کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره سیزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13
[1396/05/16]

جلسه: 67 صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه نهم تیر ماه 1321  

فهرست مطالب

1- تصویب صورت مجلس

2- بقیه شور لایحه اصلاح قانون نظام وظیفه‏

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13

جلسه: 67

صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه نهم تیر ماه 1321

فهرست مطالب

1- تصویب صورت مجلس

2- بقیه شور لایحه اصلاح قانون نظام وظیفه‏

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

(مجلس دو ساعت و نیم پیش از ظهر به ریاست آقای اسفندیاری تشکیل گردید)

صورت مجلس روز یکشنبه هفتم تیر ماه را آقای (طوسی) منشی خواندند. (اسامی غایبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده است:

غایبین با اجازه- آقایان: دکتر ضیا، فاطمی

غایبین بی‌اجازه- آقایان: مجد ضیایی، افخمی، نوبخت، ناصری، حمزه‌تاش، دکتر سنگ، مهذب، آصف، صادق وزیری، امامی

دیرآمدگان بی‌اجازه- آقایان: سزاوار، نیک‌پور، خسروشاهی)

1- تصویب صورت مجلس

رئیس- در صورت مجلس نظرى نیست (خیر) صورت مجلس تصویب شد.

2- بقیه شور اول لایحه اصلاح قانون نظام وظیفه‏

رئیس- قانون نظام وظیفه مطرح است. آقای نراقی

طباطبایى- بنده قبل از دستور عرض داشتم.

نراقى- راجع به قانون نظام وظیفه بنده به عنوان مخالف تقاضا کردم صحبت کنم. اصولاً بنده با نظام وظیفه و ارتش مخالف نیستم و نظام وظیفه را واجب و لازم می‌دانم اما نه به این کیفیتى که در کشور ما در جریان بوده و هست و می‌باشد با آن جریان کاملاً مخالفم مقصود از نظام وظیفه تأمین قوه دفاعیه کشور است و تأمین امنیت عمومى و تا حدى هم تربیت ملى است و تحکیم مبانى اخلاق و تربیت بدنى این دو منظور هیچ کدام در ظرف این شانزده سالى که قانون نظام وظیفه مجرى بود انجام نشد (صحیح است) بلکه به عکس اینها اجرا شد اجراى قانون نظام وظیفه وسیله اشاعه مفاسد اخلاقى و وسیله اشاعه امراض مسرى و مخصوصاً امراض مقاربتى در تمام نقاط کشور شده است. دهات دور افتاده از این امراض مقاربتى مصون بودند و افراد نجیب و سالم و متدینى در آنجا زندگانى می‌کردند جوان‌هاى آنها را کشیدند آوردند در طهران و آنها را آلوده کردند مریض شدند و وقتى که برگشتند به اوطانشان آنجا

+++

را هم آلوده کردند. نطنز یک جایى است که شصت قصبه و ده دارد متأسفانه یک پزشک مجاز هم در آنجا نیست با ششصد هزار نفر جمعیت سالى پانصد نفر از افراد سالم نجیب پاک آنجا را مى‌آورند چهل پنجاه نفرشان که برمی‌گردند (بقیه‌شان برنمی‌گردند در طهران مشغول عملگى و فعلگى و کارهاى متفرقه می‌شوند) با ابتلاى به امراض برمی‌گردند و ده و خانواده خودشان را آلوده مى‌کنند و دولت هم پزشک ندارد که مداوا کند همین طور مفاسد اخلاقى را هم برایشان سوغات می‌برند افراد ساده و پاکیزه می‌آیند و زیر دست وکیل باشى‌ها و افسران مفاسد اخلاقى را کسب مى‌کنند و دروغگویى دزدى رشوه خواری رشوه دادن را یاد می‌گیرند و سوغات می‌برند براى خانواده‌ها و دهات و قصبه‌هاشان این نتیجه مستقیم و قطعى بود که ما از نظام وظیفه در ظرف این شانزده سال عاید ما شده است. اگر حساب کنیم در ظرف این مدت شانزده سال هزار میلیون تومان خرج این قشون شده نتیجه‌اش را آقایان دیدند چه بود و چه شد کاش یک دهمش خرج بهداشت شده بود یک دهم خرج فرهنگ شده بود خرج تربیت عمومى شده بود آن وقت می‌دیدید وضعیت البته بهتر بود بنده چند دفعه در کمیسیون نظام وظیفه حاضر شدم انصاف می‌دهم که اولیاى وزارت جنگ و نمایندگان دولت احساسات خوبى داشتند و حاضر بودند نواقصى که تذکر داده می‌شود و راه اصلاحى که نموده می‌شد بپذیرند اما از یکى دو نفر از همکاران خودم گله دارم نمى‌دانم روى احساسات یا روى اغراض (بنده بى‌باک هستم) نمی‌گذاشتند مطالب حقه و صحیه ما به گوش نمایندگان دولت برسد و آنها چاره‌جویى کنند روى فلسفه بافى‌هاى کلى که قوه دفاعیه کشور باید تأمین شود روى این که باید مملکت امنیت داشته باشد روى این احساسات کلى مانع هستند که به دردها رسیدگى شود. کى مخالف امنیت است در کشور همه طالبند امنیت هم باید باشد ولى با سایر لوازم زندگانى به طور تعادل و توافق باید باشد. این جنونى که بیست سال در مملکت براى بزرگ کردن قشون و ارتش بود آن حرص و جنون باید از بین برود یک حالت تعادل و توافق و آرامشى باید ایجاد بشود قشون و امنیت لازم است نان و کشاورزى لازم است صنعت هم لازم است فرهنگ و تربیت عمومى هم لازم است بهداشت هم لازم است اینها باید همه با هم پیش برود نمى‌شود مقدرات مملکت را چند نفر افسر توى یکى از اطاق‌هاى ستاد ارتش بنشینند و تعیین کنند که تمام افراد بیایند و ارتش بشوند پس کى نان کشور را تهیه کند! هر سال که نمی‌شود دست گدایى پیش آمریکا دراز کرد باید افراد این کشور در این مملکت پهناور زراعت بکنند و نان تهیه بکنند حالا آن حرص و آن جنون دیگر مورد ندارد باید از روى منطق و قاعده‌ای صحیح پیش‌بینى کرد که مملکت تا چه اندازه نظامى می‌خواهد چه اندازه کشاورزى را باید تقویت کرد چه اندازه به فرهنگ و بهداشت باید توجه کرد با یک تعادل و توافق همه اینها را باید پیشرفت داد نه این که تمام قواى دولت متوجه یک نقطه باشد و آن را توجه بکند (صحیح است) کوچک‌ترین فردى را از خدمت نظام وظیفه نگذارند فرار بکند ولو در دورترین نقاط کشور باشد اما موقع سایر تکالیف که می‌رسد پزشک‏ می‌خواهند می‌گویند یک استان پزشک نداشت به جهنم موقع سایر کارها که می‌رسد می‌گویند وسایل نداریم باید به طور تساوى تمام احتیاجات کشور را پیش‌بینى کرد و برآورد. قانون نظام وظیفه اولى که در سال 1304 گذشت چون ترجمه بود کم‌تر اغراض درش دخالت کرد بهتر و راست‌تر بود دو مرتبه که اصلاح شد دست آلودگى ما درش اثر کرد و فاسد کرد آن را مطابق احصاییه‌اى که در آمار ابزار شد در کمیسیون نظام در کشور ایران سالى صد و بیست و پنج هزار نفر به سن سربازى می‌رسند بیست و پنج هزار نفرشان را فرض کنیم مریض، چلاق، کر یا به عناوین مختلف معاف می‌شوند می‌ماند صد هزار نفر پس اگر ما خدمت سربازى را دوره‌اش را یک سال بکنیم همیشه صد هزار نفر براى تأمین قوه دفاعیه کشور خواهیم داشت و این کافى است اگر دو سال شد دویست هزار نفر می‌شود و دویست هزار نفر از چند نقطه‌نظر براى ما لازم نیست یکى این که دویست هزار نفر براى مملکتى که ده میلیون دوازه میلیون نفر

+++

جمعیت دارد قشون حاضر‌السلاح ضرورت ندارد آن هم دشمنان خارجى هم ندارد که بخواهند با آنها جنگ بکند اگر هم داشته باشد این کافى نیست ولو این که ده برابر هم داشته باشد دوم از نقطه‌نظر حساب سابقاً خرج هر فرد را حساب می‌کردند در ماه شصت الى هشتاد ریال روى آن زمینه بودجه قشون شده بود در سال هفتاد میلیون حالا افراد هر کدام‌شان در ماه بیست الى سى تومان خرج دارند اگر همان عده را بخواهیم احضار کنیم پس لازمه‌اش این است که یک مرتبه بودجه ارتش از هفتاد میلیون به دویست میلیون تومان ترقى کند و تصور نمی‌کنم هیچ یک از آقایان نمایندگان حاضر باشند بیش از آنچه که فعلاً بر مملکت تحمیل می‌شود به عنوان مالیات چیزى گرفته شود آن هم براى خرج قشون زیادى و تجمل به این جهت باید سنوات خدمت را تقلیل داد یعنى یک سال کرد راه دیگر هم ندارد بنده عرض می‌کنم که در قانون 1304 این بود که هر سال دولت باید پیش‌بینى بکند چه اندازه افراد احتیاج دارد مثلاً پیش‌بینى می‌کردند که ما شصت هزار نفر احتیاج داریم برای صد هزار نفر وسایل داریم در بین آن عده‌ای که احضار شده بود قرعه می‌کشیدند شصت هزار نفر را می‌برند بقیه معاف ابد بودند نه این که بروند سال دیگر بیایند و راه دخلى نبود براى اداره نظام وظیفه چون قرعه به نام آنها اصابت نمی‌کرد معاف ابد می‌شدند حالا هم باید همین کار را کرد حالا اگر آقاى وزیر جنگ عقیده دارند که می‌شود در طى یک سال تعلیمات نظامى را به افراد آموخت همه مشمولین را احضار کنند و یک سال زیر پرچم نگاه دارند ولى اگر تصور می‌فرمایند که حالا چون قواى موتوریزه و تعلمیات جنگى زیاد شده و نمی‌شود در ظرف یک سال یاد داد همان عملى را که در قانون 1304 پیش‌بینى شده بود بکنند یعنى هر سال پیش‌بینى بکنند چقدر افراد لازم دارند طبق آن چند درصد را احضار بکنند نگاه بدارند بقیه را هم معاف ابد بکنند یعنى وقتى که قرعه پوچ درآمد بگویند تو دیگر سرباز نیستى برو براى همیشه نه این که هر سال سه مرتبه او را احضار بکنند و زندگانى او مختل بشود. نکته دیگرى که بنده عرض می‌کنم و خود وزارت جنگ هم تصدیق می‌کند عملاً می‌فهماند که تمام مشمولین را احتیاج نداشت بگیرد کما این که هنوز از 1284 الى 90 و 91 را مشغول خدمت نکرده‌اند در بعضى از حوزه‌ها در غالب سنوات کمیسیون سربازگیری تشکیل نمی‌شد و احتیاج نداشتند و جا برای نگاه داری نداشتند آخر سرباز نگاه داشتن جا می‌خواهد بهداشت می‌خواهد وسایل پرورش لازم دارد و هیچ کدام اینها را چون نداشتند احضار نمی‌کردند. بنده عرض می‌کنم این پرده را باید تازه کرد حالا که جا ندارند محل ندارند بودجه ندارند چرا همه را زحمت می‌دهند چرا افراد را راحت نمی‌گذارند همان عده‌ای را که لازم دارند وسایل نگاه‌ داریش را دارند بگیرند بقیه را معافیت ابد به دستشان بدهند بروند دنبال کشاورزى این کم شدن خواروبار و کم شدن قوه تولید کشور چند درصدش هم مربوط به اجرای قانون نظام وظیفه است و چند درصدش هم مربوط به سیاست غلط اقتصادى دولت در گذشته باید اینهار را اصلاح کرد. کشاورزى را که از ده به شهر آورده‌اند براى خدمت سربازى بعد از دو سال ماندن در شهر دیگر برنمی‌گردد به ده خودش به عمل ساده کشاورزى قناعت کند و روزى دو قران سه قران اجرت و زحمت شبانه‌روزى بسازد اول کارى که می‌کند در راه‌ها کار می‌کند و روزى ده پانزده قران اجرت می‌گیرد و سرباز جامعه می‌شود این عرایض بنده است و منتظر هم نیستم که از طرف یکى از موافقین یا آقاى مخبر کمیسیون کنفرانس راجع به اهمیت و لزوم تأمین امنیت کشور و تأمین قوه دفاعیه کشور داده شود (صحیح است) آن قدر کنفرانس به گوش ما خورده است که خسته شده‌ایم (صحیح است) (صحیح است احسنت) تمنا می‌کنم آقاى وزیر جنگ توجه بفرمایند که این نواقص اصلاح شود یعنى حقیقتاً یک تعادلى فکر بکنند براى احتیاجات عمومى کشور انسان پزشک می‌خواهد منزل و مسکن می‌خواهد بهداشت لازم دارد امنیت هم لازم دارد یکیش را نمى‌شود چسبید و سایرین را ول کرد تمام را باید توجه کرد و باید قواى عالیه کشور صرف

