کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هجدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18
[1396/05/30]

جلسه: 60 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 9 آبان ماه 1333.  

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس جلسات 28 و 29 مهر.

2- بیانات آقاى نائب رئیس دایر به نگرانى از بى‌اطلاعى از هواپیماى والاحضرت شاهپور علیرضا.

3- بیانات آقاى نائب رئیس درباره روز تشکیل ملل متحد.

4- بیانات قبل از دستور، آقایان: مهدوى، رضایى (ضمناً طرحى تقدیم نمودند)، دولتشاهى، نقایت، شوشترى.

5- تقدیم چهار فقره سؤال به وسیله آقایان: اردلان، دولت‌آبادى و کریمى.

6- تقدیم طرح دو فورى راجع به اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور در دو ماهه مهر و آبان و طرح و تصویب دو فوریت و اصل طرح.

7- تقدیم سه فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر جنگ.

8- اعلام تصویب صورت مجلس جلسات 28 و 29 مهر.

9- طرح و تصویب فوریت لایحه بیست میلیون ریال اعتبار وزارت جنگ.

10- ختم جلسه به عنوان تنفس.

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

 

 

جلسه: 60

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 9 آبان ماه 1333.

 

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس جلسات 28 و 29 مهر.

2- بیانات آقاى نائب رئیس دایر به نگرانى از بى‌اطلاعى از هواپیماى والاحضرت شاهپور علیرضا.

3- بیانات آقاى نائب رئیس درباره روز تشکیل ملل متحد.

4- بیانات قبل از دستور، آقایان: مهدوى، رضایى (ضمناً طرحى تقدیم نمودند)، دولتشاهى، نقایت، شوشترى.

5- تقدیم چهار فقره سؤال به وسیله آقایان: اردلان، دولت‌آبادى و کریمى.

6- تقدیم طرح دو فورى راجع به اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور در دو ماهه مهر و آبان و طرح و تصویب دو فوریت و اصل طرح.

7- تقدیم سه فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر جنگ.

8- اعلام تصویب صورت مجلس جلسات 28 و 29 مهر.

9- طرح و تصویب فوریت لایحه بیست میلیون ریال اعتبار وزارت جنگ.

10- ختم جلسه به عنوان تنفس.

 

مجلس دو ساعت و ده دقیقه پیش از ظهر به ریاست آقاى نورالدین امامى (نائب رئیس) تشکیل گردید.

 1- طرح صورت مجلس جلسات 28 و 29 مهر

نائب رئیس- اسامى غائبین جلسه قبل قرائت می‌شود (به شرح زیر خوانده شد.)

غائبین با اجازه، آقایان: دکتر سید امامى، حشمتى، بیات ماکو، مصطفى ذوالفقارى، دکتر جزایرى، جلیلوند، احمد صفایى.

غائبین بى‌اجازه، آقایان: کدیور، صفایى.

زودرفتگان با اجازه، آقایان: عرب شیبانى 15 دقیقه، شیبانى 15 دقیقه.

غائبین در رأى، آقایان: اسفندیارى یک رأى، ارباب یک رأى، گیو یک رأى.

نائب رئیس- نسبت به صورت جلسه‌هاى چهارشنبه و پنجشنبه اگر اعتراضى هست بفرمایید. آقاى بوربور.

بوربور- آقاى جلیلوند مریض هستند (مسعودى- با اجازه بودند) اگر با اجازه بودند عرضى ندارم.

نائب رئیس- آقاى اردلان.

اردلان- بنده بعد از صورت جلسه عرضى دارم.

نائب رئیس- آقاى ارباب.

ارباب- در بیان بنده مختصر افتادگى داشت که به تندنویسى می‌دهم اصلاح کنند.

نائب رئیس- در حدود بیانات خودتان اگر باشد اشکالى ندارد، چون عده براى رأى کافى نیست تصویب صورت مجلس بعد اعلام می‌شود.

 2- بیانات آقاى نائب رئیس دایر به نگرانى از بى‌اطلاعى از هواپیماى والاحضرت شاهپور علیرضا

نائب رئیس- دو موضوع هست که بایستى به عرض آقایان نمایندگان محترم رسیده باشد این چند روز به واسطه عدم اطلاع از هواپیماى والاحضرت شاهپور علیرضا عموم ملت ایران نگران هستند (صحیح است) اینجانب از طرف نمایندگان معظم به نام ملت ایران با ابراز تأسف از این پیش آمد امیدوارم هر چه زودتر با رسیدن مژده سلامتى والاحضرت ذات مقدس شاهنشاه محبوب و عزیز ما شادمان و ملت ایران نیز از نگرانى خارج شوند. (انشاءالله.)

3- بیانات آقاى نائب رئیس درباره روز تشکیل ملل متحد

نائب رئیس- خاطر آقایان محترم مسبوق است روز یکشنبه گذشته مصادف با روز تشکیل سازمان ملل متحد بود که در 9 سال قبل در چنین روزى منشور ملل متحد به امضا رسید و کلیه کشورهاى عضو سازمان روز مزبور را به نام روز مخصوص سازمان ملل جشن می‌گیرند و چون منظور از تشکیل سازمان ملل متحد صلح جهان و رعایت حقوق ملل می‌باشد ملت ایران هم که عضو سازمان ملل متحد بوده و در هر دوره از ادوار تاریخ پر افتخار خود همواره خواهان صلح و صفا و دوستى با عموم ملل جهان بوده و نسبت به این سازمان هم از بدو تشکیل آن همیشه مساعدت و پشتبانى نموده (صحیح است) در این جشن عمومى هم ملت ایران شرکت می‌نماید (صحیح است) بنده با اجازه آقایان نمایندگان محترم به نام ملت ایران این روز بزرگ تاریخى را با نهایت صمیمیت به عموم ملل متحد در تأمین و بقا صلح عالم و حفظ حقوق ملل انشاءالله توفیق کامل حاصل نماید (انشاءالله).

 4- بیانات قبل از دستور، آقایان: مهدوى، رضایى (ضمناً طرحى تقدیم نمودند)، دولتشاهى، نقایت، شوشترى

نائب رئیس- چون مقام ریاست در چند جلسه قبل نوبت آقایانی که قبل از دستور اسم‌نویسى کرده بودند با اجازه مجلس حفظ کرده‌اند این است که آقایان باید اجازه بفرمایند که قبل از دستور صحبت بشود. آقاى سعید مهدوى.

نقابت- بنده اخطار دارم (مشایخى- دستور، آقا عموم مستخدمین منتظرند)

نائب رئیس- عرض کنم بنده خودم از اشخاصى هستم که مخالفم نوبت‌هاى قبل از دستور براى جلسات بعد محفوظ بماند هر جلسه براى همان جلسه باید اسم‌نویسى بشود (صحیح است) ولى به احترام امر مقام ریاست من ناچارم امریه ایشان را امروز اجرا کنم.

عبدالرحمن فرامرزى- بر خلاف آیین‌نامه است تا آیین‌نامه عوض نشود هیچ کس حق ندارد تصمیم بگیرد.

+++

نائب رئیس- جناب آقاى فرامرزى آقا فراموش نفرمایید مجلس است آن روز هم که مقام ریاست فرمودند مجلس تأیید کرده و امر مجلس مافوق قانون است ارادة مجلس قانون است.

فرامرزى- مجلس رأى نداده، رأى مجلس تشریفاتى دارد.

نائب رئیس- ولى تأیید کرده.

عبدالرحمن فرامرزى- وقتی که رئیس مجلس آیین‌نامه را رعایت نمی‌کند کى می‌خواهد آیین‌نامه را رعایت بکند؟ چرا اجازه نمی‌دهید اخطار بکنند؟

نائب رئیس- آقاى فرامرزى به آقا تذکر می‌دهم.

عبدالرحمن فرامرزى- حق ندارید.

نقابت- اخطار نظامنامه مقدم است.

نائب رئیس- طبق چه ماده‌اى؟

نقابت- ماده 22 راجع به مذاکرات قبل از دستور آیین‌نامه را ملاحظه بفرمایید در هر مذاکره‌اى اخطار بر هر مذاکره مقدم است مخصوصاً به مذاکرات قبل از دستور آقاى نقیب آنجا تشریف دارند مشاور حقوقى الان ماده را به شما می‌گویند.

نائب رئیس- اجازه بفرمایید ماده 79 و 80 که راجع به اجازه نطق و نطق قبل از دستور است قرائت می‌شود. (به شرح زیر خوانده شد.)

ماده 79- هر یک از نمایندگان براى نطق باید قبلاً از رئیس مجلس تحصیل اجازه کند و به نوبت خود روى کرسى خطا به مطلب خود را اظهار نماید مطالب مختصر را ممکن است نمایندگان در محل خود ایراد نمایند مگر این که رئیس اجازه نطق در غیر از کرسى خطابه را ندهد.

ماده 80- هر یک از نمایندگان که مطلب مهمى داشته باشد و بخواهد به استحضار مجلس برساند می‌تواند قبل از شروع به دستور و یا آخر جلسه با اجازه رئیس و رعایت نوبت به عنوان نطق قبل از دستور یا بعد از دستور مطلب خود را اظهار نماید هر کدام از دارندگان اجازه نطق می‌تواند حق خود را تماماً یا بعضاً به یک نفر دیگر تفویض و واگذار نمایند مجموع این قبیل نطق‌ها در هر جلسه نبایستى از سه ربع ساعت تجاوز نماید مگر با اجازه مجلس.

مسعودى- ماده 81 را هم بخوانم؟ (نقابت- بله بقیه مواد را هم بخوانید.)

نائب رئیس- آقاى نقابت ملاحظه فرمودید با اجازه رئیس است.

نقابت- توضیح دارم.

نائب رئیس- بفرمایید.

نقابت- عرض کنم توضیح بنده این است که اینجا مسئله این نیست مطلب این نیست که بنده صحبت بکنم یا آقاى سعید مهدوى ولى اگر یک سابقه‌اى اینجا بماند ممکن است که بعدها سوءاستفاده بشود و آیین‌نامه از بین برود در آیین‌نامه مقرر است که نطق‌هاى قبل از دستور را هر کس زودتر به مجلس آمد و تحصیل اجازه کرد براى آن جلسه حق دارد (صحیح است) هر گاه در یک جلسه با تأیید مقام رئیس محترم مجلس شورای ملى نوبت خود را براى جلسه دیگر حفظ کنند لااقل براى یک جلسه است در جلسه 25 مهر ماه 33 سه نفر از آقایان اجازه نطق قبل از دستور کرده‌اند و بعد از آن چهار جلسه رسمى مجلس تشکیل شده (صحیح است) اگر شما اجازه 25 مهر را براى چهار جلسه بعد عملى بفرمایید این برخلاف آیین‌نامه است این است که بنده خواهش می‌کنم که رأى بگیرید که لااقل اگر هم اجازه می‌فرمایید با رأى مجلس باشد (صحیح است).

نائب رئیس- قبل از این که آقا فرمایشاتى بفرمایید عرض کردم که بنده خودم از اشخاصى هستم که صددرصد مخالفم که اجازه‌ها براى جلسات بعد محفوظ بماند ولى به احترام امر مقام ریاست آقایان هم اجازه بفرمایید (صحیح است) که امروز این ترتیب حفظ بشود و در جلسات آینده اصلاً نخواهم گذاشت نوبه‌ها محفوظ بماند براى جلسات بعد و حالا اجازه بفرمایید صحبت کنند (صحیح است) آقاى مهدوى بفرمایید.

سعید مهدوى- قبل از این که شروع کنم به عرایضم با نظر آقاى نقابت مخالفم.

نائب رئیس- آقا فرمایشات خودتان را بفرمایید.

