت بهداری خوب نیست که باید درش بسته شود و اگر لازم است و باید کار بهداشت را وزارت بهداری انجام بدهد بایستی سازمان برنامه همان طوری که دستور داده شده و عمل هم شده و مشغول اقدام هم هستند تحویل وزارت بهداری داده شود و این کار بشود بنده الان راجع به نظریه آقای فولادوند فوری اقدم می‌کنم و دستور خواهم داد که فوری انجام شود یک موضوع دیگر که بنده می‌خواستم عرض بکنم این است که راجع به مالاریا نام آنجایی را که بردید درست نفهمیدم چاله قلعه فرمودید (فولادوند- بله چالة قلعه است) چاله قلعه به طوری که به بنده خبر رسید یک محلی است که مجرای قنات است شما اگر بخواهید فقط با (ددت) مبارزه بکنید هیچ فایده‌ای ندارند هر سال باید بیایید و (ددت) بزنید باید قنات زه‌کشی شود و حتی بنده پیشنهاد می‌کنم که با شهرداری آنجا مذاکره بفرمایید که خیابان‌هایی می‌خواهند با آنجا قطع بکنند خاک آنها را بریزند در آنجا و مطابق اصل فنی زه‌کشی بکنند تا این چاله قلعه اساساً مرکز و کانون مالاریا نشود والا همان طوری که فرمودید به محض این که این امر از طرف سازمان برنامه به ما تحویل شد اطاعت کرده اقدام می‌کنیم که انجام بشود (عده‌ای از نمایندگان- احسنت)

رئیس- آقای فولادوند بفرمایید.