+++

تأمین تمام احتیاجات ملت و مملکت بشود (صحیح است احسنت)

وزیر جنگ (سر لشگر جهانبانى)- گر چه از طرفى آقاى انور در جلسه گذشته تذکر دادند از نظر مراعات نظامات داخلى مجلس شوراى ملى در مذاکرات راجع به قانون نظام وظیفه نباید خارج از موضوع صحبت کنیم و از طرف دیگر نماینده محترم آقاى روحى دفاع خوبى از قانون کردند و بعضى مسائل را کاملاً روشن فرمودند ولى چون به عنوان کلیات صحبت‌هایى شد ناگزیر باید جواب‌هایى عرض کنم و ضمناً اجازه می‌خواهم این نکته را یاد آور بشوم که از نظر رفاهیت مردم لازم است هر چه زودتر این قانون به تصویب رسیده و به موقع اجرا گذاشته شود ضمناً به عرض آقایان محترم می‌رسانم که برخى از نکات فنى این قانون که بایستى در کمیسیون نظام مطالعه شود در موقع خود مطالعه شده و حتى از آقایان نمایندگان محترم که جز کمیسیون نبودند نیز تقاضا گردید در کمیسیون حضور به هم رسانند و اگر نظریاتى دارند قبلاً اظهار فرمایند بعضى از آقایان هم لطفاً حاضر شوند و سؤالاتى فرمودند و جواب‌هاى قانع کننده‌اى هم به ایشان عرض شد اینک متأسفانه این سؤالات باز هم تکرار مى‌شود.

اولاً باعث کمال خوش‌وقتى است که راجع به لزوم و فواید نظام وظیفه همه هم عقیده شده‌ایم و به این موضوع مهم پى بردیم که ارتش ایران باید توانا و پایدار باشد و بنیان آن بر روى نظام وظیفه استوار گردد و تمام مردم کشور اعم از غنى و فقیر دانا و نادان عالى و دانى به طور یکنواخت و یکسان در آن شرکت نمایند. در کشور‌هاى متمدن دنیا هم خدمت نظام وظیقه از موقعى معمول شده که حس وطن‌پرستى و علاقه به حفظ آب و خاک و شئون ملى به درجه اعلا رسیده و چنین تشخیص دادند که باید از سرباز مزدور و اجنبى چشم پوشیده دفاع ملى را به عهده افراد خود کشور محول کنند یعنى بر این عقیده شدند که دفاع خانواده بزرگى که نام آن را میهن می‌گذاریم بر عهده افراد همان خانوداده باشد پس در این اصل مسلم هیچ تردیدى نیست و مذاکرات فقط در اطراف جزئیات است من جمله گفته می‌شود که دعودت مردم به خدمت سربازى به امور کشاورزى و پیشه و هنر لطمه می‌زند چنان که آقاى نراقى هم این موضوع را امروز تکرار فرمودند. جاى گفتگو نیست وقتی که مردم براى مدتى از امور کشاورزى و پیشه و هنر بازماندند ممکن هست لطماتى به آنها وارد آید اما باید در نظر داشت که پیشرفت و ترقى کلیه کارها اعم از کشاورزى، پیشه و هنر و غیره قبل از همه بسته به داشتن امنیت است و اگر امنیت نباشد کوشش و مجاهدت مردم به هدر خواهد رفت چنان که نظایر این امر اخیراً در بسیارى از نواحى مشاهده شد به خصوص در رضاییه که قسمت اعظم دسترنج کشاورزان به واسطه نبودن امنیت به باد فنا رفت. نماینده محترم آقاى اوحدى عقیده دارند که چون کوس صلح می‌زنیم و با کسى جنگ و جدال نداریم پس احتیاجى به ارتش قوى هم نداریم بنابراین لازم هم نیست این همه سرباز در مدت طویلى زیر رچم نگاه داریم و باید جماعتى را علاوه بر آنچه در قانون پیش‌بینى شده از خدمت سربازى معاف کنیم یعنى دستگاه ارتش خود را از لحاظ توانایى حتى‌الامکان تنزل دهیم. گرچه بنده نمی‌خواهم کنفراس بدهم ولى مطالب و نکاتى است که باید دایماً تکرار شود و نباید فراموش کنیم که خدمت سربازى گذشته از تأمین دفاع ملى از لحاظ پرورش احساسات مردم مزایاى بی‌شمارى دارد. از جمله یکى از نویسندگان معروف اجتماعى در این باب این طور می‌نویسد برخلاف عقیده برخى از مردم که ارتش را یک دستگاه مخصوص زمان جنگ می‌پندارند من معتقدم که نفوذ و مداخله ارتش در تربیت ملى ما ارزش و اهمیت بیشترى دارد سربازخانه‌هاى ارتش آموزشگاه انضباط و نیرومندى است و در اینجا است که جمعى شیوه فرمان بردارى و دسته‌اى رویه فرماندهى آموخته و به لزوم اطاعت و تن دادن به نظم و تربیت معتاد می‌شوند. وظیفه هر سربازى در ضمن آماده ساختن خود براى دفاع ملى کسب یک رشته خصایل و یک سلسه عاداتى است که مایه ترقى و تعالى و

+++

موجد سعادت و بهروزى هر جامعه‌ای است در این آموزشگاه است که جوانان ما باید نیروى بدنى و نیروی اخلاقى خود را به پایه‌اى برسانند تا بتوانند با هرگونه مشقت و سختى و خطر مقابله نمایند از این رو اگر هم اطمینان بدهند که کشور ما هیچ وقت مجبور به جنگ و جدال نخواهد شد باز از طرف‌دارى ارتش دست‌بردار نمی‌شوم زیرا به هر صورت لازم می‌دانم جامعه ما همیشه از درس مردانگى و فداکارى و از از خود گذشتگى برخودار بشود و چنین درسى را جز در سایه پرچم‌ها و در آستانه سربازخانه‌های ارتش در کجا می‌توان فرا گرفت؟

پس خدمت سربازى اصولاً براى جامه مفید است و اگر معایبى دیده شده سرچشمه آنها در خرابى قانون نظام وظیفه و طرز سربازگیرى و زندگانى سرباز در سربازخانه‌ها است و به طوری که آقایان نمایندگان مستحضر می‌باشند وزارت جنگ براى رفع همین معایب اولاً قانون نظام وظیفه را با نهایت دقت از لحاظ رفاهیت مردم اصلاح نموده ثالثاً در مجازات مأمورین که در حین انجام وظیفه سوءاستفاده می‌نمودند اقدامات شدیدى اتخاذ و ثالثاً در بهبود زندگانى سربازى یعنى مراقبت در خوراک و پوشاک و بهداشت سربازان قدم‌هاى بزرگى برداشته شده و می‌شود به طورى که سربازخانه‌هاى ما واقعاً به مکتب تربیت مبدل بشوند و البته نتایج این اقدامات تدریجاً مشاهده خواهد شد.