مهدوى- اصولاً کسى وقتى تشریفات را انجام داد و صبح زود آمد اسم نوشت مجلس است که تشخیص می‌دهد آن روز کارهاى مهمترى هست و نطق‌هاى قبل از دستور مجاز می‌باشد یا مجاز نیست ولى وقتى رئیس مجلس اعلام کرد و مجلس هم قبول کرد براى جلسه بعد در جلسه بعد هم همان کارهاى مهم همان وظیفه‌ها بوده است که باز هم آقاى رئیس اعلام فرموده‌اند که حق محفوظ است بنده که در چند جلسه قبل که قبل از دستور ثبت نام کردم مطالبى داشتم که می‌بایست همان روزهایى که نفت مطرح بود عرض کنم و حالا دو سه دقیقه بیشتر از وقتم استفاده نمی‌کنم و بقیه‌اش را داده‌ام به آقاى رضایى که اسم هم نوشته‌اند و این قضیه حل می‌شودو آن مطلب این بود که در گفتگوهاى نفت که اینجا می‌شد یک قضیه براى من روشن نشد خیلى علاقمند بودم که این مطلب روشن بشود و آن قضیه این بود که در موقع خلع ید شرکت سابق نفت تشکیلات مرتبى داشته است و ما هم همان موقعى که این قانون 9 ماده‌اى را به تصویب رساندیم و مأمورین رفتند براى تحویل گرفتن این دستگاه حتماً یک صورت مجلس‌هاى تحویلى در آنجا موجود است بنده می‌خواستم که از آقاى وزیر دارایى خواهش کنم که این قضیه را براى ما روشن بفرمایند که روز تحویل ما چه تحویل گرفتیم و روزى که به کنسرسیوم تحویل می‌دهیم چه تحویل می‌دهیم (کاشانى- و در مقابل چیزهایى که تحویل می‌دهیم به کنسرسیوم چه می‌گیریم؟) ما انبار داشتیم، مخازن بنزین داشتیم، لباس و همه چیز بوده در افواه خیلى شایع است که این موضوع خیلى به جا است که آنچه که امروز به کنسرسیوم تحویل داده می‌شود صورت تحویلى را تهیه کنید که با آن صورت مجلس اولیه مقایسه شود و در نظر بگیریم که یک صورتى براى اطلاع مجلس داده شود تا معلوم شود در این مدت چه حیف و میل‌هایى شده و خدا کند که حیف و میل هم نشده باشد ولى این براى اطلاع مردم خیلى مفید است (کاشانى- این را هم تعیین بفرمایند که آنها را که می‌دهیم به کنسرسیوم چه می‌گیرند) دیگر عرض بنده این بود که در روزنامه‌ها دیده می‌شود که وزرا در وزارت خارجه جمع می‌شوند که براى کارهاى عمرانى مملکتى و براى اصلاح مملکت تصمیماتى بگیرند بنده از جناب آقاى وزیر دارایى استدعا می‌کنم که مخصوصاً در نظر داشته باشند که باید در برنامه اصلاحاتى راه‌آهن شاهرود به خراسان در درجه اول منظور بشود که باید حتماً اعتبارش تأمین بشود (پناهى- مال آذربایجان هم) (ارباب- بندرعباس را هم بفرمایید) مسافرینى که می‌آیند می‌گویند با تانک بایستى از این راه عبور کرد و این راه هم تنها راهى است که خیال می‌کنم که تفاوت ضرر جاهاى دیگر راه‌آهن را بدهد این را هم استدعا می‌کنم آقاى وزیر دارایى در نظر بگیرند (احسنت).

نائب رئیس- آقاى رضایى.

رضایى- مطالبى که امروز به عرض نمایندگان محترم می‌رسد خواسته میلیون‌ها مردم زحمتکش و محروم این کشور است.

مردمى که سالیان دراز به امید درمان دردها و آلام خود چشم مساعدت و همکارى به مرکز دوخته و جز ثمن بخشى بهره دیگرى نداشته‌اند. (صحیح است)

چه بسیارند مراکز آبادى که در نتیجه بى‌اعتنایى مرکز نام‌شان از جغرافیاى ایران محو گردیده (صحیح است) و چه بسیارند مردم بینوا و ستم کشیده‌اى که قربانى مطامع ساکنین طهران گردیده‌اند. گمان نمی‌رود نیازى به ذکر دلیل باشد که تمرکز از اندازه نسبت به ولایات به صلاح مملکت نیست (صحیح است) و باید به اقداماتى دست زد به وسایلى متشبث شد تا این رویه نامطلوب متروک و توجه بیشترى به اوضاع ولایات بشود.

عطف توجه به یک نقطه و تمرکز تمامى قواى تولیدى و ثروت مملکت در یک محل هماهنگى اقتصادى را پایمال کرده و دیر یا زود شیرازه پیوستگى و همبستگى بین نقاط مختلفه کشور را از هم می‌گسلد (صحیح است).

پیروى از این روش نه تنها مملکت را از نظر اقتصادى ضعیف می‌کند بلکه روح استقلال و اعتماد به نفس را در مردم شهرستان‌ها کشته و حس رقابت و پیشرفت را از بین می‌برد. (صحیح است) و آنها را به عروسک‌هاى بى‌اراده‌اى تبدیل می‌کند که به میل و خواسته متصدیان امور در مرکز می‌رقصند و یا از حرکت باز می‌ایستند. و نتیجه این گونه مردم از هر گونه سعى و کوشش برا ى بهبود وضع خود و محیط خود خوددارى می‌کنند و همواره سعى می‌نمایند خود را به مرکز نزدیک کنند تا آنها هم در زمره گردانندگان عروسک‌ها باشند.

با استعدادها که به واسطه نبودن محیط مساعد و مناسب براى پرورش آنها در شهرستان‌ها از بین رفته (صحیح است) و چه بسیار ایده‌ها و نظریات صائب که به واسطه عدم توجه با صاحبان خود در زیر خاک خفته است (صحیح است).

تا کى باید شهرستان‌ها فداى طهران خواب آلود و بیست میلیون مردم شهرستان‌ها قربانى مطامع مردم تهران باشند (صحیح است)

تا کى باید جزیی‌ترین امور شهرستان‌ها در مرکز و به اراده پشت میزنشینان نازپرورده تهران انجام پذیرد (صحیح است) و عده معدودى که از درد مردم ولایات بی‌خبر هستند مقدرات آنها را در دست داشته باشند (صحیح است)

ساختن مدرسه در سبزوار مستلزم کسب اجازه از مرکز است.

نصب کارخانه در گرگان مستلزم دریافت پروانه از مرکز است

(مهندس اردبیلى-آب خوردن را بفرمایید.) احداث یک خیابان در آذربایجان مستلزم کسب جلب موافقت مرکز است. چرا باید تاجر بندرعباسى براى خرید قماش از خارج مجبور به گشایش اعتبار در مرکز باشد؟ (احسنت، احسنت) به طورى دست مردم را در شهرستان‌ها بسته‌اند که مجبورند براى انجام کوچک‌ترین کارشان به مرکز مراجعه کنند (صحیح است) اختیارات ناقص و محدودى هم اگر گاهى به مأمورین دولت در ولایات داده می‌شود به علت بی‌شخصیتى آن مأمورین بلااثر می‌ماند (صحیح است) با این وصف البته جاى تعجب نیست تهرانى که سى سال پیش حدودش از خیابان‌هاى سپه امیریه و رى و مولوى تجاوز نمی‌کرد امروز دامنه وسعتش از شهر رى به شمیرانات و از تهران نو تا کرج کشیده شده باشد (مهندس اردبیلى- 30 کیلومتر) و در همین مدت بنادر و شهرهاى معروفى مانند بوشهر و عباسى و بافت و فسا و لار

+++

و لنگه روزبه‌روز خرابتر و کم جمعیت‌تر شده باشد. (صحیح است). و سیستان که روزى انبار غله ایران بوده است به صحرایى خشک و سوزان تبدیل شده باشد (آفرین) منظور جلوگیرى از پیشرفت تهران نیست بلکه مقصود ایجاد هماهنگى و توازن در نقشه‌ها و جلوگیرى از تمرکز کلیه کارهاى عمرانى و قواى تولیدى در مرکز است. باید سعى کرد همه با هم جلو بروند تا تعادل به هم نخورد (مهندس اردبیلى- اگر بگذارند) این یک اصل مسلم است که بهتر است وضع عمومى کشور و کلیه طبقات مردم یک درصد بهتر شود تا این که وضع یک نقطه به خصوص صددرصد بهبودى یابد ولى سایر نقاط (مهندس اردبیلى- این خرابه‌ها را بفرمایید) بدتر و یا به همان حال سابق بمانند.

فرض کنیم موفق شدند فقر و بدبختى را در مرکز از بین بردند ولى مادام که بى‌نوایى و بیکارى بر شهرستان‌ها حکومت می‌کند خواب راحت در تهران امکان نخواهد داشت (صحیح است) نمایندگان محترم همه شما به خوبى از وضع رقت بار و اسف‌انگیز ولایات اطلاع دارید، ویرانى و خرابى و بیکارى، فقر و بدبختى در شهرستان‌ها روزبه‌روز بیشتر می‌شود (صحیح است) اعتباراتى هم اگر در گذشته براى امور تولیدى و عمران و آبادى اختصاص داده شده است اثرات آن امروز به صورت افزایش موجودى حساب‌هاى بانکى متصدیان امور و ساختمان‌هاى عظیم شهرى و ویلاهاى ییلاقى متعلق به آنها در تهران به چشم می‌خورد.

به گمان من اکنون هنگام آن رسیده است که ناز پروردگان تهران از خواب گران بیدار شوند (مهندس اردبیلى- بیدار نمی‌شوند) به اطراف و اکناف کشور توجه کنند و کارى کنند که روح اعتماد به نفس و ابتکار در مردم شهرستان‌ها تقویت شود و فقر و بیکارى از ولایات ریشه کن گردد. باید کارى کرد تا قواى انسانى و منابع طبیعى موجود در شهرستان‌ها که عاطل و باطل مانده است مورد استفاده قرار گیرد (مهندس اردبیلى- مأمورین دزد را باید بر دارند) سطح زندگانى مردم شهرستان ما ترقى کند. هر قدر مردم شهرستان‌ها بى‌نیازتر، ثروتمندتر، سالم‌تر و باسوادتر باشند، به همان اندازه قدرت مادى و نیروى معنوى کشور افزایش یافته است باید کارى کرد که مردم ولایات به اوضاع محلى خود دلبستگى پیدا کرده و بدانند با سعى و کوشش می‌توانند وضع خود را بهتر کنند (مهندس اردبیلى- اگر بگذارند) و حتى با مرکز در شئون مختلفه اجتماعى رقابت نمایند.

چرا باید بهترین متخصصین ما در رشته‌هاى مختلف همه در تهران جمع شوند؟ و چرا باید کلیه وسایل راحتى و آسایش در مرکز تمرکز پیدا کند؟ و چرا باید تقریباً تمامى اعتبارات عمرانى در 1 مرکز خرج شود. (صحیح است) اکثریت مردم این مملکت از ابتدایى‌ترین وسایل زندگى محرومند (صحیح است) و به علت عدم توجه به امور تولیدى و سوء سیاست اقتصادى توانایى مالى اکثریت مردم و قدرت اقتصادى کشور به اندازه‌اى ضعیف شده است که انجام هر گونه اصلاحى را محال ساخته است (صحیح است). تقویت بنیان اقتصادى کشور و بنیه مالى مملکت نیز جز از طریق ایجاد و تشویق و تقویت امور تولیدى میسر نیست. سال‌هاست مردم محروم این مملکت به امید فرداى روشن و امیدبخش و زندگانى مرفه و آسوده زیسته‌اند، و رنج امروز را به امید آسایش فردا تحمل کرده‌اند. امروز همه مردمى که در گوشه و کنار کشور در زیر تازیانه فقر و مسکنت جان می‌کنند و با هیولاى بیکارى و ندارى دست به گریبانند براى نجات‌شان چشم به شما نمایندگان محترم دوخته‌اند بیایید و به خواسته این مردم نجیب که با تحمل تمام بدبختی‌ها باز هم وفادارى خود را به رژیمشان و علاقه خود را به مملکتشان به اثبات رسانیده‌اند جواب مثبت بدهید و کارى کنید که رنگ‌هاى پریده سرخى خود را و دیان بی‌فروغ درخشندگى خود را بازیابند. به منظور تأمین این نظر و به منظور تقویت بنیان اقتصادى کشور و برآوردن انتظارات اکثریت مردم مملکت جمعى از همکاران گرامى این افتخار را به من داده‌اند تا طرحى را که تهیه شده است با قید دو فوریت تقدیم مقام ریاست مجلس شوراى ملى نمایم باشد که با کمک و معاضدت سایر همکاران مانعى از سد راه پیشرفت و ترقى مردم شهرستان‌هاى این مملکت برداشته شود.

نائب رئیس- آقاى رضایى وقت آقا تمام شد.

رضایى- آقاى صفایى پنج دقیقه از وقت خودشان را به بنده مرحمت می‌فرمایید.

عبدالصاحب صفایى- سه دقیقه موافقم.

نائب رئیس- بفرمایید.

