کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هفدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏17
[1396/05/29]

جلسه: 55 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 14 دى ماه 1331  

 

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس

2- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون دادگستری راجع به تعلیق مجازات زندانیان

3- بیانات قبل از دستور - آقایان: دکتر فقیهی‌شیرازی - جلالی - کریمی - دکتر سنجابی

4- بقیه مذاکره و تصویب گزارش کمیسیون دادگستری راجع به تعلیق مجازات زندانیان

5- تقدیم لایحه بودجه سال 1332 کل کشور و لایحه استخدام متخصص دخانیات به وسیله آقای وزیر دارایی

6- طرح لایحه تأسیس شرکت اتوبوسرانی عمومی

7- تقدیم طرح سه فوری راجع به جلوگیری از تعطیل مجلس و مذاکره در فوریت اول آن

8- ختم جلسه به عنوان تنفس

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏17

 

 

جلسه: 55

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 14 دى ماه 1331

 

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس

2- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون دادگستری راجع به تعلیق مجازات زندانیان

3- بیانات قبل از دستور - آقایان: دکتر فقیهی‌شیرازی - جلالی - کریمی - دکتر سنجابی

4- بقیه مذاکره و تصویب گزارش کمیسیون دادگستری راجع به تعلیق مجازات زندانیان

5- تقدیم لایحه بودجه سال 1332 کل کشور و لایحه استخدام متخصص دخانیات به وسیله آقای وزیر دارایی

6- طرح لایحه تأسیس شرکت اتوبوسرانی عمومی

7- تقدیم طرح سه فوری راجع به جلوگیری از تعطیل مجلس و مذاکره در فوریت اول آن

8- ختم جلسه به عنوان تنفس

 

مجلس ساعت 9 و نیم صبح به ریاست آقاى مهندس رضوى (نایب رئیس) تشکیل گردید.

1- طرح صورت مجلس

نایب رئیس - صورت اسامى غایبین و دیرآمدگان جلسه گذشته قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر به وسیله آقاى ناظرزاده قرائت شد)

غایبین بااجازه - آقایان: شاپورى - صراف‌زاده - راشد - زهرى - مشار - شوکتى‏

غایبین بى‌اجازه - آقایان: دکتر امامى - محمدحسین قشقایى - دادور - میلانى - پارسا - دکتر ملکى.

دیرآمدگان و زودرفتگان بااجازه - آقایان: ملک‌مدنى - حاج سید جوادى - منصف - شبسترى - دکتر فقیهى‌شیرازى - مجدزاده - نبوى - عبدالرحمن فرامرزى.

دیرآمدگان و زودرفتگان بى‌اجازه - آقایان: شادلو - امیرافشار - دکتر کیان - عامرى - شهاب خسروانى - تولیت - خسرو قشقایى.

غایبین در رأى - آقایان: شبسترى - رفیع - شهاب خسروانى‏

نایب رئیس - نسبت به صورت جلسه پنجشنبه آقایان نظرى دارند؟

آقاى کهبد نظرى دارید بفرمایید.

کهبد - در صورت جلسه چند اشتباه مطبعه‌اى شده است و آنجا ارنگه است این جا نوشته از این که تصحیح می‌کنم و تقدیم می‌کنم به تندنویسى‏

نایب رئیس - آقاى خلخالى‏

خلخالى - در توضیحاتى که در جلسه گذشته بنده نسبت به پیشنهادات دادم چند اشتباه چاپى است که تصحیح می‌کنم و تقدیم می‌کنم‏.

نایب رئیس - آقاى ریگى‏

ریگى - در جلسه گذشته که بنده عرایضى کردم نسبت به بلوچستان اهالى ایرانشهر تلگرافى کرده‌اند و اظهار تمایل و پشتیبانى از دولت آقاى دکتر مصدق کرده‌اند و یک تلگراف دیگرى هم از سراوان از یکى از بخش‌هاى آنجا است که آنجا بهدارى تأسیس شده و از وزارت بهدارى اظهار تشکر کرده‌اند.

