کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هجدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18
[1396/05/30]

جلسه: 59 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 29 مهر‌ماه 1333  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس جلسه 27 مهر

2- بقیه مذاکرات در گزارش کمیسیون خاص راجع به قرارداد نفت و تصویب آن

3- اخذ رأى و تصویب لایحه اضافه اعتبار 1333 وزارت فرهنگ

4- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

 

 

جلسه: 59

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 29 مهر‌ماه 1333

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس جلسه 27 مهر

2- بقیه مذاکرات در گزارش کمیسیون خاص راجع به قرارداد نفت و تصویب آن

3- اخذ رأى و تصویب لایحه اضافه اعتبار 1333 وزارت فرهنگ

4- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت و بیست و پنج دقیقه قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

 1- تصویب صورت مجلس جلسه 27 مهر

رئیس - صورت غائبین جلسه قبل قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

غائبین با اجازه- آقایان: دکتر سید امامى، بیات ماکو، حائری‌زاده، مصطفى ذوالفقارى، احمد صفایى، جلیلوند، اکبر.

غائبین بى‌اجازه- آقایان: کدیور، دکتر جزایرى.

دیرآمدگان و زودرفتگان با اجازه- آقایان: صادق بوشهرى، پیراسته، دکتر پیرنیا، میراشرافى، محمودى، عرب شیبانى، اریه، علم، جلیلى، صراف‌زاده، صفارى.

دیرآمدگان و زودرفتگان بى‌اجازه- آقایان: نقابت، سهرابیان.

رئیس - نسبت به صورت مجلس جلسه سه‌شنبه 27 مهر ماه اگر نظرى هست بفرمایید چون صورت مجلس جلسه دیروز هنوز توزیع نشده. آقاى اردلان‏

اردلان - در صفحه 5 یک اشتباهى شده که بنده خدمت‌تان عرض کردم و خواهش می‌کنم دستور فرمایید بیان بنده و فرمایش آقاى رئیس را اصلاح نمایند.

رئیس - اصلاح می‌شود. آقاى کاشانى

کاشانى - در جلسه گذشته مقام ریاست اظهار لطفى به بنده کردند که کمال تشکر را دارم و ضمناً سؤالى است از دولت که تقدیم می‌کنم.

رئیس - آقاى دکتر افشار.

دکتر افشار - بنده در ضمن توضیحاتى که به عرض مجلس رساندم به هیچ وجه قصد اهانت نسبت به هیچ یک از آقایان همکاران نداشتم (صحیح است) و اگر از این لحاظ توهمى براى آقاى درخشش ایجاد شده است کاملاً برخلاف حقیقت است و بنده ایشان را در این عملى که انجام دادند تصور می‌کنم که خواسته‌اند به مملکت خدمت کنند و هیچ وقت قصد اهانتى به ایشان نداشته‌ام (احسنت).

رئیس - دیگر نظرى نسبت به صورت مجلس نیست؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس جلسه 27 مهرماه تصویب شد.

 2- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون خاص راجع به قرارداد فروش نفت و تصویب آن

رئیس - عرض می‌کنم بنده لازم است مطلبى را به عرض آقایان نمایندگان برسانم مجلس شوراى ملى در حقیقت خانه آقایان نمایندگان است و آقایان وزرایى هم که می‌آیند در حقیقت به خانه ملت و نزد وکلاى ملت می‌آیند طبق آیین‌نامه و اصل اخلاق و تربیت خانوادگى که الحمدالله همه دارند باید مقام طرفین محفوظ باشد (صحیح است) و بنده از طرز مذاکرات جلسه پیش شخصاً ناراضیم (صحیح است) و تمنا می‌کنم همه آقایان در مذاکرات‌شان آنچه پسندیده است و سزاوار است ذکر کنند و همین طور از طرف وزرا چون باید احترام همه محفوظ بماند چون همه جزء هیئت حاکمه کشور هستیم و بنابراین می‌خواهم چیزی که مناسب نیست گفته نشود (صحیح است) (شوشترى - همه تشکر می‌کنیم) وارد دستور می‌شویم بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون خاص است آقاى امیر تیمور فرمایشى دارید؟ (امیرتیمور - بلى عرضى دارم) بفرمایید.

امیر تیمور - بنده یک تذکر خیلى مختصرى می‌خواهم به عرض برسانم و تذکر بنده از چند مورد خارج نیست و چون که ممکن است چند دقیقه اوقات همکاران عزیز را تضییع کرده باشم قبلاً و به طور مقدمه معذرت می‌خواهم نظر به این که همه آقایان استحضار دارند (جمعى از نمایندگان - بلندتر بفرمایید) شرکت سابق نفت انگلیس و ایران براى احتیاجات ریالى خودش در ایران یعنى براى پرداخت اجرت عمله، کارگر و پرداخت حقوق مهندس و کارمند هر ماه احتیاج داشت که مقدارى لیره به ریال تبدیل کند تا بتواند حقوقات را پرداخت کند (صحیح است) و آنچه بنده اطلاع دارم سالى در حدود 25 میلیون لیره پولى بود که شرکت می‌آورد و به ریال تبدیل می‌کرد و می‌توانست حقوقات را پرداخت کند. تا قبل از شهریور 1320 که وضعیت اقتصادى کشور در تحت نظر مستقیم شاه فقید بود مراقبت کامل به عمل می‌آمد که از این بابت تجاوزى به خزانه کشور و به بانک نشود بنابراین نرخ ارز و نرخ لیره تا شهریور 20 آنچه به خاطر دارم گویا پنج تومان و 7 قران یا شش تومان و 7 قران بود. شهریور 20 که پیش آمد و آن وضعیت شد غفلتاً نرخ لیره به 14 تومان بالا رفت و تقریباً در هر لیره 9 تومان تفاوت عمل براى ما پیدا کرد که در حقیقت شاید سالى دویست میلیون تومان به اعتقاد بنده به خزانه مملکت ضرر وارد شد یا به عبارت اخرى پولى را که شرکت سابق از یک طرف به عنوان حق‌الامتیاز می‌داد با دست دیگر از خزانه مملکت می‌گرفت و این وضعیت تا خلع ید ادامه داشت. ماده 31 این قرارداد یک جمله‌اى دارد که این جمله اسباب نگرانى شده است و در این هم نوشته شده که دولت قبول می‌کند که لیره‌اى که آنها عرضه می‌کنند به نرخ بازرگانى ریال به کنسرسیوم بپردازد حالا ما فرض می‌کنیم اگر احتیاجات کنسرسیوم هم معادل احتیاجات شرکت سابق باشد یعنى زیادتر هم نباشد حداقل معادل سالى 25 میلیون لیره خواهد بود که کنسرسیوم عرضه خواهد داشت و باید طبق این تعهد ریال آن به نرخ بازرگانى پرداخته شود نرخ بازرگانى لیره امروز 23 تومان است در صورتی که نرخ رسمى 9 تومان است. بنده حساب کردم در هر لیره با وضع فعلى با این دو نرخ 15 تومان به خزانه مملکت خسارت وارد می‌شود یعنى در هر لیره‌اى ما 15 تومان از نرخ رسمى علاوه‌تر باید بپردازیم.

