کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هفدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏17
[1396/05/29]

جلسه: 56 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 16 دى ماه 1331  

 

فهرست مطالب:

1- طرح و تصویب صورت مجلس جلسات 11 و 14 دی ماه

2- قرائت‌نامه آقای نخست‌وزیر و تقاضای رأی اعتماد به وسیله آقای کاظمی نایب نخست‌وزیر

3- مذاکره در مورد تقاضای دولت و اخذ رأی و ابراز اعتماد به دولت آقای دکتر مصدق نخست‌وزیر

4- ختم جلسه به عنوان تنفس

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏17

 

 

جلسه: 56

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 16 دى ماه 1331

 

فهرست مطالب:

1- طرح و تصویب صورت مجلس جلسات 11 و 14 دی ماه

2- قرائت‌نامه آقای نخست‌وزیر و تقاضای رأی اعتماد به وسیله آقای کاظمی نایب نخست‌وزیر

3- مذاکره در مورد تقاضای دولت و اخذ رأی و ابراز اعتماد به دولت آقای دکتر مصدق نخست‌وزیر

4- ختم جلسه به عنوان تنفس

 

مجلس ساعت یازده و ربع صبح به ریاست آقاى محمد ذوالفقارى (نایب رئیس) تشکیل گردید.

 1- طرح وتصویب صورت مجلس جلسات 11 و 14 دی ماه

نایب رئیس - صورت غایبین جلسه یکشنبه قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

غایبین با‌اجازه - آقایان: شاپورى - صراف‌زاده - خسرو قشقایى - راشد - مشار - نبوى - مهندس غروى‏

غایبین بى‌اجازه - آقایان: دکتر امامى - محمدحسین قشقایى - دادور - میلانى - پارسا - زهرى - دکتر ملکى - تولیت‏

دیرآمدگان بااجازه و زودرفتگان - آقایان: دکتر فاخر 15 دقیقه - حمیدیه سى دقیقه - منصف سى دقیقه - میر اشرافى سى دقیقه - دکتر بقایى یک ساعت - گنجه یک ساعت - دکتر فلسفى یک ساعت - دکتر سنجابى یک ساعت - بهادرى یک ساعت و پانزده دقیقه - دکتر طاهرى یک ساعت و 45 دقیقه.‏

دیرآمدگان و زودرفتگان بى‌اجازه - آقایان: مهندس زیرک‌زاده بیست دقیقه - عامرى سى دقیقه - امیرافشار 35 دقیقه - دکتر کیان 45 دقیقه - شهاب خسروانى یک ساعت - شبسترى یک ساعت - منصف یک ساعت و 15 دقیقه.

غایبین در رأى - آقایان: امیرافشار یک رأى - معتمددماوندى یک رأى - دکتر کیان 3 رأى - دکتر بقایى سه رأى - شهاب خسروانى چهار رأى‏.

غایبین مشمول ماده 162 آیین‌نامه داخلى - آقایان: مهندس حسیبى - دکتر شایگان - دکتر معظمى - شهیدى - مصدقى - مهندس زیرک‌زاده - دکتر مصباح‌زاده - نریمان - اقبال - شهاب خسروانى.‏

نایب رئیس - آقاى حمیدیه نسبت به صورت جلسه اعتراضى دارید بفرمایید.

حمیدیه - بنده در جلسه قبل اگر طرحى امضا کرده‌ام از روى سوء‌نیت (کریمى - هیچ کس سوء‌نیت نداشت) یا مخالفت با دولت جناب آقاى دکتر مصدق که همیشه پشتیبان دولت ایشان بوده و هستم نبوده بلکه چون موضوع تعطیل یا فلج ماندن مجلس و مشروطیت بود آن طرح را امضا کرده‌ام و مایه تأسف است که در مقابل امضا طرح مزبور که کاملاً از روى حسن نیت بوده اتهامات ناروا به ما نسبت داده‌اند و چون راجع به این موضوع در آینده صحبت خواهم کرد عجالتاً به همین تذکر اکتفا می‌کنم (کریمى - صحیح است)

نایب رئیس - آقاى کهبد

کهبد - آقاى مشار را جزو غایبین بى‌اجازه نوشته‌اند در صورتی که ایشان کسالت دارند و مطلبى که بنده می‌خواستم عرض کنم این است که عده زیادى از اهالى شهریار و ساوجبلاغ به تهران آمده‌اند و پشتیبانى خودشان را نسبت به دولت جناب آقاى دکتر مصدق اعلام داشتند بنده ناگزیر بودم که این را از نظر مستدعیات موکلین خود عرض کنم حتى مى‌خواستند تعطیل کنند بنده مانع شدم و این را نیز عرض کردم که آقاى مشار مریض هستند.

نایب رئیس - جنابعالى گویا توجه نفرمودید غیبت آقاى مشار را با اجازه نوشته‌اند. آقاى جلالى‏

جلالى - در عرایض بنده بعضى اغلاط چاپى هست به علاوه جملاتى اسقاط شده که تصحیح کرده و تقدیم مى‌کنم.

نایب رئیس - تصحیح خواهد شد آقاى مدرس‏

مدرس - در عرایضى که کرده بودم یعنى پیشنهادى که داده بودم یک جمله‌اى سقط شده تصحیح می‌کنم و مى‌دهم به تندنویسى.

نایب رئیس - اصلاح مى‌شود آقاى کریمى‏

کریمى - در عرایض جلسه گذشته بنده بعضى اغلاط چاپ شده که تصحیح می‌کنم مى‌دهم به تندنویسى ضمناً به عرض آقایان نمایندگان می‌رسانم طرحى که به مجلس تقدیم شده با کمال حسن‌نیت بوده است و هیچ کدام از آقایان نمایندگان نظر سویى نسبت به دولت آقاى دکتر مصدق نداشته‌اند (صحیح است) و اگر به نظر دولت سوء‌نیتى در این طرح بوده است این طور نبوده است امضاى طرح حق مسلم وکیل است و وکیل در دادن هر طرحى آزاد است و ما به دولت دکتر مصدق اعتماد داریم و بدون جهت ما را به باد تهمت بسته است و در آینده در این باب عرضى خواهم کرد.

نایب رئیس - نسبت به صورت مجلس دیگر اعتراضى نیست؟ (اظهارى نشد) صورت جلسه 11 و 14 دى ماه تصویب شد. 2- قرائت‌نامه آقاى نخست‌وزیر و تقاضاى رأى اعتماد به وسیله آقاى کاظمى نایب نخست‌وزیر

نایب رئیس - یک عده از آقایان اجازه نطق قبل از دستور خواسته‌اند خواستم استدعا کنم که صرف‌نظر بفرمایند (صحیح است) آقاى کاظمى بفرمایید. البته مطالب ایشان هم به عنوان قبل از دستور است و وارد دستور نشده‌ایم‏.

کاظمى (نایب نخست‌وزیر و وزیر دارایى) - مرقومه‌اى جناب آقاى دکتر مصدق به عرض مجلس رسانیده‌اند که بنده قرائت می‌کنم.‏

(به شرح آتى قرائت نمودند)

+++

 مجلس شوراى ملى‏

چنان که خاطر آقایان نمایندگان محترم مستحضر است ملت ایران پس از فضل الهى بر اثر شجاعت و شهامت و فداکارى و استقامت خود موفق شد دست اجانب را از خاک پاک وطن خویش قطع کند و استقلال و آزادى را که شرط اساسى حیات هر ملت شرافتمندی است با سربلندى به دست آورد.

پس از این اقدام مردانه و اعاده شرف و حیثیت و عظمت دیرین خود ملت ایران خواست دست به اصلاحات داخلى زده به ترمیم خرابی‌هاى گذشته بپردازد و اوضاع اقتصادى و اجتماعى خود را سر و صورتى بدهد.

اینجانب که به اراده ملت ایران مأمور این امر خطیر شدم چون تجربه به این جانب ثابت کرده بود پیوسته با خود مى‌اندیشیدم و حتى مکرر به همکاران خود مى‌گفتم که تا نفوذ بیگانگان را از مملکت بر نیندازیم و ایادى داخلى اجانب را قطع نکنیم و مخصوصاً تا امر نفت را به سامان نرسانیم مصحلت نیست به هیچ اصلاح دیگرى دست بزنیم زیرا هر اصلاحى چون با منافع مستقیم عده‌اى تماس پیدا کند ناچار جمعى ناراضى مى‌شوند و این عدم رضایت اجانب که پیوسته منتهز فرصت و منتظر زمینه مساعدى براى تحریک و ایجاد اغتشاش و اختلاف هستند استفاده مى کنند و آنها را آلت پیشرفت مقاصد سوء خود قرار می‌دهند.

ولى دو امر مرا وادار کرد که در این تصمیم خود تجدیدنظر کنم یکى این که توطئه‌هاى انگلستان و اسباب چینى و تشبثات بى‌حد و حصر آن دولت مانع بود از این که بزودى کار نفت یکسره شود و به این ترتیب شروع به اصلاحات مدت مدیدى به تأخیر مى‌افتاد. دیگر این که مکرر به دولت اظهار مى‌شد که مردم چشم به راه و تشنه اصلاحات هستند و اقدامات اساسى براى بهبود اوضاع مملکت را نباید بیش ازاین به عهده تعویق گذاشت و هر چه زودتر باید به تصفیه دستگاه دولت و تنظیم بودجه مملکت و اصلاح حال مردم زحمتکش از کارگر و دهقان و سایر افراد طبقه سوم که در وضع ناگوارى زندگى می‌کنند پرداخت و در تمام شئون مملکت دست به اصلاحات زد به خصوص که همین اصلاحات ممکن است موجب شود که حریف سرسخت خارجى از پیشرفت نقشه‌هاى خود مأیوس گردد و بیش از این در امر نفت کارشکنى نکند.

بالاخره به این منطق تسلیم شدم و چون اقدام به اصلاحات مستلزم سرعت عمل و داشتن قدرت قانونى و اختیار بود از این مجلس محترم کسب اختیار کردم و به حول و قوه الهى شروع به اصلاحات شد چون اقدامات دولت در گزارش مفصل سه ماهه به عرض رسیده از تکرار آن در اینجا خوددارى می‌کنم.

نتیجه آن اصلاحات همان طور که پیش‌بینى می‌کردم ایجاد جمعى ناراضى شد و زمینه مساعدى براى اقدامات بیگانگان فراهم آمد چنانکه از چندى پیش دوباره ایادى شناخته شده اجانب به کار افتاده و کسانى که می‌دانند پنجه قهار عدالت عنقریب به سراغ آنها خواهد رفت دوباره از کنج عزلت و انزوا در آمده دست به کار تخریب و تفتین و ایجاد تفرقه و تشتت شده‌اند و به بهانه‌هاى بی‌جا دائما در تضعیف دولت می‌کوشند و مقاصد خود را زیر لفافه اصلاح پنهان نموده اسباب فلج کردن کار و از همه مهمتر تشویق دشمنان خارجى در سختگیرى به ملت ایران را فراهم می‌کنند.