رضایى- طرحى که تهیه شده است به اطلاع مجلس می‌رسد به منظور تقویت بنیان اقتصادى کشور و ازدیاد قدرت تولید مملکت و به منظور ایجاد کار و فعالیت در شهرستان‌ها و جلوگیرى از ویرانى بیشتر ولایات ما امضاءکنندگان ماده واحده ذیل و تبصره ضمیمه آن را به قید دو فوریت تقدیم و تقاضاى تصویب آن را داریم.

ماده واحده- از این تاریخ 50 درصد از درآمد حاصله نفت (اعم از آنچه به نام مالیات بردرآمد و یا عناوین دیگر دریافت می‌گردد) به نسبت جمعیت بین شهرستان‌ها تقسیم و در اختیار سازماى به نام سازمان ازدیاد قدرت تولید شهرستان‌ها گذارده می‌شود و سازمان‌هاى مزبور موظف خواهند بود که وجود دریافتى را منحصراً براى ایجاد امور تولید از قبیل خرید و تأسیس کارخانه‌جات و توسعه کشاورزى و آبیارى در آن شهرستان به کار انداخته و از آن بهره‌بردارى نمایند (موسوى- این سازمان غیر از سازمان برنامه خواهد بود؟) بله تبصره 1 آیین‌نامه اجرایى این قانون و اساسنامه سازمان ازدیاد قدرت تولید شهرستان و کیفیت تشکیل سازمان‌هاى مزبور با نظارت و دخالت معتمدین محل و حدود اختیارات و وظایف آنها بایستى در مدت یک ماه از طرف وزارت اقتصاد ملى تهیه و به مجلس شورای ملى تقدیم شود و پس از تصویب کمیسیون‌هاى اقتصاد، برنامه، کشاورزى و دادگسترى (و یا کمیسیون مشترکى که از چهار کمیسیون مذکور تشکیل شده باشد) آن آیین‌نامه و اساسنامه قابل اجرا خواهد بود. این طرح از طرف چهل نفر از همکاران محترم امضا شده (صحیح است) یقین دارم تصویب این طرح خود بهترین شاهد علاقه نمایندگان محترم به شهرستان‌ها بوده و از مهمترین قدم‌هاى اساسى براى تقویت بنیه اقتصادى و تولیدى کشور خواهد بود (احسنت).

احمد فرامرزى- آقا بنده مخالفم براى این که این عایدات مال جنوب است.

عبدالصاحب صفایى- آقاى رضایى اضافه هم می‌خواهید تقدیم می‌کنم چون می‌دانستم که فرمایشات‌تان در سه دقیقه تمام می‌شود.

نائب رئیس- آقاى دولتشاهى.

احمد فرامرزى- آقا جنوب ایران خراب است در صورتی که این عایدات مال جنوب است شما می‌خواهید بین شهرستان‌ها به نسبت جمعیت تقسیم بکنید این هم حرف شد به آنجاهایى که توجه نشد جمعیت آن کم شده و همه مهاجرت کرده‌اند حالا هم باز می‌خواهید به نسبت جمعیت تقسیم کنید که آنجاها ویرانتر شود.

نائب رئیس- جناب آقاى فرامرزى این طرح که مطرح نیست.

احمد فرامرزى- آقا جنوب ایران خراب است و این عایدات هم مال جنوب است می‌خواهید بدهید به خراسان و آذربایجان به جنوب هم بدهید.

نائب رئیس- این طرح که مطرح نیست اجازه بفرمایید وقتى که مطرح شد این مطالب را بفرمایید، آقاى دولتشاهى بفرمایید.

دولتشاهى- بالاخره کار نفت در ظل توجهات اعلیحضرت همایون شاهنشاهى و زحمات و فداکارى دولت تیمسار سپهبد زاهدى 000

احمد فرامرزى- بنده مخالف این طرحم این عایدات باید به مصرف جنوب برسد.

نائب رئیس- مثل این که آقایان امروز هم حاضر براى این که در جلسه بنشینند و وظیفه‌شان را عمل بکنند نیستند جناب آقاى فرامرزى استدعا می‌کنم ساکت باشید، آقاى دولتشاهى بفرمایید.

احمد فرامرزى- آقا بگذارد به اختیار خود دولت، دولت براى هر جا لازم دانست خرج می‌کند.

نائب رئیس- آقا اجازه بفرمایید چند دفعه از شما تقاضا کردم.

دولتشاهى- قانون فروش نفت از طرف نمایندگان مجلس و نمایندگان سنا تصویب شد مجلس شوراى ملى با 3213 رأى (نمایندگان- 113 رأى) از بس ماشاءالله داد می‌کنند من خودم هم نمی‌فهمم چه می‌گویم صداى خودم به خودم نمی‌رسد و مجلس سنا با 41 رأى (احمد فرامرزى- مثل این که ما جزء ایران نیستیم اصلاً) آقاى فرامرزى از آقا اجازه می‌گیرم که اجازه بفرمایید بنده عرضم را بکنم (احمد فرامرزى- بفرمایید) نظر به صلاح و مصلحت کشور رأى موافق دادند و در واقع اعتماد خودشان را به عمل تیمسار سپهبد زاهدى و دولت ایشان ابراز کردند اینجا یک گله کوچکى آقایان گفتند از آقاى امینى بکنم براى این که در نطقى که فرمودند هیچ اسمى از مجلسین نیاوردند و 154 نفر را فراموش کردند که اقلاً از زحمات و رأى ایشان هم اظهار امتنان بفرمایند (وزیردارایى- در کجا؟) در خوزستان (وزیر دارایى- در خوزستان از آقایان تشکر بکنم از مجلس تشکر کردم) بله این را آقایان گفتند که من بگویم نظر دولت نظر مجلس این بود که انشاءالله پس از انجام کار نفت قسمتى از گرفتاری‌ها و بدبختی‌ها را که در این مدت به واسطه دکانى که به اسم نفت باز کرده بودند و مملکت را از عایدات نفت محروم کردند که موجب این همه فلاکت براى مملکت شد از بین برود. آقایان می‌دانند در آن زمان اشخاصى بودند که به هر وسیله بود می‌خواستند جناب سپهبد زاهدى را از بین ببرند ولى متأسفانه می‌بینم همین افراد الان هم روى کار هستند (صحیح است) و در تمام امور رخنه کرده‌اند (صحیح است). سابق بر این می‌گفتند بدنام کننده نکونامى چند یعنى یک فرد می‌توانست چندین نفر نکونام را بدنام بکند تا چه رسد به این که چندین نفر بدنام علاقه داشته باشند که یک نفر نکونام را بدنام کنند روز رژه توى میدان سپه بنده و همین آقاى امیر احتشامى خسته شدیم می‌خواستیم برویم یک افسرى آمد براى ما راه باز کند وقتى برگشت من خواستم

+++

از او اظهار تشکر بکنم دیدم همان افسرى بود که توى همین خیابان مرا نشان جنجال مصدق‌السلطنه داد که اگر آن روز چند نفر پاسبان کرمانشاهى نبودند بنده کشته شده بودم

(کاشانى- پرونده‌هایش از هم جدا است) برنامه تهیه کردن البته بسیار خوب است و برنامه‌هایى که تهیه می‌شود مسلماً قابل تقدیر است ولى باید دقت کرد دید فرق بسیارى است بین تهیه برنامه و انجام آن در این کشور پهناور این کار صحیح است ولى باید خیلى دقت بشود که این برنامه مثل آن برنامه نشود (صحیح است) مؤسساتى که در این کشور موجود است که تابع هیچ کدام از وزارتخانه‌ها نیست معلوم نیست این مؤسسات از کدام حق دولت است اگر از حق حاکمیت است که البته باید دولت با تمام قدرت از آن حمایت بکند و آنها هم به وظایف خودشان عمل بکنند ولى اگر از اعمال تصدى است باید مثل سایر مؤسسات عادى تابع قوانین کشور باشند اختلاف حق حاکمیت و اعمال تصدى کمتر به نفع مردم است چنانچه براى برنامه ملاحظه فرمودید براى هفده میلیارد بودجه کشور به تصدى آقاى وزیر دارایى اقلاً هفتاد هزار نفر بازرس و مسئول هست از کمیسیون بودجه گرفته تا دیوان محاسبات رؤساى محاسبات نظار خرج و بازرس‌هاى هر وزارتخانه ولى براى 25 میلیارد مخارج برنامه تاکنون هیچ مسئولى وجود ندارد اگر یک خورده دقت بفرمایید در کمیسیون برنامه ملاحظه می‌فرمایید که اکثر برنامه‌ها به کلى از بین رفته امیدوارم دقتى بشود شاید آنها هم قادر باشند جلوگیرى از این خرابکاری‌ها کرده باشند چون در نظر داشتم که یک قسمت از وقتم را به جناب آقاى نقابت تقدیم بکنم جلوى حرف‌هایم را تا حدى می‌گیرم (صحیح است) یک نکته دیگرى که می‌خواستم عرض کنم این بود که باز یک مردمى در اطراف آقایان رأى دهندگان این دفعه و مخالفین آن دفعه ملاحظه فرمودید که یک لا طایلاتى طبق نشریه‌هایى که چاپ می‌شد منتشر کرده‌اند (بلندتر بفرمایید) با کمال تأسف استعداد خیلى بلند حرف زدن را ندارم عرض کنم حضورتان اینجا ناچار شدم براى دفعه اول با این که عادت ندارم به خودستایى عرض کنم که بنده از ابتداى عمرم مخالف با بیگانگان بودم و در ردیف آزادی‌خواهان بودم اجتماع اول در مسجد سپهسالار از آن عده فقط آقاى دهخدا زنده‌اند که ما آنجا جنگ کردیم در جنگ مجلس بنده اینجا بودم در جنگ‌هاى سالارالدوله بودم در جنگ بین‌المللى اول به قدرى فشار آوردند که به آقاى ناصرالسلطنه حاکم کرمانشاه که بنده را صریحاً تسلیم روس‌ها کردند عین مراسله‌اى که آقاى ناصرالسلطنه نوشته‌اند و بنده را تسلیم‏ روس‌ها کرده‌اند قرائت می‌کنم «امیرالامرا العظام فرج الله خان حاکم کنگاور 7 نفر اشخاص ذیل که از کرمانشاه تبعید شده‌اند، ابوالفتح قوام الایاله معتمدالتجار (که همین آقاى صباح کازرونى است که در تبلیغات کار می‌کرد) این شش نفر را تحویل گرفته تسلیم کماندان آنجا نمایید که قزوین خواهند برد» قبض رسید بدهید بیاورند» این تاریخ درست مساوی است با تاریخ 1333 که موقع جنگ بین‌المللى اول است و بنده از مقام ریاست استدعا می‌کنم که این را در جوار توصیه سفارت انگلیس از مصدق‌السلطنه امر به ضبط بفرمایند (احسنت).

نائب رئیس- 5 دقیقه وقتشان براى آقاى نقابت باقیمانده بفرمایید.

مشایخى- آقاى نقابت صحبت جنابعالى خلاف آیین‌نامه است.