+++

 (لارى - اشتباه می‌فرمایید مربوط به خزانه مملکت نیست) آقا مجال و فرصت هست تشریف می‌آورید می‌فرمایید. و در حقیقت 25 میلیون 15 تومان که در سال 375 میلیون تومان می‌شود تفاوت این عمل است که به خزانه مملکت خسارت وارد می‌شود که در 40 سال 15 هزار میلیون تومان خواهد بود که به خزانه مملکت ضرر وارد می‌آید (عبدالصاحب صفایى - چنین تعهدى نشده که 40 سال این طور لیره بفروشند) به طوری که جناب آقاى وزیر دارایى در جلسه دیروز طى بیانات‌شان فرمودند وعده فرمودند که نسبت به نرخ ارز اقدام و توجهى خواهند کرد که به خزانه مملکت ضرر و خسارتى وارد نشود بنده معتقدم که این ماده زائد است و لزومى ندارد که ما تعهدى بکنیم و بهتر بود که آنها لیره خودشان را می‌آوردند مطابق عرضه و تقاضا به طوری که در تمام دنیا معمول است پولش را می‌گرفتند ولى حالا هم باید در این مورد فکرى بشود و الّا یک ضرر و خسارت هنگفتى که در سال طبق حسابى که عرض کردم 375 میلیون تومان می‌شود به این کشور بی‌جهت وارد می‌شود از این موضوع که بگذریم یک تذکر دیگرى دارم که این را خواهش می‌کنم جناب آقاى دکتر امینى توجه بفرمایند بنده جزء (ب) ماده 47 را مکرر خواندم که الآن هم می‌خوانم آقاى دکتر توجه بفرمایند می‌گوید «بدون اینکه این جز تأثیرى در مقررات جز (ب) ماده 41 این قرارداد داشته باشد (همهمه و مذاکره خصوصى نمایندگان) (صدرزاده - آقا ما نمی‌شنویم بلندتر بفرمایید) جز (ب) ماده 47 حاکی است بدون اینکه این جزء تأثیرى در مقررات جزء (ب) ماده 41 قرارداد داشته باشد در موردى که هر یک از طرف‌هاى مذکور بالا تعهدى را که به موجب مقررات این قرارداد نموده در نتیجه اطاعت از هر نوع قوانین یا احکام یا مقررات یا تصویب‌نامه‌هاى دولتى نتواند انجام دهد عدم انجام تعهد مزبور به عنوان قصور در انجام مقررات این قرارداد تلقى نخواهد شد مشروط بر اینکه ثابت شود که عدم انجام تعهد مزبور نتیجه لازم اجراى قانون یا حکم یا مقررات یا تصویب‌نامه مربوطه بوده باشد» توضیحاً عرض می‌کنم طبق ماده 41 مقرر شده که دولت ایران هیچ اقدام قانون‌گذارى یا غیر قانون‌گذارى براى الغاء این قرارداد به عمل نخواهد آورد و این تعهد را دولت ایران کرده اما اینجا در مقابل ذکر کرده است که اگر آنها از اقدامات خودشان تخلف کردند مطابق جزء (ب) براى آنها ایرادى نیست یعنى اینجا به طوری که ذکر می‌کند می‌گوید در موردى که هر یک از طرف‌ها تعهدى که در نتیجه اطاعت از هر نوع قوانین یا احکام یا مقررات یا تصویب‌نامه‌هاى دولتى نتوانند انجام دهند به طور مثال یکى از شرکت‌ها به این عذر متوسل می‌شود که حکومت متبوعه من دستور داده است که من سرمایه‌ام را به کشور مرکزى منتقل کنم و نتوانستم وظیفه خود را انجام بدهم بنابراین تعهدى در مقابل ندارم اگر این طور باشد که بنده استنباط می‌کنم این تعهد حقیقتاً یک طرفه است براى این که شما تعهد کردید که کشور ایران حق اقدام و عملى را براى الغاى این قرارداد ندارد در صورتی که طرف اینجا براى خودش حق می‌گیرد که اگر طبق دستور مقامات مربوطه خودش این قرارداد را انجام نداد ایرادى نداشته باشد و این تعهد یک طرفه است و به اعتقاد بنده باید مطلب روشن بشود یک موضوع دیگرى هم که می‌خواهم عرض بکنم طبق قرارداد سابق بنده نمی‌دانم در ماده پنج یا شش بود یک ماده‌اى بود که لیره تضمین به طلا شده بود زیرا در موقعی که قرارداد 1933 منعقد شد تصور می‌شد که ممکن است به واسطه جریانات بورسى قیمت لیره از مقدارى که هست پایین و بالا برود و چون لیره کاغذى پشتوانه ارزى ندارد و پشتوانه خودش را از دست داده بود و تصور می‌شد که قیمت بالا و پایین برود بنابراین در قرارداد 1933 یک ماده‌اى بود که آن لیره را به نسبت طلا تضمین کرده بود یعنى اگر لیره از یک قیمتى پایین می‌آمد دولت حق داشت که طلا را مطالبه بکند کما این که دولت ایران در یک مواردى بود که عین طلا را مطالبه می‌کرد گو این که اینجا آقاى دکتر خواهند فرمود که آن امتیاز بود و این قرارداد فروش است و حاصل فروش را به شما می‌دهند ولى این در صورتى است که حاصل فروش را با همان ارزى که فروش می‌شود به شما داده شود در صورتى که شما متأسفانه قبول کردید که ارز لیره انگلیسى را به شما بدهند و این نگرانى در مورد لیره باز هم هست.

رئیس - آقاى وزیر دارایى.

وزیر دارایى - بنده تصور می‌کردم که با عرایض مفصل دیروز بنده که شاید تا اندازه‌اى هم خسته‌کننده بود جناب آقاى امیر تیمور متقاعد شده باشند ایشان فرمودند که در شرکت سابق این طور رسم بود و این طور عمل می‌شد و یک درآمدى از آن ممر داشتیم بنده می‌خواهم عرض کنم که اولاً آن قرارداد در بین نیست و یک قرارداد جدیدى است با یک شرایط و کیفیت معینى و همین طور که عرض کردم در قیمت لیره اینجا نرخ ثابتى در نظر گرفته نشده فرمودند مطابق عرضه و تقاضا باشد این هم مطابق عرضه و تقاضا است یعنى همیشه و بعد از اجراى این قرارداد بانک ملى روى همان عرضه و تقاضا یعنى میزان درآمد ارزى و مخارج ارزى قیمت لیره و دلار را تعیین می‌کند بنابراین خارج از عرضه و تقاضا نیست ولى اگر عرضه و تقاضا را این طور بفرمایید که روى عرضه و تقاضاى بازار باشد این بسیار خطرناک است دیروز عرض کردم دو جور کالا هست یکى کالاى درجه یک است که بانک نرخ ارز آن را تعیین می‌کند و می‌خرد و می‌فروشد و یکى کالاى درجه دو است که در بازار است اما آنچه ذکر شده نرخ ارز صادراتى و کالاى درجه یک است و این همان نرخى است که بانک ملى تعیین می‌کند بنابراین آن روز هم خدمت آقایان عرض کردم که تعیین نرخ ارز با خود ماست و مسلماً نرخ ارز پایین خواهد آمد و این را می‌خواستم به آقاى امیر تیمور اطمینان بدهم که دقت لازم خواهد شد که ضرر و زیانى از این قسمت براى مملکت پیدا نشود (عبدالرحمن فرامرزى - شما آن وقت دو نره ارز ندارید؟ یکى آزاد و یکى رسمى؟) نه خیر نداریم (خرازى - ما براى نرخ ارز اتخاذ سند می‌کنیم از فرمایش جناب آقاى وزیر دارایى) و اما راجع به ماده 47 می‌خواستم توضیح عرض بکنم که از نظر قرارداد یک وقت یک قراردادى به واسطه پیشامد فرس ‌ماژور قابل اجرا نیست و این ماده 47 ناظر به فرس ماژور است و مخصوصاً در اینجا آقایان فرس ماژور را خیلى وسیع در نظر گرفته بودند و ما محدود کردیم به ترتیبى که اگر در جزء الف دقت بفرمایید محدودیتش را متوجه می‌شوید و اگر جزء ب را هم با جزء ج تلفیق بفرمایید آنجا پیش‌بینى شده که اگر بنا باشد که این کمپانی‌ها در اثر اقداماتی که لازمه‌اش این خواهد بود که نتوانند تعهد خودشان را انجام بدهند متخلف شناخته می‌شوند و ما در جزء ج نوشتیم که اگر در اثر این پیشامدها اجراى قرارداد غیرممکن شد ما می‌توانیم به حکم مراجعه بکنیم و تقاضا کنیم از حکم و قرارداد را فسخ کنیم اما آن قسمتى که راجع به قانونگذارى است و براى آقایان سوءتفاهم ایجاد کرده است هیچ وقت کسى حق قانونگذارى را از آقایان سلب نکرده و هر موقع ممکن است با یک قیام و قعود یک قراردادى را فسخ بفرمایید اما بایستى نتایج حقوقى این فسخ را در نظر گرفت این طرف یک دولت است و دولتى است که هر تصمیمى بگیرد براى تمام لازم‌الرعایه است آنها هم حرفى نمی‌زنند می‌گویند اگر تصمیمى گرفته شد نتایج حقوقى که بر این مترتب است باید در نظر گرفته است و سلب حق از کسى به هیچ وجه من‌الوجوه در بین نیست و عرض کردم این جزء ج را هم توجه بفرمایید از این حیث نگرانى در بین نیست.