براى این که هیچ نکته‌اى از آقایان نمایندگان پوشیده نماند باید عرض کنم که در مقابل بیگانگان وحدت و یگانگى و حس استقلال‌طلبى و آزادی‌خواهى ملت ایران است که پشت سر دولت خود ایستاده و او را در اصلاحات داخلى و همچنین در احقاق حقوق از دست رفته خود تقویب و پشتیبانى می‌کند. در برابر ملتى که شیفته آزادى و استقلال است و همه چیز خود را در مقابل این دو موهبت الهى به چیزى نمی‌شمارد و دولتى که به نیروى اراده و پایدارى چنین ملتى متکى است هیچ گاه دشمنان نمى‌توانند مقاومت ایستادگى کنند و مسلماً دیر یا زود از پیشرفت مقاصد خود مأیوس شده صلاح و صرفه خود را در ترک خصومت و سختگیرى خواهند دانست و به عکس اگر دشمنان خارجى به وسیله ایادى خود توفیق یافتند که ملت را از دولت جدا و در مجلس ایجاد اختلاف کنند و به این وسیله دولتى ضعیف در مقابل خود ببینند بر فشار و سختگیرى خود مى‌افزایند و آن دولت ضعیف ناچار است یا به خواسته آن‌ها تسلیم شود یا کنار رود و میدان را براى روى کار آوردن دولت‌هاى دست نشانده آنها خالى کند.

از بعضى از جریانات اخیر براى دشمنان خارجى این توهم پیدا شده که فرصت مناسبى براى تجدید اعمال نفوذ آنها به دست آمده و مخصوصاً از یکى دو هفته پیش بعضى از رادیوهاى بیگانه این زمزمه‌ها را که مدتى بود فراموش کرده بودند تجدید نموده و مخصوصاً از جریان روز یکشنبه گذشته حداکثر استفاده تبلیغاتى را برده‌اند. نمایندگان محترم می‌دانند که اصلاح قانون انتخابات یکى از خواسته‌هاى اولیه ملت ایران است دولت وظیفه خود می‌دانست که هر چه زودتر به این اقدام اساسى دست بزند.

لایحه قانونى انتخابات بعد از زحمات فراوان تهیه شد. البته این لایحه ممکن است نقایصى داشته باشد و به همین دلیل است که آن را به قضاوت افکار عمومى گذاشته منتظر خاتمه مهلت اظهار‌نظر عامه شدم که با رعایت افکار آنها اصلاحات لازمه را به عمل آورده انشاء‌الله آن را به موقع اجرا می‌گذارم. در هفته اخیر یک مرتبه این فکر بى‌اساس منتشر شد که منظور دولت از زیاد کردن عده نمایندگان این است که حد نصاب براى تشکیل مجلس را بالا ببرد و چون عده فعلى نمایندگان به آن حد نمى‌رسد مجلس را تعطیل کند (کریمى - صحیح است)

این فکر واهى مثل غالب افکار بى‌اساس دیگر ساخته و پرداخته دستگاه دروغ‌سازى دیگران است و این دستگاه دروغ‌سازى به کار افتاد و از تحریک و تفتین چیزى فرو گذار نکرد تا آنجا که به تدریج این خیال موهوم عده از آقایان نمایندگان را فکر تهیه طرحى انداخت. بسیار جاى تأسف و تعجب است که بعضى از آقایان نمایندگان تحت تأثیر چنین افکارى واقع شوند و تصور نمایند دولت در صدد تعطیل مجلس شوراى ملى است.

مگر نمایندگان محترم فراموش کرده‌اند که تمام سعى دولت اینجانب این بود که هر چه زودتر دوره هفدهم مجلس شوراى ملى افتتاح شود؟

مگر کشمکش دولت با مخالفین تشکیل مجلس از خاطرها محو شده است؟

مگر چند روز قبل که نایب رئیس محترم مجلس در باب همین مسئله از بنده سؤال کردند صراحتاً به ایشان نگفتم که دولت هرگز چنین نظرى ندارد و براى رفع نگرانى ماده‌اى به لایحه قانونى خواهد افزود که جاى هیچ گونه شبهه‌اى هم در این خصوص باقى نماند؟

(مهندس رضوى - صحیح است)

مگر آقاى دکتر شایگان رئیس محترم کمیسیون تهیه لایحه قانونى انتخابات هنگام طرح این موضوع توضیح کافى ندادند؟

مگر آقاى وزیر کشور به تفصیل در رد این توهم و اینک دولت هرگز چنین منظورى ندارد بیاناتى نکردند؟

با وجود تمام این مطالب چطور می‌توان تصور کرد که رفع شبهه از تهیه‌کنندگان طرح نشده باشد و براى به تصویب رساندن طرحى که یک قسم بدگمانى از آن استنباط شده همچنان پافشارى کنند؟

و اصل چهلم قانون اساسى را مورد توجه قرار ندهند.

آیا نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى تردید دارند که نتیجه این پیش‌آمد تقویت دشمنان است؟

آیا در طول مدت این مبارزه حیاتى مشاهده نفرموده‌اند به محض این که کوچک‌ترین حمله‌اى به دولت مى‌شود بعضى رادیو‌ها و جراید خارجى خبر آن را بزرگ کرده با آب و تاب و مکرر در دنیا انتشار مى‌دهند. آیا احتیاجى هست که به نمایندگى مجلس شوراى ملى عرض کنم هر وقت مختصر اقدامى در تضعیف دولت به عمل آید روزنه امیدى براى دشمنان بی‌گناه باز مى‌شود چنانکه فوراً لحن خود را در مذاکرات عوض مى‌کنند و چند قدم به عقب بر مى‌گردند.

این اوقات هم خیال بر همین منوال است با این خصوصیت که چون بیم دارند ممکن است ملت ایران در پیشرفت امور خود در آتیه نزدیک موفق شود تمام قواى خود را صرف تضعیف دولت و تفرقه انداختن در بین ملت مى‌نمایند و اوضاع و احوال هم نشان مى‌دهد که اگر توفیق کلى در میان مردم به دست نیاورده‌اند زحمات آنها درباره محافل به هدر نرفته است. اینک چون دولت مى‌خواهد تکلیف خود را بداند و میل ندارد حتى یک آن برخلاف اراده ملت بر سر کار بماند نظر نمایندگان محترم را درباره خود استعلام می‌کند و تقاضاى رأى اعتماد مى‌نماید. البته اگر دولت طرف اعتماد نباشد فوراً کناره‌گیرى خواهد کرد و مسئولیت امور مملکت را به عهده مجلس خواهد گذاشت و الا انتظار دارد از پشتیبانى کامل و تقویت صمیمانه نمایندگان محترم برخوردار باشد.

نخست‌وزیر - دکتر محمد مصدق‏

کاظمى - به طوری که جناب آقاى نخست‌وزیر نوشته‌اند و به عرض مجلس رسانیده‌اند بنده از طرف دولت تقاضاى رأى اعتماد می‌کنم‏.

3- مذاکره در مورد تقاضاى دولت و اخذ رأى و ابراز اعتماد به دولت آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر

نایب رئیس - قبل از این که آقاى مهندس رضوى صحبت بفرمایند ماده 204 و 206 براى آقایان مخبرین جراید و تماشاچیان قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

ماده 204- مخبرین جراید و تماشاچیان با داشتن بلیط مخصوص همان جلسه که با مهر اداره کارپردازى و امضاى یکى از کارپردازان صادر شده باشد و نیز مأمورین انتظامى به دستور رئیس مجلس در محل‌هاى مخصوص حق حضور خواهند داشت و باید در تمام مدت جلسه ساکت باشند و از هر گونه تظاهر خوددارى کنند و گر نه به امر رئیس از مجلس اخراج مى‌شوند.

+++

ماده 206- هر یک از تماشاچیان و نمایندگان جراید که باعث اغتشاش یا اختلال نظم مجلس شود و یا نسبت به رئیس یا نمایندگان مجلس و یا وزرا و معاونین و یا سایر افراد توهین و یا تهدید نماید به امر رئیس مجلس از تالار جلسه اخراج و توقیف مى‌شود و در صورتی که عمل او مستوجب تعقیبات کیفرى باشد در ظرف 24 ساعت به مراجع صالحه تسلیم خواهد شد.

نایب رئیس - آقاى مهندس رضوى بفرمایید.

نمایندگان - رأى، رأى‏

کریمى - نخیر آقا بگذارید حرفش را بزند.

مهندس رضوى - براى رفع سوء‌تفاهم از نمایندگان محترم باید عرض کنم که در آیین‌نامه مجلس شوراى ملى صراحتاً در موقع تقاضاى رأى اعتماد امکان مذاکره براى نمایندگان پیش‌بینى شده است (صحیح است) به همین دلیل هم این جانب تقاضاى وقت کردم و مقام ریاست اجازه فرمودند اما راجع به نامه جناب آقاى دکتر مصدق و تقاضاى رأى اعتمادى که از مجلس کرده‌اند باید عرض کنم شخص دکتر محمد مصدق رأى اعتماد خود را از مردم ایران گرفته است (صحیح است) حوادث این مملکت به خصوص آنچه در چند سال اخیر دیده‌ایم.‏