نایب رئیس - بهتر است این نوع مطالب را در شروع دستور یا بعد از دستور بفرمایید. آقاى شبسترى‏

شبسترى - بنده در توضیحاتم که متصدى گفته‌ام تصدى نوشته شده اصلاح بفرمایند.

نایب رئیس - بسیار خوب اصلاح مى‌شود آقاى وکیل‌پور

وکیل‌پور - آنچه بنده به خاطر دارم در جلسه گذشته در موضوع مستمری‌ها که صحبت کردم مستمرى دانشمند فقید مهندس کریم ساعى را هم ذکر کردم که در صورت مجلس نیست تمنا مى‌کنم دستور فرمایید اصلاح کنند.

نایب رئیس - آقاى مدرس‏

مدرس - چند جلسه پیش عرض کردم که آقاى میلانى براى سرکشى حوزه انتخابیه خودشان رفته‌اند و شرحى هم نوشته‌اند که بنده تقدیم کردم.‏

نایب رئیس - آقاى حاج سید جوادى‏

حاج سید جوادى - بنده اجازه خواسته بودم مرا غایب بى‌اجازه نوشته‌اند اشکال من راجع به این است‏.

نایب رئیس - آقاى مجدزاده‏

مجدزاده - براى من در جلسه قبل یک ساعت و نیم غیبت نوشته‌اند و حال آن که بنده در ساعت یازده اجازه گرفتم و رفتم‏.

نایب رئیس - در صورت مجلس نظر دیگرى نیست؟ (گفته شد - خیر) جمع عده براى رأى کافى نیست تصویب صورت مجلس بعد اعلام مى‌شود چند نفر از آقایان نطق قبل از دستور تقاضا کرده‌اند بنده فکر می‌کنم چون مطالب لازمى هست به بعد از دستور موکول شود بهتر است‏. (عده‌اى از نمایندگان - صحیح است) (عده‌اى از نمایندگان - مخالفیم)

(شمس قنات‌آبادى - صحیح است باشد براى بعد از دستور) (دکتر سنجابى - صحیح نیست آقا)

2- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون دادگسترى راجع به تعلیق زندانیان‏

نایب رئیس - توجه بفرمایید وارد دستور مى‌شویم لایحه تعلیق مجازات زندانیان مطرح است

+++

دنباله پیشنهادها به ترتیب قرائت مى‌شود.

پیشنهاد آقایان حاج سید جوادى و اخگر

(به شرح زیر قرائت شد)

اینجانبان پیشنهاد مى‌کنیم به محبوسین که به اتهام سرقت مسلح زندانى شده‌اند حق فرجام داده شود.

حاج سید جوادى - اخگر

نایب رئیس - آقاى اخگر

اخگر - موضوعى که قابل توجه است این است که اشخاصى که متهم به سرقت مسلحانه یا راهزنى شده‌اند.

در محاکم دادگسترى محاکمه نمى‌شدند و در محاکم نظامى محاکمه مى‌شدند و آنها غالباً حق فرجام‌شان هم سلب مى‌شد یعنى مى‌بایستى گزارش به عرض اعلیحضرت برسد راجع به فرجام اگر تصویب مى‌شد قبول مى‌شود تصویب نمى‌شود قبول نمى‌شد اشخاصى که با اطلاع از قوانین بودند و معلوم هم نیست که حقیقتاً گناهى داشته‌اند یا نداشته‌اند در محاکم نظامى به عنوان سارق مسلح شناخته مى‌شدند و حق فرجام نداشتند حال که ارفاقى مجلس شوراى ملى براى این طبقه قائل شده است بنده پیشنهاد می‌کنم حق فرجام داشته باشند و اگر حق فرجام آنها را خلاف اصل تساوى گرفته باشند و سلب کرده باشند حق فرجام برایشان منظور شود استدعا می‌کنم توجه بفرمایید باز تکرار می‌کنم چون بعضى از آقایان صحبت مى‌کنند و توجه ندارند تکرار می‌کنم اشخاصى که به عنوان سارق مسلح یا راهزن در محاکم نظامى محاکمه مى‌شدند فرجامشان سلب شده انصاف نیست باید حق فرجام به آنها داده که در دادگاه محاکمه شوند اگر مقصر بودند البته مجازات مى‌شوند و اگر نبودند از این راه بهشان ارفاق مى‌شود (صحیح است)