رئیس - پیشنهادى که راجع به کفایت مذاکرات رسیده قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس شورای ملى

چون به حد کافى مذاکره راجع به موضوع قرارداد نفت شده است پیشنهاد کفایت مذاکرات را می‌نمایم.  ارباب.

محمدعلى مسعودى (منشى)- روی همین زمینه آقایان مکرم، بوربور، قراگوزلو، خرازى، امیر احتشامى، توماج، نقابت و چند نفر دیگر هم پیشنهاد کفایت مذاکرات داده‌اند.

رئیس - آقاى ارباب بفرمایید و مختصر و در همین زمینه صحبت بفرمایید.

ارباب - چشم یک ربع اجازه بفرمایید مطابق آیین‌نامه. آقایان محترم، سه سال حرف زدیم انتقاد زیاد شد و راه‌حل نشان داده نشد (شوشترى - ارباب چهار سال) اوقات گرانبهاى کشور به مردم فریبی‌ها، هوسرانی‌ها، خودخواهی‌ها، هرج و مرج طلبی‌ها وقوع وقت‌ها گذشت، ناامنى به حد کمال رسید. ملت ایران تحمل انواع محرومیت‌ها را نمود مردم ایران را به جان هم انداختند بنیه مالى کشور ضعیف شد اعتماد رخت بر بست اى بسا سرمایه‌ها به خارج کشور انتقال یافت کار به جایى رسید که ملت بردبار ایران روى مخازن ثروت و گنج‌هاى فراوان دست به گریبان عسرت و فقر مالى گردید کار به جایى رسید که ملت آقا و مهمان‌نواز ایران دست استمداد به طرف دیگران دراز کرد و طورى شد که هر چند یک مرتبه یک چک دلار به ما کمک کنند وضع امور ادارى کشور شاید مختل ماند امتحانات کافى نمودیم و نتوانستیم حلقه محاصره اقتصادى نفت را بشکنیم فاقد وسایل فنى بودیم حوادث و عوارض ناشى از قضیه نفت بیش از اهمیت موضوع شد دستخوش انواع تحریکات و دسایس سیاسى و تبلیغات مضر شدیم کار حل قضیه نفت ابوالهولى شد که هیچ مرد سیاسى جرئت نزدیک شدن به آن نمی‌کرد وضع عمومى طورى شد که دیگر قابل دوام نبود دولت تیمسار سپهبد زاهدى دامن همت و شجاعت را به کمر زد وارد قضیه گردید جناب آقاى دکتر امینى با کمال شهامت و از خودگذشتگى بدون توجه با رعایت و تخویف مجاهدت نمود شش ماه سلب آسایش از خود کرد تا منتهى به قراردادى شد که در مجلس مطرح است مکرر دولت تصریح کرد که این قرارداد ایده‌آل نیست بنده هم می‌گویم نیست، ولى چه باید کرد مملکت را که نمی‌شود به این حال باقى گذاشت و بیشتر به حال فقر و پریشانى نگاه داشت به عقیده بنده دیگر بیشتر جاى صحبت ندارد در حال حاضر دولت قادر به کار بیشتر و خدمت بیشتر و اهتمام بیشترى نیست در این قضیه مقدرات کشور را باید به بى‌تصمیمى و حرف و ا نتقاد و وعده‌هاى تو خالى سپرد یا با توجه به اینکه جلوى ضرر را هر کجا بگیرید نفع است با آنچه دولت توانسته و کرده است موافقت نماییم تا برود و شروع به مرمت خرابی‌ها کند بنده هم امیدوارم یک عینک دوربین براى دولت بخرم تا وضع رقت بار بندرعباس و بنادر جنوب و خرابی‌هاى جزایر را از دور نگاه کند.

+++

رئیس - آقاى ارباب از موضوع خارج نشوید.

ارباب - موضوع دیگرى که در کفایت مذاکرات مؤثر است و تذکرش را در اینجا لازم می‌دانم آن شبى که رئیس دولت سابق آمد در مجلس و خواست نقشه را عوض کند شخص شخیص جناب آقاى حائرى‌زاده بود که قد علم کرد و با کمال شجاعت گفت اینجا براى چه آمده‌اید و وضع موجود مرهون یک قسمت مهمى از آن شجاعت و فداکارى جناب آقاى حائرى‌زاده است زیرا در آن محیط و با آن شرایط و با آن محیط وحشت و ترور آقاى حائرى‌زاده بود که این قیام را کرد.

رئیس - آقاى ارباب در کفایت مذاکرات بفرمایید.

ارباب - این عرض بنده در خاتمه مذاکرات مؤثر است که دیگر تکرار نشود زیرا ایشان تابع هیچ سیاستى نیستند جز سیاست ایران.

رئیس - آقاى دکتر شاهکار.

دکتر شاهکار - بنده آقایان اگر با کفایت مذاکرات مخالفت کردم زنهار فکرم این نیست که تعیین تکلیف قرارداد نفت و رفع این مشکلى که چند وقتى است که گریبانگیر ما شده است به تعویق بیفتد (احسنت) و هرگز فکر نمی‌کنم که از راه مثبت عملى خارج بشویم با بال‌هاى خیالى در آسمان تصور و تخیل پرواز کنیم بنده عقیده دارم که تز اقتصاد بدون نفت از نظر سیاسى و اقتصادى و مخصوصاً حیثیت و پرستیژ ملى ما از این سه جهت مردود است (صحیح است) و آن رساله‌اى که منتشر شد و بعد هم تکذیب شد از هر مقام و هر موضعى که می‌آمد جز اباطیل و سفسطه چیز دیگرى نیست از نظر اقتصاد بحث اینکه نفت ما باید حل شود و این مشکل از پیش پاى ملت ایران برداشته شود چون اظهر من‌الشمس است و وقت من هم کم است وارد این بحث نمی‌شوم و از نظر پرستیژ ملى ما هم که داراى غرور ملى هستیم و به گذر‌نامه خودمان و برگ شناسنامه خودمان افتخار می‌کنیم که ما ایرانى هستیم باید ثابت کنیم که اگر سایه ارباب از سر ما کم بشود خود قادریم که نفتمان را اداره کنیم از این جهت باید نشان بدهیم که ما می‌توانیم نفت‌مان را اداره کنیم و بگوییم که ما هم قادریم که خودمان کار خودمان را انجام بدهیم و اما از نظر سیاسى، دوست و همکار عزیز من جناب ارسلان خلعتبرى فرمودند که این قرارداد از نظر اقتصادى باید مورد توجه قرار بگیرد کاملاً این نظر صحیح است (مهندس جفرودى - صحیح نیست) و لیکن موقعیت ما طورى است که جنبه سیاسیش زنهار نمی‌شود یک لحظه از نظر دور بشود آقایان ممکن است به جاى 50 میلیون لیره یک میلیارد لیره به دست بیاید جناب آقاى اردلان توجه خواهند فرمود و لکن ما وقتى عقیده داریم با به دست آوردن پولى که نفت براى ایران باشد نه ایران براى نفت (صحیح است) ما وقتى علاقه‌مندیم که نفت ما به مرحله مثبت درآمد برسد که براى ما ایران بماند نه ایران‌ ستان ما در این شرایط و براى این موضوع و به این فکر هستیم که تن به این قرارداد می‌دهیم (صحیح است) و با این قرارداد موافقت می‌کنیم من هیچ وقت فراموش نمی‌کنم چیزى که رئیس دولت مثل یک سرباز اشک در چشمش درآمد گفت که اگر من یا دولت من می‌توانست 5 درصد یا سه درصد از زیر بار این قرارداد بیرون بیاید من هرگز زیر بار این قرارداد نمی‌رفتم هرگز به این قرارداد تن در نمی‌دادم معناى این حرف این است که من سربازم مملکت را باید نگه بدارم ایران باید براى شما بماند تا براى شما 50 میلیون یا صد میلیون به درد بخورد به خداى لایزال قسم من و رفقاى من از آنجا تا آنجاى مجلس این آقایانى که نشسته‌اند جز وطن‌پرستى، جز مملکت‌دارى، جز ایران‌دوستى، هیچ نظرى نداریم و نباید تصور کرد که وطن‌پرستى در انحصار یک دسته‌اى است این طور نیست که ما با تمام قدرت‌مان ما با تمام توانایی‌مان فکرمان این است که براى این ملت گرسنه براى این ملت و مردم که خواب شوم و سهمناک دیده بودند به بهانه نفت، به بهانه‌اى که برویم آنجایی که به مقدسات ما توهین کردند و شاه ما را می‌خواستند ریشه‌کن بکنند ریشه‌کن کردن شاه یعنى ریشه‌کن کردن مملکت (صحیح است) در این موقع من بحث نمی‌کنم که آقا فلان جاى ماده بد است یا خوب است من باید قادر شوم تا بتوانم مملکت‌مان را حفظ کنم من می‌دانید چرا با کفایت مذاکرات مخالفت کردم، بگذارید این مطالب گفته شود.