نقابت- از فقدان اسف‌انگیز برادر والاگهر اعلیحضرت همایون شاهنشاهى (شوشترى- فقدان نیست، بى‌خبرى است) به طور موقت اظهار تأسف می‌کنم (صحیح است) جوانى پاکدامن، مهربان، وطن‌خواه، علاقمند به سعادت ایران (صحیح است) و بلند همت. و انشاءالله نخواهیم گفت که بلند همت بود (آفرین) اشتغال به زراعت و تولید و ثروت خود غریزه‌ای است که نماینده استقلال فکر و اتکا به نفس است مخصوصاً بازار عین و کارگران و کشاورزان بسیار مهربان و سختى بوده (صحیح است) و حتى در دیرگاه و موقع بارندگى براى نجات دادن یک مریض مسلول حرکت کرده است (صحیح است) خاندان جلیل سلطنت و رجال مؤثر مملکت امیدوارم به این نکته توجه کنند که آنها تنها مالک نفس و جان خود نیستند (صحیح است) بلکه ملت و جامعه مملکت در وجود آنها ذی حق است (صحیح است) و باید به اقدامات و مسافرت‌هایى مبادرت نکنند که احتمال خطر در آن برود اگر در این مطلب پافشارى کنیم و این امر را به صورت قانونى درآوریم که به توضیح ملوکانه برسد تصور می‌کنم که به جا و به موقع است (صحیح است) و حمل بر تملق و خوشامد نخواهد شد مطلب دیگر این که در هر گوشه‌اى از مملکت که کسى گرفتار در دو محنت بود می‌گفتند سخن کوتاه کن صحبت نفت در میان است (صحیح است) (کاشانى: حالا این بهانه هم دیگر از بین رفته الحمدالله) اگر مظلومى مورد تعدى ژاندارمرى واقع می‌شد یا کسانى گرفتار مأمورین دارایى بودند مثل مردم خوزستان که حتى غیر قانونى بهره مالکانه را از نخلى یک ریال به یازده ریال ترقى دادند و هر قدر شکایت و ناله کردند تلگراف کردند و حضور جناب آقاى وزیر دارایى تقدیم کردم گفتند ایشان گرفتار کار نفت هستند امیدوارم که این داستان خاتمه یافته باشد و واقعاً به قول روزنامه طلوع دکان نفت بسته شده باشد به حمدالله دیروز هم آقاى دکتر امینى موفق شدند به خوزستان تشریف ببرند (کاشانى- نطقى بسیار شیوایى هم فرمودند) و هر چه قدر هم از ایشان خواهش کردیم که یک هفته آنجا بمانند و دردهاى مردم را برسند بدبختانه توقف نکردند (کاشانى- ایشان به دردها کارى ندارند) فرمودند که هزاران تلگراف پس از حل قضیه نفت از خوزستان مردم آنجا مخابره کرده‌اند و دیروز هم احساسات پرشورى مردم خوزستان نشان دادند (کاشانى- بیچاره‌ها) ولى متأسفانه آقاى دکتر امینى از مردم خوزستان و کسانی که سه سال در آنجا رنج کشیدند به هیچ وجه در این جشن و سرور کسى را دعوت نکردند و شرکت ندادند (وزیر دارایى- از کى‌ها؟)

نائب رئیس- جناب آقاى نقابت 5 دقیقه وقت آقا تمام شد.

نقابت- اگر اجازه بفرمایید 10 دقیقه دیگر صحبت می‌کنم.

نائب رئیس- متأسفانه چون شخص دوم هستید نمی‌شود اجازه داد نفر سوم آقاى صفایى هستند اگر ایشان موافقت بکنند می‌شود.

نقابت- بنده به وکالت از طرف آقاى دولتشاهى صحبت کردم و به وکالت آقاى دولتشاهى استدعا می‌کنم که با اجازه مجلس ده دقیقه دیگر اجازه بفرمایید.

نائب رئیس- آقاى شوشترى بفرمایید.

شوشترى- بسم الله الرحمن الرحیم، از جناب آقاى صفایى که وقت خودشان را به بنده مرحمت فرمودند تشکر می‌کنم امروز بنده عرض دیگرى داشتم و دو موضوع مهمترى می‌خواستم صحبت بکنم ولى چون پیش‌آمد حرف‌ها طورى شد که از نظر مملکت ناچارم با استدعا با ترحم با طلب بخشایش از جناب آقاى رضایى این عرایض را بکنم عرض کنم بنده هم وکیل ولایاتم وکیل گرگانم و می‌دانم تمام ولایات محتاج به اصلاحاتند بنده مملکت ایران که عبارت است از ولایات و شهرها و بخش‌ها بدن انسان دو چشم دارد دو گوش دارد دو دست دارد هر یک از اعضا که المى پیدا کرد سایر اعضا معلوم می‌شوند و انسان عاقل باید اصلاح آن عضو را که اصلاح اساسى تمام اعضاء است مدنظر خود قرار بدهد البته یک قسمت‌هاى مهمى در مملکت هست که به علت عدم توجه و به علت این که ما قاعده‌مان این است عادت کردیم فکر اساسى نمی‌کنیم اغلب مردم تا نزدیک ظهر ناهار ظهر را تهیه نکرده نزدیک ظهر به فکر غذا می‌افتند همین طور در سایر کارهای‌مان که مسئولین به فکر نیفتاده‌اند و مورد تعرض و اعتراض نمایندگان شهرستان‌ها واقع می‌شوند ولى در عین حال ما باید روش‌مان را طورى بکنیم و طورى حرف بزنیم که بین مراکز و ولایات اختلاف ایجاد نکنیم (نقابت- اختلاف هست) آقا اجازه بدهید، آقا اجازه بدهید، اجازه بدهید (زنگ رئیس) مملکت امریکا واشنگتن دارد، نیویورک دراد، فیلادلى دارد و سایر جاها دارد، آقا اینجا طهران مرکز شامخ سلطنت است مرکز مجلسین شورا و سنا است مرکز دولت است (چند نفر از نمایندگان- شهرستان‌ها هم حق دارند) باید اجازه بدهید عرضم را بکنم آقا من هم بلدم والله بالله اختلاف ایجاد می‌شود توی‌مان (نقابت- اختلاف هست رفع کنید) استدعا می‌کنم بنده را نیز خدا مرگ دهد ملایم می‌فهمم چه می‌گویم، فقط یک چیز را در نظر داریم و این را می‌گویم آقاى دکتر امینى دولت سپهبد زاهدى مردم رنج کشیدة ایران در موضوع ملى کردن نفت حالا مبدا آن همه‌اش روى افکار ملت بود یا آلوده به اغراض افراد واقع شد به آن مرحله نمی‌پردازم ولى بدون تردید عموم ملت ایران اکثریت قریب به اتفاق یعنى 98 درصد از آن دکان بسته بشود و مملکت و به اصالاحات برود (صحیح است) از عواید نفت استیفاى منافع بشود و براى کارهاى عمرانى صرف شود نه این که به عنوان کسر بودجه به مصرف برسد هشتصد میلیون کسر بودجه داریم منظور این نیست، منظور این است که با این عواید به نحو کامل در تمام مملکت به اصلاحات پردازیم و این کلمه‌اى که همه را متمرکز کرده‌اند در عزیز در دانه‌هاى مرکز این را هم نگوییم و حصه بدن مملکت را که این حق است خارج عن‌الحدود است یا داخل فى‌المحدود است استاد فرامرزى این خارج عن‌الحدود را من یک روزى تشریح می‌کنم آن وقت می‌فهمید که بنده شرمنده غلام شما چه قدر به این مملکت علاقه داشتم و چه قدر علاقه دارم امیدوارم تا زنده هستم به این مملکت خدمت کنم (نمایندگان- انشاءالله) من حدود مملکت را داخل فى‌المحدود نمی‌دانم خارج عن‌الحدود می‌دانم من خودم یک حساب‌هایى دارم حسابهایش را می‌کنم استدعا دارم این مطلب را آقایان توجه بفرمایند جناب آقاى دکتر امینى وزیر دارایى مجلس این رأى بی‌سابقه 113 را که داد این عدد سعدى است که این عدد صد و ده عدد اسم مبارک على بن ابیطالب است سه تاى دیگرش فاطمه است و حسن و حسین بدانید که این عدد سعدى است که شما دارید آقاى دکتر امینى این باید به مصرف راحتى ملت ایران برسد و الّا این دکان بسته نشده در مقابلش دکان دیگر باز می‌شود باید به مصرف مردم برسد به اصلاحات مردم برسد به مصرف شهرستان‌ها برسد نمایندگان محترم تمام شهرستان‌ها نیاز دارند احتیاج دارند براى حوزه انتخابیه‌شان هم از نظر آخرت و هم از نظر دنیا نسبت به موکلینشان می‌خواهند خدمت بکنند و شما این جورى که مجلس در قلب خودش این دولت را جاى

+++

داده است و همین طور مجلس سنا شما هم این فرمایشاتى که می‌کنید می‌دانم که شما هم نکنید ببینید من هم به مدلول «فذکر فان الذکر تنفع المومنین» تذکر می‌دهم انشاءالله شما ایمان و اعتقاد به اصلاحات مملکت دارید از این جهت این را تذکر می‌دهم ضمناً جناب آقاى دکتر امینى استدعا دارم این عرضى که قبلاً هم کرده‌ام حضور محترم نمایندگان عزیز هم مکرر عرض کرده‌ام خانه را باید اساساً اصلاح کرد انسان باید پولى را که توى خانه‌اش مصرف می‌کند باید بداند عواید خودش چه قدر است البته می‌دانم بعد از موضوع نفت عواید زیاد می‌شود ولى یک جمله‌اى است که عرض می‌کنم اگر با آمریکا از راه قرضه که کمتر به قرضه من رأى می‌دهم هر طورى شده فکرى بفرمایید که این 180 یا 190 هزار نفر کارمند دولت با مرفه شدن آنها با پول دادن به آنها یا تهیه کردن کارهاى تولیدى یک کارى بکنید عده مستخدمین تقلیل پیدا کند و از آن طرف بودجه کسر بشود که کسر بودجه نداشته باشیم ضمناً یک استدعا هم دارم و از خدا هم می‌خواهم قلب شاهنشاه ما را از کدورتى که پیدا کرده پاک بشود و برادر عزیزش پیدا بشود (جمعى از نمایندگان- انشاءالله) ولى در موقعى که اعلیحضرت تشریف فرماى گرگان شده بودند استدعاى اهالى آن سامان و آن خطه و آن شهرستان از پیشگاه مبارک ایشان 16 فقره استدعا کرده بودند دو فقره‌اش از نظر لزوم اصلاح مملکتى لازم است از نظر اقتصادى و رسانیدن ارزاق به تهران و سایر شهرستان‌ها لازمتر است چون به حمدالله گرگان از نظر تولید دارد مقام اولیه را به دست می‌آورد استدعایى کرده بودند. یکى اتصال خط‌آهن است از بندر شاه به شهر گرگان که خرجش هم زیاد نیست که این کار وسیله رفاهى براى اهالى گرگان است مردم بیچاره ساعت 11 و 12 وارد می‌شوند خودشان را به زحمت به گرگان می‌توانند برسانند و صورت بدى دارد و از نظر اقتصادى هم حمل مال‌التجاره به اشکال می‌شود و یکى هم باز کردن راه گرگان است به دامغان که یکى از وکلاى خیرخواه مرحوم مسعود الملک هزار جریبى خودش در زمان نمایندگى چند فرسخ از آن را شوسه کرده این را استدعا دارم یادداشت بفرمایید و در موقعش این را اقدام بفرمایید و ضمناً استدعا دارم جناب آقاى دکتر امینى مکرر می‌کنم که پروژه‌اى بریزید فکرى بفرمایید که براى عموم ولایات نسبت به جمعیت و همان طوری که آقاى فرامرزى فرمودند نسبت به محرومیت و نسبت به الاقدم فالاقدم طورى بشود که همه مملکت دعاگو باشند و نمایندگان محترم هم پیش موکلینشان روسفید باشند

(عبدالرحمن فرامرزى- جاى خراب را باید آباد کرد بگذارید بلوچستان هم آباد بشود.)

 5- تقدیم چهار فقره سؤال به وسیله آقایان اردلان و دولت‌آبادى و کریمى.

نائب رئیس- با اجازه آقایان وارد دستور می‌شویم آقاى اردلان فرمایشى دارید.

اردلان- بنده از وزارت اقتصاد ملى راجع به تصویب‌نامه اخیر که مبلغى به یک کیلو چایى اضافه کرده‌اند سؤالى کرده‌ام تقدیم می‌کنم تمنى می‌کنم اعلام بفرمایید که براى جواب حاضر بشوند.

نائب رئیس- به دولت اطلاع داده می‌شود، آقاى دولت‌آبادى.

دولت‌آبادى- بنده هم یک سؤالى است که راز وزارت جنگ کرده‌ام که در یکى از جراید یک خبرى خواندم که صحبت خریدارى سى میلیون دلار خانه‌هاى ساختگى از فرانسه است خواستم استدعا کنم که این سؤال را بفرستید جواب بدهند.

نائب رئیس- بسیار خوب، آقاى کریمى.

نادعلى کریمى- دو سؤال است یکى از وزارت فرهنگ یکى از وزارت کشاورزى تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

 6- تقدیم طرح دو فورى راجع به اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور در دو ماهه مهر و آبان و طرح و تصویب دو فرویت و اصل طرح.

نائب رئیس- آقاى مشایخى.

مشایخى- طرحى است با قید دو فوریت راجع به اجازه پرداخت حقوق کارمندان دولت با موافقت آقاى وزیر دارایى تنظیم شده است و عده زیادى از آقایان نمایندگان امضا کرده‌اند که هر چه زودتر حقوق مستخدمین داده بشود تقدیم می‌کنم و تقاضاى تصویب آن را دارم.

کاشانى- امضاى بنده را هم بگذارید پایش.

عبدالصاحب صفایى- بنده با فى‌المجلس مطرح شدن آن مخالفم.