در نظر همه ما هست و اما آنچه در تیر ماه دیده‌ایم یعنى آنچه در سى‌ام تیر و 31 تیر ماه از نزدیک مشاهده کردیم به اندازه‌اى زنده و به اندازه‌اى هیجان‌آور است که هنوز من رنگ خون کسانى را که براى اعاده حکومت دکتر محمد مصدق در تهران به خاک کشیدند از جلو چشمان خود نمی‌توانم دور کنم (صحیح است) بنابراین تردید راجع به اعتماد به شخص دکتر محمد مصدق تصور می‌کنم بسیار کم مورد دارد یعنى در مجلس شوراى ملى ندیده‌ایم کسى به شخص ایشان عدم اعتماد اظهار بکند و در خارج هم آنچه مسلم است این است که پس از سى چهل سال عبودیت و اسارت در مقابل بیگانگان و عمال کشورى و لشگرى آنها بالاخره مردم ایران تمام امید خودشان را به این مرد معمر و سیاستمدار مجرب واگذار کرده‌اند (صحیح است) همه از او رفع مشکلات بزرگ زندگانى این مملکت را می‌خواهند باید به شما عرض کنم قدرتى که دکتر محمد مصدق امروز از آن برخوردار است در تاریخ مملکت ایران سابقه ندارد (صحیح است) هیچ رئیس‌الوزرایى در دوره مشروطیت و هیچ صدر اعظمى در دوره‌هاى استبداد هرگز به این درجه از اعتماد و اطمینان مردم مملکت خود در ایران بهره‌مند نبوده است (صحیح است) در مورد سلاطین استبداد آنان که امروز به نام عادل حتى خوانده مى‌شوند بدانید که در حین حیات به واسطه اقدامات بی‌رویه و بى‌رحمانه خاصى که در بعضى موارد داشته‌اند در همان موقع از چنین اعتمادى در بین طبقات مختلف مردم برخوردار نبوده‌اند بنابراین بی‌مورد نیست اگر عرض کنم دکتر محمد مصدق مردى است که در تاریخ ایران نظیر ندارد (صحیح است) در حال حاضر تمام مردم این کشور از اقصى نقاط دریاى عمان تا دریاى خزر تمام مردم چشمشان را به سوى او دوخته‌اند تا دردهاى آنها را علاج کند این مقدمه را مخصوصاً براى این عرض کردم که جاى هیچ گونه تردید و تأمل در امر اعتماد به دولت دکتر محمد مصدق نماند و هر چند این مطالب براى هموطنان من تازگى ندارد ولى خاصتاً خواستم مردمانى که در خارج از این کشور در ممالک دیگر حکومت می‌کنند و در امور مربوط به ما اظهار‌نظر می‌کنند این نکته اساسى را بدانند که در مقابل بیگانگان تمام کشور ایران بیست میلیون جمعیت این مملکت پشت سر دکتر محمد مصدق ایستاده‌اند (صحیح است) ما براى استیفاى حقوق خودمان در این زمینه نه تخفیف می‌دهیم و نه تعجیل می‌کنیم (صحیح است) ما همراه سیاستمدار مدبر و مجرب و معمر خود هستیم و دست او را باز مى‌گذاریم و انتظار نتایج مذاکرات و اقدامات خارجى او را هم داریم (انشاء‌الله، صحیح است) ما مراقب امور خارج از ایران هستیم ما از منافع کارتل‌هاى نفت بى‌اطلاع نیستیم ما از منافعى که دول مختلف و از آن جمله دولت انگلستان و امریکا هر دو از نفت ایران مى‌برده‌اند بى‌اطلاع نبوده‌ایم و اکنون هم مطلعیم که چگونه دولت‌هاى مختلف و دولت‌هاى بزرگ نظامى امروز براى یغماى خوان گسترده ملل مشرق زمین با یکدیگر رقابت می‌کنید (صحیح است) مردم ایران باید بدانند که اگر ما بخواهیم از رقابت بین این ممالک براى حفظ حقوق خودمان استفاده کنیم معناى آن این نیست که از یکى از این ممالک رشته اسارت نسبت به مملکت دیگرى پادار بسازیم (صحیح است) ما اسارت هیچ کشورى بیگانه‌اى را نمى‌پذیریم اعم از این که آن کشور در ماوراى بحار امریکا، در اروپا، انگلستان و یا نصف در آسیا و نصف در اروپا یعنى روسیه شوروى باشد (صحیح است) ما در عین حال با نهایت علاقه‌مندى به محبت و احترامى که این ملل براى ما قائل باشند و عملاً نشان بدهند متقابلاً جواب خواهیم داد (صحیح است) ما اهل تجارت و معامله و داد و ستد هستیم ما داد و ستد تجارتى و اقتصادى و فرهنگى را هم تشویق مى‌کنیم و با هر کشورى که با ما از راه متقابل و دوستانه وارد بشود وظیفه‌دار هستیم که متقابلاً احترام و محبت آن کشور را جلب کنیم (صحیح است) هرگز نخواسته‌ایم که منافع ما منحصراً تأمین بشود و در مقابل اگر حقوق حقه‌اى دیگران داشته باشند نادیده بگیریم ولى آقایان حقوق حقه‌اى که دیگران ادعاى آن را دارند غیر از الفاظ واهى چیز دیگرى نیست یعنى در مورد نفت که این قدر فریاد مى‌زنند که حقوق ما را بردند کارخانه‌هاى ما را ملى کردند آقایان محترم بپرسید تمام این سرمایه‌هاى فراوان که کران تا کران دنیا را گرفته این کشتی‌هاى عظیم این تانکرهاى عمده‌اى که قسمت مهمى از حمل و نقل دنیا را تشکیل می‌دهد این کارخانه‌هاى آبادان این کارخانه‌هایى که در دو نقطه از نقاط داخلى انگلستان دارند و تأسیساتى در استرالیا کرده‌اند و همچنین شرکت‌هایی که از طرف این شرکت غاصب در سایر دستگاه‌هاى اقتصادى دایر شده‌اند بپرسید با کدام سرمایه مشغول کار بوده است (صحیح است) تنها ملت انگلستان از مالیات خود و از عواید شخص خود چنین سرمایه‌اى را فراهم آورده است؟ (نمایندگان - خیر) آقایان این سرمایه‌ای که کران تا کران دنیا را گرفته است فقط و فقط از بابت ثروتى است که در کشور ما خداوند گذاشته و آنها این ثروت را براى ما نامطلوب و براى خودشان کاملاً حلال تصور کرده بودند و نهضت ملى ایران این مطلب را در دنیا اثبات کرد که ما مى‌توانیم حقوق خود را نگاه داریم (صحیح است) نباید فکر کنید که چون نفت استخراج نمى‌شود ما ضعیف شده‌ایم یا فقیر شده‌ایم مگر ما از استخراج نفت چه فایده‌اى مى‌بردیم؟ امروز البته در زحمت هستیم ماهیانه چندین میلیون تومان باید تفاوت هزینه تأسیسات آبادان را بدهیم ولى این کارها در مقابل سیل حوادث و تاریخ ملل کارهایى است که باید با فداکارى انجام بگیرد (صحیح است) امروز ما این‏ مخارج را مى‌دهیم و تحمل هم می‌کنیم ولى در عین حال استقلال سیاسى و اقتصادى خود را تأمین خواهیم کرد به شما عرض می‌کنم که از قالى‌باف فقیر کرمانى امروز ما می‌گیریم و در ماه چندین هزار تومان به هر کدام از افرادى که در آبادان زیست می‌کنند مى‌رسانیم و صداى ما در نمى‌آید براى این که فعلاً چنین مصلحت می‌دانیم که این دستگاه به همین وضع تا موقعى که مقتضى باشد نگاهداشته شود ولى چنانچه معامله و رواج بازار اقتصاد نفت به طوری که به نفع مملکت ایران باشد بزودى شروع نشود بدیهى است که ما ترتیب دیگرى براى این دستگاه‌ها در نظر خواهیم گرفت و دولت در این زمینه موظف و مکلف است که از هزینه‌هاى هنگفت چنین دستگاه‌ها مادام که از نظر اقتصادى رواج بازار نفت براى ما سودآور نباشد از هزینه‌هاى هنگفت آنها جلوگیرى بکند اما در مقابل بیگانگان این نکته را بنده تأیید می‌کنم که سیاست نفت ما منفک و جداگانه نسبت به سایر امور ایران تلقى نمى‌شود ما در مملکت ایران یک پرونده براى نفت یک پرونده براى سایر اموری که با دنیاى خارج ارتباط دارد نداریم ما سیاست نفت یعنى سیاست رفع استعمار را همان طور که در امر نفت به کار برده‌ایم در هر مرحله دیگرى نیز به کار خواهیم برد (صحیح است) و باید عرض کنم که اگر در پاره‌اى موارد در این زمینه تأملى شده است فقط به منظور اقتضاى زمان و این منطق عجیب سیاسى است که به هر حال یک ملت ضعیف در مقابل ملل قوى باید با متانت و بردبارى زنجیرها را یکى بعد از دیگرى پاره بکند و اگر هنوز آثارى از چنین زنجیرها در کشور ما دیده مى‌شود مطمئن باشید که این آثار را از این کشور بر خواهیم گسیخت (نمایندگان - انشاء‌الله) اما دولت دکتر محمد مصدق یعنى آقایان وزراى محترم و معاونین آنها که در اینجا تشریف دارند یا پاره‌اى از آقایان که در اینجا تشریف ندارند نباید به آنچه که مربوط به دکتر مصدق است غره شوند (صحیح است) بنده هیچ نمی‌خواهم نسبت به هیچ کدام از آقایان در این زمینه استثنایى قائل باشم و همه آقایان شخصیت‌هایى دارند که در زندگانى خود اقداماتى فرموده‌اند بعضى معمر و محترم و طرف اطمینان مردم بوده‌اند از سال‌هاى دراز و بعضى تازه به جرگه سیاست وارد شده‌اند ولى به هر صورت هر قدر طرف اعتماد باشند مانع از این نیست که مردم ایران و مجلس شوراى ملى در عین حال که به واسطه وجود شخص دکتر محمد مصدق همواره از این دولت پشتیبانى کرده‌اند انتقادات به جا و مطالب لازمى را که در زمینه‌هاى سیاست داخلى مملکت پیش مى‌آید به موقع خود تذکر ندهند سیاست‌هاى مختلفى که در مملکت ما برقرار است از نظر امور مختلف و یا توجه به جنبه سیاسى آنها به چند قسمت تقسیم مى‌شود اول سیاست اجتماعى است بنده در این زمینه همین قدر به آقایان توجه می‌دهم که شما در این زمینه مطالعات خود را بیش از آنچه که مشغول آن هستید تکمیل کنید شما باید مردم ایران را از صورت چپ و راست خارج بکنید شما باید از وجود شخص دکتر محمد مصدق براى تمرکز قواى جوان‌هاى مملکت استفاده نمایید (صحیح است) و شما در این زمینه‌ها کارى انجام نداده‌اید در خیابان‌هاى تهران و بعضى از شهرهاى این مملکت جوان‌هاى این مملکت به جان هم افتاده‌اند (صحیح است) بنده طبق وظیفه مجلسى روزى که پادشاه این مملکت از خوزستان بر مى‌گشت براى استقبال رفته بودم در خیابان امیریه دیدم چند وانت کامیون‌هاى کوچک داراى جماعتى هستند که لباس انیفرم در بر داشتند اتفاقاً یکى دیگر از همکاران محترم که امروز افتخار ریاست جلسه مجلس را دارند در خدمت ایشان بودم از دور واقعاً وضعیت این اشخاص به نظر من شبیه به سرباز و پاسبان بود موقعى که نزدیک شدم دیدم که این اشخاص یک حزبى هستند بنده شخصاً طرفدار آزادى عقیده هستم