اما راجع به مدت خدمت زیر پرچم که آقاى اوحدى هیجده ماه پیشنهاد کردند و آقاى ملک مدنى متأسفانه این مدت را حتى به یک سال تقلیل می‌دهند موضوع عمده دفاع بنده راجع به همین مسأله است که کاملاً جنبه فنى دارد و در کمیسیون نظام هم به آقایان نمایندگانى که حضور داشتند توضیحات کافى داده شد و چون این موضوع کمال اهمیت را دارد باز هم لازم می‌دانم نکات زیر را براى مزید استحضار نمایندگان محترم به عرض برسانم :

اولاً نظر به پیدایش اسحله و ادوات تنوعى مانند مسلسل سبک و سنگین و خمپاره انداز و توپ‌ها و مسلسل‌هاى ضد ارابه و طیاره زنى و اقسام مین‌ها بم‌ها و نارنجک‌ها و هزاران ادوات و وسایل تخریب و اضمحلال بشر و بناها و کاخ‌هایى به دست تمدن بشر به وجود آمده است سرباز امروزى براى این که قابلیت جنگى پیدا کند باید چیزهاى تنوعى را بیاموزد مثلاً وقتى در برنامه تعلیمات افراد پیاده نظر کنیم مى‌بینیم که سرباز در شش ماه اول خدمت داخلى را یاد گرفته با ورزش‌هاى سبک تمرین نموده تعلیمات مقدماتى تیراندازى را آموخته مشق‌هاى صف جمع و مشق‌هاى رزمى را در کادر جوخه فرا می‌گیرد و به طور کلی تعلیمات انفرادى را به پایان می‌رساند در شش ماه دوم افراد مطابق سازمان واحدها در محل‌هاى مختلفه گمارده شده مشق‌هاى صف جمع و مشق‌هاى رزمى را در کادر گروه و دسته و گروهان می‌آموزند و دوره تیراندازى را تا به مسافت چهارصد متری انجام و راه‌پیمایی‌هاى چند مترى را با ساز و برگ و در زمین‌هاى کم عارضه اجرا می‌نمایند. در شش ماه سوم راه‌پیمایى‌هاى با ساز و برگ در زمینه‌هاى مختلف و نواحى کوهستانى شروع شده مشق‌هاى صف جمع و تعلیمات رزمى در کادر گردان و با شرکت سایر دسته‌ها انجام می‌شود استعمال اسلحه مختلفه پیاده نظام را فرا می‌گیردند و بالاخره سه مرحله تیر‌اندازی جنگی را اجرا می‌نمایند. در شش ماه چهارم در مسابقه‌هاى ورزشى شرکت و خود را براى کارهاى سخت رزمى آماده می‌سازند. مشق‌هاى صف جمع و مانورهاى قسمتى را در کادر هنگ و با شرکت سایر دسته‌ها انجام داده راه‌پیمایی‌هاى معجل و طولانى را تا مسافات چهل کیلومتر در زمین‌هاى مختلف و نواحى کوهستانى اجرا نموده و مرحله آخر تیراندازى جنگى را مى‌آموزند.

در پایان این دوره است که از بین سربازان لایق و با هوش عده‌اى را براى کادر گروهبانى ذخیره انتخاب مى‌نمایند و البته برنامه تعلیماتى سایر دسته‌ها از این هم سنگین‌تر و مفصل‌تر است.

پس به طوری که اجمالاً ملاحظه فرمودید هر یک از این مراحل شش ماهه حذف شود به زیان تعلیمات سرباز تمام شده و به قابلیت رزمى او لطمه بزرگى وارد خواهد نمود به طورى که

+++

امروزه دیگر از این مدت چیزى نمی‌توان کاست بلکه در بعضى کشورها به جهاتى که در بالا گفته شد مدت خدمت زیر پرچم را تا سه سال بالا برده‌اند. ثانیاً گذشته از موضوع تعلیمات مانع دیگرى که در بین است از نظر احضار مشمولین است که اگر مدت خدمت کمتر از دو سال باشد اشکالات بزرگى را براى دولت و مردم فراهم می‌آورد چه با سازمان امروزه ارتش که تنها براى بر قرارى و حفظ امنیت داخلى در نظر گرفته شده وقتى که عده غایبین و معلولین و معاف ‌شدگان به علت تکفل و بیمارى و اشتغال به تحصیل و غیره را از عده مشمولین سالیانه کسر می‌کنیم در سال بیش از چهل و پنج هزار نفر مشمول سالم به دست نمی‌آید در صورتی که اگر خدمت سرباز وظیفه یک ساله باشد ما هر سال محتاج به صد هزار نفر خواهیم بود. بنابراین ملاحظه می‌فرمایید حساب آقاى نماینده محترم آقاى نراقى با حقیقت کاملاً تطبیق نمی‌نماید. ثانیاً نفراتى که وارد سربازخانه می‌شوند چون متأسفانه اکثر بى‌سواد و کند فهم و دور از تمدن و داراى زبان و لهجه مختلف و عادات عجیب و غریبى هستند و براى تعلیم و تربیت آنها به اشکالات زیادی برمی‌خوریم چه بایستى قبلاً به آنها زبان آموخته و به اصول زندگانى متمدن آشنا سازیم تا موفق به تعلیم و تربیت این افراد بشویم و با حداکثر کوشش و مجاهدتى که افسران و درجه‌داران مربى در این راه به کار می‌برند در کم‌تر از دو سال تعلیم و تربیت این اشخاص به طورى که بتوان از وجود آنان استفاده نظامى نمود غیر ممکن است.

بنابر دلایلى که در بالا عرض شد پیشنهاد تقلیل مدت خدمت از هر حیث برخلاف مصالح ارتش و کشور است و بالمره غیر عملى به نظر می‌آید و از بعضى از آقایان نمایندگان محترم که این پیشنهادات را می‌دهند تمنا می‌کنم از این موضوع صرف‌نظر کنند. موضوع دیگرى که آقاى اوحدى تذکر دادند راجع به معافیت کسانى بود که داراى مقام اجتهاد یا فتوى هستند و همچنین علما درجه اول مذاهب زردشتى و کلیمى و مسیحى نظر ایشان در این قانون تأمین شده اما راجع به محصلین چون در قانون 1310 که به قول خود ایشان و تشخیص وزارت جنگ قانون خوبى بوده است براى دارندگان گواهى‌نامه متوسطه هیجده ماه و دارندگان گواهى‌نامه لیسانس و دکترا یک سال خدمت زیر پرچم منظور شده بود در این قانون هم مدت دو سال قانون 1317 به هیجده ماه و یک سال تقلیل داده شد و باز هم نظر ایشان تأمین شده است. موضوع دیگرى که آقاى اوحدى تذکر دادند راجع به موعد احضار مشمولین بود براى روشن شدن مطلب عرض می‌کنم که مطابق پایه خدمت جدید افراد در سال دو مرتبه احضار می‌شوند یک مرتبه در 15 اردیبهشت و یک مرتبه در 15 آبان و در هر نوبت در واقع یک چهارم احتیاجات ارتش یعنى در حدود بیست و پنچ هزار نفر مشمول به سربازخانه‌ها اعزام می‌شوند به این ترتیب اولاً در 15 اردیبهشت کشت بهاره تقریباً به اتمام رسیده و در 15 آبان محصول برداشت شده و ثانیاً تمام مشمولین دفعتاً احضار نمی‌شوند که این دو موعد به زیان کشاورزى تمام شود و البته در تعیین موعد احضار مشمولین نمی‌توان براى هر نقطه‌ای از کشور که داراى آب و هواى مختلفى است مواعد مختلفى را در نظر گرفت و این ترتیب جدیدى که اتخاذ شده مخصوصاً از لحاظ رعایت حال کشاورزان بوده است. آخرین مطلبى که می‌خواستم جواب عرض کنم راجع به متکفلین بود آقایان نمایندگان که در کمیسیون نظام شرکت داشتند به خوبى می‌دانند که وزارت جنگ در این قسمت تا چه اندازه ارفاق نموده است و در موقعى که مواد مربوط به متکفلین خوانده شود این موضوع براى تمام آقایان مکشوف خواهد شد و علت این که در این قانون از احضار متکفلین 1284 تا 1290 صرف‌نظر شد به واسطه تجاوز کردن سن آنها از سى سال بود که براى خدمت سربازى دیگر قابلیت ندارند ولى اگر بنا شود این ارفاق را نسبت به متکفلین 1291 به بالا در نظر گیریم دلیلى براى آن نمی‌توان قائل شد و چون سن این اشخاص از سى سال تجاوز نکرده براى خدمت سربازى باید حاضر شوند. در قانون 1317 براى متکفلین به تفاوت از دو سال تا هشت ماه خدمت زیر پرچم معین کرده بودند و فقط به دسته‌اى که مشمول تبصره ماده 69 آن قانون

+++

بودند چهار ماه خدمت زیر پرچم قائل شده‌اند و از این دسته مطابق قانون جدید اکثریت آنان دیگر به خدمت احضار نخواهند شد.

در قانون جدید براى متکفلین به عوض دو سال یا هشت ماه فقط شش ماه خدمت زیر پرچم منظور شد یعنى آن هم به حدى که بتوانند تعلیمات انفرادى را فرا گیرند و به طوری که در بالا به عرض رسید دوره مرحله مقدماتى خدمت سربازى شش ماه است و نفراتى که کم‌تر از این مدت خدمت نمایند اصلاً به درد نمی‌خورند.

در خاتمه از ذکر این نکته ناگزیر است که حس ارفاق مفرطى که متأسفانه نسبت به هر کس و هر قانونى مشاهده می‌شود آن هم در چنین موقع مهمى که وضعیت کشور منتهاى فداکارى و مجاهدت را از طرف همه مردم ایجاب می‌کند به هیچ وجه مناسب و به موقع به نظر نمی‌آید بنابر آنچه مى‌بینیم و می‌شنویم دنیاى امروز دنیاى تن آسایى و بی‌کارگى نیست براى حفظ حدود و حقوق براى تأمین ارزاق و وسایل زندگانى براى ترقى و تعالى میهن افراد ملت باید به هر گونه فداکارى و از خود گذشتگى که لازم باشد بلادرنگ تن بدهند و مخصوصاً در تحمل سختى‌ها و محرومیت‌ها ورزیده باشند تا در روز سختى و آزمایش بتوانند از عهده وظایف خود به خوبى برآیند و براى نیل به این مقصود باید از طرف دولت و نمایندگان ملت نهایت پافشارى و سخت‌گیرى و جدیت ملحوظ گردد.