نائب رئیس- با اجازه آقایان طرح دو دوازدهم مطرح می‌شود. (به شرح زیر خوانده شد.)

ریاست محترم مجلس شورای ملى.

چون لایحه بودجه کل کشور تقدیمى به شماره 4889- 23 ر 2 ر 33 تاکنون به تصویب نرسیده و از طرفى به علت انقاضى مهر ماه بایستى موجبات پرداخت حقوق کارمندان دولت و هزینه‌هاى جارى کشور هر چه زودتر فراهم شود لهذا ماده واحده ذیل با قید دو فوریت تقدیم و تقاضاى تصویب را فى‌المجلس داریم: ماده واحده: به وزارت دارایى اجازه داده می‌شود حقوق و کمک و مزایاى کارمندان و خدمتگذاران و مصارف مستمر و غیرمستمر وزراتخانه‌ها و ادارات و بنگاه‌هاى دولتى و سایر مخارج کشور را بابت مهر و آبان ماه 1333 در حدود دو دوازدهم اعتبارات سال 1332 و با رعایت مقررات و مصوبات سال مزبور که به تصویب کمیسیون بودجه سال 1332 مجلس شوراى ملى رسیده و سایر قوانین و مقررات مالى و همچنین دو دوازدهم اعتبار کمک به سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى منظور در ردیف 72 صورت شماره 2 پیوست و اعتبار بودجه مجلس سنا به مأخذ دو دوازدهم بودجه سال 1331 با احتساب مبلغ کمک را با رعایت مقررات مربوطه از درآمد عمومى کشور پرداخت نماید. اعتباراتى که در بودجه سال 1333 کمتر از دوازده ماه منظور شده به مأخذ ماهیانه قابل استفاده خواهد بود. مشایخى، قنات‌آبادى، دکتر عمید، بهبهانى، محسن اکبر، دکتر افشار، دکتر بینا، محمودى، رضا افشار، مهندس قباد ظفر، مهندس جفرودى، شادمان، نقابت، مهدى ارباب، ایلخانى‌زاده، محمود رضایى، بوربور، عاملى، دکتر نیرومند، توماج، مکرم، بزرگ‌نیا، خرازى، دکتر مشیر فاطمى.

نائب رئیس- فوریت اول مطرح است جناب آقاى اردلان با فوریت مخالفید؟

اردلان- با فوریت خیر با خود دو دوازدهم مخالفم.

نائب رئیس- جناب آقاى بهادرى جنابعالى با فوریت مخالفید؟ (بهادرى: بله) بفرمایید.

بهادرى- چون موضوع نفت در چند جلسه مطرح بود و فرصت این نشد که فرصتى پیدا کنم و از پیش‌آمدى که در مسافرت آذربایجان براى بنده رخ داد از آقایان نمایندگان محترم و مخصوصاً ریاست محترم مجلس که اظهار لطف فرموده و از بنده حمایت کرده بودند تشکر کنم از موقع استفاده کرده کرده و از نمایندگان محترم سپاسگزارى می‌کنم اما این که بنده با فوریت این طرحى که داده‌اند مخالفم ما الان سه ماه به آخر سال داریم (چند نفر از نمایندگان- چهار ماه) آقایان طرحى که داده‌اند براى دو ماه است البته یکى از وظایف عمده مجلس شوراى ملى نظارت در دخل و خرج مملکتى است و حق هم این است که همیشه بودجه مملکت در موعد مقتضى بیاید و به تصویب مجلس برسد حالا دو دوازدهم که آورده‌اند دولت که مخارجات حقوقات مخارجات مستمر و غیر مستمر دارد پیشنهاد بفرمایید چهار دوازدهم بشود (پورسرتیپ- پیشنهاد بفرمایید چهار دوازدهم بشود) پیشنهاد بنده این است که براى این که تا آخر سال ما گرفتار یک دوازدهم و دو دوازدهم نباشیم آقایان چهار دوازدهم پیشنهاد بکنید که دولت بتواند بودجه سال آینده را حالا هم که مشکلات نفتش حل شده قبل از پایان سال بیاورد و به تصویب برساند بلکه بتواند براى سال آینده برنامه‌هاى عمرانى را اجرا بکند مخالفت بنده این بود و ضمناً چون جناب آقاى وزیر دارایى هم تشریف دارند از موقع استفاده می‌کنم عده زیادى از صاحبان صنایع دستى عریضه‌اى به پیشگاه مجلس عرض کرده‌اند تقدیم مقام ریاست می‌کنم از دولت خواستارم که نسبت به استدعاى صاحبان صنایع دستى که اکثر در آذربایجان و اصفهان و سایر جاها هستند توجهى بفرمایند استدعاى آنها این است که جلوى واردات را بگیرند که اینها بتوانند محصولات خودشان را در داخله مملکت به فروش برسانند این را هم تقدیم می‌کنم و استدعا می‌کنم که دولت یک توجهى به عرایض آنها بکند.

نائب رئیس- جناب آقاى حائرى‌زاده با فوریت موافقید.

حائرى‌زاده- بنده راجع با این موضوع چیزى نمی‌خواستم عرض بکنم صبح خواستم صحبت کم که کم لطفى شد و ماده 87 بنده گویا فراموش شده است من خواستم حق بنده را محفوظ بدارید.

نائب رئیس- آن را مقام ریاست فرموده‌اند محفوظ است در این مورد آقا فرمایشى ندارید؟ (حائری‌زاده- خیر) جناب آقاى مشایخى فرمایشى دارید بفرمایید (صفایى- بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم) طبق چه ماده‌اى؟ (صفایى- طبق ماده‌اى که مربوط به پیشنهاد خرج از طرف نمایندگان است) بفرمایید (صفایى: بنده تصور می‌کردم که لایحه دو دوازدهم را آقایان نمایندگان براى فوریتش طرح داده‌اند بعد به طوری که الان دیدم اصلاً آقایان دو دوازدهم را به عنوان طرح داده‌اند چون طرح پیشنهادى به عنوان خرج از طرف آقایان نمایندگان قابل طرح نیست مگر این که دولت لایحه را بدهد و بعد مجلس فوریتش را پیشنهاد کند و الّا به این صورت صحیح نیست.

نائب رئیس- این طور نیست قربان این سابقه دارد در همین دوره هم عمل کرده‌ایم با موافقت وزیر دارایى هم هست با توجه به سوابق که خود جنابعالى در مجلس تشریف داشته‌اید و خود آقاى 00 داده‌اید اشکالى ندارد (عبدالصاحب صفایى- براى فوریتش بوده است) آقاى مشایخى بفرمایید (عبدالصاحب صفایى- حالا که آقاى رئیس می‌فرمایند اشکالى ندارد بنده عرضى ندارم.)

مشایخى- عرض کنم که موقع پرداخت حقوق مستخدمین دولت است و تصور نمی‌کنم که هیچ یک از آقایان نمایندگان با پرداخت حقوق مستخدمین مخالف باشند هزینه زندگى هم فوق‌العاده بالاست و حقوق اینها هم تکافوى زندگى آنها را نمی‌کند

+++

چه رسد که دیرتر از سر رسید مقرر یعنى آخر ماه پرداخت شود تصدیق می‌فرمایید که نود درصد مستخدمین دولت روزمره زندگى می‌کنند یعنى فقط و فقط با پرداخت مقررى امرار معاش می‌کنند و اگر در سر موقع مقررى آنها داده نشود موجب اخلال زندگی‌شان می‌شود و با این گرانى هزینه زندگى با کرایه خانه و یا هزاران گرفتارى که براى مخارج روزمره دارند اشل حقوق‌ها اصولاً مناسب نیست یک روز هم بالاخره بایستى یک فکرى کرد براى رفاه قاطبه مستخدمین اگر تأخیرى در بر داشت حقوق شده مستخمین هم از این نظر موافق بودند براى این که یک مطلب فوق‌العاده مهم که در سرنوشت کشور تأثیر داشت در دستور مجلس بود و از این نقطه نظر 8 روز است در پرداخت حقوق مستخدمین تأثیر شده حالا که به حمدالله از این راه فراغت پیدا کردیم و آقاى وزیر دارایى هم شیر نفت را باز کردند و امیدوارم باز شدن شیر نفت باز شدن شیرى باشد که براى رفاه ملت ایران درآمد آن مصرف بشود و در هر حال مطلب لازم و ضرورى و در درجه اول همیت این است که براى پرداخت حقوق مستخدمین تصمیم بگیریم و عجله کنیم جناب آقاى صفایى اگر طبق فرمول عادى یعنى با قید یک فوریت مطرح بشود این لایحه طبع و توزیع می‌شود و ناچار در دستور سه‌شنبه قرار می‌گرفت مطرح می‌شد و تصویب سنا را هم لازم دارد هفت هشت روز طول می‌کشید این بود که عده‌اى از نمایندگان با موافقت جناب آقاى وزیر دارایى طرحى تهیه کردیم که فى‌المجلس تصویب بشود براى این که بعد هم به سنا برود تا آخر این هفته حقوق مستخدمین پرداخت شود و کسبه خرده یا هم که قرض دارند پول به دستشان بیاید این است استدعاى بنده ضمناً بنده هم در خاتمه عرایض خودم می‌خواهم به عرض آقایان برسانم که حقیقتاً یک نگرانى فوق‌‌العاده‌اى در ملت ایران براى بی‌خبرى از والاحضرت شاهپور علیرضا در تمام ملت ایران پیدا شده است و مقام محترم ریاست آنچه را در اول جلسه فرمودند مکنونات خاطر و تظاهرات روحیه قاطبه ملت ایران بود (صحیح است) ما از خداوند متعال مسئلت می‌کنم و امیدوار هستیم که همین امروز تا اینجا 00 مژده و سلامتى ایشان را استماع می‌کنم و به هر حال تمنى می‌کنم از آقایان نمایندگان محترم که به دو فوریت این لایحه رأى بدهید که حقوق مستخدمین پرداخت بشود.

نائب رئیس- آقایانی که با فوریت اول لایحه موافقند قیام فرمایند (اغلب برخاستند) تصویب شد فوریت دوم مطرح است (دکتر شاهکار- به آقایان منشی‌ها بفرمایید این طرف را هم نگاه بکنند) (قنات‌آبادى- منشى خانه این طرف کار نمی‌کند) آقاى عبدالرحمن فرامرزى.