+++

‌اما مسلم است آنچه را که یک دنیایى از آن به بدى یاد کرده است و آن را به کلى مردود قرار داده است نمى‌شود آن را با آزادى نشو و نما داد جوانى که می‌خواهد با چماق به کوچه بیاید و به نام تفوق نژادى و این قبیل امور از جمله عوامل سیاسى یک مملکتى باشد آن هم مملکتى مثل ایران که مواجه با مشکلات بسیارى است به نظر من این جوان گمراهى است بنده نمى‌خواهم بعضى کلمات مخصوصى را ادا کنم ولى به شما عرض می‌کنم که باید دید از کجا این درآمدها پیش مى‌آید این لباس‌هاى اونیفورم را کى تهیه می‌کند این وسایل نقلیه را که در اختیار آنها مى‌گذارند این اشخاص از کجا هستند این چوب‌ها را کجا مى‌تراشند آقاى وزیر کشور این اشخاص وقتی که به خیابان مى‌آیند چرا اجتماع آنها مجاز مى‌شود و مجتمع مى‌گردند تا این که یک نفر کشته شود لازم است حتماً در خیابان لاله‌زار یا اسلامبول یا کوچه مهران یک بدبختى به خاک و خون کشیده شود تا حکومت نظامى شما داخل بشود پس شما حکومت نظامى را براى چه می‌خواهید؟ حکومت کشورى هم می‌تواند جلوى این اجتماعات را بگیرد شما که حکومت نظامى دارید چرا مى‌گذارید که اجتماع به آنجا برسد که این قبیل زد و خورد‌هاى خون‌آلود منجر بشود؟ بنده در این زمینه‌ها مختصر عرض می‌کنم و فقط اشاره می‌کنم ولى عرض می‌کنم کسانى که در این مملکت قدرى مراقب امر هستند عقیده دارند این عمال بیگانه که بیشتر از آنها اسم مى‌برند شاید بیشتر در دستگاه‌ها‌ى خود آقایان رسوخ داشته باشند شاید در دستگاه‌هاى اجرایى شما باشند که نمی‌گذارند نظریات خوب شما اجرا بشود من که یقین دارم وزیر کشور مایل است در تهران آرامش خاطر فراهم باشد من یقین دارم که وزارت دفاع ملى که‏ امروز زیر نظر شخص دکتر محمد مصدق است مسلماً می‌خواهند واقع از روى قانون حکومت نظامى اجرا بشود پس اگر نمى‌شود و نظامى‌ها وقتى مى‌آیند که کشته‌ها را جمع کنند به نظر من مى‌آید که این موضوع براى دولت قابل مطالعه است آقایان بروید موضوع را یک قدرى با نظر عمیق‌تر و وسیع‌ترى نگاه کنید در مقابل حفظ قومیت ایران و احترام به اصول دیانت اسلام در کشور ما که از ارکان ملیت ما است (صحیح است) باید به تمام تبلیغاتى که بر علیه قومیت ما مى‌شود جواب داد (حاج سید جوادى - به مقدسات ملى ما مى‌شود) این جواب‌ها باید منطقى باشد و از مجراى صحیح باشد تا مؤثر واقع شود تصور نفرمایید هر جوابى به یک جوانى که از روى کمال حسن نیت وارد مطالعاتى شده است ممکن است مؤثر باشد غالب جواب‌هاى بى‌رویه جوانان را ممکن است گمراه‌تر کند و شما هم نخواهید توانست با تبلیغاتى که صورت صحیح و منطقى ندارد در مقابل تبلیغاتى که متأسفانه مرکز آن خارج از این مملکت است بتوانید قیام کنید شما در این زمینه‌ها مطالعه کنید وسایلى فراهم کنید که از نظر تبلیغاتى بتوانید مقابله کنید اما در مرحله سیاست اقتصادى دولت به این نتیجه مى‌رسیم که اگر تبلیغات شما خوب و منطقى باشد تازه کافى نیست هیچ تبلیغاتى مقابل سیل نارضایتى جوانان مملکت را نمى‌گیرد براى این که جوانان این مملکت از خانواده‌هاى مختلف این کشور بر مى‌خیزند و به زحمت هر چه تمام‌تر تحصیل مى‌کنند و بالاخره نتیجه تحصیل خود را از این جامعه می‌خواهند آقایان شما نماینده این جامعه هستید به چند هزار نفر جوانانى که در این پایتخت آمده‌اند و بى‌تکلیف مانده‌اند چه جوابى داده‌اید؟ هیچ در خانه خود آقاى دکتر آذر وزیر فرهنگ فکر کرده‌اید که من براى این جوان‌هایى که تحصیل می‌کنند فکرى کنم و اگر فکرى کرده‌اید (قطعاً هم فکر کرده‌اید چون شما مردى هستید که علاقه‌مند به کشور خود مى‌باشید مسلماً اگر بگذارند به امور جزیى و کارهاى اساسى خود بپردازید فکر مى‌کنید) اگر فکر کرده‌اید زودتر عمل کنید این جوان‌هایى که براى تحصیل خود را آماده مى‌کنند شما تصور نفرمایید که تمام جوان‌هاى این مملکت مى‌توانند تحصیل بکنند از چندین خانواده یک خانواده تازه نمى‌تواند وسایل تحصیل فرزند خود را فراهم کند (صحیح است) و این یک خانواده هم که از بین چندین خانواده موفق شده است جوانش را فرستاده تحصیل کرده تازه آن جوان بى‌تکلیف در این کشور مى‌چرخند باز شما توقع دارید که مردم عقیده داشته باشند که شما براى رفاه آنها کار مى‌کنید سیاست اقتصادى دولت ایران بسیار ساده است آقاى دکتر اخوى نمى‌دانم شما در این چند سال اخیر که در ایران تشریف نداشته‌اید کجا تشریف داشتید ولى من به شما عرض می‌کنم که سیاست اقتصادى شما قوى‌ترین قانون دنیا را در اختیار شما گذاشته است به غیر از روسیه شورى هیچ کشورى چنین قانونى در اختیار وزیر اقتصاد نگذاشته است شما مى‌توانید در عرض یک دقیقه تمام کالاها را در اختیار خود بگیرید اعم از کالاهاى صدورى و ورودى اما شما چگونه استفاده کرده‌اید بنده نمى‌خواهم بگویم که شما در این زمینه قصور کرده‌اید ولى می‌خواهم شما را روشن کنم اما خوشحالى ما در این است که دور و بر رئیس‌الوزرا ما دلال‌بازى نیست (صحیح است) ما اطلاع داریم که رئیس‌الوزراهاى سابق و وزراى دارایى و اقتصاد سابق من نمى‌گوییم همه آنها ولى غالب آنها وضعیت‌شان طورى بود که دلال‌هایى در کار‌هاى آنها وارد بودند ولى امروز مطمئن و خوشوقتم که چنین دلال‌هایى اطراف نخست‌وزیر و وزیران ما وجود ندارند اما یک نکته هست و آن این است که اگر دلال‌بازى هم نباشد ولى وضع همان باشد چه فرق می‌کند از دو حال خارج نیست شما اگر یک کالایى را طبق قانون در انحصار خود در آورده‌اید که به نام جامعه عمل کنید یا این که مردم را آزاد بگذارید شما چه حق دارید به حسن بگویید تو ببر و به حسین بگوید تو نبر شما حق دارید به عوض حسن و حسین خودتان کالاى مورد نیاز را جمع کنید خودتان صادر کنید به محض این که از دست خودتان خارج کردید و دیگر حق تبعیض ندارید به شما که گفته است که حسن على تاجر رشتى مى‌تواند برنج صادر کند و حسین على تاجر کرمانى نمى‌تواند برنج صادر نماید (افشارصادقى - براى این که کمیسیون بدهند) خواهش می‌کنم در صحبت من مداخله نفرمایید بنابراین باید یک فکر اساسى کرد من عرض نمی‌کنم که خود بنده طرفدار کدام روش هستم چون در اینجا مطرح نیست ولى مردم ایران مى‌دانند که من طرفدار اصول سوسیالیزم هستم این را از روى عقیده عرض می‌کنم که کشور من ایران راه نجات غیر این که امور کلى مردم را از ضروریات و امور معاش به دست جامعه بسپارد و دولت هم به نام جامعه عمل کند راه دیگرى ندارد ولى به شما عرض می‌کنم یا تصدى خصوصى را بگذارید کار کند یا خودتان عمل کنید این حد وسط را از میان بردارید حیف است از وزیر اقتصاد ملى کارى را که خود نمى‌کند آن را به چند نفر واگذار نماید و سایر مردم ایران را از آن محروم کند چون بنده مى‌دانم که شما از روى حسن نیت عمل می‌کنید به شما اخطار می‌کنم ایرادى که مردم به قوام‌السلطنه داشتند براى همین جواز فروشى شما بود شما چرا جواز صادر مى‌کنید؟ (صحیح است) اگر مردم آمدند روز سى‌ام تیر ماه و کشته شدند براى این بود که قوام‌السلطنه را به این نام شناخته بودند کارى نکنید که مردم روزى بیایند بگویند حکومت‏ صالح هم مجبور است جواز بدهد آقا شما مجبور نیستید این کار را بکنید مى‌خواهید برنج صادر کنید بیایید برنج را بخرید از مردمى که دست اول دارند و آن را خودتان حمل کنید با کشتى و ارزش را بگذارید در این بانک ملى که مؤسسه مردم است و از آن استفاده نمایید (صحیح است) و اگر خیر شما نمى‌توانید این کار را بکنید بگذارید همه مردم ازش استفاده کنند چرا خودتان نمى‌خواهید اقدام کنید مى‌فرمایید دستگاه مجهز نیست اعلان کنید از حالا تا چهار ماه دیگر هر یک از افراد ایران که خواستند برنج صادر کنند مى‌توانند صادر نمایند براى این که مردم تکلیف خودشان را بدانند اما در امور اقتصادى چون بعد امیدوارم موردى براى مذاکره پیش بیاید فعلاً بیش از این عرضى نخواهم کرد و همین قدر به شما عرض می‌کنم کشور ایران محتاج است به یک اصول اقتصادى کلى باید جلوى انتفاع خصوصى را گرفت باید از تشکیل کارتل‌ها و تشکیل سرمایه‌هاى عمده و در دست اشخاص معدود جلوگیرى کرد و حکومت به نام افراد جامعه امور معاشى این مردم بدبخت و بی‌سامان را به دست بگیرد هیچ فایده ندارد که شما تصور کنید این جا هم مثل آمریکا مى‌توانیم به وسیله کمپانى‌هاى بزرگ رفاه و آسایش مردم ایران را فراهم کنیم زیرا تجربه به ما نشان داده که در زمان جنگ سرمایه‌داران هر تومانى که آن تومان‌ها را هم از قرضه دولت گرفته بودند تا صد تومان استفاده کردند و مردم را هم لخت و عور بیچاره و گرسنه گذاشتند شما آن حکومتى هستید که باید براى این مردم بیچاره کار کنید نه این که مردم را در تبول یک مشت سرمایه‌داران بگذارید، اما سیاست عمرانى شما بنده راجع به این موضوع می‌خواهم عرض کنم که سازمان برنامه چقدر بى خاصیت شده است (صحیح است) بنده می‌خواهم عرض کنم که سازمان برنامه در واقع خفه‌کننده افکار ترقى خواهى و اصلاح‌طلبى این مملکت شده است براى این که از ده پانزده سال پیش ما فکر مى‌کردیم نقشه‌اى داشته باشیم اجرا کنیم و همه‌مان امیدوار شدیم مطمئن شدیم که این دستگاه کارى براى مملکت انجام مى‌دهد ولى مکرر یک عده شرکت‌هایى تشکیل داد یک عده افرادى را گذاشتند اغلب آنها غیر مسئول بعضى از آنها غیر وارد به هر حال و به هر صورت مسئولیت کلیه امور لوث است و بنده باید البته این را اظهار کنم که شخص مدیر عامل سازمان برنامه از هر گونه سوء‌استفاده مالى مبرا است (صحیح است) ولى باید این را هم عرض کنم که عمل سازمان برنامه براى یک کشورى که می‌خواهد واقعاً نقشه صنعتى داشته باشد صحیح نیست و بسیار ضعیف است پیش از این امروز تذکرى نمى‌دهم اما یک نکته اساسى را باید عرض کنم که آقا لااقل در این کارهایى که می‌فرمایید دیگر چرا بین شهرستان‌هاى مختلف تبعیض قائل مى‌شوید (صحیح است) شما حق ندارید کرمان را فراموش کنید و یک نقطه دیگر را به دست بگیرید و البته نه این است که ما به نقاط دیگر کشور ایران علاقه‌مند نیستیم ولى بالاخره مردمى که به ما رأى مى‌دهند مى‌گویند بروید به مجلس بگویید که یاد ما هم باشید بعد بفرمایید آقاى حکومت محترم شما از روزى که به کرسى نشسته‌اید تا امروز براى این استان عقب‌افتاده ایران که یکى از با استعداد‌ترین منابع ثروت شما است چه کرده‌اید شما هیچ می‌دانید که همین استان عقب‌افتاده کرمان در سال سى میلیون دلار فقط صادرات دارد؟ آخر هیچ پرسیده‌اید که این دلارها