نایب رئیس - آقاى دکتر ملک‌اسمعیلى‏

دکتر ملک‌اسمعیلى (معاون وزارت دادگسترى) - به موجب قانون دادرسى ارتش ماده‌ای است که جرایمى که ارتباط با تکالیف نظامى ندارد قابل فرجام است منتهى بااجازه مقام سلطنت بنابراین سارقین مسلح اجازه دارند که تقاضاى فرجام بکنند اما اتفاقاً قانون جدید صلاحیت دادگاه‌هاى نظامى که به تصویب جناب آقاى دکتر مصدق رسیده است در این قانون تمام جرایمى که ارتباط با تکالیف و مسائل نظامى ندارد در اختیار دادگاه‌هاى عمومى گذارده شده و بنابراین نگرانى به نظر بنده رفع شده علاوه بر این که همان‌ طور که آقایان توجه دارند اصلاً این موضوع با لایحه معاف کردن زندانیان محکوم هیچ ارتباطى ندارد اگر آقایان عقیده دارند که این لایحه بگذرد بنده تقاضا می‌کنم که پیشنهادات را در حدود عفو زندانیان محکوم بفرمایند و الا ما الان داریم قانون مجازات مى‌نویسیم.‏

نایب رئیس - آقاى فرامرزى‏

عبدالرحمن فرامرزى - بنده آن روز هم عرض کردم که آنچه در قانون نوشته مى‌شود آن مفهوم و آن روحى را که جناب آقاى معاون وزارت دادگسترى مى‌فرمایند حاوى نیست مثلاً همین سارق مسلح که ما مى‌گوییم ما به نظرمان مى‌رسد که یک عده‌اى مسلح باشند بیایند راه را ببرند و یک مردمى را غارت بکنند یا بروند گله گوسفند یک طایفه اى را ببرند این به نظر ما سارق مسلح مى‌آید همین جور هم هست اما در قانون وقتى نوشتیم دامنه این بحث خیلى وسیع مى‌شود یک روزى یکى از قضات که حالا مرحوم شده از قضات دیوان کشور هم بوده مى‌گفت یک پرونده براى ما آورند که ما رسیدگى کنیم دو نفر آدم از یک راهى عبور می‌کردند و یک شبانه روز هم اینها گرسنه مانده بودند یکى از آنها تفنگ داشته یک تفنگ سرپر شکارى داشته یک بزى را توى راه کشته و کباب کرده‌اند و خورده‌اند خوب ظاهر قضیه اینها سارق مسلح بوده‌اند براى این که اسلحه داشته‌اند و دزدى هم کرده‌اند قانون وقتی که نوشت از آن عده مسلحى که مى‌ریزند یک ده یا یک آبادى را غارت بکنند سارق مسلح مى‌شود و دو نفر گرسنه هم که رفته بودند شکار با تفنگ سرپر و بعد گرسنه مانده‌اند و براى نجات خودشان از مرگ یک بز کشته بودند آن هم سارق مسلح مى‌شود قانون بین این دو تا تشخیص نمى‌دهد بنابراین همان طور که آقاى اخگر فرمودند شما که نظر ارفاق دارید یک قدرى نظرتان را وسیع‌تر کنید براى این که این براى همیشه که نیست براى این محبوسین موجود در زندان‌ها است (اخگر - که فرجام‌شان را سلب کرده‌اند) که فرجام‌شان را سلب کرده‌اند.