امیر تیمور- بنده میل داشتم خیلى مفصل راجع به قانون نظام وظیفه بحث کنم و نظریات و عقایدى که دارم به عرض مجلس برسانم متأسفانه حال بنده خوش نسبت و خیلى به طور اختصار در اینجا مطالب و نظریات خودم را به عرض می‌رسانم و اگر هم عرایض بنده به سامعه بعضى از رفقا یا بعضى از آقایان ثقیل باشد بدواً معذرت می‌خواهم بنده هم تصدیق می‌کنم که قانون نظام وظیفه مثل هر قانون دیگرى که خوب اجرا نمی‌شود مورد شکایت و عدم رضایت جامعه خواهد بود منحصر به قانون نظام وظیفه نیست در مملکت ما قانون زیاد است قوانین عدلیه هست قوانین مالى هست و به طور کلى هیچ یک آن طورى که باید و شاید و مطابق آنچه که قانون‌گذار منظورش بوده اجرا نشده این است که مردم شکایت دارند و در قانون نظام وظیفه چون تماس با مردم پیدا می‌کند بیشتر شکایت دارند و حق هم با مردم است چون جریانات نظام وظیفه را بنده از نزدیک مطالعه کرده‌ام و دیده‌ام چه موقع سربازگیرى و چه در موقعى که افراد به خدمت احضار می‌شدند چقدر به اینها اجحاف شده و چقدر سوء‌استفاده شده است به اوصف این و با این همه سوابق این عیب مربوط به وضع قانون نظام وظیفه نبوده است. به نظر بنده یکى از بزرگ‌ترین خدماتى که در مشروطیت ایران شده و بزرگ‌ترین خدمتى که شاه پهلوى به مملکت ایران کرده است وضع قانون نظام وظیفه بوده است یک مملکتى که می‌خواهد سربلند زندگى بکند یک مملکتى که می‌خواهد استقلال داشته باشد باید قانون نظام وظیفه داشته باشد و باید افراد او متساویاً در راه استقلال وطن خدمت بکنند قانون نظام وظیفه علاوه بر این که در این مملکت مشترکاً درس می‌دهد و این افراد را براى روز مبادا و بیچارگى (که امیدوارم خداوند چنین روزهایى را براى ما نیاورد) تربیت می‌کند این افراد نحیف و این افراد ضعیف را مى‌برد تربیت می‌کند و یک عناصر سالم و صحیحى به جامعه مملکت تقدیم می‌کنند عرض کردم قانون نظام وظیفه که اجرا شده است در ضمن اجرا به قدرى کارهاى بد شده است که بنده در بعضى قسمت‌ها که اطلاع دارم خجالت می‌کشم در اینجا عرض کنم زیرا شأن مملکت کاسته می‌شود ولى این قبضه ربطى به خود قانون ندارد وضع قانون نظام وظیفه از بزرگ‌ترین موفقیت‌هاى این مملکت می‌باشد و بنده متأسف هستم که چرا اصلاح قانون نظام وظیفه را آورده‌اند در صورتی که حق این بود که آن قانونى را که ما داریم همان را با حسن اجرا کنند تا ببینند مدتى نخواهد گذشت که تمام این بدبختى‌ها مرتفع خواهد گشت قانون نظام وظیفه‌اى را که ما داریم این در نتیجه مراحلى که طى کرده است به اینجا رسیده است در هر کجا که معافى بیشتر تهیه کردیم و خواستیم ارفاقى کنیم بیشتر راه دزدى و رخنه باز شد و

+++

به آن وسیله هزار نفر خواستند از این قانون سوء‌استفاده کنند وسیله دزدى به دست‌شان آمد و الّا این یکى از مهم‌ترین قوانین این مملکت است و مملکتى که باید حقیقتاً سربلند زیست کند باید قانون نظام وظیفه داشته باشد و یکى از خدمات اعلیحضرت پهلوى قانون نظام وظیفه است و اصلاحى که می‌کنید بنده متحیرم که براى چیست (طباطبایى- خوب عقیده‌ای است) زیرا بنده معتقد هستم که همان قانون سابق را باید اجرا کرد و تمام افراد را به تساویاً دعوت کنند و به هیچ وجه من‌الوجوه هیچ فردى هم نباید معاف شود از این قانون این عقیده بنده است. عقیده است همان طور که عرض کردم ممکن است این عرض بنده به سامعه جنابعالى ثقیل باشد و بدواً معذرت خواستم ممکن است جنابعالى بلند شوید جواب بدهید عقیده بنده این است آنچه که به نظر بنده بهتر به نفع جامعه باشد و آنچه از نقطه‌نظر مصلحت مملکت بهتر باشد اینجا عرض کنم. مطلب دیگرى که با استفاده از این فرصت می‌خواهم به عرض مجلس برسانم موضوع ترفیعاتى است که از شهریور ماه به این طرف به افسران ارشد ما داده شده است البته از شهریور ماه به این طرف به طورى که در جراید دیدیم خیلى از افسران سرلشگر شدند سرتیب شدند سرهنگ شدند سپهبد شدند من نسبت به غالب بلکه به همه اینها ارادت دارم ولى ارتقا مقام و درجه براى موقعى است که براى مملکت و ارتش یک توفیق و موفقیتى پیدا شده باشد. از آقایان سؤال می‌کنم که آیا از شهریور براى ما یک موفقیتى پیدا شده است؟ من معتقدم که جاى این ترفیعات حالا نبود اینها در نظر دیگران ما را سر‌افکنده می‌کند حق بود بگذارند براى وقت دیگر من معتقدم اشخاصى که در اطراف اعلیحضرت همایونى هستند و دسترسى به ایشان دارند چون وجود مبارک ایشان خیر محض است باید سعى کنند که جامعه از نظریات خیر‌خواهانه‌شان استفاده کنند همان طور که عرض کردم بنده اینها را براى درجات خیلى بالاتر هم شایسته می‌دانم اما از شهریور به این طرف چه موفقیتى پیدا کرده‌ایم که شما این همه سرتیب و سرلشگر پیدا کردید آقا این قضیه در نظر کشورهاى دیگر البته براى من که ایرانى هستم سرافکندگی دارد باید برای جامعه خدمت کنید نه براى منافع خودتان. اما آن فرمایشى که دوست عزیزم آقاى اعتبار در جلسه قبل فرمودند البته من با فرمایش ایشان کاملاً موافقم که از نفرات محلی به هیج وجه نباید به خدمت امنیه احضار شوند و وجوه امنیه صرف پرداخت این و آن بشود وجوه امنیه باید مستقیماً به خود افراد امنیه پرداخته شود بنده در این اصل با ایشان کاملاً موافقم ولى بیاناتى که نسبت به تمام افراد محلى اظهار کردند و آنها را بد تشخیص دادند این افراد محلى حکم همان قواى چریک را دارند که باعث افتخار دیگران است این افراد چریک همان‌هایى هستند که در مواقع خیلى سخت و حتى در جنگ بین‌الملل گذشته از این مملکت با نهایت سربلندی دفاع کردند این افراد محل همان‌هایى هستند که در جنگ بین‌الملل گذشته اردبیل و جنوب را از وجود هزاران نفرات بیگانه پاک کردند اینها اشخاص محترمى هستند ما باید اینها را تمجید بکنیم و امیدواریم که روز بد نبینیم اما بالاخره ما هم باید حس یک جهتى و وحدت بین افراد ایجاد بکنیم و همه را از خودمان راضى کنیم و اظهارى نکنیم که نسبت به یک طبقاتى که همیشه خدمت کرده‌اند وهنى وارد شود آقایان می‌دانند تمام سرحدات خراسان با خون افراد محلى حفظ و حراست شده است در تمام مواقع مختلفه حدود و ثغور این مملکت را افراد محلى حفظ کرده و در تمام موارد افراد شما را این سواران محلى از کشتن و بدبختى نجات داده‌اند البته آن فردى که می‌خواهد برود به امنیه خدمت بکند و آن وقت بیاید در اینجا پول بگیرد من هم با شما موافق هستم آن دزد است باید دستش را برید یک فرد محلى که حقیقتاً با شرف باشد اصلاً خدمت امنیه را نمى‌پذیرند ولى نبایست که نسبت به افراد محلى این حرف‌ها را زد و تمام را به اصلاح با یک چوب راند بنده با این قسمت مخالفم.

وزیر جنگ- بنده استدعا کردم چون این قانون فوریت دارد داخل مسائل خارج از موضوع نشویم ولى چون مطالبى

+++

فرمودند مجبورم که جواب بدهم در موضوع درجات که فرمودند درجات ارتش هم مانند رتبه‌هاى وزارتخانه‌هاى کشورى جریان معمولى دارد و طبق آن جریان انجام می‌شود و اینجا هم به هیچ وجه از قانون و از جریان معمولى ما خارج نشده‌ایم در دادن درجات ولى ضمناً باید این را هم عرض کنم که ارتش ما بعد از اتفاقات شهریور متلاشى شد و وضعیاتى در این ارتش تولید شد که جلوگیرى از آن و نجات آن فوق‌العاده کار بسیار مشکلى بود بنده هیچ وقت مایل نیستم از طرف ارتش خودنمایى کنم ولى چون فرمودند مجبورم عرض کنم که از طرف ستاد ارتش خدماتى مهمى در این موقع به کشور تقدیم شده موقعی شده است که نه فقط ارتشى را از نیستى نجات داده بلکه روحیه‌اش را طورى ترقى داده که ملاحظه می‌فرمایید همین قسمت از ارتش در هیچ نقطه کشور ولو عده قلیلى هم که بوده شکست نخورده‌اند اما راجع به سواران محلى که چندین بار صحبت شد و بنده توضیحات هم دادم البته سواران محلى هم افراد همین کشور هستند ولى به طوری که آقاى اعتبار فرمودند با داشتن ارتش و نیروى تأمینیه خودمان احتیاج نداریم که نفرات محلى داشته باشیم.

(امیر تیمور- عقیده بنده هم همین است) و اگر این نفرات محلى لازم باشند خدمت کنند اینها داخل ارتش می‌شوند و داخل امنیه و نیروى تأمینیه می‌شوند بنده به آقایان عرض کردم که در نتیجه احتیاج آنى بود که ما یک چند نفرى از این نفرات محلى استخدام کرده‌ایم و به محض آن که آن احتیاجات مرتفع شود این موضوع هم از بین خواهد رفت.

اعتبار- یک توضیحى می‌خواهم از عرایض قبلى بدهم.

طباطبایى- آقا بنده اجازه خواسته بودم آقاى رئیس ملاحظه بفرمایید.

رئیس- شما موافق هستید و چون حالا آقاى وزیر صحبت کردند تأمل کنید بعد از یک مخالف.

طباطبایى- آقاى وزیر فقط یک توضیحى دادند.

مؤید احمدى- عرض کنم بنده اولاً یک جوابى می‌خواهم به آقاى انوار عرض کنم چون آن روز توجه نفرمودند به ماده نظامنامه آن ماده نظامنامه براى یک قانونى است که دولت پیشنهاد می‌کند به مجلس می‌رود به کمیسیون و بعد می‌آید به مجلس در کلیاتش که صحبت می‌شود ممکن است یک نفر هم بگوید اصلاً این قانون صحیح نیست لیکن این مطلب دیگرى است قانون نظام وظیفه در 1317 تصویب شد حالا یک اصلاحاتى نسبت به آن قانون دولت آورده است که بعضى مواد آن را اصلاح کنند (انوار- پس شور در کلیات ندارد) یعنى این اصلاحاتى که کرده است به نظر من صحیح نیست (انوار- ماده به ماده است) بین‌الاثنین که نباید صحبت کرد بنده عقیده‌ام این است که تمام این اصلاحاتى که کرده‌اند غلط است و با این اصلاحاتى که دولت کرده است بنده مخالفم و عقیده‌ام این است که همان قانون 1304 را دولت می‌آورد و همه‌مان رأى می‌دهیم که آن قانون به حال خودش باقى باشد ولى آن قانون 1317 که آوردند که کور و شل و قوزى همه وارد خدمت شوند به هیچ وجه صحیح نیست و باید قانون 1317 را از بین برد و قانون 1304 را آورد و ما همه موافقیم و رأى هم می‌دهیم اشکال هم ندارد ولى این اصلاحاتى که در اینجا شده به عقیده بنده اصلاح نیست حالا آقاى وزیر جنگ می‌فرمایند در آتیه این طور نمی‌شود ما هم همیشه از این حرف‌ها خیلى شنیده‌ایم و خیلى هم دیده‌ایم که در آتیه بدتر شده (هاشمى- حالا دیگر آدم شده‌اند) پس باید طورى کرد که راه تقلب را بست و من یقین دارم که هیئت دولت و آقاى وزیر جنگ نیت‌شان خیلى هم پاک و صاف است و هیچ میل ندارند که یک نفر سوء‌استفاده بکند اما همه جا که نیستند والله قسم است از اشخاصی که وارد خدمت شده‌اند بیشتر پول می‌گرفتند تا چه رسد به کسی که معافش می‌کردند به عقیده بنده حالا که نظر ارفاقى گرفته‌اید که قانون 1317 را اصلاح کنید بنده معتقدم که همان قانون 1304 بسیار قانون خوبى است همان را بیاورند به مجلس و ما به آن رأى می‌دهیم و الا در این قانون در اطراف هر ماده‌اش

+++

یک ساعت باید حرف زد این است که بنده عرایض خودم را به همین قدر ختم می‌کنم و اگر کلیات تصویب شد در مواد عرایض خودم را می‌کنم و توضیحات لازم خواهم داد و پیشنهاد هم می‌کنم که همان قانون 1304 را بیاورند و عمل کنند و به قوت خودش باقى باشد.