رئیس - در حدود وقت قانونیتان صحبت کنید.

دکتر شاهکار - بسیار خوب هر وقت وقتم تمام شد بفرمایید من می‌روم بگذارید این مطلب به عرض ملت ایران برسد که آقایان ما می‌دانیم واقفیم رئیس دولت‌مان شرافتمندانه گفت وزیر دارایی‌مان هم گفت که ما این تز را داریم در مقابل آن تز بدون نفت که درست است افراد این مملکت همان‌هایى هم که نشسته‌اند آنجا خائن به این مملکت نیستند ولى یک فرق است یک عده‌اى مرد و مردانه قد علم می‌کنند پیه‌ همه‌ گونه تهمت و افترا را به تن خودشان می‌مالند و روى زمین راه می‌روند و براى مردم کار می‌کنند یک عده دیگر هم از غلاف جزم و احتیاط بیرون نمی‌آیند بیشتر به فکر خودشان هستند تا به فکر مملکت من می‌توانم بگویم که هر دو هدف واحد دارند ولى با یک اختلاف که یک نفر تحمل می‌کند که بهش همه گونه تهمتى بزنند آن هم به شرطى که موفق بشود براى خدمت به مام میهن براى خدمت به مملکت یک عده‌اى می‌گویند خیر اول من بعد مملکت این است طرز اختلاف فکر این است علتى که من عرض کردم آقایان بگذارید اگر هم یک قدرى طول می‌کشد این مطالب گفته شود شما را به خدا آقاى میراشرافى اگر بچه شما بچه جنابعالى یا بچه سایر آقایان از شما بپرسد که آقا این همه 14 آذر، 15 مرداد، 17 آذر، خیابان 5 فروردین چى آورد براى این مملکت؟ (شوشترى - اولاد است و کس) ما چه می‌توانیم جواب بدهیم در مقابل این مطالب ما باید خودمان را قوی بکنیم کیسه تهى نمی‌تواند سر پا بایستد اگر کیسه خالى را بخواهید نگاه بدارید نمی‌شود همین‌طور می‌افتد این است که با وقوف به مطلب با ورود به امر من چطور وارد ماهیت این قرارداد بشوم چگونه بیایم بگویم بنده واوش‌ این‌طور است، بند پایش این طور است و حال آنکه رئیس دولت و رئیس هیئت نمایندگى ایران آمدند و گفتند که شرایط زمان و مکان را از نظر دور ندارید بنده یک کلمه دیگر عرض می‌کنم و مرخص می‌شوم در مورد سیاسى قضیه این است که مرد سیاستمدار غیر از قاضى است قاضى دلایل طرفین را می‌سنجد می‌گوید خوب است یا می‌گوید بد اما مرد سیاسى مصلحت زمان را می‌سنجد می‌بیند با چه وضعى مملکت موفق می‌شود هیچ فکر می‌کنید که در هیچ زمانى طرز فکر مرحوم روزولت با طرز فکر مرحوم استالین با یکدیگر بسازد ممکن نیست با هم بسازند اما یک وقتى مصلحت ایجاب می‌کرد که این مرد اقیانوس‌ها را طى کند و بیاید دست دشمن را یک دشمن کامن‌ولت را فشار بدهد و با هم قرارداد مودت ببندند و میلیاردها دلار آمریکایى صرف بشود از براى ارتش سرخ از براى اینکه خطر دوپچ لند او برآلس از بین برود به محض اینکه این خطر مرتفع شد دور رفت مالنکف و ژنرال آیزن‌هاور به جایى رسید که صحبت از قطع روابط دوستانه است، به این می‌گویند مصلحت، به این می‌گویند سیاستمدارى ...

رئیس - آقا از موضوع خارج نشوید.

دکتر شاهکار - عرضم تمام شد امروز ما در موقعى هستیم که باید مملکت را از سقوط حتمى نجات بدهیم تا در مقابل ملت ایران و مقابل اهالى تهران این حرف را بزنم که من این افتخار را خواهم داشت که یک جزء کوچکى بودم که در نتیجه فعالیت شبانه‌روزى دولت و مخصوصاً به سرپرستى شخصى که در موقعى که خلع ید شد به آقاى سفیر کبیر انگلیس گفت که اگر یک سرباز انگلیسى وارد آبادان شود من اول کسى هستم که در صف مقدم سرباز ایرانى براى مملکت جنگ می‌کنم این حرف محمدرضا شاه پهلوى است (صحیح است) این حرف بود، قدرت این حرف بود که توانست ما را نگاه دارد آقایان فراموش نفرمایید که تلگرافى که جناب آقاى دکتر مصدق از نیویورک به تهران کرد عبارت از این بود که موفقیت نهضت ملى ایران مرهون فداکارى و خدمات اعلیحضرت همایون شاهنشاهى است (صحیح است) این اعلیحضرت همایون شاهنشاهى با تمام فکرش با تمام قوایش براى ابقا و استقلال مملکت شب و روز کار می‌کند ما هم دنبال او هستیم و امیدواریم که دولت صالح موفق شود منویات این مملکت را انجام بدهد اگر مطالب کافى است رأى به کفایت مذاکرات بدهید و اگر کافى نیست رأى ندهید (احسنت).

رئیس - رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد کفایت مذاکرات آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد. آقاى تیمورتاش شما بفرمایید.

تیمورتاش - بنده یک توضیح مختصرى از جناب آقاى وزیر دارایى می‌خواهم.

جمعى از نمایندگان - مذاکرات کافى شده دیگر نمی‌شود.

رئیس - از همان جا بفرمایید.

تیمورتاش - از اینجا که نمی‌شود اجازه بفرمایید بیایم پشت تریبون و عرض کنم (همهمه نمایندگان).

رئیس - بفرمایید می‌بینید که اجازه نمی‌دهند (عده‌اى - آیین‌نامه اجازه نمی‌دهد).