نایب رئیس - توجه بفرمایید وقتى که لایحه قانونى مطرح است حتى‌الامکان وقت مجلس باید صرف تکمیل جنبه قانونگذارى شود این بود که از نطق قبل از دستور صرف‌نظر شد متأسفانه الان عده کافى براى رأى نداریم به این جهت بااجازه مجلس این پیشنهاد را در همین جا معلق مى‌گذاریم و از دستور خارج مى‌کنیم و نطق قبل از دستور را شروع مى‌کنیم تا عده کافى بشود (صحیح است)

2- بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر فقیهى‌شیرازى - جلالى - کریمى - دکتر سنجابى‏

نایب رئیس - آقاى دکتر فقیهى‌شیرازى‏

دکتر فقیهى‌شیرازى - آقایان نمایندگان محترم با این که قصد داشتم در دوره نمایندگى از موضوع فرهنگ و بهداشت خارج نشوم و هنوز هم به این تصمیم باقى هستم معذلک یکى دو پیش‌آمد باعث شد که امروز ضمن بحث معمولى خود از فرهنگ و بهداشت درباره مسائل دیگر نیز صحبت کنم ولى مطمئناً به صورت اجمال یادآورى مى‌شود. زمزمه‌هایى که اخیراً درباره دو سره شدن ساعات کار ادارات در افوای منتشر شده کارمندان غیرمتمکن را سخت نگران و مضطرب ساخته می‌گویند ما که توانایى نگاهدارى خانه شاگرد و ناظر خرید نداریم ناگزیر بعد از ظهرها شخصاً مایحتاج روزانه را تهیه می‌کردیم و حتى در امور خانه‌دارى و بچه‌دارى و پخت و پز و نظافت و شستشو با همسر خود تشریک مساعى مى‌کردیم تا مختصر حقوق ادارى کفاف زندگیمان را دهد اگر بنا باشد اوقات ادارى دو سره شود (در این موقع جلسه از اکثریت افتاد و پس از چند لحظه مجدداً اکثریت حاصل شد) تکلیف زن و بچه‌مان چیست و چگونه آنها را اداره کنیم وانگهى محل سکونت ما در زوایاى حومه شهر واقع شده و این ایاب و ذهاب خود گرفتارى عجیبى دارد حقوق ادارى هم به اندازه‌اى که بتوان در خارج صرف غذا نمود نیست خلاصه این مردم که طبقه روشن‌فکر و زحمتکش و مصیبت‌زده کشور هستند و مانند مرغ‌هاى خانگى هم در عزا فدا می‌شوند و هم در عروسى انتظار دارند که دولت در این امر اندیشه بیشترى نماید ثانیاً در مورد مقررات بازنشستگى اخیر نیز کارمندان مستدعیاتى دارند که با جناب آقاى وزیر دارایى در این باره مذاکره خواهد شد ولى اجمال قضیه آن است که توقع دارند لااقل متمکنین و متمولین از کارمندان دولت بازنشسته شوند و همچنین کارمندان مقصر یا قاصر خارج از سازمان گردند نه کارمندان تحصیلکرده معیل غیرمتمکن و بی‌گناه امید است انشاء‌الله آقاى وزیر دارایى پنج نفر بی‌غرض را انتخاب نمایند (وکیل‌پور - اصلاً کارش غلط است) موضوع سوم وضع حقوق ناچیز تحصیلداران بانک ملى و بنگاه برق مى‌باشد بسیار جاى تعجب است که شنیده شود تحصیلداران بانک ملى با این که در روز وسیله چند میلیون ریال داد و ستد در بانک ملى می‌باشند فقط ماهى هفتصد ریال حقوق ثابت و چهارصد ریال مزایا دارند (یعنى ماهى یک صد و ده تومان) شاید همین عدم توجه باعث مى‌شود که گاهى از اوقات پیش‌آمدهاى غیرمنتظره هم که برخلاف عقل و شرع و منطق مى‌باشد رخ مى‌دهد به این وسیله جلب توجه جناب آقاى وزیر دارایى را می‌نمایم.