عبدالرحمن فرامرزى- متأسفانه بودجه به مجلس نمی‌آید (صحیح است) که ما هر چه لازم هست بگوییم اینجا بگوییم و برنامة دولت هم یک طورى آمد که ایجاب نمی‌کرد که ما زیاد حرف بزنیم و مطالبى که لازم بود بگوییم دو دوازدهم هم این مجال را نمی‌دهد (صحیح است) عرض کنم اولاً من اعتراض دارم امروز ماه هشتم است (یک نفر از نمایندگان- امروز نهم است) یعنى نهم ماه هشتم از سال است مطابق قانون اساسى باید در اسفند سال 1332 (صحیح است) بودجه 1333 تصویب شده باشد (عمیدى نورى- مجلس نبود) حالا در ماه هشتم از سال 33 یک دوازدهم یا دو دوازدهم آمده و این کى درست می‌شود من نمی‌دانم ولى اعتراضى بنده به جناب آقاى وزیر دارایى دارم و آن این است که شما که باید یک دوازدهم بیاورید یا دو دوازدهم بیاورید چرا روز بیست و پنجم نمی‌آورید لااقل (صحیح است) که تا آخر ماه تشریفاتش تمام شده باشد من یک معلم می‌شناسم که دیروز از یکى از رفقاى من دو تومان قرض کرده که براى زن و بچه‌اش نان و پنیر بخرد اگر شما بیست و پنج یا بیست و یکم این دوازدهم را بیاورید مگر فرقى می‌کند تا نهم برج بعد بیاورید. این اعتراض من است دوم این که بدبختانه توى این مملکت هیچ کس معتقد به قانون نیست و دولت هم مثل این که خیال می‌کند که رأی‌هایى هم که می‌دهیم فقط براى تشریفات است (صحیح است) دیگر کسى مقید به اجراى این قانون نیست (صحیح است) مثلاً این لایحه اختیارات مصدق را ما رأى به لغوش دادیم ولى دارد آن لوایح صددرصد اجرا می‌شود. پس این رأى را براى چه داریم، نذر کرده بودیم که الله- کلنگ بازى بکنیم، یا شویم، بنشینیم (صحیح است) آخر منظورى از آن بود (صحیح است) آن وقت یکى از آنها همین قانون بازنشستگانى بود که دکتر مصدق اینها را بازنشسته کرده بود و خیلی‌ها بر خلاف قانون بود. حال این رفته و می‌گویند در سنا گیر کرده (عمیدى نورى- آمد و تصویب شد در سنا) حالا اگر شده که چه بهتر (جمعى از نمایندگان- نشده) حالا من می‌خواهم بگویم که در هیچ جاى دنیا که دو مجلس است و پایه مشروطیتش بر این پایه است که مشروطیت ماست (صحیح است) سنا با رأى مجلس شورا مخالفت نمی‌کند (صحیح است) در 25 سال در انگلستان یک دفعه سنا برأى مجلسى اظهار نظرى نکرده بر خلاف رأى مجلس براى این که اساس مشروطیت مجلس شوراى ملى است (صحیح است) وقتى مجلس شوراى ملى رأى داد جاى دیگر این قدرها حق رأى ندارد نمی‌خواهم تندروى بکنم و نمی‌خواهم بگویم که سنا در اصلش چه بوده که در دنیا باقى مانده، به مجرد این که رأى مجلس شوراى ملى تعیین شد دولت معین است و اگر احیاناً در مجلس سنا یک دولت اکثریت نداشت به پیشنهاد همان دولت یا شاه یا رئیس جمهورى عده‌اى از نمایندگان سنا را عوض می‌کنند تا مطابق با مجلس در بیاید (صحیح است) براى این که اگر یک دولتى در مجلس اکثریت داشت و در سنا اکثریت نداشت تکلیف چیست، چون رأى هر دو مجلس لازم است بنابراین مجلس سنا را تعدیل می‌کنند تا مطابق شود با مجلس شورا، تا دو رأى در نیاید (صحیح است) این یک مفهومى دارد که نمی‌خواهم بیش از این تصریح بکنم ولى اگر سنا همیشه این کار را بکند. همیشه با رأى مجلس مخالفت بکند ما اینجا خواهیم آمد و می‌گوییم که سنا چیست و مفهوم سنا چیست و در اصل چه بوده و چه جور بوده که سنا باقیمانده است (صحیح است) در تمام دنیا در یک مملکت مثل انگلستان سنا رعایت نزاکت را می‌کند و رأى مجلس را رد نمی‌کند و در اینجا سنا با هر رأى مجلس مخالفت می‌کند می‌خواهم بگویم که این نه براى سنا خوب است نه براى مشروطیت خوب است نه براى پارلمان خوب است (صحیح است) این لایحه را که ما رأى دادیم جناب آقاى وزیر جنگ جناب آقاى دکتر صالح باید برگردند و سنا هم حق ندارد که توى آن انگشت بزند.

نائب رئیس- جناب آقاى قنات‌آبادى شما موافقید؟

(قنات‌آبادى- بلى بنده موافقم) بفرمایید.

شمس قنات‌آبادى- جناب آقاى فرامرزى یک اعتراض اساسى داشتند به دولت و یک اعتراض بعدى هم این بود که چرا دو دوازدهم در بیست و پنجم برج داده نمی‌شود.

نائب رئیس- اعتراض سوم هم خارج از موضوع بود.

عبدالرحمن فرامرزى- مال آقاى قنات‌آبادى؟ ایشان که در موضع حرف می‌زنند.

قنات‌آبادى- راجع به خارج از موضوع یا راجع به موضوع بسته به نظر مقام ریاست است که بنده وارد آن نمی‌شوم در هر حال بنده اطلاع داشتم که آقاى وزیر دارایى خیال داشتند که لایحه دو دوازدهم را تقدیم مجلس کند که در موقع مقرر به تصویب برسد و حقوق کارمندان پرداخته بشود و گویا فراموش فرمودند و این نسیان را ما سخت نمی‌گیریم این خبر است و احتمال صدق و کذب هم درش هست. على‌الحال همان طوری که آقایان تصدیق دارید عده‌اى هستند که اینها خرج‌شان و زندگی‌شان از همین مقرر تأمین می‌شود و احتیاج دارند که زودتر به آن برسند و الا خود من هم با وجود این که با این دو دوازدهم‌ها و تصویب این دو دوازدهم‌ها از طرف مجلس شوراى ملى مخالفم براى این که آن طور که باید و شنید نمی‌تواند به وظیفه اساسى خودش که نظارت در بودجه است عمل کند. مع‌ذلک من یکى از کسانى بودم که این طرح را امضا کردم و آقایان نمایندگان خوب است که این طرح را تصویب بفرمایند براى این که یک عده زیادى هستند که واقعاً احتیاج دارند به این که این طرح تصویب می‌شود و حقوق‌شان را به دست بیاورند یک مطلبى که بنده می‌خواهم اینجا در خلال موافقتم به جناب آقاى وزیر دارایى تذکر بدهم این است که خیلى کارها توى این مملکت با این مثل معروف که حلوا حلوا می‌گویند برگزار می‌شود مدتى است که دولت تصمیم گرفته است و وعده داده شده و قانون گذشته است که مستخدمین دولت اضافه و ترفیع‌شان پرداخته بشود به آنها داده بشود و بنا بود از اول سال بشود مع‌ذلک کله تا به حال توجهى به آن نشده و من فکر می‌کنم که عوض همه این فشارها و این چیزها اگر یک خرده از این نظر یعنى از نظر تأمین حوایج زندگى مردم دولت عمل بکند رفع خیلى از نارضایتی‌ها خواهد شد و من خواهش می‌کنم از آقاى وزیر دارایى که راجع به این موضوع یعنى تأمین اضافات و ترفیعات یک تصمیم خیلى جدى بگیرند که این همه مدت و عده دادند و هنوز اثرش  ظاهر نشده است و این را عمل کنند و اثر آن هم ظاهر بشود.

نائب رئیس- مقصود ار دو فوریت این است که فى‌المجلس طرح بشود چون لایحه مالى یک فوریت بیشتر ندارد آقایانى که با طرح فى‌المجلس موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شداصل لایحه مطرح است، جناب آقاى اردلان مخالفید؟ (اردلان- بلى اجازه می‌فرمایید؟) بفرمایید.

اردلان- ممکن است که تعجب بشود که بنده نسبت به یک یا دو دوازدهم چه طورى مخالفم ولى بعد از این که قدرى توضیح دادم رفع تعجب هم ممکن است بشود و آن این است که اول تعجب بنده این است که دولت چرا به موقع همین دو دوازدهم را پیشنهاد نکرده و مخصوصاً یادم است که همین پنجشنبه گذشته که مجلس سنا تشکیل شده بود آقاى رئیس محترم مجلس و تقریبا شاید یک صد نفر از نمایندگان محترم همه منتظر بودند که کار مجلس سنا تمام بشود و مجلس شورای ملى تشکیل بشود (صحیح است) و دو دوازدهم یا یک دوازدهم را ما رأى بدهیم (صحیح است) بعد دیدیم که آن کار نفت که تمام شد یک لایحه‌اى دولت داد که به نظر بنده هیچ همچو چیز فورى نبود و بنا کردند به خواندن لایحه (پورسرتیپ- بسیار به مورد بود)

+++

حالا در اصل موضوع حرف داریم که قسم خوردن لازم است یا نه به عقیده بنده کسی که دین داشته باشد قسم نمی‌خواهد و کار بد نمی‌کند و اگر معتقد نباشد به دین و خدا و پیغمبر قسم هم براى او اهمیت ندارد حالا او یک موضوع علی‌حده است که بعد صحبت می‌کنیم بنابراین خواندن این لایحه جدید و فوریتش که مطرح شد سبب شد که آقاى رئیس مجلس رفتند و اعلام فرمودند که جلسه مجلس شورای ملى روز یکشنبه است و اگر آن روز دولت این پیشنهاد را داده بود امروز ما رأى نهایى می‌دادیم بارى این که براى اظهارنظر روز شنبه می‌رفت به مجلس سنا و امروز ما رأى نهایى می‌دادیم و مستخدمین هم به حقوق‌شان می‌رسیدند و البته بنده خودم می‌دانم که قسمت عمده کارمندان دولت محتاج به همین هستند (صحیح است) علاوه از این که کارمندان محتاج هستند یک چیزهایى هم هست که اصلاً جوابش را نمی‌شود گرفت و بر عکس اگر دیر پیشنهاد بشود خلاف احترامی است که به مجلس شوراى ملى شده حالا باز هم تعجب خواهید کرد چه طور؟ می‌خواهیم ببینیم روز اول ماه به بیمار می‌‌شود غذا نداد؟ دوایش را می‌شود نخرید؟ شب به افراد ارتش می‌شود جیره‌اش را نداد؟ و همین طور اگر اینها را بگذاریم کنار چیزهاى دیگرى که محتاج علیق و اینهاست که نمی‌شود نخورد راه‌آهن سوخت می‌خواهد تمام این احتیاجات بدون اجازه مجلس شوراى ملى مصرف می‌شود و این خلاف قاعده است دولت باید متوجه باشد وزارت مالیه باید خودش متوجه باشد قبل از وقت بیاورد و مجلس هم رأى بدهد نه این که حالا ما بیاییم صحبت بکنیم که آقا دو دوازدهم را رأى بدهى این است که بنده اصلاً در طرز پیشنهاد ایراد و اعتراض دارم. اما آمدیم در اصل کار همان طوری که قانون اساسى معین کرده که می‌بایستى بودجه چه موقع تصویب بشود دولت در پیشنهاد اصل بودجه هم تا یک اندازه‌اى تأخیر کرده یعنى باید بیشتر گفت که جناب آقاى وزیر دارایى، براى این که مجلس شوراى ملى تشکیل شده بود و اگر دولت در سال گذشته بودجه خودش را مطابق قاعده قانون محاسبات تهیه کرده بود و به محض این که مجلس شورای ملى تشکیل شد همان روز اول بودجه را به ما می‌داد شما تاریخ را نگاه بکنید روز تشکیل مجلس و روز بعد اگر بودجه می‌آمد چه دلیل دیگرى داشت که این قدر طول بکشد این هم یک ایراد دیگر. بعد ایراد بیشتر این است که اگر آقایان، باز خطاب به جناب آقاى وزیر دارایى می‌کنم، اگر مقید بودند که بودجه بگذرد دنبالش را می‌گرفتند و با راهنمایى کمیسیون بودجه تا به حال براى ما یک بودجه‌اى می‌آوردند خوب دیدند همیشه یک دوازدهم می‌آوردند و مجلس شوراى ملى هم براى خاطر مستخدمین دولت ارفاق می‌کند و ما را همیشه توى تنگنا می‌گذارند که یاالله رأى بدهید ما هم می‌دانیم که باید رأى بدهیم. بنده هم که اعتراض می‌کنم براى این است که وزارت دارایى را متوجه بکنم که آقا باید به موقع کار خودتان را بکنید ما اگر رأى می‌دهیم براى خاطر مستخدمین است براى این است که کارى بدون اجازه ما نشود از این رأى نباید سوءاستفاده بکنند و بگویند که دولت آورده و ما هم رأى می‌دهیم، نه ما رأى می‌دهیم براى این که مى‌بینیم طرف احتیاج دارد و گر نه آقایان باید کار خودشان را به موقع بکنند و بنده یک نظر کلى دارم و او این است که این به نفع دولت هست و باور کنید به نفع گذرانیدن بودجه هم هست. راه چنان رو که رهروان رفتند، باید فهمید این دولت بزرگ دنیا در ابتدایى که خواستند بودجه داشتند باشند بلکه اصلاً مشروطیت و حقوق ملت و تمام اینها هم از همین موضوع پول درآمده که ملت خواستند نظارت بکنند که پول را چه طور بایستى‏ داد و چه طور خرج کرد از ابتدا آقاى وزیر دارایى هم گوش کنند (وزیر دارایى- بلى گوش می‌کنم) از ابتدا نیامدند به تمام جزییات برسند و حالا هم اگر کمیسیون محترم بودجه خیال کنند که بتوانند به جزییات برسند نه بودجه 1333 که دیگر حال در شرف اتمام است بلکه بودجه 334 را هم نخواهند داد. بنده عرض می‌کنم یک جرأتى می‌خواهد همان جور که ما گفتیم که این آقاى دکتر مصدق هر چه گفته بی‌خود گفته بایستى که لغو شود اینجا هم باید گفت که این طرز و این رویه بودجه بایستى کنار گذاشته شود (صحیح است) و این رویه را اگر می‌گویید نه یادداشت کنید که تا آخر سال بودجه ندارید و سال آتیه هم مى‌بینید که آخر فروردین است و باز هم اول فروردین که نمی‌آورند پانزدهم شانزدهم ماه بعد می‌آورند به مجلس. آقا رویه این است که کمیسیون بودجه با موافقت دولت براى امسال عایدات تخمینى نزدیک‌تر به حقیقت و مخارج حتمى وزارتخانه‌ها را در نظر بگیرد حالا لازم باشد که اضافه عایداتى هم باشد بنده نسبت به آن هم مخالف نیستم بهآن مخارجى که باید کرد این را به وزارتخانه‌ها تقسیم کرده و به آنها اختیار بدهد باور کنید که به نظر خیلى مشکل می‌آید ولى به نظر من اگر شما بودجه کل مملکت را به دوازده قسمت اختیار دادید و هیچ چیز از دولت اضافه بر آن نپذیرفتید می‌توانید یک معادله‌اى براى بودجه‌تان حاصل کنید آن وقت فرصت خواهید داشت براى بودجه 34 دولت هم در موقع معین که یک ماه دو ماه یا چهل پنجاه روز دیگر باید باشد درست تاریخش به خاطرم نیست بودجه 1334 را بدهد و کمیسیون بودجه وقت خواهند داشت که این بودجه را، این تقسیمات کلى را که قائل شده آن وقت می‌تواند فصول و مواد وغیره را درش دقت کند اما اگر باز رفتیم روى جزییات افراد ماشاءالله با وسایلى که دارند شما نه حقوق یک نفر بازرس، نه حقوق یک نفر ماشین نویس نه حقوق یک نفر مستخدم جزء را نمی‌توانید ببرید و کمیسیون و دولت وارد یک جزییاتى می‌شوند که بالاخره درش‌ گیر می‌کنند. بنابراین مناسب این است که اگر بودجه را بخواهیم بگذرانیم دولت باید بنشیند با راهنمایى کمیسیون بودجه یک تقسیمات کلى را در نظر بگیرند و این تقسیمات کلى را ملاک عمل امسال و بعد بودجه 1334 قرار بدهند (صحیح است) با این ترتیب ممکن است که داراى بودجه بشویم و الا جناب آقاى وزیر دارایى این که یک پولى از یک جایى بلاعوض به آدم بدهند و آن را خرج بکند این کار هر آدم کوچکى است.