قاسم فولادوند- عرض می‌کنم که جناب آقای وزیر بهداری اولاً راجع به وجهی که فرمودند اصل وجه 50 هزار تومان است این را تصدیق می‌کنند که اگر بخواهند از این وجه استفاده بکنند برای 300 هزار نفر آنجا به نظر من یک درمانگاه هم نمی‌توانند بسازند اولاً مسئول حفظ جان مردم ایران دولت ایران است بنده نمی‌توانم قبول کنم که آقایان بفرمایید مسؤول من نیستم وزارت دارایی است یا وزارت کشاورزی است مردم آنجا سالی متجاوز از میلیون‌ها تومان مالیات می‌پردازند شما مسئول هستید مالیات می‌دهند در مواقع سختی نان خود و عیالشان را برای شما می‌فرستند (عده‌ای از نمایندگان- صحیح است) شما مسؤولید که جان اینها را حفظ بکنید و اما راجع به پول همان طوری که عرض کردم بروجرد عجالتاً یک مریضخانه خیلی مختصر بیست تختخوابی دارد این را اگر چنانچه به الیگودرز اختصاص بدهید ما از مردم آنجا کمک می‌گیریم و اگر به ازنا که یک قسمت از ملک بنده در آنجا واقع شده و مرکز راه‌آهن است اختصاص می‌دهید من حاضرم که 50 هزار تومان از فامیلم بروم و بگیرم و گدایی بکنم و با آب و زمین مبالغی در اختیار شما بگذارم و اما در الیگودرز که حالا مرکز بخش است و جناب آقای سلطان‌العلما شخصاً نظر دارند که این کار در آنجا بشود ولی خود مردم آنجا کمک بکنند و اگر خواستند مریضخانه درست کنند و البته 50 هزار تومان کافی نیست و اگر بنا شد که در ازنا مریضخانه یا درمانگاه درست کنید من و فامیلم 50 هزار تومان با آب و زمین مجانی می‌دهیم که ساخته بشود و راجع به الیگودرز هم بین بنده و جناب آقای سلطان‌العلما اختلافی نیست و بفرمایید الان کلنگ شروع را بزنید و مردم دعا به جنابعالی و دولت بکند و اما راجع به چاله قلعه همان طوری که فرمودید چاله قلعه یک چیزی نیست که بشود با مبارزه هر ساله‌ای رفع کرد به آن مساحتی که عرض کردم ممکن است که عمقش را بنده اشتباه کرده باشم ده یا پانزده متر باشد این گودال خودش آب ده دارد مقداری خاک در آن ریختند ولی این کافی نیست باید این را پر کنند و زه‌کشی کنند اگر پر کنند یک زمین مرغوبی در وسط شهر بروجرد در اختیار دولت خواهد بود از موقع استفاده می‌کنم و از حضور جناب آقای نخست‌وزیر که همان طوری که عرض کردم به همه جا آشنا هستند الیگودرز در سال‌های قبل همیشه حکومتش مستقل بوده و به قدر بروجرد اهمیت داشته ولی حالا چندین سال است که جزو بروجرد شده و بخش شده چند مرتبه اهالی بروجرد متحصن شده‌اند و دولت‌های وقت به شهادت آقای دکتر نصر به آنها قول دادند که آنجا را فرمانداری کنند اهالی معتقدند که تمام بدبختی‌ها را روی این می‌کشند که الیگودرز بخش است و چند روز است که مردم آنجا تحصن اختیار کرده‌اند و چندین تلگراف کرده و رونوشت آنها را برای بنده فرستاده‌اند استدعا امر بفرمایید پرونده این امر را بیاورند خدمت‌تان (غلامرضا فولادوند- آقای فولادوند راجع به آن پولی که اعلیحضرت همایونی مرحمت فرمودند چه شد توضیحی بفرمایید) یک سؤالی چون از دولت نکرده‌ام می‌خواهم از جناب آقای نخست‌وزیر و هیئت دولت بکنم و آن این است که اعلیحضرت همایونی برای محبت در حق اهالی بروجرد یک میلیون و پانصدهزار ریال وجه دادند برای این که بروجرد آب مشروب ندارد مثل عهد قدیم عربستان زندگی می‌کنند یک مقدار آب ذخیره می‌کنند و در تابستان همان آب کثیف پر از کرم را می‌خورند و این به عرض اعلیحضرت همایونی رسیده بود و از کیسه فتوت خودشان یک میلیون و پانصدهزار ریال برای این که از گله‌رود آب به شهر بیاورند مرحمت فرمودند در تحت ن ظارت وزارت کشاورزی که معل‌التأسف این پول را خوردند (عده‌ای از نمایندگان- کی خورد آقا؟) چون اعلام جرم شده از آقای وزیر دادگستری که در مجلس حضور دارند تقاضا می‌کنم که بفرمایید چه اقدامی کرده‌اید (اردلان- کی خورده است آقا؟) (یکی از نمایندگان- گردن کلفت‌ها) یک‌میلیون و پانصدهزار ریال را تمام خوردند بیست‌هزار تومان اعلیحضرت همایونی برای پر کردن این چاله قلعه مرحمت فرمودند این را هم خواستم تقاضا کنم که وزارت کشاورزی و وزارت دادگستری درباره این پول و کسانی که آن را خوردند و بردند چه عملی کردند؟

رئیس- آقای وزیر کشاورزی بفرمایید.

وزیر کشاورزی- خیلی متشکرم که جناب آقای فولادوند به بنده فرصت دادند که درباره آفت سن مختصری عرض کنم با نهایت تأسف در چند سال اخیر سن در غالب نقاط پیدا شده سابقاً منحصر به اطراف تهران بود شاید شرایط مخصوص جوی موجب این کار شده شاید هم در سابق بوده ولی مردم توجه نداشته‌اند که خسارات زراعتی آنها به واسطه سن بوده ولی الان ما در اصفهان در کرمان در آذربایجان در بروجرد و در اردبیل همه جا سن داریم علاوه بر این که وسایل مبارزه محدود است یک شرایط به خصوصی هم باید پیدا شود تا ما هم موفق شویم بایستی سن در مزارع متراکم شود تا ما بتوانیم رفع کنیم والا اگر