رئیس- آقاى طباطبایى‏

طباطبایى- بنده پیش از این که عرضى بکنم یک مطلب در خارج دیدم فوق‌العاده مورد توجه و علاقه مردم است اینجا هم برخوردم به یک پیشنهادى که از طرف بعضى آقایان دیدم امضا شده است و آن این است که آیا این قانون که تصویب می‌شود و بعد از تصویب اجرا خواهد شد شامل مشمولینى که الان در صنوف مختلفه ارتش هستند و خدمت می‌کنند آنها هم مشمول این قانون خواهند بود یا خیر براى این که خاطر اشخاص ذى‌علاقه مستحضر باشد عرض می‌کنم نظر کمیسیون و نظر دولت همین است یعنى این قانون شامل کلیه مشمولینى است که الآن وارد خدمات ارتش هستند و از تاریخ تصویب و اجرا هر کس از این قانون استفاده خواهد کرد و مشمول این قانون خواهد بود. یک ماده هم توى کمیسیون مخصوصاً نوشتیم و گویا در چاپ غفلت شده ولى در شور دوم به نظر آقایان خواهد رسید و اما مسائلى که اینجا صحبت شد بنده لازم نمی‌دانم با توضیحات کافى که آقاى وزیر جنگ دادند یکایک آنها را توضیحى عرض کنم فقط باید به طور کلى عرض کنم که هم عمل بوده در سابق و هم قانون اینجا صحبت شد از قانون 1304 البته بنده هم مخالف نیستم اگر دولت پیشنهاد کند و مجلس هم موافق باشد که آن قانون عیناً تصویب شود و اجرا شود و بنده هم موافقم ولى تصدیق می‌فرمایید که از 1304 تا به حال 16/ 17 سال گذشته و ما وقتی که شروع کردیم به این کار ناشى بودیم و تجربه نداشتیم یک قانونى که شاید از دولت‌هاى دیگر گرفته شده بود و ترجمه بود شروع شد به عمل بعداً ملاحظه فرمودید دو نوبت این قانون به مجلس آمد و اصلاح شد البته اصلاح هم می‌شود مخصوصاً در 1317 که قانون را آوردند یک قانون ظالمانه حقیقتاً آمد به مجلس و بى‌حرف گذشت که در حبشه هم یک همچو قانونى سابقه نداشت. بنده وقتى که کمیسیون نظام تشکیل شد چون افتخار عضویت کیمسیون را داشتم در خود کمیسیون در جلسه دوم یا سوم این مطلب را گفتم و خیال می‌کردم که فاصله زیادى بین ما و مأمورین وزارت جنگ هست براى این که ما خیال می‌کردیم که ما از اوضاع نظام وظیفه بیشتر اطلاع داریم و فقط ما می‌دانستیم که عمل بد بوده و نظام وظیفه دکانى بود براى بد اخلاقى و براى رشوه و ارتشا و هم دوایر مربوطه به سجل احوال و ثبت احوال ولى وقتى که در کلیات وارد صحبت شدیم بنده می‌بینم مدیونم که این تشکر را از آقاى وزیر جنگ و هم از آقاى سرتیب مقتدر معاون وزارت جنگ که مردى است فهمیده و مطلع بنده دیدم مفاسد و معایبى که ما مطلعیم چند برابر ما مأمورین وزارت جنگ بهتر و بیشتر و کافى‌تر مطلع هستند براى این که اینها در عمل هستند و ما در خارج و اما این که فرمودید اصلاح این قانون رو به انحطاط ما را برده واقعاً اسباب تعجب و تأثرم شد آقا (خطاب به آقاى امیر‌تیمور) قانون سابق را ندیده‌اید و این قانون را نخوانده‌اید آن وقت زحمت یک عده را که متجاوز از یک ماه صرف وقت کرده و زحمت کشیده‌اند و خواسته‌اند معایب و مفاسد این قانون را از بین ببرند ندیده بگیرید عرض می‌کنم این اسباب تأسف و ناامیدى همه است. قانون نظام وظیفه سابق را چطور می‌فرمایید عیب نداشت قانون این بود که شل چلاق کور قوزى هر کس هست بردارند ببرند نظام براى چه براى این که عده را زیاد نشان بدهند خوب این قانون باید به همین شکل باقى بماند؟ در قانون نظام وظیفه عین ماده نظرم نیست مراجعه بفرمایید در یک ماده می‌نویسد ملاک رسیدگى به اوضاع و احوال مشمول ورقه سجلش است و البته این یک حرفى است خیلى صحیح چرا؟ براى این که ورقه هویت یک ورقه دولتى و رسمى است مثل این که تمام پایه معاملات روی همین سجل است و روى آن رفتار می‌کنند آن وقت می‌نویسد گو این که این طور است ولى مأمورین می‌توانند ورقه سجل احوال را اعتنایى نکنند و از روى اوضاع و احوال

+++

قیافه شناسى کنند یعنى یک پیرمردى را بگویند چون تو ریشت را تراشیده‌اى به نظر من باید بروى به نظام وظیفه ولى یک مشمول هفده هجده ساله یا بیست ساله اگر حاجى‌زاده باشد بهش بگویند که نه از قرارى که به من از قیافه‌ات دیدم بیش از هفده سال ندارى برو پى کارت تا چهار پنج سال دیگر حالا ما آمدیم و ورقه سجل احوال را که یک ورقه دولتى است ملاک اقدام و مراجعه و جلب اشخاص قرار دادیم و از آن طرف به مشمول هم حق داده‌ایم که اگر خودش تسلیم به ورقه سجلش نیست بتواند به آن ورقه اعتراضى بدهد و تعقیب کند در قانون سابق یک نفر مشمول را از چهل فرسخى پنجاه فرسخى احضارش می‌کردند یعنى یک دهاتى بدبخت را می‌گفت بیا مى‌آمد و این را دو سال می‌بردند به عنوان خدمت نظام وظیفه (کمیسیون کاملاً توجه کرد و آقاى وزیر جنگ هم کاملاً توجه کردند به این موضوع و همین کار را هم کردند که در شوراى عالى نظام به تمام این مسائلى را که من اشاره کردم ما را امیدوار کردند که در این مسائل تصمیماتى بگیرند) آن وقت این نظامى در مدت این دو سال که سرباز بود برخلاف شئون نظام یا برخلاف قانون این آدم را می‌بردند به خانه شاگردى و به یک کارهاى نامناسب بقچه حمام می‌برد جلوى درشکه مى‌نشست باغچه بیل می‌زد آشپزى می‌کرد ما جلوى این کار را گرفتیم براى این که سرباز در دنیا داراى افتخار و شرافت است این گونه تحمیلات واقعاً مخالف حیثیت یک فرد عادى است تا چه رسد به یک سرباز ما جلوگیرى کردیم. بعد از دو سال حالا به هر ترتیبى که بود که این بیچاره عمرش را تلف کرده بود حالا می‌خواستند مرخصش کنند تازه بیچاره لخت و برهنه خارج می‌شد بالاخره می‌آمد پیش حسن تقى عرض می‌کنم لباس‌هایش را آنجا می‌کندند و یک دانه از این پیت‌هاى نفت که آن وقت ارزان بود به او می‌دادند و چارق پاره‌هایش را تویش می‌ریختند لخت و عور و گدا می‌گفتند برو آخر این بیچاره که مؤنه برگشتن ندارد برود به محل خودش بده خودش چه می‌کرد؟ توى هر شهرى بود مشغول گدایى عملگى می‌شد این حال سربازى بود که دو سال آمده است به عنوان نظام وظیفه توى سربازخانه آقا بنده از لحاظ حفظ نزاکت نمى‌خواهم زیاد شرح بدهم که با این سرباز چه رفتارى می‌شده است و موقعى که از سربازخانه می‌رفته است چه خاطره‌ای داشته است آن وقت ما متوقع بودیم که اگر یک روز شومى براى مملکت پیش بیاید این سرباز از جان و دل جلوى گلوله برود آقا ما وزارت جنگ را متوجه کردیم خود آقایان هم من اعتراف می‌کنم که کاملاً توجه داشتند که باید حیثیت یک نفر سرباز را احترام کرد و حفظ کرد بالاخره در قانون اگر ملاحظه بفرمایید خواهید دید که حالا دیگر یک نفر سرباز را بیشتر از شش فرسخ حق ندارند احضار کنند یعنى از شش فرسخ به بالا باید سربازگیرى برود دنبال سرباز نه این که سرباز برود در هر جا که محل سربازگیرى است و دیگر توجه شده است به این که سرباز پس از خاتمه خدمت با یک طرز بهترى و با یک مؤنه راهى مرخص شود و در مدت خدمت هم عرض کردم خدمات نامتناسب و مخالف شئون نظام با هیچ سربازى حق ندارد بکند و حتى ما توجه داریم که افسران وقتى که در خدمت هستند و در مسافرت نیستند حق گرفتن مصدر از سربازخانه ندارند و اگر فلان افسر نوکر می‌خواهد مثل من و شما باید تهیه کند آقاى نراقى راجع به کمیسیون و اعضا کمیسیون کم لطفى فرمودند من سایر آقایانى که در کمیسیون تشریف داشتند به شهادت می‌طلبم که از طرف کمیسیون نهایت پافشارى و دقت و مراقبت در گنجاندن اصلاحات منظور نظر به عمل آمد و ما متجاوز از یک ماه هر هفته سه روز جلسات داشتیم و چندین ساعت وقتمان مصروف بود اما اشاره‌ای که فرمودند چون این اشتباه گاهى شده بنده مى‌بینم که واقعاً اسباب تأسف است که این اشتباه رخ می‌دهد که نمی‌دانم مرهون خدمات کى و فلان این حرف‌ها را بگذارید کنار در این مملکت اگر خدماتى هم انجام شده به دست خود مردم انجام شده با خزانه مملکت انجام شده و مربوط به هیچ کس نیست آقا (صحیح است) اگر خدمتى کرده بود کار مملکت به اینجا نمی‌رسید و وضعیتش به اینجا نمى‌کشید (صحیح است) عرض می‌کنم مراجعات بسیارى که به خود