نائب رئیس- آقاى وزیر دارایى.

وزیر دارایى (دکتر امینى)- بنده البته این انتظار را از دوستان و رفقا نداشتم و فکر می‌کردم که اقلاً بگذارند خستگى من رفع بشود (کاشانى- 113 رأى موافق خستگیتان را رفع نکرد؟) اعتراضات‌شان را بکنند به هر صورت بنده خیال می‌کنم که دیروز که کار نفت ما تمام شده و به جریان افتاد به قدرى بدبختى در مملکت زیاد هست و گرفتارى زیاد هست که آقایان فرصت نفرمودند که یک قدرى حوصله بکنند و ببینند که دولت براى رفع این بدبختی‌ها اقدام می‌کند یا نمی‌کند و شاید البته انتظار سه سال هم اجازه نمی‌داد که یک چند روز دیگر صبر بکنند و تصور فرمودند که دیروز که پنج کشتى حرکت کرد فوراً صد میلیون لیره هم آمده و خرج می‌کنیم (فرامرزى- کجا هست آن لیره‌ها؟) به هر حال جناب آقاى فرامرزى عده دیگرى از آقایان اعتراض فرمودند که دولت قصور کرده است و بودجه را نیاورده است بنده الان چندین ماه است که بودجه را تقدیم کرده‌ام و مشغول رسیدگى هستند و بنده گله‌اى هم از کمیسیون بودجه ندارم براى این که بنده گرفتار شدم و نتوانستم در کمیسیون حاضر شوم و چون بودجه هم بودجه بسیار مشکلى بود کسر سنگینى داشت و همان طور که جناب آقاى اردلان تذکر فرمودند از کجایش می‌شد کسر کرد؟ از مخارج جارى می‌شد کسر کرد و نه از سایر مخارج می‌شد کسر کرد و هیچ اقدامى نمی‌شد کرد و آقایان هم معطل ماندند و ما هم قناعت کردیم به همان سیستم یک دوازدهم و دو دوازدهم به هر حال راجع به یک دوازدهم هم اعتراض فرمودند جناب آقاى فرامرزى بنده در حدود ده دوازده روز در کمیسیون نفت گرفتار بودم و بعد هم در مجلسین گرفتار بودم و هیچ گله‌اى ندارم و تشکر هم باید بکنم که آقایان حوصله فرمودند و بردبارى فرمودند و این امر مهم را حل کردند و اگر کارمندان دولت هم معطل شدند و 7 و 8 روز است حقوق آنها پرداخت نشده و از این حیث صدمه خورده‌اند من خیال نمی‌کنم که آنها گله‌اى داشته باشند اگر امروز دو دوازدهم را تصویب بفرمایید از پس فردا پرداخت شروع می‌شود. بنده خواستم از فرصت استفاده بکنم جناب آقاى نقابت در نطق قبل از دستور یک تذکرى فرمودند که چرا بنده در خوزستان یک دعوتى نکردم از آقایان نمایندگان خوزستان براى تشریفات حمل نفت (نقابت: از مردم عرض کردم) تلویحاً این طور بود چون اهالى خوزستان همه‌شان آنجا بودند و خیلى هم شور و شعف داشتند و بنده هم به سهم خودم از حسن استقبال آنها تشکر می‌کنم، راجع به فشار هم که فرمودند تلگرافات متعدد رسیده است و بنده توجه نکردم خواستم به جنابعالى مژده بدهم با این که اقامت بنده در آبادان بیش از دو سه ساعت نبود اولین دستورى که دادم راجع به تخیلات بود (عمیدى نورى- تخیلات آقا) بلى تخیلات خرمشهر و این که جناب آقاى نقابت فرمودند بر خلاف قانون عمل شده بر خلاف قانون عمل نشده ممیزى یک عامل قانونى است اگر می‌فرمودید که با رعایت انصاف عمل نشده بهتر بود (نقابت- نه خیر جداً خلاف قانون بوده است) در هر صورت پرونده‌ها آنجا هست و بنده به پیشکارى دارایى آنجا دستور دادم که حداکثر ارفاق را نسبت به آنها بکند و انشاءالله که درآمد بیشترى پیدا کردیم به طور کلى آن آقایان را معاف کنیم و وقتى غنى‌تر شدند و درآمد بیشترى داشتند استطاعت بیشترى پیدا کردند آن وقت مالیات بدهند در هر حال بنده خواستم به آقا عرض کنم که این قضیه حل شد و تلگرافات تشکر هم لابد براى این موضوع خدمت‌تان می‌رسد و موکلینتان عرض خواهند کرد قسمت دیگر که خواستم عرض کنم راجع به توصیه‌اى بود که آقایان فرمودند من جمله آقاى رضایى بنده خواستم از آقایان تقاضا کنم که اصولاً تنظیم برنامه به طور کلى براى این است که یک پولى که به مملکت می‌رسد باید طورى خرج بشود که تمام اهالى این مملکت استفاده بکنند و این خرج باید یک نتیجه‌اى داشته باشد و اگر ما پولى به دست بیاوریم و هر کس بخواهد یک سهمى ازش بردارد و در حوزه وکالت خودش خرج بکند این پول نفله خواهد شد (صحیح است) و هیچ کارى هم نخواهد شد یک تذکرى آقاى احمد فرامرزى فرمودند که بایستى قسمتى از این پول صرف خوزستان بشود. من امیدوارم که در آینده یک برنامه‌اى تهیه کنیم و این قسمت رعایت بشود، زیرا خوزستانى که این نفت را تولید می‌کند و زحمت می‌کشند در مرحلة اول باید صرف آنها بشود و اگر آنها راضى باشند بنده امیدوارم که این قرارداد صددرصد به نفع همه باشد و اگر خداى نکرده آنها

+++

ناراضى باشند آن وقت نتیجه‌اى عاید نخواهد شد على‌ایحال بنده خواستم ضمن تجدید تشکر از مجلسین که زحمت کشیده‌اند تا این قانون تصویب شد از آقایان نمایندگان خواهش کنم که یک قدرى حوصله داشته باشند که از فردا یک خرج‌هایى با عجله و شتاب بکند که خداى نکرده آن پول نفله بشود بنابراین اجازه بفرمایید که این قسمت‌ها مطالعه بشود و همین امروز بعد از ظهر هم شوراى اقتصادى تشکیل می‌شود برنامه‌هایى که تهیه شده رسیدگى می‌کند و بنده یک گله مختصرى هم از جناب آقاى اردلان می‌کنم خود آقا چند بار وزیر مالیه بوده‌اید تمام مشکلات را متوجه هستید بنده انتظار تقدیر و پاداشى نداشتم که فرمودید پول گرفتن از دیگران و خرج کردن یک کار گنده‌اى نیست ولى بنده معتقدم خوب خرج کردن مهمتر از خوب گرفتن است ما نخواستیم خودستایى کرده باشیم بنده اگر خرج این یک سال و خورده‌اى را بیاورم ملاحظه خواهید فرمود و آقاى وزیر جنگ هم تصدیق می‌کنند که براى حفظ انتظامات کشور پول خیلى کلى خرج کردیم بنابراین ملاحظه خواهید فرمود ما پولى که گرفتیم دور نریختیم و خرج کردیم ارز مملکت هم زیادتر شده است.

نائب رئیس- آقاى صفایى موافقید؟ بفرمایید.

چند نفر از نمایندگان- مختصر بفرمایید.

صفایى- خیلى مختصر عرض می‌کنم بنده به عنوان موافق با طرح دو دوازدهم بنا است عرایضى بکنم ولى نه مخالفین بیانات اصولى  کردند نه جناب آقاى وریز دارایى محلى گذاشتند که بنده جواب بدهم (صحیح است). بنابراین بهتر است که وقت آقایان را نگیرم و بیایم پایین و استدعا کنم تصویب بفرمایید (احسنت).

نائب رئیس- با اجازه آقایان طرح دو دوازدهم به مجلس سنا ارسال می‌شود.

 7- تقدیم سه فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر جنگ.

نائب رئیس- آقاى وزیر جنگ بفرمایید.

وزیر جنگ (سپهبد هدایت)- بنده سه لایحه دارم که تقدیم می‌کنم و استدعاى تصویب آن را دارم. لایحه اول راجع به تقاضاى بیست میلیون ریال است که اجازه بفرمایید در اختیار وزارت جنگ گذاشته شود براى این که آقایان توجه دارند وقایعى پیش آمده است که ما در بودجه پیش‌بینى نکردیم و این مستلزم یک هزینة اضافى است بنابراین استدعاى تصویب بیست میلیون ریال اعتبار براى این واقعه غیر منتظره دارد که در اختیار وزارت جنگ گذاشته بشود، لایحه دوم براى این است که اجازه بفرمایید در چهار نقطه‌اى که حکومت نظامى برقرار است براى سه ماه دیگر تمدید بشود (صحیح است) و در لایحه سوم که با قید فوریت تقدیم پیشگاه مجلس می‌کنم استدعا کرده‌ایم براى اشخاصى که بر ضد سلطنت مشروطه ایران و بر ضد مصالح ملت ایران و برخلاف دین مقدس اسلام در این مملکت عمل می‌کنند مجازات‌هاى شدیدى تصویب بفرمایید و رسیدگى به کار آنها را به دیوان حزب زمان جنگ رجوع بفرمایید.

(شمس قنات‌آبادى- صریح بفرمایید بلشویک) (فرامرزى- اگر اینجا صریح بفرمایید ما راحت می‌شویم) (مشایخى- لایحه آخر با قید فوریت است آقا؟)

 8- اعلام تصویب صورت مجلس جلسات 28 و 29 مهر.

نائب رئیس- چون در موقع طرح صورت جلسات عده براى رأى کافى نبود حالا که عده کافى شده از وقت استفاده می‌کنم و تصویب صورت مجلس جلسات 28 و 29 مهر را اعلام می‌کنم.

 9- طرح و تصویب فوریت لایحه بیست میلیون ریال اعتبار وزارت جنگ.

نائب رئیس- لایحه بیست میلیون ریال اعتبار وزارت جنگ که نسبت به آن تقاضاى فوریت شده فوریت آن مطرح است قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد).

ریاست محترم مجلس شوراى ملى.