+++

سن در مساحت زیاد و به مقدار کمی باشد ما هیچ کار نمی‌توانیم بکنیم و به علاوه در موقع بهار بایستی مالکین هم با ما همکاری بکنند و قبل از این که سن تخم بگذارد و به کوه برود در آنجا خودشان مبارزه بکنند این است که اگر قرار باشد مالکین با ما همکاری نکنند توقع هم داشته باشند که تمام مخارج این کار را دولت بدهد یقیناً موفق نخواهیم شد در بروجرد هم اگر نتیجه‌ای نداده است برای این است که سن متراکم نبوده معهذا در آن قسمت ما مبارزه کردیم و بنده باز تحقیق می‌کنم و رسیدگی کرده و اقدامی که لازم است می‌کنم و غالب آقایان نمایندگان هم که مراجعه فرمودند و بنده یا خودم رفتم به محل و یا مأمورین را فرستادم و با آقایان مشورت کرده ام و از آقایان محترم خواهشمندم که در این گونه موارد هر موقع کاری و یا امری باشد مراجعه فرمایند اطاعت می‌کنم اما راجع به بروجرد نسبت به توضیحاتی که جناب آقای فولادوند دادند بنده تأیید می‌کنم برای این که گزارشی که از بنگاه آبیاری داده‌اند مفادش این بود که تخلفاتی در آنجا شده است و عطیه ملوکانه را درست مصرف نکرده‌اند و این کار هم به دیوان کیفر مراجعه شده است و جناب آقای وزیر دادگستری هم قطعاً اوامری صادر خواهند فرمود که در این باب اقدام بشود ولی اصولاً باید عرض کنم که وزارت کشاورزی مستقیماً در این کار اقدامی نکرده بود اول از طرف وزارت کشور اقدام شده بود و بعد چون وسایل کافی نداشتند به وزارت کشاورزی مراجعه کردند (اردلان- آقا این هم جزو آن نه ‌هزار پرونده دیوان کیفر می‌شود) وزارت کشاورزی هم چون پولی نداشت این کار معوق ماند و به علاوه چون در این میان تخلفاتی شده بود که لازم بود تعقیب بشود به دیوان کیفر فرستاده شده است.

رئیس- آقای وزیر دادگستری بفرمایید.

وزیر دادگستری- سؤال جناب آقای فولادوند روز 26 مهرماه به وزارت دادگستری ابلاغ شده است و امروز 18 مهر است بنده به مجرد این که سؤال رسید دستور دادم که سوابق امر را روشن بکنند و هنوز نتیجه نرسیده وقتی که رسید در اولین فرصت به عرض مجلس شورای ملی می‌رسانم.

رئیس- وقت مجلس گذشته و 43 سؤال است (آزاد- ممکن است برای فردا بعد از ظهر وقت تعیین بفرمایید) ممکن است یک جلسه فوق‌العاده در هفته آینده برای این کار معین بشود و حالا می‌خواستم راجع به دستور جلسه بعد عرض کنم آن روز آقای نخست‌وزیر راجع به استیضاح صحبتی کردند و مطرح نبود و این را هم باید وقتی برایش تعیین کنیم (نخست‌وزیر- هر چه زودتر تعیین بفرمایید موجب تشکر دولت خواهد بود) بالاخره باید صحبت شود و عقیده اکثریت معلوم بشود (یکی از نمایندگان- این سؤالات تمام بشود بعد استیضاح مطرح شود) آقای نخست‌وزیر بفرمایید.