+++

بنده در این مدت از مرکز و اکثر نقاط مختلفه مملکت شده و به مجلس شوراى ملى هم اگر طبقات و افراد مراجعه کرده‌اند دو سه موضوع هست از جمله چیزهایى که مورد علاقه مردم بود مسأله متکفلین بود یک نفر مرد که داراى زن و بچه و عایله بود براى خدمت احضار می‌شد و هیچ گونه توجهى به اوضاع و احوال این آدم نمی‌شد قانون را مطالعه بفرمایید که در این قانون چقدر تصحیح شده است و چقدر رعایت احوال متکفل شده مثلاً در قانون سابق بود که اگر مشمول متکفل برادرزن داشته باشد احضار می‌شود اما قانون جدید می‌گوید اگر چنانچه برادرزن یا پدرزن حتى پدر هم داشته باشد احضار نمی‌شود و یک اشتباهى هم هست و آن این است که آقایان تصور می‌فرمایند که در قانون سابق متکفل چهار ماه خدمت می‌کرده و ما آمدیم شش ماه کرده‌ایم این طور نبوده است متکفل به موجب قانون 1310 و قانون 1317 هشت ماه خدمت تحت سلاح را انجام می‌داده است و بقیه مدت را بایستى در امنیه خدمت کند یعنى جمعاً او بایستى دو سال خدمت بکند و فلسفه‌اش هم این بود که نه این که در نظام پول زیادى نیست و نمی‌توانند به او بدهند و او هم متکفل است خواسته بودند ارفاقى بکنند که این هفت هشت ماهى که در خدمت نظام است و حقوق نمى‌گیرد آن ده دوازده ماه که باقى است برود به امنیه و یک حقوقى بگیرد ولى این آدم على اى حال دو سال مبتلا بود ما آمدیم تمام خدمت متکفل را شش ماه کردیم. یکى دیگر کبر سن و صغر سن ملاحظه بفرمایید یک فصول مخصوصى در این قانون است (یک وقت آقاى دکتر قزل ایاغ را احضار کرده بودند براى خدمت آقاى مؤتمن‌الملک را احضار کرده بودند براى خدمت! بعضى از نمایندگان- آقاى معتضدى را هم احضار کرده بودند) بله ملاحظه بفرمایید این اعمال از کجا ناشى شده این توضیح را باید عرض کنم که دولت توجه کند و توجه هم کرده البته تقصیر با دولت نبود خود اداره سجل احوال یک دکان غریب و عجیبى بود از براى پول در آوردن پول گرفتن این اداره سجل احوال یک طورى ورقه تنظیم کرده و صادر کرده است که کاملاً اشتباه بوده یا دفاتر خودش را که مخدوش است طورى تنظیم کرده که آقاى دکتر قزل ایاغ مشمول است وقتى که صورت دادند از طرف اداره سجل احوال به اداره نظام وظیفه که آقاى مؤتمن‌الملک مشمول است اداره نظام وظیفه چه باید بکند باید در ردیف سایر اسامى اعلان بکند و کرد خوب آقا پایه زندگى یک مملکتى و کشورى وقتى روى عوام فریبى حقه بازى تقلب برخلاف واقع نشان دادن حقیقت که هنوز هم هست باشند به طوری که ملاحظه می‌فرمایید از اینجا که بنده صحبت می‌کنم تا بروم بیرون قضایا جور دیگر جلوه می‌کند و على رأس‌الاشهاد می‌خواهند چشم‌بندى بکنند چرا؟ اخلاق فاسد است نسل فاسد است یک نسلى را که بیست سال خرابش کرده‌اند باید خیلى زحمت بکشیم تا دوباره او را به صورت سابق بتوانیم برگردانیم (صحیح است) عرض می‌کنم چون رئیس اداره آمار و ثبت احوال در تمام جلسات بود ما دولت را متوجه کردیم که قانون سجل احوال یک قانون مفتضح و خرابى است و زندگى مردم را خراب کرده است و از دولت خواستیم و دولت هم موافقت کرده است که اصلاح قانون سجل احوال را تنظیم کنند و به زودى به مجلس بیاورند و یکى از خدماتى که این دوره خواهد کرد اصلاح قانون سجل احوال است بنابراین چنانچه ملاحظه بفرمایید ما تا آنجایى که ممکن بوده است که بتوانیم پیش‌بینى کنیم تمام راه‌هاى دزدى و فشار و تقلب و جعل اسناد را بسته‌ایم و اما مدت خدمت که اینجا گفته شد که دو سال بشود یا یک سال این مسأله مورد توجه کمیسیون بود شاید چندین جلسه در این باب صحبت کردیم بنده دیدم دلایل و محظوراتى که دولت از این حیث قائل است قابل توجه است وقتى که ما مدت خدمت را تقلیل دادیم به یک سال آن وقت وسایل بیشترى می‌خواهد بودجه کافى‌ترى می‌خواهد که فعلاً ما فاقدیم معذلک آقاى وزیر جنگ تشریف داشتند و قول دادند و قرار شد که در شوراى عالى نظام این مسأله را در نظر داشته باشند و مذاکره کنند که اگر چنانچه یک راهى و فرجه‌ای به نظرشان آمد بتوانند مدت

+++

را پایین و بالا ببرند و به عرض مجلس برسانند بله بنده راجع به مشمولین که عرض کردم آقای مؤتمن‌الملک را هم نوشته بودند در آن موقع آقایان یادداشتى دادند که آقاى معتضدى و آقاى ذکا‌السلطنه و آقاى شیبانى را هم مشمول قرار داده بودند که موقعش گذشت در هر حال و منظور این است که قانون را باید خواند و از اول تا آخر مطالعه کرد و بنده تصور می‌کنم با مساعى که عجالت از دست ما بر آمده و کمیسیون حسب‌الوظیفه که البته وظیفه ما بوده است انجام داده و البته براى تأمین آسایش و ترفیه احوال مردم بوده است آقایان تصدیق خواهند فرمود که به اندازه‌ای که مقدور بوده یک قسمت‏ از نظریات آقایان تأمین شده است.

فرخ- احسنت- احسنت‏

بعضى از نمایندگان- مذاکرات کافى است‏.

هاشمى- بنده با کفایت مذاکرات مخالفم.‏

(همهمه نمایندگان- در مواد بفرمایید)

هاشمى- بالاخره مجلس شوراى ملى و افراد وکلا داراى حق تساوى هستند و علت ندارد که یکى صحبت بکند و یکى دیگر حرف نزند.

اورنگ- منافات ندارد حرف‌هایى که داریم در ماده اول می‌زنیم.

رئیس- رأى می‌گیریم به کفایت مذاکرات آقایان موافقین برخیزند (اغلب بر‌خاستند) تصویب شد.

رئیس- رأى گرفته می‌شود براى ورود در شور مواد موافقین قیام فرمایند (اکثر بر‌خاستند) تصویب شد. ماده 23

فصول و مواد اصلاحى‏

فصل دوم- مناطق سربازگیرى‏

ماده 23- در هر یک از استان‌هاى کشور بنابر پیشنهاد اداره نظام وظیفه و تصویب وزارت جنگ یک منطقه سربازگیرى تشکیل می‌شود.

رئیس- آقاى دکتر ملک‌زاده‏

دکتر ملک‌زاده- عرض می‌کنم که عرایض بنده راجع به کلیات این قانون بود و علتش هم این است که این قانون بیش از هر موضوعى و هر قانونى با زندگى عمومى و خانوادگى تمام افراد این مملکت تماس دارد و همه علاقه‌مند به این قانون هستند یک نظریات متضادى هم در اینجا اظهار شد و به نظر بنده هر قدر بیشتر صحبت شود بهتر مشکلات حل می‌شود و نتایجى به دست می‌آید بنده از آنهایى هستم که البته آرزومندم که در دنیا نه نظام وظیفه باشد و نه مالیات گرفته شود و همه آقایان هم این آرزو را دارند ولى همه هم می‌دانند که در قرن بیستم در تمام دنیا و تمام کارها فقط در روى زور و باز زور و باز زور می‌چرخد پس هر ملتى که به اندازه استطاعت خودش قوه دفاعیه نداشته باشد آن ملت یا از راه خارجه و یا از داخله خودش گرفتار هجوم و وضعیت داخلى خودش دچار هرج و مرج خواهد شد و هر ملتى که زور ندارد محکوم به زوال است و حالا من کار ندارم که این زوال زوال حقوق خارجى شد یا وضعیت داخلى او دست‌خوش هرج و مرج می‌شود و وضعیت او طورى می‌شود که قابل دوام و بقا نیست و بنده تصور نمی‌کنم که در مملکت یک نفر منورالفکر و عاقلى باشد که موافق با منافع مادى و معنوى قانون نظام وظیفه نباشد فلاسفه بزرگان. اشخاص محقق کتاب‌هاى زیادى در منافع افراد کشور در ارتش نوشته‌اند و ارتش در حقیقت بهترین مدرسه‌ای است که در دنیا در آنجا درس شهامت شجاعت وطن‌پرستى و ایمان داده می‌شود حالا اگر در یک مملکتى متأسفانه در نتیجه وضعیت حاضر قانون بد اجرا شود و آن نتیجه مطلوبه حاصل نشود نمی‌شود از اصل موضوع صرف‌نظر کرد همه می‌دانند که مذهب اسلام بهترین مذاهب دنیا است متأسفانه در بعضى نقاط به دست بعضى اشخاص افتاد که متأسفانه سوء‌استفاده کردند از یک همچو مذهب مقدسى بنده عقیده‌ام بر این است که نظر به رفاهیت مردم و شاید تا یک درجه در موقعی که اوضاع تغییر کرد اکثریت مجلس عقیده داشت که این قانون اصلاً ملغى شود چرا؟ به واسطه سو اجراى آن و به عقیده من در تمام قوانین دنیا حتى بهترین قانونى که خیال کنیم حتى قوانین دینى و الهى هشتاد درصد