تیمورتاش - عرض کنم اشتباه می‌کنند آقایانى که می‌فرمایند آیین‌نامه اجازه نمی‌دهد به آیین‌نامه آشنا نیستند تازه بحث در کلیات و کفایت مذاکرات تمام شده بحث در جزییات هنوز هست اشتباه نفرمایید.

رئیس - نه دیگر بحثى ندارد حالا آقایان موافقت بفرمایید که ایشان یک توضیحى بدهند (همهمه نمایندگان) (زنگ رئیس، دعوت به سکوت)

تیمورتاش - بنده به هیچ وجه منظورم این نیست که عرایض بنده موجب تشنج بشود اگر اجازه نفرمایید می‌روم می‌نشینم و عرایض بنده معمولاً زیاد مضر نیست عرض کنم که آقایان محترم به خاطر دارند که بنده راجع به این قرارداد قبلاً بیاناتى کرده بودم و ایراداتى داشتم و به دو دلیل از این ایرادات صرف‌نظر کردم و آن بیانات را هم امیدوارم حالا تعدیل کنم دلیل اول حسن نیت دولت بود در مذاکرات که بیش از پیش به مناسبت مشارکتى که در کمیسیون نفت کرد ثابت شد ولى دو موضوع براى بنده خیلى خیلى اهمیت داشت در این قرارداد، یکى موضوع ابهامى که بعد از 3 سال اول قرارداد بود و دیگر موضوع موجودى آبادان موضوع موجودى آبادان را دولت مذاکره کرد و می‌توانم بگویم که آن را به هر نحو ممکن حل کرد و موضوع

+++

دوم هم راجع به ماده 20 و 21 بود که در کمیسیون نفت قبلاً صحبت شد جناب آقاى دکتر امینى فرمودند که نامه‌هایى مبادله شده است و این نامه‌ها را هم در کمیسیون خواندند بنده صلاح می‌دانم و صلاح مملکت را این می‌دانم که این نامه‌ها در اینجا خوانده شود و توضیح داده شود براى اینکه اتخاذ سند بشود (مسعودى - چاپ شده است آقاى تیمورتاش) و به نظر بنده هیچ اشکالى ندارد که خوانده شود و موضوع روشن شود و اما نکته اساسى را که باید عرض کنم این است که این پرده شکى که اخیراً دریده شد و معلوم شد که تا چه حد و چه پایه کار این مملکت از نقطه‌نظر عناد و دشمنى بیگانگان در جریان بوده است بهترین دلیل است که ناگزیر هستیم به اینکه این مشکل را که مشکل نفت باشد از سر راه خودمان برداریم براى اینکه بعد بتوانیم به کارهاى عمرانى بپردازم واقعاً صلاح مملکت در این است (احسنت).

رئیس - آقاى قنات‌آبادى مطابق ماده 87 می‌خواهند مذاکره‌اى بکنند اما طورى که اول مجلس من عرض کردم اگر بیانات‌شان خوب تفسیر نشده توضیح بفرمایند.

قنات‌آبادى - بنده همان طور که به مقام ریاست عرض کردم و به آقایان دوستان عزیزم هم گفته‌ام، همان طورى که رویه دیرین من بوده به شهادت صورت مذاکرات مجلس در دوره 18 و 17 و به شهادت مندرجات روزنامه ملت ما هیچ وقت در زندگى سیاسى اهل فحش دادن و دشنام دادن نبوده و نخواهم بود زیرا احتیاجى ندارم به این کار زیرا همیشه سعى کرده‌ام دنبال حق بروم و حق بگویم و کسانی که پیرو حق هستند و حق می‌گویند احتیاجى به دادن دشنام ندارند اما آن کسانی که برخلاف حق زندگى می‌کنند برخلاف حق حکومت می‌کنند و برخلاف حق مقامات را غصب می‌کنند با تمام دسته‌جات چپ و راست، شمال و جنوب، دیکتاتورى، آزادی‌خواهى با همه سازش می‌کنند اینها هستند که وقتى حق را می‌شنوند و حق گفته می‌شود به گوش‌شان خیلى ثقیل می‌آید و درصدد برمی‌آیند که حق را به عنوان فحش تلقى کنند.

آیینه چون نقش تو بنمود راست خودشکن آیینه شکستن خطاست.

بنده در خلال عرایضم هیچ وقت از قدرت انگلستان صحبت نکردم و نمی‌کنم و برخلاف جناب آقاى دکتر ارسنجانى (میراشرافى - آقاى امینى نه دکتر ارسنجانى) ببخشید معذرت می‌خواهم دکتر امینى خیلى معذرت می‌خواهم (خنده نمایندگان) (کریمى - ارسنجانى دکتر نیست) معذرت می‌خواهم اشتباه لپى بود دکتر امینى آمدم بگویم گفتم ارسنجانى خیلى معذرت می‌خواهم (یکى از نمایندگان - تعمداً گفتید) بنده اهل تعمد نیستم جنابعالى فرمودید که مخالفین مقدارى از قدرت انگلستان صحبت کردند مقدارى از قدرت فلان قدرت فلان قدرت فلان و حال آن که بنده در عرایض مفصلى که در مجلس شوراى ملى کردم راجع به قدرت انگلستان صحبتى نکردم و معتقدم ملت ما یک ملت بسیار بسیار مقتدرى است به دلیل اینکه در طول 3 یا 4 یا 5 هزار سال در مقابل تمام حوادث ایستادگى کرده و در هیچ حادثه‌اى هضم نشده بلکه همه حوادث بزرگى که سر ملت ما آمده است ملت ما آن حوادث را هضم کرده است و از بین برده است (صحیح است) اما یک عده از رجال هم حالا این منحصر به مملکت ما نیست سایر جاها هم هست اینها هستند که در مقابل قدرت‌هاى بیگانه ضعف و زبونى نشان می‌دهند و خودشان را می‌خواهند بفروشند و اگر من درصدد فحش دادن بودم می‌آمدم و تاریخ مشروطیت ایران را به قلم جناب آقاى دکتر ملک‌زاده نوشته شده است یک مقدارش را که مربوط به خاندان .....

رئیس - آقاى قنات‌آبادى آن وقت باید ایشان هم از خودشان دفاع کنند همان طور که عرض کردم اینها را توجه بفرمایید.

قنات‌آبادى - چشم اگر درصدد بودم که به اشخاص حمله کنم مطالبى را که در تاریخ به قلم نویسندگان محقق و دانشمند نسبت به اشخاص درج شده است بیان می‌کردم آن وقت حق داشتید بگویید که حمله شخصى شده است نه، من درصدد بیان این مطلب نبودم و نیستم آنچه که درباره یک طبقه برخوردار گفته‌ام هنوز هم روى عقیده خودم باقى هستم به علاوه باز یک مطلبى که لازم است عرض کنم این است که جناب آقاى دکتر امینى در خلال فرمایشات‌شان که عرایض ما را می‌خواستند رد بکنند استناد کردند به صورت جلسات کمیسیون نفت براى اینکه در صورت جلسه باقى بماند من می‌خواهم عرض بکنم که از لاالله‌الاالله فقط به لاالله استناد فرمودند و الاالهش را کنار گذاشتند به علاوه دیروز وقتى که ایشان فرمایشاتى فرمودند بنده دو مرتبه از ایشان سؤال کردم و در خلال عرایضم هم از ایشان استدعا کردم که جناب آقاى دکتر امینى خواهش می‌کنم شما اینجا در پشت تریبون براى مجلس معنى کنید جمله صنعت نفت یعنى چه ایشان از جواب این مطلب ابا و استنکاف کردند و مطلب دیگرى که خواستم عرض کنم این است که جناب آقاى دکتر امینى من و شما و همه رفتنى هستیم و هیچ‌کدام از این صحبت‌ها و عرایض بنده و شما به میل و مطابق ذوق ما نمی‌تواند در اجتماع منعکس شود بلکه این اجتماع است که آنچه خودش می‌خواهد می‌فهمد و قضاوت می‌کند وقتى که فرمایشات جنابعالى بدون سانسور منتشر می‌شود و عرایض ما کلیه سانسور می‌شود و خراب می‌شود و منتشر می‌شود شکسته بسته به دست مردم می‌رسد یا روزنامه‌هایى که از جنابعالى و فکر شما و مطالبى که شما ازش حمایت می‌کنید مردم مطالعه می‌کنند یا روزنامه‌هایی که از ما دفاع می‌کنند مرد جرئت می‌کنند و می‌خوانند آن وقت مردم قضاوت می‌کنند که ما فحش می‌دهیم یا جنابعالى على اى حال بدانید که مرا از فحش دادن عار باشد که فحش آیین سردمدار باشد.