نخست‌وزیر- امروز چون چند نفر از آقایان نمایندگان محترم سؤالاتی فرمودند و بنده ضرورت دارد که جوابش را به عرض برسانم گو این که سؤالاتی که آقایان نمایندگان محترم فرموده‌اند مطالبی است که نظیر این سؤالات را قبلاً کرده‌اند ولی چون امروز مطرح شده بی‌مورد نمی‌دانم که هر دو را به عرض برسانم یکی از آقایان محترم راجع به موضوع امریکایی‌ها سؤال فرمودند و مطالبی در اینجا بحث فرمودند البته راجع به انحرافی که یک نفر از امریکایی‌ها اگر در صحبت نموده‌اند البته رسیدگی خواهد شد و طبعاً تذکرات و بیانات ایشان مورد تعقیب قرار خواهد گرفت و تعقیب خواهد شد ولی راجع به قسمت دیگر به مساعدت و کمک صحبت کردند بایستی به عرض مجلس شورای ملی برسانم که از چند سال پیش دولت ایران با دولت امریکا و با سازمان‌های مختلف اقتصادی آنها مشغول مذاکره بوده که شاید بتواند یک کمک‌هایی از نقطه‌نظر اجرای برنامه و قانون برنامه 7 ساله به تصویب مجلس شورای ملی انجام دهد به این مناسبت از بدو تشکیل این دولت عده‌ای از مأمورین بانک صادرات و واردات به تهران آمدند و در اینجا مشغول بررسی مطالعه شدند و در نتیجه مطالعاتی که در اینجا کردند به این اصل رسیدند که در 40 قسمت مختلف مملکت از بنگاه‌های مختلف امریکا کمک و اسنعانت مالی بخواهند که شاید مجموعه این کمک‌ها در حدود صد الی صد و پنجاه میلیون دلار بشود ولی چون اجرای این برنامه و انجام این نظریه به فوریت مقدور نبود کمیسیون‌هایی تشکیل شد و این کمیسیون‌ها شروع به بررسی در قسمت‌های محلی کردند که اجرای این کمک و انجام این مساعدت مقدور باشد یکی از این کمیسیون‌ها که کارش را در چندی پیش خاتمه داده است و موافقت کردند که کمی در مورد کشاورزی و راه‌سازی بایستی به ایران بشود این کمک که در حدود 25 میلیون دلار بود به موجب بند 6 از ماده 3 قانون برنامه عملی شده و به موقع عمل گذارده شده است و مشغول اجرای آن هستند طبق همان قانون و مقررات 18میلیون دلار صرف تقویت وسایل کشاورزی مطابق مقررات مخصوصی که وضع شده بود می‌شود و بقیه آن 6 میلیون دلار برای تهیه وسایل راه‌سازی و انجام کارهای راه‌سازی در نظر است (اسلامی- پول می‌دهند یا جنس می‌دهند؟) این اعتباری است که از بانک صادرات و واردات در اختیار دولت ایران گذارده خواهد شد این کار تقریباً انجام شده است و شروع به اجرای آن کمک بسیار مؤثری راجع به موضوع برنامه و اجرای کارهای اقتصادی خواهد بود و تصور می‌رود که بقیه کارها که فعلاً در دست عمل است مخصوصاً که یک قسمت مربوط به مواصلات و ارتباطات است که شاید در هفته آینده خاتمه پیدا کند که آن هم در حدود بیست میلیون دلار است شاید بتواند یک ارتباط کامل در ایران به وجود بیاورد قسمت اخیر بررسی‌ها مربوط است به قسمت روشنایی شهرها و قسمتی مربوط به راه‌آهن و قسمتی از نقطه‌نظر خشک کردن میوه و ماشین‌آلاتی که ممکن است برای ایران مورد نظر باشد و طبعاً این قسمت تحت بررسی است و شاید در ظرف هفته دیگر این قسمت خاتمه پیدا کند و راجع به کمکی که از بانک بین‌المللی از نقطه‌نظر ساختمان بندر خرمشهر و چند دستگاه کارخانجات سرم‌سازی مشغول مطالعه و بررسی هستند که تقریباً به انجام رسیده و در حدود هشت‌میلیون دلار آن قریباً شاید در حدود سه یا چهار هفته دیگر بعد از این تاریخی که امروز عرض می‌کنم صورت عمل