+++

کجا است؟ شما هیچ می‌دانید که در همین کشور قالى که یکى از صادرات مهم شما است کارگر قالى در چه حال است؟ شما هیچ مى‌دانید که کارگرى که در کارخانه‌هاى سازمان برنامه به او روزى بیست، سى، چهل تومان مى‌دهند و در خیابان‌ها در تظاهرات عمومى شرکت مى‌دهند در حالى که کارگر کرمانى 14 ساعت کار می‌کند و روزى هشت ریال و ده ریال و دوازده ریال مزد مى‌گیرد (صحیح است) اگر نمى‌دانید پس چگونه حکومت می‌کنید؟ بروید از امور جزیى خودتان را منصرف بکنید و به کارهاى اصلى مملکت بپردازید و در حقیقت کارى کنید که مردم از این راه رفاه و آسایش پیدا بکنند بنده حقیقتاً در اینجا از تمام استان‌هاى جنوب باید دفاع کنم براى این که اغلب آنها عقب‌افتاده است (صحیح است) ولى وظیفه خود مى‌دانم که عرض کنم که همیشه با تمام افتخار در زمینه همکارى که همیشه به نام نمایندگان محترم داشته‌ام و خود من در اغلب استان‌ها مسافرت کرده‌ام و شاید بتوانم افتخار داشته باشم که در تبریز هم در این بیست و چند سال اخیر چقدر عقب رفته است (صحیح است) (گنجه - از کرمان بدتر شده) از حیث تجارت به کلى از کار افتاده ولى در عین حال نمی‌توانم فراموش کنم که در حال حاضر شما ده هزار نفر بیکار در آذربایجان نان مى‌دهید و مزد مى‌دهید و به کارهاى غیرتولیدى مشغول می‌کنید ولى تمام گرسنه‌هاى کرمان هر شب فقط تسلیم ملک‌الموت هستند شما چرا توجه ندارید به استان کرمان؟ اما سیاست ادارى شما. باید عرض کنم که سیاست ادارى شما هم محتاج به تجدیدنظر است امروز بنا بر قوانینى که گاهى مى‌بینیم به امضا مى‌رسد تصفیه‌اى در دستگاه‌هاى ادارى ممکن است شروع بشود ولى من به شما باید آن چیزى را که در کمیسیون خدمت یکى از آقایان وزرا عرض کردم تذکر بدهم که وظیفه پارلمانى خودم را انجام داده باشم اگر تمام وزارتخانه‌ها و این ادارات موجود را شما تصفیه هم بکنید تازه قدم اصلاحى براى این مملکت هنوز شروع نشده است این تشکیلات محتاج به تجدیدنظر است باید در این تشکیلات رفرم‏ کرد دلیل ندارد که در شهرهاى مختلف ایران نمایندگان مختلفى از طرف ادارات مختلف و وزارتخانه‌هاى مختلف جمع بشوند و همه آنها در واقع سربار مردم باشند شما باید تشکیلاتى بدهید که مناسب مملکت ایران باشد بنده در این زمینه بیشتر از این تذکر نمی‌دهم چون وقت نیست و هم فعلاً موقع مناسب ندارد ولى باید عرض کنم که در پاره‌اى از نقاط ایران که تمام جمعیت آن نقطه سه چهار هزار نفر بیشتر نیست شما غالباً هفده هیجده اداره مختلف دارید آخر قدرى بنشینید فکر کنید که یک قصبه کوچک سه چهار هزار نفرى یا یک شهر چهل پنجاه هزار نفرى این همه ادارات مختلف براى چه مى‌خواهید؟ بنده در اینجا یک نکته را باید عرض کنم و آن این است که در بین کارمندان دولت که همه‌تان مى‌گویید فاسدند فساد از بالا در کارمندان دولت رسوخ کرده است (صحیح است) وقتی که وزرا تبانى مى‌کردند وقتی که رئیس‌الوزرا دلالى مى‌کرد وقتى که نمایندگان و دولت‌هاى سابق اینجا مى‌نشستند و براى تشکیل شرکت با استفاده از اعتبارات و بانک ملى تبانى مى‌کردند چه توقعى مى‌توان داشت که کارمندان جز خوب رفتار بکنند (صحیح است) طینت و طبیعت ایرانى امین است و امانت دارد (صحیح است) و این هم یکى از آثار تبلیغات خارجى است که در اینجا این طور رسوخ داده‌اند شما بدانید که ایرانى همان ساربانى است که شما اگر طلا به او مى‌دهید از بندرعباس تا رود ارس او را مى‌رساند هر شب هم خود او پهلوى او است کاروانسرادار هم مى‌داند که در آن طلا هست و هیچ دستى به او نمى‌زند اگر دست بخورد از مجراى مردمان عادى مملکت نیست بنابراین در چنین کشورى بنده خودم اطلاع دارم وارد بوده‌ام که کارمندان دولت در سال‌هاى 1318 و 1319 که بسیار هم وضع معاش‌شان سخت بود کسانى بودند که در تمام تابستان یک دفعه میوه نمى‌توانستند به خانه‌شان ببرند ولى با وجود این در دستگاهى که کار مى‌کردند هیچ خیانت نمی‌کردند و صحت عمل خودشان را حفظ کردند (صحیح است) روحیه کارمندان دولت را این قدر ضعیف نکنید این قدر نگویید که تمام کارمندان دولت فاسدند دستگاه دولت از بالا خراب است و فساد از بالا شروع شده بود بالاى دستگاه هم شما هستید ما هم شما را مردم فاسدى نمی‌دانیم بلکه به درستى و اصلاح‌طلبى شما اعتقاد و اعتماد داریم به این لحاظ از شما مى‌خواهیم که از دستگاه‌هاى خودتان نتیجه بگیرید بنده در خاتمه عرایضم مجدداً این نکته را لازم مى‌دانم عرض بکنم که آنچه دیشب در رادیو این مطلب را عرض نکرده بودم، آنچه در رادیو طهران از قول جناب آقاى نخست‌وزیر شنیدم اسباب تأثر بنده شد (صحیح است) بنده عرض کنم آقا ما دکتر محمد مصدق را بالاتر از این قبیل جریانات کوچکى که به طور خانوادگى در داخل مملکت اتفاق مى‌افتد قرار داده‌ایم از ایشان توقع داریم که ایشان از چشم بالاتر و از یک فکر عمیق‌ترى ریشه بگیرند و البته چون در ایشان چشم بالاتر و فکر عمیق‌تر هم سراغ داریم عرض می‌کنم طورى نکنند که موجبات تشنج و اختلافات در مملکت تشدید بشود (کریمى - صحیح است) بنده نمى‌خواهم در اینجا پرده‌پوشى کنم عمال خارجى در این مملکت بوده‌اند و آقاى دکتر مصدق مى‌دانند که این عمال خارجى همان‌هایى بودند که سى چهل سال بود که با خارجی‌ها تماس داشتند و متأسفانه خود آقاى دکتر محمد مصدق هم در پاره‌اى از موارد از آن عمال خارجى البته به اشتباه تقویت کردند بنابراین باید در نظر بگیرند که اگر پاره‌اى از آن عمال هنوز مؤثر هستند وظیفه خود آقاى دکتر مصدق است که بیایند صریحاً و علناً عقیده خودشان را اظهار بدارند و نسبت به هر کس اعم از این که در پارلمان ایران باشد و یا در خارج پارلمان باشد نظر خودشان را بگویند ولى این که به طور کلى راجع به مطالبى صحبت مى‌فرمایند و خداى نکرده از زبان ایشان تضعیفى در ارکان مجلس شوراى ملى احساس بشود ابداً به نظر بنده سزاوار نیست (صحیح است) بنده باز عرض مى‌کنم که نظر به مبارزه شدیدى که ما در مقابل خارجى‌ها داریم از نظر استیفاى حقوق ما مى‌کنند همراه و همپاى ایشان باشیم ولى در عین حال حق انتقادى مجلس شوراى ملى را نه کسى مى‌تواند سلب کند و نه ما چنان نمایندگانى هستیم که در مجلس بنشینیم و انتقادى را که از نظر حفظ مصالح مملکت لازم بدانیم از آن انتقاد صرف‌نظر بکنیم (صحیح است - احسنت)

نایب رئیس - یک عده دیگر از آقایان اجازه خواسته‌اند آقای مکى مقدم هستند ولى باید با اجازه مجلس باشد (بعضى از نمایندگان - موافقیم همه رأى مى‌دهند) بفرمایید آقاى مکى‏