+++

حسن اجرا و سوء اجرا تأثیر دارد مثلاً همین قانون احتکار که می‌دانیم یک جمعى واقعاً از خدا دور امروز به قیمت جان و حقوق و همه چیز این مملکت دارند ارزاق این مملکت را احتکار می‌کنند این قانون را آوردند از براى جلوگیرى از این احتکار اگر این قانون در دست مأمورین نااهلى بیفتد و در دست مأمورین و اشخاص صحیحى نباشد ممکن است مزاحمت نسبت به یک رعیت بیچاره بکند و چهار من گندم که از براى خوراکش تهیه کرده ازش بگیرند این گناه قانون نیست و گناه اجراى قانون است به عقیده بنده قانون نظام وظیفه متأسفانه بد اجرا شد و در نتیجه آن نتیجه مطلوبه‌اى که از این قانون براى کشور انتظار داشتیم به طور معکوس به عمل آمد اولاً در موقع سربازگیرى همه می‌دانیم که حقیقت یک تعدى و تجاوزى به حقوق افراد و اشخاص شد و بنده خودم که در اصفهان بودم مى‌شنیدم که می‌گفتند که از براى طبقات مختلف یک تا کس معینى باید اشخاص بدهند و تقریباً مطلب یک صورت رسمیتى داشت و بعد هم موضوع رفتار صاحب منصب با افراد بود اشخاصى که در خارجه تحصیل کرده‌اند روحیه سرباز را نسبت به صاحب منصب و رفتار صاحب منصب را نسبت به افراد مى‌دانند که واقعاً سرباز صاحب منصب خودش را مثل یک پدر مهربانى پرستش مى‌کند. اطاعت مى‌کند او را دوست مى‌دارد صاحب منصب هم افراد را مثل اولاد عزیز خودش می‌داند عرض کنم ادب و رعایت به تمام اصول اخلاقى نسبت به این سربازى که مدافع کشور است رعایت مى‌شود در اینجا به عکس بوده بینى و بین الله رفتار صاحب منصبان نسبت به افراد خوب نبوده است و شاید عوض این که تولید حسن اخلاق در افراد بکنند تولید سو خلق می‌کرده است و این رفتار بد افراد در نتیجه رفتار سو صاحب منصب‌ها بوده است که به آنها سرمشق می‌دادند و بینى بین الله اقرار می‌کنم که از هشت ماه به این طرف روی هم رفته رفتار و اخلاق صاحب منصب‌ها نسبت به افراد و علاقه‌مندیشان نسبت به اوضاع کشور هم در قسمت قشون و هم امنیه می‌توانم عرض کنم پنجاه درصد بهتر شده است و امیدواریم که در نتیجه مساعى دولت و اشخاص میهن پرستى که‏ سر کار هستند کم‌کم آن روح حقیقى که از ارتش و قشون انتظار داریم پیدا شود در اینجا می‌خواهم دو قسمت را که آقایان تذکر دادند و شاید اختلاف عمده در این قسمت است توضیح بدهم یکى این که آقاى اوحدى فرمودند و پیشنهاد کردند کسانی که تحصیلات عالى کرده‌اند از خدمت نظام وظیفه معاف باشند بنده این نظر ایشان را با کمال تعجب تلقى می‌کنم براى این که اغلب این اشخاص کسانى هستند که با پول دولت رفته‌اند تحصل کرده‌اند و امروز در جامعه یک مقام مهمى احزار کرده‌اند و بیش از همه از مقامات و موقعیت و همه چیز مملکت استفاده می‌کنند همه استفاده‌ها را آنها می‌کنند ولى چرا نباید جنگ بکنند استفاده را آنها می‌کنند روز جنگ هم باید آنها مقدم بر دیگران و جلوى دیگران بروند بنده که می‌خواهم در جامعه مقدم بر دیگران باشم باید روز جنگ هم جلو بیفتم و جان خودم را فدا کنم نه فقط نسبت به دکترها که هم طبقه من هستند اگر یک فلسفه‌اى طبقه روحانى را در تمام دنیا معاف نمی‌کرد که این فلسفه هم حقیقت به جا است نسبت به طبقه روحانى هم عقیده داشتم که باید خدمت سربازى را انجام بدهند و عقیده داشتم همان طور که آقا می‌خواهد در صف نماز جماعت جلوى همه بایستد روز جنگ هم باید جلوى همه بایستد همان کارى که رؤساى دینى و مذهبى ما می‌کردند: اما چیزى که مورد نظر است مسأله دو سال و یک سال و یک سال و نیم است که بالاخره خیلى مى‌بینم در خارج مجلس و در اینجا اظهار نظر می‌شود اولاً امروز باید دید که مسائل نظامى در روى فن و در روى تخصص می‌گردد اینجا احساسات را باید کنار گذاشت از روى حساب باید دید که اولاً جمعیت مملکت ما چقدر است و به چه نسبتى قوه دفاعیه لازم دارد و آن حساب را باید پایه قرار داد و دید که آیا یک سال یا دو سال یا یک سال و نیم یا شش ماه کمتر یا بیشتر آن منظور ما را می‌تواند تأمین کند چون آقا طبیعت در دنیا بهترین سر‌مشق است براى عموم طبقات و ملل دنیا این ثابت شده است که در طبیعت

+++

هر حیوانى هر انسانى اگر به نسبت قواى مادى و معنوى خودش قواى دفاعى نداشته باشد محکوم به زوال است گنجشک به اندازه خودش باید آن نوک کوچک را داشته باشد و شیر باید آن پنجه قوى را داشته باشد این اصل را در نظر داشته باشیم که نباید این طور فکر کنیم که چون ممالکى هستند که ده میلیون سال سرباز و سر نیزه دارند ما نباید قشون داشته باشیم این طور نیست ما هم باید به قدر خودمان داشته باشیم همان طور که گنجشک با آن نوک کوچکش از خودش دفاع می‌کند و اگر آن را نداشته باشد محکوم به زوال است و اگر پنجه شیر را بهش بدهند نمی‌تواند استفاده کند ما هم باید به تناسب قواى مادى و معنوى خودمان و احتیاجات‌مان قوه داشته باشیم و این همه نباید از روى احساسات باشد که مردم خوششان بیاید یا بدشان مى‌آید باید از روى حساب صحیحى باشد باید در کمیسیون نشست و دید جمعیت حقیقى این مملکت از روى احصاییه چقدر است و به نسبت این که در ممالک خارجه سرباز می‌دهند ما نمی‌توانیم قبول کنیم براى این که معلولین در اینجا زیاد هستند متکفلین در اینجا زیاد هستند به علاوه یک روزى من در مجلس گفتم که در طب مبحثى است که می‌گویند بعضى از ملل هستند در دنیا که اینها مریض نیستند اما سالم هم نیستند اگر فرض بفرمایید در مملکت آلمان در مملکت سوئیس صد نفر سرباز از بین یک عده مى‌توانند بگیرند در مملکت ما شاید هفتاد نفر شصت نفر می‌توانند سرباز شوند اینها تمام یک مسائل علمى و فنى است که باید در امور کشور در نظر گرفت نباید گفت که چون در فلان جا صدى هفتاد قشون می‌دهند ما هم باید به همان نسبت قشون بدهیم خیر باید ما وضعیت اخلاقى و وضعیت زندگى و اجتماعى و مزاجى افراد را در نظر بگیریم باید اول فهمید که جمعیت این مملکت چقدر است و پس از آن اشخاصى که سنشان اجازه می‌دهد داخل در نظام وظیفه بشوند ببینیم به چه نسبت است پنجاه درصد است چهل درصد است و ببینیم که عده‌ای که مطابق قانون گذشته بوده است چقدر می‌شود و اگر در این قانون مدت را تقلیل بدهیم و یک سال کنیم آیا منظور حقیقى ما عملى می‌شود یا نه از روى این حساب وقتى به عمل آمد ما همه آرزومندیم اگر بشود یک سال منظور اصلى تأمین شود چه بهتر اگر نشد یک سال و نیم این منظور تأمین شود یعنى با یک سال و نیم خدمت ما عده کافى براى حفاظت کشور داشته باشیم البته چه بهتر و این آرزوى همه ماها است و این نظر اساسى بنده است ولى این یکى از چیزهایى است که در اینجا حل نمی‌شود باید در کمیسیون حل شود ارقام خوانده شود احصاییه را وسط بگذاریم و از روى یک تحقیقات و اطلاعات کافى موضوع را در نظر بگیریم این بود عرایض بنده‏

رئیس- آقاى ملک مدنى

ملک‌مدنى- بنده تذکر آقاى نراقى را خیلى به جا می‌دانم که فرمودند که در اصل موضوع وارد شویم و صحبت کنیم ولى مطلب را خیلى بسط ندهیم این است که بنده بهتر می‌دانم که هر کس هر نظرى دارد به طور خلاصه اینجا بیان کند و نظر خود را بگوید. اولاً این لایحه ماده اول ندارد که بتواند کسى در ماده اول به عنوان کلیات صحبت کند لایحه یک لایحه اصلاحى است که وزارت جنگ آورده است به مجلس و در مواد آن باید صحبت شود بنده که اجازه خواسته‌ام براى این است که پیشنهادى بنده و یک عده از آقایان تهیه کرده‌ام در دنباله مذاکرات جلسه قبل که بنده عرض کردم و چون مربوط به ماده دوم قانون نظام وظیفه است این پیشنهاد اصلاحى بر ماده دوم پیشنهاد شده است که در کمیسیون مورد مطالعه و مذاکره واقع شود و آن مربوط به دوره خدمت است و در جلسه قبل بنده در اینجا عرض کردم که ما یک عده هستیم که معتقد هستیم که دوره خدمت سربازى براى این کشور یک سال کافى است تجربه و سوابقى هم که هست نشان می‌دهد که اگر عده مشمولین کم باشد و بهتر توجه به وضعیات آنها بشود از حیث غذا و از حیث لباس و از حیث تعلیم و تربیت خیلى بهتر است و از نظر بودجه هم مصلحت در این است این را با سوابقى که ما داریم و بنده به طورى که عرض کردم نمی‌خواهم وارد کنفرانس بشوم به ما

+++

نشان داد که یک سرباز وقتى که به سربازخانه می‌رود آن طورى که سربازهاى سایر ملل و سربازخانه‌های‌شان هست این طور نبوده از حیث غذا از حیث لباس از حیث نظافت از همه جهت عقب‌تر است خاطرم هست در اینجا آقاى مؤید احمدى فرمودند که در یکى از قسمت‌ها فلان مرض مرض تیفوس پیدا شده است مکرر اتفاق افتاده است این نکته و در تأیید پیشنهادى که شده است عرض می‌کنم که همه ما طرف‌دار این هستیم که کشور ایران سرباز لازم دارد و حدود و ثغور خودش را هم خودش باید حفظ کند همه هم نسبت به ارتش و نظام علاقه داریم و هیچ محل تردید نیست و در جلسه پیش هم بنده عرض کردم که ارتش مال ملت است و ملت هم متعلق به ارتش است و مجلس هم مال همه است و اختلاف نظرى در بین نیست آقاى طباطبایى اینجا فرمودند که کمیسیون نظام در این قانون بحث کرده و شور کرده این محل تردید نیست و به عقیده بنده همکاران محترم ما از روزى که این لایحه پیشنهاد شد صرف وقت زیادى کرده‌اند و زحمات آنها مورد تقدیس و تقدیر همه ما است ولى البته مجلس محل شور و مشورت است و هر کس هر نظرى دارد باید پیشنهاد کند و در کمیسیون هم آن نظر مورد مطالعه و مذاکره واقع شود این است که بنده و یک عده دیگر از آقایان که قریب بیست نفر می‌شوند پیشنهادى تهیه کرده‌ایم که بند اول ماده دوم قانون نظام وظیفه اصلاح شود و مدت خدمت را یک سال در نظر گرفتیم این است که این پیشنهاد را بنده تقدیم می‌کنم که در کمیسیون مورد شور و مطالعه واقع شود و تصور می‌کنم که دلایل دیگرى هم لازم نیست و اگر احتیاجی پیدا کرد ممکن است که بنده و سایر آقایانى که پیشنهاد کرده‌ایم در کمیسیون حاضر شویم و دلایلى که در نظر داریم عرض کنیم و براى این که سایر آقایان دیگر هم وقت‌شان گرفته نشود و بتوانند صحبت کنند بنده بیش از این عرض نمی‌کنم.