به خود بگیرد و به طوری که آقایان ملاحظه می‌فرمایند اقداماتی که از نقطه‌نظر جلب سرمایه‌های خارجی برای تقویت بنیه اقتصادی کشور شده بسیار مفید و مؤثر بوده و بایستی جای بسی خوش‌وقتی باشد که این کمک‌ها به موقع بتواند از نقطه‌نظر بهبود وضع کشاورزی و از نقطه‌نظر بهبود وضع اقتصادی کشور و سایر اموری که مورد نظر آقایان است کمک مؤثر بشود (تیمورتاش- اگر به موقع برسد) قطعاً خواهد رسید اگر ملاحظه می‌شود که یک نفر عملی انجام می‌دهد همان طور کمک‌هایی هم که از طرف دولت می‌شود باید مورد توجه قرار بگیرد یکی از آقایان نمایندگان محترم امروز راجع به معاملات با شوروی‌ها صحبت کردند چون این موضوع قبلاً هم توسط یک عده از آقایان محترم سؤال شده بود بنده چون الان  وقت است از موقع استفاده می‌کنم و این موضوع را به عرض می‌رسانم آقایان استحضار دارند که به بهبود وضع ایران تا اندازه‌ای قسمت عمده آن مربوط به وضع اقتصادی کشور است کمک‌هایی که ممکن است از طرف دولت‌های وقت و یا از طرف اشخاص خیر به مردم بشود این کمک‌ها تأثیر چندانی ندارد آقایان سال گذشته ناظر بودند که وقتی سیل مردم آذربایجان به تهران می‌آمد دولت وقت آن چه در قدرت داشت برای کمک و مساعدت کرد یعنی گندم داد و مساعدت‌های دیگر کرد ولی باید عرض کنم که متأسفانه این کمک‌ها گذشته از این که مؤثر نیست مردم از راه و کار خودشان منحرف شده منجر به تکدی و انحراف آنها از شغل‌شان می‌شود (عده‌ای از نمایندگان- صحیح است) بایستی راهی پیدا کرد و برنامه‌ای را تعقیب کرد که مردم بتوانند از دسترنج خودشان زندگی بکنند و متکی به زحمت و پشتکار خودشان باشند و بدانند آنچه که به دست می‌آورند مال خود آنها است در 3 ماه قبل وقتی که دولت جدید تشکیل شد از طرف سفارت شوروی سفیر شوروی شخصاً حاضر شد و اظهار خوش‌وقتی کرد که اگر بتواند در هر قسمتی کمک و مساعدتی بکند با کمال میل حاضر خواهد بود مخصوصاً از نقطه‌نظر اقتصادی و از نقطه‌نظر کارهای بازرگانی دولت با کمال خوش‌وقتی پیشنهاد ایشان را پذیرفت ولی به ایشان پیشنهاد کرد که چند نکته کوچک است که اینها باید قبلاً‌ روشن بشود تا دولت بتواند در امور بازرگانی وارد مذاکره شود یکی راجع به اشخاصی بود که مدتی بود در شوروی زندانی بودند و مدت دو سال بود که با مذاکراتی که شده بود به نتیجه‌ای نرسیده بود دوم مربوط به اختلافات مرزی بود چون کشور شاهنشاهی با کشور اتحاد جماهیر شوروی در چند نقطه شاید در حدود 12 نقطه باشد دارای اختلافات مرزی است که شاید از سالیان دراز یعنی از 40 یا 50 سال قبل این اختلافات وجود داشته تصادفات و یا تصادفات مرزی که گاه‌گاهی در روزنامه‌ها منعکس می‌شود و به عرض آقایان می‌رسد در این نقاط است که هنوز این اختلافات مرتفع نشده و سوم موضوع طلایی است که دولت ایران در بانک مسکو دارد که عبارت از 8میلیون دلار و یازده تن طلا این موضوع با ایشان مذاکره شد تقاضا شد حال که نظر به حسن روابط است و تمایل از برای این است که با یک طرز خوبی معاملات انجام بشود باید نسبت به این موارد اقدام بشود و با کمال خوش‌وقتی به عرض می‌رسانم که اقدامات ایشان خیلی مؤثر و فوری بود چون زندانی‌هایی را که بودند در ظرف بیست و چهار ساعت مرخص کردند و راجع به اختلافات مرزی که 40 سال بود مطرح بود یادداشت رسمی فرستادم که کمیسیون شوروی