مکى - مأموریت بسیار خطیرى در یک موقعیت خاص و وضع مخصوصى از طرف همکاران عزیزم یعنى نمایندگان محترم و اکثر نمایندگان طرفداران ادامه نهضت ملى به عهده اینجانب واگذار شده است که راجع به این وقایع چند روزه اخیر و سوء‌تفاهماتى که موجب تشنج ممکن است واقع گردد مطالبى به استحضار ملت ایران و نمایندگان آنها که در این مجلس نشسته‌اند برسانم و به طوری که مشاهده شد هنگام رأى گرفتن در فراکسیون به اتفاق آرا این مأموریت خطیر را به عهده این خدمتگزار کوچک خودشان واگذار کردند (صحیح است) از خداوند متعال استعانت مى‌جویم که آنچه در خیر و صلاح ملت ایران و حقوق مجلس و مجلسیان و همچنین تقویت دولتى که مورد اعتماد ملت ایران است به زبان اینجانب جارى نماید (انشاء‌الله) در جلسه گذشته طرحى از طرف یک عده از نمایندگان محترم به مجلس تقدیم شد و این طرح متأسفانه موجب سوءتفاهم شده است به طوری که وادار کرد دولت را یعنى شخص آقاى دکتر مصدق را که دیشب در رادیو مطالبى به استحضار ملت ایران برسانند دیروز از ساعت چهار بعد از ظهر تا ساعت نه و نیم تا ده بعد از ظهر ما فراکسیون داشتیم در فراکسیون یک دسته از رفقاى خیلى حاد فکر مى‌کردند و یک دسته‌اى از رفقاى ما خیلى معتدل فکر مى‌کردند و یک دسته‌اى هم بینابین بودند و متحد و معتقد بودند این است که در مسائل کلى و آنجایى که پاى غیرت و عزت و شرافت ایران و ایرانى در میان است ما هیچ گونه اختلافى با هم نداریم (صحیح است) و همه تا آخرین قطره خون خودمان را براى حفظ استقلال و عظمت ایران خواهیم ریخت (صحیح است) (افشارصادقى - ما کردیم در گذشته) بالنتیجه قرار شد یعنى پیشنهادى از طرف آقاى دکتر معظمى داده شد که چهار ماده در آن گنجانده شده بود (صحیح است) یکى این که طرح را مسکوت بگذارند چون دولت چنین نظرى را ندارد و نامه‌اى از طرف آقاى دکتر مصدق به مجلس نوشته شود که قصد دولت از تصویب قانون انتخابات تعطیل مجلس فعلى نیست و دیگر این که در نطق خودشان که از رادیو اعلام می‌کنند مطالب زننده‌اى که موجب تضعیف مشروطیت ایران و مجلس بشود از رادیو خطاب به مردم ایران ابراز نفرمایند این دو موضوع بود سومى هم یک نفر از طرف فراکسیون براى رفع سوء‌تفاهمات صحبت کند و ملت ایران را امیدوار به آتیه روشن و درخشانش بکند و در عین حال به ملت ایران بگوید که هنوز مبارزه خاتمه پیدا نکرده و هنوز ملت ایران باید با همدیگر متحد و متفق باشند (صحیح است) و باید ملت ایران خودش را آماده براى روزهاى خیلى سخت‌تر و خطرناک‌تر هم بکند. موضوع دیگرى هم بود که به خاطرم نمانده (یک نفر از نمایندگان - رأى اعتماد) و آن این بود که به دولت به اتفاق آرا رأى اعتماد بدهند (صحیح است) روى این چهار موضوع به اتفاق آرا رأى داده شد چهار نفر هم از طرف فراکسیون مأموریت پیدا کردند خدمت آقاى نخست‌وزیر بروند و مطالب را در میان بگذارند جناب آقاى دکتر معظمى، جناب آقاى دکتر شایگان، جناب آقاى شبسترى و جناب آقاى حاج سید جوادى رفتند خدمت آقاى نخست‌وزیر. ظاهراً موقعى که آقایان وارد شدند بیش از بیست دقیقه یا نیم ساعت به وقت نطق باقى نمانده بود (شبسترى - خیلى کمتر) (حاج سید جوادى - خیلى کمتر) خیلى کمتر بود ایشان نطق خودشان را ایراد کرده بودند و صفحه‌اش را هم تهیه کرده بودند فرستاده بودند به اداره رادیو وقتى آقایان مطالب را به اطلاع ایشان رساندند ایشان هم در بیانى که فرموده بودند این طور اظهار فرموده بودد که مطالب زننده و تندى نسبت به مجلس و نمایندگان نیست و مخصوصاً نطقى را که امروز جناب آقاى کاظمى در مجلس ایراد فرمودند این نطق را هم به اطلاع آقایان رسانده بودند و آقایان هم موافقت فرموده بودند ولى بعد که در مجلس بودیم نطق را که رادیو پخش کرد چند نفر از دوستان ما خیلى متأثر شدند حق هم دارند متأثر بشوند براى این که در این مبارزه سهم بزرگى داشتند و فداکارى کرده بودند شانه‌اى آنها زیر بار این مبارزه چند ساله مجروح شده (صحیح است) خیلى دلگیر شدند و البته از آن طرف آقاى دکتر

+++

 مصدق یک پدر‌بزرگى است براى همه ما و می‌شود از یک پدرى مثل دکتر مصدق تا یک حدودى انتظار داشت که بی‌مهرى به اولاد بکند ولى این اندازه را شاید بعضى از رفقاى ما انتظار نداشتند (کریمى - صحیح است) بنده اطمینان دارم که این بى‌مهرى را به وجه نیکویى ایشان خودشان جبران خواهند کرد من هیچ وقت یادم نمی‌رود نامه‌اى را که آقاى دکتر مصدق از تبعیدگاه احمدآباد موقعى که یکى از عزیزترین همکاران من آقاى دکتر بقایى در زندان بودند نوشته براى اطلاع افکار عمومى که گفتند ترک جان و ترک مال و ترک سر در ره مقصود با معشوق اول منزل است (حاج سید جوادى - خدمات آقاى دکتر بقایى فراموش شدنى نیست) این را من می‌دانم الان این خط آقاى دکتر مصدق خانه من ضبط است و هیچ وقت اگر به فرض هم بنده خطایى کردم آقاى دکتر مصدق نباید خطایى را با یک خطاى بزرگترى جبران بکنند ایشان تجربیات‌شان تدبیرشان و خلاصه توانایى فکری‌شان زیادتر از بنده است باید قدرى با مداراتر با بنده رفتار کنند اگر بنا شود کسانى که ارکان مبارزه مابودند ما تیشه برداریم به ریشه آنها بزنیم چیزى نمى‌ماند باید طورى کرد که خادمین به مملکت تشویق بشوند و همه خودشان را آماده براى فداکارى و از جان گذشتگى در راه مملکت بکنند (صحیح است) من اطمینان دارم که این را آقاى دکتر مصدق منصف به نحو احسن جبران خواهند کرد زیرا واقعاً باید گفت آقاى دکتر مصدق منصف است و همیشه دلش مى‌خواهد حکومت خودش را روى پایه انصاف و عدالت‏ قرار بدهد اما یک شایعاتى در افواه است که بین اعضاى جبهه ملى و یا فراکسیون طرفداران ادامه نهضت ملى و یا بین دو پیشوایان سیاسى و مذهبى ما اختلافاتى است بنده این را از پشت این تریبون به سمع ملت ایران و آن بیگانه‌پرستان و بیگانگى که در آرزوى چنین روزى نشسته‌اند می‌رسانم که در آرزوى چنین روزى نشسته‌اند می‌رسانم که این آرزو را به گور خواهند برد (انشاء‌الله) (حاج سید جوادى - انشاء‌الله که خواهند برد) زیرا اعضاى جبهه ملى و همچنین نمایندگان فراکسیون طرفدار ادامه نهضت ملى و همچنین قاطبه نمایندگان مجلس شوراى ملى تا آخرین مرحله نهایى پیروزى ملت ایران دست از همکارى و اتحاد و اتفاق خودشان بر نخواهند داشت ولى در پاره‌اى از مسائل ممکن است جناب آقاى قائم مقام‌الملک از آبگوشت خوششان نیاید و آقاى مهندس رضوى از آبگوشت خوششان بیایید (مهندس غروى - بنده را معاف بفرمایید) (خنده نمایندگان) مى‌دانم حضرتعالى پلو خور هستید ولى در یک چیزى این دو نفر با هم متحدند که ناهار را باید به هر حال خورد آنچه که موجب وحدت و اتفاق همه نمایندگان مجلس شوراى ملى است پیروزى نهایى ملت ایران است و براى این پیروزى هر گونه خوارى و هر گونه سختى را همه نمایندگان تحمل مى‌کنند (صحیح است) و به قول یکى از همکاران عزیزم بهتر از عمر عزیز است عزیزش دارم هر بلایى که به من مى‌رسد از بالاش. ما براى پیروزى نهایى ایران و براى این که مبارزه چند ساله اخیر ملت ایران به نتیجه برسد هر رنج و هر خوارى و هر مشکلى را تحمل مى‌کنیم زیرا آرزومند سعادت ملت ایران هستیم (صحیح است) و می‌خواهیم ملت ایران سعادتمند باشد من اگر خفیف شدم سر ملت ایران سلامت من اگر مردم سر ملت ایران سلامت باید ملت ایران سعادتمند زندگى بکند من امیدوارم که به سعادت زندگى خواهد کرد (احسنت) اینها را نباید حمل بر اختلاف کرد اصولاً آقایان در یک مملکت مشروطه و در یک حکومت دموکراسى انتقاد از لوازم اولیه حکومت دموکراسى است اگر در یک مجلسى انتقاد نشود آن مجلس قبرستان است و به درد نمی‌خورد در شأن مجلس است که از رویه دولت انتقاد کند به نظر من اگر این مجلس اقلیت نداشت آقاى دکتر مصدق از چوب هم اگر باشد باید اقلیت بتراشد زیرا اگر در یک مجلسى اقلیت وجود نداشت آن مجلس دیکتاتورى است. مجلس باید روى اصول آزادى اداره بشود و باید برایش اقلیت به وجود آورد ما خودمان اقلیت بودیم و می‌دانیم که اقلیت چه رلى را در مملکت دارد و خود آقاى دکتر مصدق هم لیدر ما بودند خودشان خوب توجه دارند که موقعى که لیدر اقلیت بودند چه خدمات بزرگ و گرانبهایى براى مملکت کردند البته حکومت آقاى دکتر مصدق با حکومت‌هاى سابق هیچ قابل مقایسه نیست (صحیح است) و مسلم است که ایشان یک حکومت ملى دارند و مورد اعتماد قاطبه ملت ایران هستند و تمام ملت ایران تا آخرین ساعتى که ایشان این مبارزه را تعقیب می‌کنند دوش به دوش ایشان جنگ خواهند کرد (صحیح است) ولى یک چیزى که می‌خواهم عرض بکنم و از پشت این تریبون می‌خواهم هم به ملت ایران عرض کرده باشم و هم به گوش جناب آقاى دکتر مصدق رسانده باشم این است که تضعیف دولت آقاى دکتر مصدق به هیچ کیفیت در حال حاضر به مصلحت این مبارزه و سعادت آتیه ملت ایران نیست (صحیح است) و همچنین تضعیف مشروطیت ایران به مصلحت آتیه و سعادت ملت ایران نیست (صحیح است) این دو با هم بستگى دارد و من امیدوار هستم که ملت ایران با تمام قوا این 2 مرحله را همیشه با هم حساب بکند به همین دلیل هم ما از نمایندگان محترمى که امروز تقاضاى نطق قبل از دستور کرده بودند و احساسات‌شان برانگیخته شده بود استدعا کردیم که از بیان مطلب قبل از دستور که این دو موضوعى را که عرض کردم به تقویت دولت و تقویت ارکان مشروطیت مجلس لطمه وارد آورد خوددارى کنند انصافاً هم حضرت آقاى شمس قنات‌آبادى و هم جناب آقاى کریمى خواهش دوستانه رفقاى خودشان را در این جلسه قبول کردند (خلخالى - نطق قبل از دستور مربوط به ما است و ما صرف‌نظر نکردیم) شما در فراکسیون تشریف نداشتید ولى آقایانى که بودند صرف‌نظر کردند شما اگر مى‌خواهید بفرمایید مانعى ندارد هر مطلبى که دارید بعداً بفرمایید (ناظرزاده - و ما هم از آقایان تشکر می‌کنیم) زیرا من می‌دانم که این دو نفرى که ازشان خواهش کردیم براى پیشرفت این نهضت چه مبارزات مردانه‌اى را تعقیب کرده بودند در متینگ‌ها و سخنرانی‌ها و کتک‌هایى که ملیون خوردند چه سهم بزرگى دارند اینها دیدند مصلحت در این است که نتیجه زحمت‌شان از بین نرود قبول کردند تقاضاى دوستان خودشان را و من از طرف رفقاى فراکسیونى ایشان تشکر می‌کنم که این تقاضا را قبول کردند زیرا سعدى مى‌گوید