رئیس - آقایان که در این چند جلسه حوصله به خرج دادید و ثابت کردید که با کمال آزادى مجلس به کارها رسیدگى می‌کند و براى ناطقین مخالف همه نوع آزادى عمل و همه نوع ارفاق قائل شدید کارى کنید که هیچ گونه شبهه‌اى باقى نماند. آقاى کاشانى هم باز وقت می‌خواهند اجازه بدهید ماده 87 را قرائت کنند که ایشان ببیند مفهومش چیست نه اینکه بیایند حرف‌هاى خارج از موضوع بزنند.

عبدالصاحب صفایى - این صحیح نیست مطابق آیین‌نامه نیست.

رئیس - تشخیص اجراى آیین‌نامه با من است (عبدالصاحب صفایى - بنده یک فردى هستم آیین‌نامه را باید رعایت کنم) هر نماینده‌اى می‌تواند از خودش دفاع بکند آقاى کاشانى خیلى مختصر بفرمایید اجازه بدهید اول ماده 87 را قرائت کنند.

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده 87 - اگر در ضمن مذاکرات صریحاً یا تلویحاً نسبت سویى به یکى از نمایندگان داده شود یا عقیده و اظهار او را بر خلاف واقع جلوه دهند و نماینده مذکور براى رد آن نسبت یا رفع اشتباه اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت به او اجازه داده می‌شود و نطق او نباید از مدتی که در فقره 4 بند الف ماده قبل معین شده تجاوز نماید.

مسعودى - این مدت هم پنج دقیقه است ولى آقاى وزیر دارایى چیزى نگفت.

عبدالصاحب صفایى - کسى به ایشان توهین نکرده است.

کاشانى - آقایان رفقاى ما در هر جلسه حتى هنگام اعتراض به صورت جلسه استفاده می‌کنند و صحبت می‌کنند یک وقتى یک مطلبى پیش می‌آید که باید صحبت بشود (عبدالصاحب - مذاکرات کافى شده دیگر نمی‌شود صحبت کرد) آقاى صفایى شما دارید تعیین تکلیف براى رئیس مجلس می‌کنید.

رئیس - فقط شما در حدودى که ماده 87 معین کرده می‌توانید توضیح بدهید.

کاشانى - بنده از تمام عرایضى که می‌خواستم استفاده بکنم و صحبت بکنم صرف‌نظر می‌کنم و اما آن مطلبى که نمی‌توانم صرف‌نظر بکنم راجع به ملى شدن صنعت نفت است.

رئیس - آقاى کاشانى اگر تحریف شده باشد باید بفرمایید دیگر مطالب خارج نگویید.

کاشانى - عرایض بنده تحریف شده است من از همه حرف‌هایم صرف‌نظر کردم که این موضوع را بگویم (عمیدى نورى - دیگر نمی‌شود صحبت کرد این برخلاف آیین‌نامه است) عرایض بنده تحریف شده است فقط در سه دقیقه می‌گویم و می‌روم (عمیدى نورى - آقا نمی‌شود این برخلاف آیین‌نامه است) (زنگ رئیس).

رئیس - آقاى عمیدى نورى ساکت باشید همین عمل شما هم برخلاف آیین‌نامه است آیین‌نامه حق تشخیص را به رئیس می‌دهد.

مشایخى - آقاى رئیس طبق ماده 87 باید توضیح بدهد.

عبدالصاحب صفایى - چرا صحبت می‌کند؟ (زنگ رئیس).

کاشانى - یکى از مطالبى که بنده عرض کردم موضوع ملى شدن صنعت نفت است که تحریف شده است فقط سه دقیقه وقت بدهید.

رئیس - بیشتر هم وقت می‌دهم اما فقط اگر تحریف در بیان شما شده است صحبت کنید.

کاشانى - مطلب همین است من از موضوعى که به خودم اهانت شده صرف‌نظر کردم.

رئیس - اگر توهینى به شما شده مانعى ندارد دفاع کنید.

کاشانى - یکى تحریف بیانات بنده است و یکى موضوع اهانت.

رئیس - با این وضعى که پیش آمده شما نمی‌توانید صحبت کنید.

کاشانى - این مطلب را عرض می‌کنم در ظرف سه دقیقه چون تحریفاتى در بیانات بنده شده است به این وسیله توضیحات زیر را به عرض مجلس شورای ملى می‌رسانم قانون ملى شدن صنعت نفت در سراسر کشور (همهمه نمایندگان)...

رئیس - نمی‌شود نمی‌شود...

کاشانى - تحریف شده عرایض بنده.

رئیس - از موضوع دارید خارج می‌شوید.

کاشانى - این خطرناک است براى مملکت آقا (همهمه نمایندگان - زنگ رئیس.)

رئیس - اگر در تعبیر بیان جنابعالى تحریف شده بفرمایید.

کاشانى - این اصل مسلم باید گفته بشود قانون ملى شدن صنعت نفت از مجلس شورای ملى گذشته اکتشاف و استخراج و بهره‌بردارى را مجلس تصویب کرده است.

رئیس - نمی‌گذارند شما صحبت کنید مرا به محظور می‌اندازید می‌بینید که مجلس مساعدت نمی‌کند.

کاشانى - قانون ملى شدن صنع نفت از مجلس شوراى ملى گذشته و قابل

+++

 انکار نیست به این ترتیب که نمی‌شود رأى گرفت ...

رئیس - پیشنهادى رسیده که رأى با ورقه گرفته شود قرائت می‌شود (پیشنهاد به شرح زیر قرائت شد):

ریاست مجلس شوراى ملى.

 پیشنهاد می‌کنیم به لایحه نفت رأى با ورقه گرفته شود.

سید مصطفى کاشانى، دکتر افشار، درخشش، شمس قنات‌آبادى، صدقى.

رئیس - ماده واحده قرائت می‌شود و با ورقه رأى گرفته می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده - مجلس شوراى ملى قرارداد ضمیمه را که قسمت اول آن مشتمل بر 51 ماده و دو ضمیمه مربوط به خرید و فروش نفت و گاز و طرز اداره عملیات مشروحه در آن می‌باشد و به امضا ایران و شرکت ملى نفت به عنوان طرف اول و به امضا شرکت‌هاى مفصله‌الاسلامى زیر:

کالف اویل کوریوریشن‌، سوکونى و اکیوئوم کمپانى اینکوریوریتد استاندارد اویل کمپانى، استاندارد اویل کمپانى اف- کالیفورینا، ذى تکساس کمپانى، انگلو ایرانین اویل کمپانى لیمیتد- ن و- ده با- تافشه پترولئوم ماتشایاى و کمپانى فرانسز دیترول به عنوان طرف‌هاى دوم (و به امضاى شرکت‌هاى عامل بر طبق ماده 3 قرارداد) رسیده است و قسمت دوم آن مشتمل بر پنج ماده مربوط به غرامت به امضاى ایران و شرکت ملى نفت ایران از یک طرف و انگلوایرانین اویل کمپانى لیمیتد از طرف دیگر رسیده است تصویب نموده و به دولت اجازه اجرا و مبادله قرارداد مزبور را می‌دهد.

کلیه قوانین و مقرراتى که با این قانون مباینت داشته باشد ملغى است.