+++

در روز 25 اکتبر امسال در آستارا برای رسیدگی به امور مرزی حاضر است از طرف دولت ایران آقای علم معین شدند با هیئتی که بایستی در آن کمیسیون شرکت کنند (عده‌ای از نمایندگان- بسیار خوب انتخابی است) ولی راجع به قسمت طلا طبق یادداشتی که سفیر دولت شوروی تسلیم کردند براساس قرارداد 17 مارس 1943 حاضر شدند که موضوع حساب طلای ایران را تصفیه بکنند ولی از نقطه‌نظر این که اظهار می‌کردند محاسبات مختصری بین ایران و شوروی هست و این محاسبات باید رسیدگی بشود مذاکره و موافقت شد که کمیسیونی تشکیل شود از چند نفر نمایندة دولت شوروی و چند نفر از نمایندگان ایران و نسبت به این مطالبات دولت شوروی مذاکره بشود مارس 1943 که بین متفقین و دولت ایران منعقد شده پذیرفته شود پس از این که سه اصل مورد قبول قرار گرفت و به نتیجه مطلوبی رسید برای مذاکرات بازرگانی روی اصل قرارداد 1319 یعنی قراردادی که در 9 سال پیش منعقد شده مشغول مذاکره شده‌اند و الان هم مذاکرات درباره این قرارداد ادامه دارد و این مذاکره که برای مبادله جنس و در حدود صدمیلیون تومان است بین ایران و شوروی ادامه دارد و بنده امیدوارم که این مذاکرات به سرعت خاتمه پیدا کند و یک گشایش بسیار مؤثر و مفیدی برای نقاط شمالی ایران حاصل بشود ولی این که گاهی دیده می‌شود در بعضی روزنامه‌ها و یا بعضی از اشخاص راجع به راکد ماندن این مذاکرات صحبت می‌فرمایند باید عرض کنم که بعضی از مسائل هست که عجله‌اش بسیار مضر است و اشخاصی که در این کار مداخله دارند با علاقه تامی مشغول هستند و با دقت تمام می‌کوشند که این مذاکرات با حسن تفاهم کامل طرفین ادامه پیدا بکند و تا حال هم جریان به صورت خوبی پیشرفت کرده و بنده امیدوارم که این مذاکرات به نحو خوب و نیکویی خاتمه پیدا کند (عده‌ای از نمایندگان- انشاءالله) اینجا یک سؤالی ضمن یک بحثی شد که فرمودند راجع به کمک به مشهد چون اینجا آقای معاون وزارت دارایی جوابی که داده بودند کافی نبود خواستم برای تکمیل بیانات ایشان به عرض برسانم که چون دومیلیون تومانی که داده شده بود استاندار محل توانستند با کمسیونی که در محل تشکیل دادم کمک‌هایی بکنند ولی یک عده‌ای بودند که به واسطه عدم بضاعت طبق اصول وام قدرت و توانایی گرفتن وام نداشتند و آقای وثیقی هم که در محل بودند مراجعت کردند و گزارش دادند و قرار شد که از بانک کشاورزی کمک‌های لازم بشود و این کمک به خانواده‌هایی که مورد نظر بوده و در شرف انجام است (اسلامی- بنده سؤال کردم که دولت ایران وثیقه هم داده است یا خیر برای این کمکی که امریکا می‌خواهد بکند؟) وثیقه‌ای لازم نیست برطبق قانون که تصویب شده وثیقه‌ای لازم نیست یعنی دولت ایران این کمکی را که خواهد گرفت کمکی است که برطبق قانون است و برطبق این مقررات هیچ وثیقه در این خصوص نیست ولی تقسیم این پول چون مورد نظر آقایان می‌باشد وسایلی که از امریکا گرفته می‌شود به آن اصول گذشته برنامه تقسیم نمی‌شود یعنی مطابق اصول جدید داده می‌شود یعنی هر شهرستان ایران باید شرکت کشاورزی خودش را تشکیل بدهد و بعد از تشکیل این شرکت وسایل کشاورزی که تهیه می‌شود به آن شرکت داده می‌‌شود و شرکت بایستی قرضه خود را تدریجاً با بانک تصفیه کند در خاتمه عرایضم باز مصراً بنده از پیشگاه مجلس شورای ملی تقاضا دارم نسبت به استیضاح‌هایی که شده چون همان طوری که عرض کردم دولت مشغول مذاکره با دولت‌هایی است و دولت مرددی نمی‌ واند در این قسمت مطالب بحث کند بنده تقاضا دارم نسبت به این قسمت توجه بیشتری بشود (شوشتری- راجع به نفت هم بفرمایید) راجع به نفت هم که جناب آقای شوشتری فرمودند چون به 7 یا 8 استیضاحی که فرموده‌اند بایستی پاسخ داده شود بنابراین از آقای شوشتری خواهش می‌کنم که جواب این قسمت به بعد از استیضاح موکول بشود.