تیر از کمان چو رفت نیاید به شست ناز

پس لازم است در همه کارى تأملى (احسنت) نطق را هر زمانى ایشان مى‌توانند بکنند ولى باید نطق را موقعى بکنند که سعادت ملت ایران را در نظر بگیرند نطق را موقعى باید بکنند که آزادى و استقلال و مشروطیت ایران به خطر بیفتد نطق را موقعى مى‌توانند بکنند و داد را موقعى مى‌توانند بکنند که اگر آن موقع نکنند جهتش فوت شده باشد موقعش فوت شود و آقایان همیشه مى‌توانند انتقاد کنند مجلس هم با کمال میل انتقاد آقایان را گوش خواهد کرد ولى البته من استدعا می‌کنم انتقاد باید به مصلحت و سعادت امروز و فرداى ملت ایران باشد (صحیح است) و هر کارى که آقایان می‌کنند باید همیشه سعادت ملت ایران را در نظر بگیرند امیدوارم که این سوء‌تفاهمى هم که شده خود آقاى دکتر مصدق جبران بکنند و هیچ وقت دیگر یک چنین موردى پیش نیاید که در رادیو مطالبى گفته شود یا آقایان یک مطالب تند و زننده‌اى از پشت این تریبون ملت ایران جواب آن مطالب را بدهند این یک چیزى بود و گذشت و ما چون اساس فکر و هدفمان سعادت ملت ایران است و مى‌دانیم که خارجی‌ها با چه دسایسى مى‌خواهند اتحاد و اتفاق بین ما را به هم بزنند از دو نماینده محترم استدعا کردیم که این دو موضوع را مسکوت بگذارند و با نامه‌اى هم که ایشان به مجلس نوشته‌اند موضوع طرح دیگر مورد ندارد. براى این که من در یک مصاحبه‌اى عرض کردم یا ما دکتر مصدق را مى‌شناسیم یا نمى‌شناسیم اگر مى‌شناسیم می‌دانیم که چنین قصدى ایشان نداشتند اگر هم نمى‌شناسیم باید یک قدرى خودمان را دلالت بکنیم و بیشتر تجسس بکنیم که او را بشناسیم زیرا دکتر مصدق که در دوره 16 آمد پشت تریبون مجلس و آن طرح معروف هل من ناصر ینصرنى را براى کان لم یکن ساختن مصوبات مجلس مؤسسان آورد چطور ممکن است که خودشان وسائل تعطیل مجلس را به وجود بیاورد؟ ... این حرف‌هایى که در خارج زده مى‌شود یک مقدارش شایعاتى است که مى‌خواهند اختلافى به وجود بیاورند در صورتی که با نوشتن این نامه این شایعات هم نقش بر آب شد و من تصور می‌کنم که همکاران عزیز بنده و سایر آقایانی که عضو این فراکسیون نبودند و طرح را امضا کرده بودند از این اشتباه بیرون آمده باشند که دیگر احتیاجى به این طرح نخواهد بود. (کریمى - اشتباه نبود) الکلام یجر الکلام یکى از آقایان نمایندگان نامه‌اى به بنده نوشته‌اند که متمنى است این توضیح را بدهید که منظور امضاکنندگان طرح ابداً تضعیف دولت نبوده (صحیح است) بلکه ابقاى مجلس و مشروطیت و دولت بوده است مسلماً این بوده است ولى عرض کردم که سوء‌تفاهم شد و براى دولت آن طور سوء تعبیر گردید (حمیدیه - بنده عرض کردم که اصلاً همچو نظرى هم نبوده است) صحیح است و البته در اثر این سوء تعبیر آن جمله نارسا و شاید تا حدى زننده به امضاکنندگان آن طرح گفته شده است که این سزاوار نبوده است طرح دادن، لایحه دادن، حق هر وکیلى است طبق آیین‌نامه مجلس شوراى ملى (صحیح است) این را نباید حمل بر مخالفت یا تضعیف دولت کرد بنده با کمال صراحت عرض می‌کنم که توى این مجلس نماینده‌اى وجود ندارد که در حال حاضر بخواهد دولت را تضعیف کند (صحیح است) زیرا همه از طرف ملت ایران مأموریت دارند که دولت را تقویت کنند تا کار نفت و این مبارزه به مرحله نهایى خودش برسد (مهندس حسیبى - و اصلاحات داخلى) و اصلاحات داخلى به مرحله اجرا برسد و امیدوار هستم که این آرزو و آمال ملت ایران هر چه زودتر به مرحله عمل و اجرا در بیاید و ما بتوانیم این افتخار را داشته باشیم که در دوره‌اى نماینده مردم و خدمتگزار آنها در مجلس بوده‌ایم که ملت ایران از نتیجه جنگى که با خارجیان کرده است و از غرامت آن استفاده کرده است. آقایان همه مى‌دانند که که ملت ایران دو سال و نیم است مبارزه می‌کند اعصاب این ملت خسته شده این ملت احتیاج به استراحت دارد فقر و بدبختى و محاصره اقتصادى همه نوع محرومیت‌هاى دیگر ما را محاصره کرده ولى در مقابل تمام آنها باید مقاومت کرد و در این مبارزه آن ملتى فاتح مى‌شود که مقاومتش زیادتر باشد (صحیح است) انگلستان به این انتظار نشسته که ما از مقاومت دست برداریم ولى او این انتظار را به گور خواهد برد (عده‌اى

+++

 از نمایندگان - انشاء‌الله) زیرا در این دو ساله ملت ایران نشان داد که با فقر و بدبختى و گرسنگى ساخت و دست از مبارزه نکشید و ما مبارزه را آن قدر ادامه می‌دهیم تا آنها به زانو در بیایند (صحیح است) (کریمى - فداکاری‌هاى آیت‌الله کاشانى را هم تذکر بدهید) هیچ کس مبارزه‌اى که این تنها رجل مذهبى ایران از سى و چند سال پیش به این طرف کرده این همه مکافات کشیده زندان‌ها و تبعیدها رفته فراموش نخواهد کرد و من دو سه روز قبل که در بیمارستان خدمت آیت‌الله کاشانى رسیدم ایشان فرمودند که من براى به ثمر رسیدن نهضت ملى ایران تا همه جاى با آقاى دکتر محمد مصدق همکارى خواهم کرد و دست از حمایت و کمک بر نخواهم داشت تا روزى که انشاء‌الله مبارزه ملت ایران آن آثارى را که ملت ایران انتظار دارد ازش نتیجه بگیرد و همه ملل دیگر آسیایى و اروپایى هم می‌دانند که با انتشار تفرقه بین آقایان اختلافى بین آنها به وجود نخواهد آمد و فقط خودشان را گول خواهند زد زیرا هر دو تاى آنها باهوش‌تر از آن هستند که به این قبیل چیزها نتیجه آن مبارزه و نهضت را از بین ببرند این را هم من به آقایان عرض می‌کنم ملت ایران هنوز مبارزه و فداکاری‌هاى ایشان را هیچگاه فراموش نکرده و نخواهد کرد به این دلیل این توجه عمومى که نسبت به ایشان هست‏ و  تمام دنیا هم می‌داند که ایشان در این مبارزه بزرگ چه سهم به سزایى داشته‌اند بنده در جواب یادداشتى که آقاى دکتر بقایى فرستاده‌اند فقط دو سه بیت از فروغى بسطامى عرض مى‌کنم و مرخص مى‌شوم.

دوست نباید ز دوست در گله باشد

مرد نباید که تنگ حوصله باشد

راه رو عشق باید از پى مقصود

در قدمش صد هزار آبله باشد (احسنت)

البته این یک بیت را هم به جناب آقاى دکتر مصدق تصدیق می‌کنم. تند مران اى دلیل ره که مبادا

خسته دلى در قفاى قافله باشد

بیش از این مزاحم آقایان نمى‌شوم و فقط عرض می‌کنم تمام آقایان با یک روح باز و با یک انتظار فوق‌العاده‌اى نسبت به تأمین سعادت ملت ایران به دولت جناب آقاى دکتر مصدق رأى اعتماد خواهند داد و من امیدوار هستم که آقاى دکتر مصدق هم تجدیدنظر در سوء‌تفاهمات و سوء‌تعبیرهایى که برایشان شده است مى‌فرمایند و مى‌دانند که وجود مجلس همیشه براى استقلال ایران ضرورت دارد و بایستى یک سابقه‌اى ایجاد نشود که خداى نکرده بعد از 120 سال یک رئیس‌الوزراى دیگر به حکم سیره و سابقه از این بدعت بر علیه ملت ایران و استقلال ایران نتیجه عکس بگیرد (صحیح است) (احسنت) (رأى - رأى)

نایب رئیس - با اجازه آقایان شروع می‌کنم به رأى‏

دکتر معظمى - اجازه بفرمایید تلگرافى است از آقاى دادور نماینده فومن که نوشته‌اند به واسطه کسالت قلبى که داشته‌اند نتوانسته‌اند در مجلس حضور یابند و به این وسیله رأى اعتماد خودشان را به دولت تقدیم مقام ریاست می‌کنند.