رئیس - رأى گرفته می‌شود نسبت به ماده واحده با ورقه از سمت راست اسم یکى یکى آقایان خوانده می‌شود آقایان رأى می‌دهند.

 (اسامى آقایان نمایندگان به ترتیب ذیل به وسیله آقاى مسعودى (منشى) اعلام و در محل نطق حاضر و رأى دادند.)

آقایان: شوشترى، قنات‌آبادى، بوداغیان، نورالدین امامى، حمیدیه، دکتر بینا، دکتر عدل، صفارى، تجدد، کریمى، کاشانى، پناهى، محمود افشار، مهندس اردبیلى، موسوى، باقر بوشهرى، احمد فرامرزى، امید سالار، میراشرافى، پورسرتیپ، محمود رضایى، عبدالرحمن فرامرزى، عبدالصاحب صفایى، مکرم، محمودى، مهندس جفرودى، تفضلى، حائرى‌زاده، مهندس ظفر عباسى، دکتر حمزوى، پیراسته، عماد تربتى، امیرتیمور، داراب، کاشانیان، عاملى، اورنگ، شیبانى، ایلخانى‌زاده، دکتر وکیل، سنندجى، شفیعى، کیکاوسی، افشار صادقى، صارمى، صدرزاده، بزرگ‌نیا، شادمان، غضنفرى، ارباب، دکتر مشیرفاطمى، نراقى، قراگزلو، دولتشاهى، امیراحتشامى، بوربور، اردلان، اعظم زنگنه، خاکباز، سهرابیان، حمید بختیار، صادق بوشهرى، سرمد، شاهرخشاهى، دکتر سعید حکمت، توماج، دکتر نیرومند، مشایخى، تیمورتاش، قرشى، مهدوى، لارى، معین‌زاده، شادلو، سعیدى، اکبر، سلطانى، درخشش، خرازى، دکتر شاهکار، خلعتبرى، دکتر عمید، بهبهانى، دکتر افشار، برومند، بهادرى، اسکندرى، بزرگ ابراهیمى، عمیدى نورى، نقابت، هدى، نصیرى، دکتر آهى، دکتر پیرنیا، سالار بهزادى، سلطان مراد بختیار، مرآت اسفندیارى، دهقان، استخر، مرتضى حکمت، قوامى، رضا افشار، جلیلى، صراف‌زاده، عرب شیبانى، خزیمه علم، محمود ذوالفقارى، افخمى، ارباب، گیو، اخوان، کى‌نژاد، یارافشار، ثقه‌‌الاسلامى، مسعودى، فرود، فرید اراکى، دولت‌آبادى، اریه.

(پس از اخذ آراء و شماره اوراق نتیجه به قرار زیر بود)

ورقه سفید موافق 113، ورقه کبود مخالف 5، ورقه سفید بى‌اسم علامت امتناع یک ورقه.

رئیس - ماده واحده با 113 رأى موافق از 120 نفر عده حضار تصویب شد.

اسامى موافقین- آقایان: مشیر فاطمى، پیراسته، عبدالرحمن فرامرزى، مرآت اسفندیارى، بختیار، بزرگ ابراهیمى، دکتر پیرنیا، سالار بهزادى، هدى، دکتر عدل، دکترآهى، رضا افشار، دکتر سعید حکمت، بزرگ‌نیا، عزیز اعظم زنگنه، دکتر حمزوى، تفضلى، نراقى، تجدد، صدرزاده. عاملى، عمیدى نورى، شوشترى، عبدالصاحب صفایى، غضنفرى، دکتر افشار، داراب، قریشى، توماج، محسن اکبر، فرود، ایلخانى‌زاده، سنندجى، مهندس جفرودى، اورنک، دکتر وکیل، مرتضى حکمت، عباسى، کیکاوسى، مهندس شاهرخشاهى، حبیب پناهى، مهندس اردبیلى، اخوان، مشایخى، نقابت، دهقان، کى‌نژاد، گیو، صارمى، دکتر بینا، خرازى، بوشهرى، محمودى، موسوى، قوامى، استخر، افشار صادقى، کی‌قباد ظفر، شیبانى، برومند، بوشهرى، امید سالار، دولتشاهى، صفارى، خاکباز، اردلان، شفیعى، ارباب، لارى، سعیدى، احمد فرامرزى، تربتى، مهدوى، مکرم، دکتر نیرومند، قراگوزلو، بوداغیان، شادلو، نصیرى، جلیلى، فرید اراکى، بوربور، محمود افشار، یار افشار، ثقة‌الاسلامى، محمدعلى مسعودى، اریه، میراشرافى، دکتر شاهکار، کاشانیان، بهادرى، رضایى، معین‌زاده، حمیدیه، نورالدین امامى، کریمى، دولت‌آبادى، امیر احتشامى، خزیمه علم، افخمى، صراف‌زاده، سهرابیان، اسکندرى، بختیار، محمود ذوالفقارى، سلطانى، دکتر عمید (از لحاظ ضرورت موافقم). بهبهانى (موافقت دارم در موقعیت فعلى کشور چاره‌اى به نظر نمی‌رسد). تیمورتاش (فقط به خاطر بقاى ایران به این لایحه رأى می‌دهم)، شادمان (براى بقاى ایران)، سرمد (به رعایت مصلحت بزرگ‌تر)، خلعتبرى (من باب ضرورت موافقم)، پورسرتیپ (به خاطر بقاى مملکت و به خلاف خواسته‌هاى کمونیست‌ها).

اسامى مخالفین- آقایان: درخشش، قنات‌آبادى، امیرتیمور، کلالى، کاشانى، حایرى‌زاده.

ورقه سفید بى‌اسم علامت امتناع: یک برگ.

رئیس - آقاى نخست‌وزیر بفرمایید.

نخست‌وزیر - بنده می‌خواهم از آقایان محترم اظهار تشکر کنم که حقاً وظیفه‌اى که ما در مقابل آقایان نمایندگان محترم و ملت ایران انجام دادیم با تصویبى که فرمودید و رأیی که دادید تأیید فرمودید براى ما همین کافى است امیدوارم که توفیق بیشترى براى خدمتگذارى به ملت ایران پیدا کنیم (نمایندگان - انشاءالله) و بتوانیم بیش از پیش رضایت خاطر آقایان نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى را فراهم کنیم و به ملت ایران نشان بدهیم که وظیفه‌مان را خوب انجام می‌دهیم (نورالدین امامى - تیمسار براى پابرهنه‌ها فکرى بکنید) (محمدعلى مسعودى - از فردا فکر می‌کنند).

رئیس - آقاى وزیر دارایى بفرمایید.