رئیس- موضوع استیضاح آقای جمال امامی منحصر به موضوع نفت نیست آنچه مربوط به نفت است 5 یا 6 نفر از آقایان امضا کرده‌اند اگر مجلس موافقت دارد پنج‌شنبه باشد و مال آقای جمال امامی بماند برای بعد (دکتر بقایی- چه لزومی دارد که مال آقای جمال امامی بماند برای چند استیضاح ایشان معلوم است مگر این که ایشان استیضاح‌شان را پس بگیرند) بسته به نظر مجلس است حالا می‌پرسم و معین می‌کنیم موقع را باید مجلس معین بکند (تیمورتاش- بنده متشکرم که آقای نخست‌وزیر توضیحاتی دادند) این بیانات ایشان جزو صحبت نبود.

تیمورتاش- بنده باید توضیح بدهم که مقصودم چه بوده بنده مقصودم این بود که اصلاً به این شخص نبایستی اجازه صحبت می‌دادند و شخصی که معلوم شده که تا چه اندازه رسمیت دارد بیاید بیاناتی بکند که ذهن ملت ایران را مشوب سازد البته با اذعان به این نکته که از طرف دولت امریکا چندین سال است که وعده داده شده و هنوز نتیجه‌ای نگرفته‌ایم مگر این که جناب آقای رزم‌آرا مدتی است که زحمت کشیده‌اند و گمان می‌کنم که نتیجه گرفته باشد ولی آنچه که بنده اینجا عرض کردم بر اثر احساساتی بود که دیشب از خواندن مقاله این شخص پیدا کردم و خواستم اشاره کرده باشم که جناب آقای نخست‌وزیر هم مساعدت فرمایند برای این که این کار انجام بشود و به صحبت نگذرد.

نخست‌وزیر- آقا گرفته شده و تمام شده است 30 میلیون دلار داده شده.

رئیس- بنابراین استیضاح آقایان روز پنجشنبه مطرح می‌شود باید خود استیضاح‌کننده حاضر باشد چون موارد مختلفی دارد و استیضاح آقای جمال بماند برای روز بعد روزش را معین می‌کنیم (یکی از نمایندگان- ممکنه همین الان معین بفرمایید) اگر آقایان موافقت دارند بماند برای روز دهم آبان عده‌ای از نمایندگان حالا بماند برای بعد معین می‌کنیم)

6- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

رئیس- بسیار خوب بماند برای بعد جلسه آینده روز پنجشنبه ساعت 9 صبح

(جلسه 50 دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شورای ملی- رضا حکمت

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294587!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)