نایب رئیس - نامه‌اى هم از آقاى دکتر ملکى رسیده که به این وسیله رأى اعتماد خودش را اعلام می‌کند فعلاً شروع به اخذ رأى می‌کنیم آقایانى که موافقند رأى سفید می‌دهند.

(اسامى آقایان نمایندگان به وسیله آقاى معتمددماوندى (منشى) به ترتیب ذیل اعلام و در محل نطق اخذ رأى به عمل آمد)

آقایان: مهندس زیرک‌زاده - رفیع - مهندس حسیبى - دکتر کیان - دکتر سنجابى - دکتر شایگان - دکتر فلسفى - انگجى - پورسرتیپ - شبسترى - تولیت - دکتر مصباح‌زاده - دکتر معظمى - مکى - ناصر ذوالفقارى - گنجه - جواد عامرى - هدى - کهبد - مجتهدى - موسوى - قنات‌آبادى - جلالى - صفایى - حاج سید جوادى - شهیدى - اخگر - دکتر فاخر - احمد فرامرزى - نبوى - افشار - مدرس - خلخالى - وکیل‌پور - اقبال - مصدقى - ملک‌مدنى - دکتر طاهرى - ذکایى - امیرافشارى - زهرى - مجدزاده - مهندس رضوى - افشارصادقى - شادلو - شوکتى - منصف - نجفى - مهندس غروى - فرزانه - دکتر فقیهى‌شیرازى - مراد ریگى - جلیلى - شهاب خسروانى - میر اشرافى - بهادرى - نریمان - حائرى‌زاده - ناظرزاده - معتمددماوندى - حمیدیه - محمد ذوالفقارى - دکتر بقایى‏

(شماره آرا به عمل آمد 64 ورقه موافق و یک ورقه بى‌اسم شماره شد)

نایب رئیس - از عده حاضر 65 نفر 64 نفر به دولت جناب آقاى دکتر مصدق ابراز اعتماد کردند قریب به اتفاق.

اسامى موافقین آقایان: دکتر فاخر - دکتر مصباح‌زاده - دکتر طاهرى - گنجه - کهبد - صفایى - اقبال - مصدقى - شادلو - پورسرتیپ - منصف - دکتر فلسفى - مهدى شوکتى - امامى‌اهرى - فتحعلى افشار - تولیت - هدى - بهادرى - شهیدى - نجفى فردوس - عامرى - ناصر ذوالفقارى - شبسترى - محمد ذوالفقارى - رفیع - اخگر - افشارصادقى - ضیا سید جوادى‏ -دکتر کیان - نریمان - ملک‌مدنى - وکیل‌پور - دکتر فقیهى‌شیرازى - مهندس غروى - معتمددماوندى - فرزانه - موسوى - امیرافشارى - ناظرزاده - احمد فرامرزى - ذکایى - مهندس رضوى - مکى - دکتر سنجابى - قنات‌آبادى - زهرى - مدرس - دکتر معظمى - خلخالى - نبوى - دکتر شایگان - کریمى - مهندس زیرک‌زاده - مهندس حسیبى - دکتر بقایى - مجتهدى - ریگى - مجدزاده - شهاب خسروانى - جلیلى - میر اشرافى - حمیدیه - جلالى - انگجى‏

نایب رئیس - آقاى وزیر دارایى بفرمایید.

وزیر دارایى - بنده از طرف جناب آقاى نخست‌وزیر و به نام دولت از احساسات پاک و وطن‌پرستانه نمایندگان محترم عرض تشکر می‌کنم و بسیار خوشوقت هستم که سوء‌تفاهمات به بهترین صورتى رفع شد و محتاج به توضیح نمى‌دانم که شخص جناب آقاى دکتر مصدق و ماها که افتخار همکارى با معظم له داریم با کمال جدیت و علاقه و اشتیاق به خدمت خود ادامه مى‌دهیم و همیشه براى استماع انتقادات نمایندگان محترم که از اصول مسلمه مشروطیت است حاضر هستیم (صحیح است) و امیدوار هستم که با اتحاد و اتفاق ملت ایران و نمایندگان آن حکومتى که منتخب خود آقایان است روز به روز قوی‌تر گردد تا بحول و قوه الهى به نتیجه نهایى که انتظار ملت ایران است برسیم آرى به اتفاق جهان می‌توان گرفت‏.

4- ختم جلسه به عنوان تنفس

نایب رئیس - با اجازه آقایان ده دقیقه تنفس داده مى‌شود.

(سه ربع ساعت بهد از ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نگردید)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى - محمد ذوالفقارى

+++

‌سؤالات نمایندگان‏

سؤال از آقاى وزیر محترم راه‏

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى خواهشمند است به جناب آقاى وزیر راه ابلاغ فرمایید در مجلس شوراى ملى حاضر شده و علت و سبب سقوط هواپیما که منجر به قتل 23 نفر شده است بیان فرمایند. بهاء‌الدین کهبد

ریاست محترم مجلس شوراى ملى.

متمنى است به جناب آقاى کاظمى وزیر محترم دارایى اطلاع دهید که براى پاسخ به سؤال زیر قبل از فرا رسیدن مدت تمدید غیرقانونى شیلات که 56 روز بیشتر به آن باقى نمانده به مجلس تشریف‌فرما شوند.

سؤال - چون امتیاز شیلات در اول مهر سال جارى منقضى گردیده است تمدید آن از اول مهر ماه تا اول بهمن ماه که مصادف با 20 ژانویه است و تصرفات کنونى شرکت سابق و عملیات آنها غیرقانونى است و از طرفى چون مدت قانون امتیاز شیلات منقضى شده و بالطبع آیین‌نامه‌هاى مربوطه به آن به ویژه آیین‌نامه صیادى ملغى الاثر و غیر قابل اجر است اکنون که فصل صید است بیش از 5 هزار نفر صیادان بندر پهلوى و چندین هزار نفر صیادان سواحل بحر خزر بلاتکلیفند و مأمورین دولت بدون مجوز قانونى مزاحم صید صیادان مى‌باشند و این مزاحمت ایجاد نگرانى شدید در طبقه صیادان گرسنه نموده است که ادامه آن خالى از خطر نخواهد بود و از طرفى باید در این مدت از شیلات سابق خلع ید به عمل مى‌آمد لازم دانستم که توضیح بفرمایند.

1- براى خلع ید شرکت سابق شیلات چه اقداماتى شده است.

2- پس از خلع ید از شیلات سابق چه اداره مؤسسه شیلات به چه صورتى در خواهد آمد.

3- آیا وزارت دارایى با ایجاد شرکت ملى جدید خود مباشرت در امر صید خواهد نمود یا آن که صید در سواحل دریاى خزر به اشخاص و یا شرکت‌هاى دیگر واگذار خواهد شد.

4- براى روابط صیادان یا مأمورین دولت و یا شرکت آتى ملى شیلات و یا اشخاص و شرکت‌هاى ذى نفع چه تدابیرى اتخاذ خواهد شد.

5- آیا به مأمورین دولت ابلاغ فرموده‌اند که مادام که براى روابط و تکالیف صیادان و محل صید آنها قوانین خاصى وضع و تدوین نگردیده است مزاحمت صیادان را فراهم ننمایند.

معتمددماوندى‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

خواهش می‌کنم به وزراى دادگسترى و دارایى اطلاع فرمایند براى جواب سؤال زیر در مجلس حاضر بشوند.

با توجه به این که عده کثیرى از مردم خانه ندارند و کرایه‌نشین هستند و با ترقى بی‌قاعده و عجیب اجازه بها و استیصال و عدم قدرت مالى افراد دولت چه تصمیمى براى تقلیل مال الاجاره‌ها و رفاه و آسایش مستاجرین اتخاذ نموده است. آیا چه موانعى وجود دارد که جناب آقاى نخست‌وزیر از اختیارات قانونى خود در این مورد استفاده نمى‌فرمایند. خلخالى‏

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى‏

مقتضى است دستور فرمایید جناب آقاى وزیر دادگسترى براى پاسخ به سؤال زیر در مجلس حضور به هم رسانند.

با این که طبق اصل 81 متمم قانون اساسى (هیچ حاکم محکمه عدلیه را نمى‌توان از شغل خود موقتاً یا دائماً بدون محاکمه و ثبوت تقصیر تغییر داد مگر این که خودش استعفا نماید) جنابعالى به چه مجوز قانونى جمعى از قضات دادگسترى را از کار بر کنار یا شغل قضایى ایشان را تبدیل به شغل ادارى نموده‌اید. سید احمد صفایى‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

خواهشمندم مقرر فرمایید جناب آقاى وزیر دارایى براى اداى جواب سؤال زیر در مجلس حضور برسانند.

جزو عوارض شهردارى در شهرهاى آذربایجان از هر کیلو قند و شکر یک ریال جهت نگاهدارى مستمندان محل مصرف مى‌شد اخیراً دولت اخذ این عوارض را موقوف داشته و معلوم نیست تکلیف تأسیساتى که به جهت نگاهدارى مستمندان دایر بود چه خواهد شد؟ جواد گنجه‏

سؤال از جناب آقاى وزیر دارایى مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى‏

خواهشمند است به جناب آقاى وزیر دارایى ابلاغ فرمایند در مجلس شوراى ملى حاضر شده پاسخ سؤال ذیل را بدهند.

در شهریور ماه 1328 هر یک لیره انگلیسى که برابر با 03/4  دلار بود تنزل کرده و به 80/2  دلار رسید و طبق پیمانى که بین بانک ملى ایران و بانک انگلستان منعقد شده بود کلیه لیره‌هاى موجودى بانک ملى ایران از قاعده بالا مستثنى و مى‌بایستى هر لیره 03/‌4 دلار منظور و محسوب گردد و قابل تغییر و انتقال باشد ولى با کمال تأسف قسمتى از موجودى بانک به بهانه‌هاى غیر‌موجه تبدیل نشد و در نتیجه در حدود سه میلیون و کسرى لیره به زیان بانک ملى ایران که بالنتیجه به زیان ملت و دولت است خسارت وارد شد علت و سبب را جناب آقاى وزیر دارایى بیان فرمایند با تقدیم احترامات. کهبد.

مقام ریاست محترم مجلس شوراى ملى.

متمنى است مقرر فرمایید به جناب آقاى وزیر کشور اطلاع داده شود که براى پاسخ به سؤال ذیل در مجلس حاضر شوند

دلیل این که وزارت کشور تاکنون در شهر تهران که پایتخت مملکت است و شهر آبادان که یکى از مهمترین شهرهاى ایران و بعضى از نقاط دیگر انجمن قانونى شهر را انتخاب نکرده چیست.

خسرو قشقایى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294794!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)