وزیر دارایى - بنده خواستم به سهم خودم چون ناظر زحمات شبانه‌روزى کمیسیون خاص مجلس بودم و حتى جلسه علنى تشکر و امتنان خودم را تقدیم حضور آقایان نمایندگان محترم بکنم و مخصوصاً از آقایان موافقین که بار بنده را در دفاع فوق‌العاده سبک کردند و با بیانات فصیح و بلیغ این قرارداد بسیار مشکل را تشریح فرمودند تشکر بکنم و بنده خیال می‌کنم با این ژستى که مجلس شوراى ملى و بردبارى و متانتى که به خرج داد نهایت رشد اجتماعى مملکت ما را ثابت کرد و امیدوارم که این امر در تاریخ دوره 18 مجلس شوراى ملى ثبت شود ضمناً بنده خواستم نسبت به شخص خودم مختصر عرضى بکنم به تصدیق دوستان و رفقاى بنده و به حکم تربیت اجتماعى و خانوادگى که دارم هیچ وقت اهل اهانت و توهین به احدى نیستم (صحیح است) و اگر در مجلس شوراى ملى بحث و انتقادى می‌شود و احیاناً بنده در بیان خودم زیاده‌روى کردم خیلى عذر می‌خواهم و مخصوصاً نسبت به آقایان مخالفین که بنده خودم ارادت دیرینه دارم و بهشان هم قول می‌دهم که ابداً در دل بنده چیزى نمی‌ماند از این جهت عذرخواهى می‌کنم و البته وظیفه مملکتى و اجتماعى و همچنین دینى که بنده نسبت به مملکت دارم اقتضا می‌کند که اگر احیاناً نسبت به بنده هم توهینى می‌شود آن را تحمل بکنم و بنده شهادت جناب آقاى نخست‌وزیر را می‌خواهم که هیچ وقت بنده دنبال وزارت نرفته‌ام و ایشان خود بهترین شاهد هستند که دنبال من فرستادند و اگر بنده وزارت را قبول کردم براى این است که نسبت به این مردم و مملکت دین فوق‌العاده سنگینى دارم بنده از طبقه هستم که از نعمات بسیار زیادى در این مملکت برخوردار هستم و به همان نسبت هم وظیفه‌ام سنگین‌تر است هر وقت از بنده دعوت شده براى انجام یک کارى با نهایت میل آن کار را قبول کرده‌ام براى اینکه انجام وظیفه‌اى بکنم و در این قسمت هم به احدى منت ندارم وظیفه مملکتى و وظیفه وجدانى بنده بوده و در این مملکت بنده یک سرمایه معنوى دارم که این قابل صادرات به هیچ کشورى نیست (صحیح است) و بنابراین بنده در این قسمت ایمان قاطع دارم که نسبت به مردم این مملکت دین سنگینى دارم و خیال می‌کنم که از سهم خودم یک مقدار خیلى کوچکى از این دین را ادا کرده‌ام.

 3- اخذ رأى و تصویب لایحه اضافه اعتبار 1333 وزارت فرهنگ.

رئیس - اجازه اعتبار وزارت فرهنگ از مجلس سنا برگشته است نامه مجلس سنا قرائت می‌شود و بعد از آن رأى گرفته می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم شوراى ملى.

عطف به مراسله شماره 496، 5/7/1333 راجع به لایحه شماره 37492، 3/6/1333 دولت مربوطه به اضافه اعتبار سال جارى وزارت فرهنگ که براى اظهار نظر به مجلس سنا ارسال شده بود اشعار می‌دارد: لایحه مزبور در جلسه شنبه هفدهم مهر ماه 1333 مطرح و با اظهار نظر موافق عیناً به تصویب مجلس سنا رسید.

رئیس مجلس سنا - ابراهیم حکیمى.

رئیس - چون لایحه مالى است رأى با ورقه گرفته می‌شود آقایان موافقین ورقه سفید بدهند.

(اسامى آقایان نمایندگان به ترتیب ذیل به وسیله آقاى مسعودى (منشى) اعلام و در محل نطق اخذ رأى به عمل آمد).

آقایان: امیر تیمور کلالى، حمیدیه، دکتر بینا، دکتر عدل، صفارى، عماد تربتى،

+++

 کریمى، امامى، محمود افشار، دکتر سعید حکمت، مهندس اردبیلى، موسوى، کى‌نژاد، پورسرتیپ، باقر بوشهرى، مهندس شاهرخ‌شاهى، افشار صادقى، عزیز اعظم زنگنه، میراشرافى، امیدسالار، داراب، شادمان، قنات‌آبادى، عبدالصاحب صفایى، جلیلى، اورنک، عبدالرحمن فرامرزى، کاشانیان، معین‌زاده، سالار بهزادى، محسن اکبر، مهندس جفرودى، تجدد، محمودى، مهندس ظفر، عباسى، تیمورتاش، ایلخانى‌زاده، افشار، دکتر وکیل، دولتشاهى، سنندجى، بوداغیان، دولت‌آبادى، کیکاوسى، شفیعى، دکتر افشار، صارمى، صدرزاده، بزرگ‌نیا، پناهى، احمد فرامرزى، پیراسته، شوشترى، نراقى، قره‌گزلو، بوربور، میراحتشامى، سلطان‌مراد بختیار، فرید اراکى، حایرى‌زاده، افخمى، اردلان، سهرابیان، حمید بختیار، صادق بوشهرى، سرمد، سعیدی، بهادرى، دکتر حمزوى، توماج، دکتر امیر نیرومند، مشایخى، خاکباز، دکتر مشیر فاطمى، غضنفرى، مکرم، تفضلى، قرشى، مهدوى، شادلو، لارى، سلطانى، درخشش، کاشانیان، خرازى، خلعتبرى، دکتر شاهکار، بهبهانى، دکتر عمید، برومند، اسکندرى، بزرگ ابراهیمى، سعید نورى، نقابت، هدى، نصیرى، دکتر آهى، خزیمه علم، دکتر پیرنیا، دهقان، استخر، مرتضى حکمت، قوامى، اریه، صراف‌زاده، محمود ذوالفقارى، اخوان، فرود، ثقه‌الاسلامى، یارافشار، محمدعلى مسعودى.

(پس از شماره اوراق مأخوذه نتیجه به قرار ذیل بود)

 ورقه سفید موافق 113، ورقه کبود- مخالف: یک ورقه.

رئیس - اضافه اعتبار وزارت فرهنگ از 115 نفر حضار با 113 رأى موافق تصویب شد.

اسامى موافقین- آقایان: دکتر حسین پیرنیا، دکتر حمید آهى، بزرگ ابراهیمى، اعظم زنگنه، قوامى، خاکباز، کیکاوس، بوربور، اخوان، شوشترى، پناهى، سعیدى، دکتر وکیل، مشایخى، دکتر حکمت، سنندجى، مهدوى، دکتر مشیر فاطمى، غضنفرى، عباسى، شادلو، سالار بهزادى، عمیدى نورى، دکتر حمزوى، امیر احتشامى، میراشرافى، سرمد، بهادرى، محمود رضایى، تیمورتاش، جلیلى، پورسرتیپ، نورالدین امامى، عبدالصاحب صفایى، رضا کى‌نژاد، کریمى، عبدالرحمن فرامرزى، رضا افشار، بوداغیان، مرتضى حکمت، نصیرى، محمود ذوالفقارى، دهقان، مکرم، افشار صادقى، مهندس اردبیلى، موسوى، ایلخانى‌زاده، امید سالار، تربتى، دکتر عدل، محمود افشار، اسکندرى، خرازى، قنات‌آبادى، محسن اکبر، دکتر افشار، هدى، باقر بوشهرى، صدرزاده، نقابت، کاشانى، استخر، داراب، قرشى، صراف‌زاده، درخشش، یارافشار، اردلان، گیو، مهندس جفرودى، قراگزلو، مهندس ظفر، صفارى، صارمى، توماج، خزیمه علم، عاملى، اورنک، برومند، معین‌زاده، دکتر نیرومند، افخمى، حایرى‌زاده، دولتشاهى، مسعودى، ثقةالاسلامى، ارباب، بزرگ‌نیا، شادمان، بهبهانى، دکتر شاهکار، دکتر عمید، ارسلان خلعتبرى، سلطانى، سلطانمراد بختیار، سهرابیان، اریه، احمد فرامرزى، تجدد، نراقى، محمودى، دولت‌آبادى، دکتر بینا، شفیعى، پیراسته، عبدالحمید بختیار، یارافشار، حمیدیه، فرود.

مخالف: آقاى جهانگیر تفضلى.

4- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس - جلسه را ختم می‌کنیم، جلسه آینده روز پنجشنبه آینده خواهد بود زیرا سه‌شنبه وفات حضرت رسول صلى الله علیه و آله و سلم است روز یکشنبه هم شاید مجلس سنا جلسه داشته باشد بنابراین روز پنجشنبه ششم آبان جلسه خواهد بود ساعت 9 و دستور هم اعتبار ساختمان شهرستان‌هاست و لایحه دکتر مصدق که از سنا برگشته.

(مجلس یک ساعت پیش از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى - رضا حکمت.

+++

یادداشت ها
Parameter:294885!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)