رئیس- آقاى انوار

انوار- بنده موافق هستم با ماده اول. ماده اول را نخوانند باید بخوانند. به علاوه چون این لایحه اصلاحى است دیگر شور کلیات ندارد.

رئیس- آقاى هاشمى‏

هاشمى- این را خواستم به آقاى انوار عرض کنم اگر به عقیده سرکار مراعات آن نکات باریک نظامنامه نشده است استدعا می‌کنم زیاد سخت‌گیرى نفرمایید و بگذارید مطالب گفته شود براى این که این قانون تماس با تمام خانه‌ها و خانواده‌ها و افراد دارد و این قانون به طرز دوره گذشته آمدند و گذشتن و رفتن خوب نیست و ببینید که مردم چه می‌گویند و عرایضى اگر می‌کنیم از این نظر است بنده از اول با قانون نظام وظیفه موافق بوده‌ام و از روز اول از روى عقیده و سند کتبى که داده‌اند موافق با این قانون بوده‌ام حالا در ضمن عمل ما خجالت زده پیش مردم شدیم و در اجراى این قانون بد از کار درآمد آن هم مطلبى است علیحده. قانون نظام وظیفه بدیهى است براى این است که همه افراد کشور به طور تساوى بدون تبعیض در یک آرامگاه در یک آموزشگاهى که نامش سربازخانه است تربیت شود و با یک آموزش و پرورش مساوى یک خوراک بخورند یک لباس بپوشند در یک جامه خواب بخوابند و یک نوع انضباط و مساوات بر قرار باشد و در شداید و سختى‌هاى روح مواسات بین افراد یک قشون ایجاد شود حال ببینیم همین نتیجه را از نظام وظیفه گرفتیم یا نه اول بار باب تبعیض باز شد یعنى فلان توانگر‌زاده و متنعم‌زاده این اصل درباره او اجرا نشد قانون نظام وظیفه از قرون اولیه دنیا براى این بوده است که توانگرزاده و فقیر‌زاده با یک زندگانى یک نواخت تربیت شوند و در نتیجه یک روح تساوى بین افراد پیدا شود اگر بنا باشد یک توانگر‌زاده و متنعم‌زاده‌اى آخر شب در سربازخانه نباشد و رفت در خانه و خزید توى رخت خواب اطلس و حریر خودش این منظور حاصل نمی‌شود و باز بار به دوش فقرا است حالا که این قانون آمده و تقریباً مثل مواد قانون 1304 اصلاح شده زیرا آن قانون 1304 خوب قانونى بود و از روى مطالعه و در نظر گرفتن جمیع جهات تصویب شده بود و به مقتضاى زمان بود

+++

اگر چه بعضى از مواد آن اصلاح می‌خواهد چنانچه آقاى دکتر ملک‌زاده اشاره‌اى فرمودند بالاخره روحانیون امروز دیگر از روحانیون صدر اسلام و سران اسلام که روحانى‌تر نیستند آنها هم وقت جنگ از نماز پا به رکاب می‌گذاشتند و می‌رفتند در صف جنگ اما مخصوصاً در این قانون مواد راجع به کیفر آن خیلى سخت است ترجمه است این اصلاح می‌خواهد و باید قانون تا حدى با مردم سازش داشته باشد. مطلب دوم که اساس عرض بنده است و منظور بنده این است که یا آقاى وزیر جنگ یا آقاى مخبر جوابى براى اقناع بنده و سایر وکلا داده باشند چون این موضوع مذاکره شده و تقریباً تمایل مجلس شناخته شد به این که اکثریت مجلس متمایل به تقلیل مدت است براى چه؟ براى این که ما دو جور قوانین داریم یک قوانینى است که در ابتدا با روح مردم سازشى ندارد ولى مجریان قانون را اجرا می‌کنند و می‌گویند ما نتیجه را باید در نظر داشته باشیم و باید ببینیم که نتیجه موافق با مصالح مملکت است وقتى که مردم نتیجه را دیدند و دیدند که یک قانونى که مورد تمایل نبود خوب اجرا شد و نتیجه آن خوب درآمد دهان‌ها بسته می‌شود ولى ما متأسفانه این وسایل را نداشتیم که بگوییم مجریان خوب اجرا می‌کردند و علت این که مردم بى‌عقیده‌اند به قوانین براى این است که تمایلات و بنیه مردم ملاحظه نمی‌شود اینها کلیات نیست شما مطالعه کنید در روحیه افراد مردم وقتى که تمایلات عمومى در یک قانونى ملاحظه نشد نظر به این که مجریان ما هم پر شدید نیستند در اجراى قانون چون از جنس این مردم هستند با هم سازش می‌کنند برای از بین بردن قانون و با هم می‌سازند و روز به روز قانون ضعیف‌تر می‌شود و تبعیض می‌شود و بالنتیجه قانون موهون می‌شود امروز تمایل عمومى ملت ایران خصوصاً طبقه تحصیل کرده مملکت و جراید پایتخت در اطراف این قانون اظهار عقیده کرده‌اند و اکثر نظرشان تقلیل مدت است این را نباید از نظر دور داشت و به صرف این که ما قانع بشویم یک جوابى بدهند خیر بنده عرض می‌کنم حتى به آمار هم بنده معتقد نیستم بالاخره صد و بیست هزار نفر نشد کم‌تر باشد در اینجا بنده قائل به کیفیت آن هستم نه کمیت حضرت آقاى دکتر مثل زدند به قوه دفاعیه گنجشک‏ و پنچه شیر انسان یک قوه دیگرى هم دارد و آن قوه روحى و پرورش فکر است و در قسمت دفاعى فوق‌العاده تأثیر دارد و قواى بدنى انسان یک قسمت پرورش آن مربوط به پرورش فکر است در بالاترین دوره عصر صفویه و شور قزلباش ایران شصت هزار نفر نظامى داشت شاه عباس شصت هزار نفر نظامى داشت که عقیده داشتند براى دین‌شان و براى عقیده و براى مملکت خودشان می‌جنگند و بهترین نظامى و سپاهى عصر متمدن خودش بود شصت هزار نفر سپاهى صحیح که روحیه‌شان سالم باشد از شش میلیون سپاهى دل پریشان هزار مرتبه بهتر است شما کیفیت را باید در نظر بکیرید و نه کمیت را و آمار نشان ندهید سى هزار چهل هزار نظامى از روى اصول صحیح و تربیت صحیح تربیت کنید مپل نظامى‌هاى ممالک متمدنه دنیا از یک میلیون نظامى که با وضع غلط آماده شوند بهتر است این است که فرموده‌اند: سیاهى لشگر نیاید به کار یکى مرد جنگى به از صد هزار و این هم عملى نمی‌شود مگر این که براى تربیت نظامى مجریان خوب در نظر بگیرید و برعکس گذشته در اصول تعلیم و تربیت نظامى مجرى خوب در نظر بگیرید اول از همه مجرى خوب است.

هرگز نشود مجرا قانونى و فرمانى تا مجرى فرمان است مستخدم نافرمان‏ تمام معایب از اینجا ناشى می‌شود و تمام کارها اینجا خراب می‌شود بعد از آن هم عدم تبعیض و تربیت صحیح اینها که عملى شد بدیهى است که خوب می‌شود و نتیجه مطلوبه حاصل می‌شود و الّا ما هى نشان بدهیم در پشت این تریبون که ما صد و بیست هزار نفر کم‌تر نمی‌توانیم داشته باشیم خیر می‌توانیم داشته باشیم ولى با این وضع که عرض کردم. دو چیز سودمند ما در مملکت داشتیم یکى فرهنگ و یکى نظام و متأسفانه هر دو نتیجه معکوس براى ما داد از فرهنگ چه بالاتر و از قانون نظام وظیفه چه بهتر؟ گفت:

(دارو سبب درد شد اینجا چه امید است)

+++

آن مدارس دهات را ملاحظه بفرمایید آمدیم مدارس چهار کلاسه‌اى باز کردیم و بچه‌هاى دهقانان را آوردیم آنجا و یک تحصیل مختصرى کردند و از کمک به پدرش و عمل کشاورزى دست برداشت و مستخدم شد به عبارت اخرى کلاس‌هاى فرهنگى ما کارخانه نوکر‌سازى و مستخدم‌سازى شد یکى هم نظام وظیفه بود برداشتیم کشاورز را از صحرا آوردیم در نتیجه بیل زدن را فراموش کرد و شمشیر زدن را هم یاد نگرفت درباره اجراى قانون هم بنده معتقدم هستم که بدون تبعیض همه افراد باید خدمت کنند اگر می‌گویند که خدمت تحصیل کرده‌ها باید کم‌تر باشد آن هم روى یک اصلى است و مطابق قوانین و آرمان همه عالم است مخصوصاً بین ما محزر است که صاحب علم امتیاز دارد چنان که مزیت نظامى و سرباز هم بر سایر افراد محرز است ولى از مزیت فضلى و علمى که گذشت تمام افراد جه توانگر چه فقیر همه باید یک جور خدمت کنند و تبعیض نشود. (صحیح است)

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

رئیس- اجازه می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم (صحیح است) جلسه آینده روز یکشنبه 14 تیر...

آزادى- پنجشنبه

جمعى از نمایندگان- یکشنبه‏

رئیس- جلسه آینده یکشنبه 14 تیر سه ساعت و نیم پیش از ظهر دستور لایحه نظام وظیفه.

(مجلس مقارن ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:293936!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)