حفظ نظم و امنیت و مقابله با حوادث غیر مترقبه مستلزم به اختیار داشتن اعتباراتى است که در بودجه وزارت جنگ پیش‌بینى نشده است علی‌هذا براى تأمین حداقل اعتبارات مورد احتیاج ماده واحده زیر را تقدیم داشته تقاضاى تصویب آن را با قید فوریت می‌نماید.

ماده وحده- به دولت اجازه داده می‌شود براى حفظ نظم و امنیت در برابر حوادث غیرمترقبه که پیش آمده است مبلغ بیست میلیون ریال اعتبار در اختیار وزارت جنگ بگذارد.

نخست وزیر- سپهبد زاهدى، وزیر دارایى: دکتر امینى، وزیر جنگ: سپهبد هدایت.

نائب رئیس- این لایحه چون مالى است به قید یک فوریت مطرح می‌شود فوریت مطرح است.

 (نقابت- رأى به کفایت مذاکرات گرفته نشد) به کفایت مذاکرات چى آقا؟ (نقابت- لایحه دو دوازدهم.) بدبختانه آقاى نقابت جنابعالى که وکیل دادگسترى هستید باید از آیین‌نامه بیشتر اطلاع داشته باشید در دو دوازدهم یک موافق و یک مخالف صحبت می‌کند (مشایخى- حتى آیین‌نامه موافق هم نگفت است) و مخالف هم خیلى مختصر صحبت می‌کند و کفایت مذاکرات هم ندارد، حالا آقاى نقابت با فوریت این لایحه موافقید یا مخالف؟

نقابت- موافقم.

نائب رئیس- آقاى صفایى شما مخالفید یا موافق؟

صفایى- بنده موافقم.

نائب رئیس- آقاى مشایخى شما مخالفید یا موافق؟

مشایخى- موافقم.

نائب رئیس- آقاى عبدالرحمن فرامرزى شما موافقید یا مخالف؟

عبدالرحمن فرامرزى- مخالفم.

نائب رئیس- بفرمایید.

عبدالرحمن فرامرزى- مخالفت من چون خیلى مختصر است پشت تریبون نمی‌آیم و اجازه بفرمایید اینجا عرض کنم، من می‌خواهم ببینم امنیت چیست و براى کجا است براى همه مملکت است یا یک نقاط معینى استحقاق امنیت دارد بنده از آقاى وزیر جنگ سؤال می‌کنم منطقه فارس که همیشه ناامنى است و علت ناامنیش را هم ایشان می‌دانند (امید سالار- ایلات مسلح) از این دو چه قدر به آن در می‌رسد بنده همین را می‌خواهم بدانم اگر این براى من روشن شد موافقم و اگر خیر براى تهران و براى کارهاى شخصى است و ما هم باید به همان میزان سابق در آتش ناامنى و راهزنى بسوزیم من مخالفم.

امیدسالار- صحیح است قشقایی‌هاى مسلح را باید خلع سلاح کرد (صحیح است)

نائب رئیس- آقاى وزیر جنگ.

وزیر جنگ- بنده گمان می‌کنم جناب آقاى فرامرزى شخصاً هم در ضمن این که مقصود خودشان را بیان فرمودند ازا ین عبارت که امنیت چیست می‌خواهند آن نتیجه را بگیرند که در نظر داشته‌اند ولى مقصود از امنیت این وضعى است که امروز در سرتاسر کشور ایران حاکم و برقرار است (صحیح است) که ما امروز امنیت داریم البته امنیت داریم ولى گاهى هم ممکن است که در یک جاده‌اى یا در یک دهى یا در یک قصبه‌ یک نفر دزدى بکند این دزد را می‌گیریم و با قوانین مخصوصى که در اختیار داریم مجازات می‌کنیم (امید سالار- در تابستان گذشته 17 فقره دزدى در آباده شد) همان طور که نمایندگان محترم استحضار دارند در منطقه فارس یک وضعیتى غیر از مناطق دیگر حکمفرما نیست و منطقه فارس هم مثل تمام مناطق ایران بایستى خلع سلاح بشود (صحیح است) در آینده هم اسلحه جز در دست قواى انتظامى در دست هیچ کس دیگر نبایستى باشد و بنده صراحتاً به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسانم که قانون خلع سلاح را در منطقه فارس شروع می‌کنند و انجام می‌دهند (امید سالار- نمایندگان فارس از این فرمایش آقاى وزیر جنگ اتخاذ سند می‌کنند) (عبدالرحمن فرامرزى- از دهاتى که اسلحه را می‌گیرید به دست عشایر می‌دهید) خیر همان طور که عرض کردم اسلحه از اشرار گرفته می‌شود

(عبدالرحمن فرامرزى- به شرطی که از اشرار بگیرید نه از دهاتی‌ها بنده موافقم.)

نائب رئیس- آقاى نقابت بفرمایید.

نقابت- براى آرامش خاطر جناب آقاى فرامرزى آن جمله‌هایى که آقا در بقیه وقت می‌خواستند بیان کنید و وقت نداشتید من با اجازه آقا در فرمایشات‌تان عرض می‌کنم امنیت اولى نسبت است که هر کس در مملکت لازم دارد طبیب به دنبال طبابت برود زارع به دنبال زراعت تاجر به تجارت بپردازد (صحیح است) زندگانى همه مختل است (صحیح است) و این مطالبی که می‌فرمایید اسلحه می‌شود یا مجاز یا غیرمجاز به مصلحت هر کشورى نیست دیده شده است که گاه براى حمله حیوانات به زراعت یا براى حفاظت یک جمعى از دزدان خارجى به بعضى از مردم دولت اسلحه می‌دهند (فرامرزى- این را موافقم) و این هم با اجازه و جواز مخصوص و معمول هم هست و مفید هم هست و لیکن گاه دیده شده است که در اکثر مرحله بنا به فرمایش آقاى فرامرزى افراط می‌شود یعنى یک جمعى را خواسته‌اند به تهران به نام مسابقه تیراندازى اعلیحضرت همایونى یک قبضه تفنگ به او اعطا فرموده‌اند آن را هم ازش گرفته‌اند (فرامرزى- صحیح نیست) ولى در مقابل یک عده‌اى از مردم هستند که دست دارند ارتباط دارند از خارج اسلحه قاچاق می‌آورند (صحیح است) از نان و خوراک خودش می‌زند و یک تفنگ برنو جزو افتخاراتش است که باید داشته باشد و با این مصیبت ما گرفتار می‌شویم بعد از مدتى یک عده غیر وارد به حقایق امور سر راه مردم را می‌گیرند و سرقت و دزدى و ناامنى هم ایجاد می‌شود همان طور که جناب آقاى وزیر جنگ فرمودند حق همین است که تمام مملکت خلع سلاح شود و در مقابل امنیت واقعى و عدالت اجتماعى که منظور نظر اعلیحضرت است تأمین شود (صحیح است) زیرا یک نکته‌اى است در اینجا و آن این است که از بس به جریانات سیاسى این مملکت را گرفتار تشنج فکرى کرده‌اند یک نافرمانى در تمام عروق و شرایین مأمورین زیردست حکمفرما شده که هر چه قدر جناب آقاى هدایت با سوابق و تربیت خانوادگى با تمایلات قطعى به حفظ انتظامات دستوراتى صادر کنند متأسفانه مأمورین

+++

زیر است نقض می‌کنند، بنده متأسفانه در دهات و قصبات دیده‌ام که نفرات ژاندارم مقررات مأمورین خودشان ایجاد اغتشاش می‌کنند حالا براى این که ریا نشود از ذکر موارد صرف‌نظر می‌کنم و اسم هم نمی‌برم و اما این حقیقت در مجلس عقلاً قابل انکار نیست و به هر جهت هر وقت هر لایحه‌اى از ناحیه وزارت جنگ به مجلس آمده است بنده آنچه که مشاهده کردم همه آقایان با جان و دل رأى می‌داده‌اند لایحه 16 میلیون را مقدم بر همة اینها آوردند و ما رأى دادیم و لایحه حکومت نظامى را رأى دادیم براى این که حقیقتاً این طور است در سال جارى تنها دستگاهى که کاملاً مراقب کار خودش بوده است دستگاه‌هاى نظامى بوده است (صحیح است) خدا گواه است که این دستگاه‌هاى سویل ما به یکى متشنج است (صحیح است) به طورى است که ما نمی‌دانیم به کى مراجعه کنیم اگر به انضباط یک اداره مراجعه کنید و امر وزیرى را نشان بدهید می‌گوید برو (شمس قنات‌آبادى- این وزرا معلوم می‌شود کلاه‌شان پشم ندارد) در هر صورت ما وارد بحث مفصلى نمی‌شویم زیرا که بلافاصله به عنوان خروج از موضوع مورد اعتراض واقع می‌شویم ولى درد دل بسیار داریم الان که موضوع نفت خاتمه یافت و دیگر ما را با این ابوالهول نمی‌ترسانند تقاضای‌مان این است که جناب آقاى وزیر جنگ و جناب آقاى وزیر بهدارى که در مجلس تشریف دارند مترجم احساسات ما در هیئت دولت بشوند و به عرض آقایان وزرا برسانند که فشار و بی‌عدالتى نسبت به مردم دیگر غیرقابل تحمل است (صحیح است) سه سال تبلیغ نافرمانى، سه سال تهییج احساسات مردم سه سال تحریک مردم به عدم اطاعت از مقررات که حتى ما نمی‌توانیم یک حد فاصلى بین مردم و مستخدمین قرار بدهیم آخر مستخدمین شما هم از این مردمند این تحریکاتى که شده است همان طوری که در بین مردم شده در مستخدمین هم شده و این وضعیت به حال عجیب و غریبى به وجود آمده است که به هر جایى مراجعه بفرمایید اصلاً در اختیارشان نیست مثلاً وزارت اقتصاد ملى بدون این که استنباط کند چه می‌کند جاى یک حرف اول و دوم را در محصول خوزستان عوض می‌کند.

نائب رئیس- آقاى نقابت استدعا می‌کنم راجع به موافقت با بیست میلیون ریال بفرمایید راجع به وزارت اقتصاد ملى چیزى نفرمایید.

نقابت- نگفتم اعتراض می‌کنند خیلى هم مخالف نیست با این مطلب. گفتم تأیید می‌کنم که دستگاه وزارت جنگ به کارشان می‌رسند و به آن دلیل دستگاه سویل نمی‌رسند و حکم یک مثالى است و این که خیلى خارج از موضوع نیست آقایان همه می‌دانید که تنها محصول قابل صدور خوزستان خرما است هیچ چیز دیگر ندارد این خرما محصول درجة 2 بود یعنى یک امتیازاتى داشت صدورش تشویق می‌شد آمدند یواشکى این را محصول درجة یک کردند تا در مقابل کالاى درجه یک انحصارى که منحصرا دولت می‌آورد خرما صادر نشود مردم هم می‌گویند که کمپانى بصره که رقابت دارد با خرماى خوزستان آمده و یک فعل و انفعالاتى کرده یا این داخلی‌ها با این مأمورین سیویل یک مرتبه گفته‌اند که خرماى درجه 2 باید درجه یک باشد یعنى صادر نشود یعنى پدرش در بیاید و خرماى خوزستان و صادر کننده خرما از بین برود این دستگاه که دستگاه سیویل است عرض کردم رعایت نمی‌کند در دستگاه نظامى ما این جور نمی‌توانند بکنند زیرا که مسئولین نظامى وزارت جنگ اینها سلسله مراتب را رعایت می‌کنند و تا یکى یکى اجازه نگیرند تا از رئیس کل اجازه نگیرند عملى انجام نمی‌دهند و اگر هم خلاف کردند نافرمانى است و کوچکترین مجازات آنها هم اعدام است (صحیح است) بنابراین ما موافق این لایحه هستیم ولى انتظارمان این است که اگر دستگاه‌هاى سیویل به این صورت متشنج باقى بماند آن وقت شما جانتان را هم باید براى حفظ امنیت بدهید و استدعا می‌کنم آقایان اقداماتى بفرمایید که در این مورد واقعاً وزراتخانه‌هاى دیگر به حوایج مردم برسند.

نائب رئیس- آقایانى که با فوریت این لایحه موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد براى طبع فرستاده می‌شود.

10- ختم جلسه به عنوان تنفس

نائب رئیس- با اجازه آقایان پنج دقیقه تنفس داده می‌شود.

 (بیست دقیقه پیش از ظهر مجلس به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نگردید)

نائب رئیس مجلس شوراى ملى- نورالدین امامى.

+++

یادداشت ها
Parameter:294886!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)