مهمتر از همه آن که مع‌التأسف دیروز شنیده شد که وزارت دارایى قصد دارد به نام تقلیل بودجه متجاوز از هشت میلیون ریال از بودجه ناچیز وزارت بهدارى کسر کند یعنى بودجه‌اى را که براى هر فرد ایرانى در سال هفت شاهى منظور داشته زیاد دانسته‌اند در صورتی که حق این بود مانند بودجه وزارت فرهنگ اندکى اضافه کنند اگر چه وزارت فرهنگ هم احتیاجات زیادى دارد فرهنگ و بهدارى هر دو چشم و چراغ تمدن مى‌باشند و بودجه این دو وزارتخانه در هر کشورى که بیشتر باشد نمودار فضل و دانش و صحت و سلامت مردم آن سرزمین است امیدوار است جناب آقاى وزیر دارایى به این نکته نیز توجه نمایند و نمایندگان محترمى که در کمیسیون بودجه مجلس شرکت دارند بهدارى را فراموش نفرمایند آرى براى بودجه وزارت بهدارى باید گفت این جا تن ضعیف و دل خسته مى‌خرند اینجانب هم با همه شکوه‌ها و گله‌هایى که همکاران محترم از وزارت بهدارى به علت کمى دارو و فقدان پزشک دارند و غالباً هم حق با آقایان مى‌باشد به نام حفظ نفوس زکیه و به نام نجات دادن مردمى که هم اکنون در زوایاى کشور و در قرا و قصبات و دهات به علت دسترسى نداشتن به پزشک و نایابى دوا با مرگ دست به گریبان هستند و در سال هزاران نوزاد معصوم و طفل بى‌گناه شهید راه فقر و تهى‌دستى بودجه ضعیف بهدارى مى‌شوند استدعا دارم به بودجه بهدارى عطف توجه بیشترى شود ضمناً آموزگاران را هم که به علت گرفتارى‌هاى مختلف در عسرت به سر مى‌برند یادآورى می‌کنم.

درباره صندوق تعاون کارگران و بالاجمال بهداشت و بهدارى کارگرى نیز از نظر بهداشت و بهدارى مطالبى دارم که اگر توجه نشود محتمل است وضع بودجه بهدارى هم از بین برود خوب است جناب آقاى وزیر کار هم در بر هم زدن اساس کنونى بهدارى‌هاى کارگرى عجله نفرمایند و لااقل با متخصصین فن و آقایان اطبا مشورت نمایند درباره مستدعیات آقایان مدیران جراید نیز قصد صحبت داشتم ولى چون جناب آقاى کریمى تقاضا کرده‌اند به همین منظور بقیه وقت خود را به ایشان واگذار می‌کنم. ‏

نایب رئیس - آقاى جلالى‏

کریمى - بقیه وقت‌شان را به بنده داده‌اند.

نایب رئیس - در خاتمه صحبت استفاده بفرمایید چون ممکن است از وقت ایشان هم باقى بماند شما استفاده خواهید کرد پنج دقیقه وقت جنابعالى محفوظ است‏.

کریمى - متشکرم چون آقاى جلالى وقت‌شان را به دیگرى داده‌اند.

جلالى - آقایان نمایندگان محترم بنده با این که همیشه سعى می‌کنم باعث تصدیع همکاران محترم نشوم با این حال بعضى مسائل جارى در سیاست و اجتماع ما مطرح مى‌شود که سکوت در برابر آنها قصور در انجام وظایف نمایندگى است از بدو شروع نهضت ملى عامل اساسى و اصلى توفیق وحدت مساعى و تمرکز تمام قواى ملى بوده است ما هر چه در این مبارزه به دست آورده‌ایم از قطع ید یک شرکت استعمارى و اعلام حاکمیت بر

+++

منابع نفت جنوب و جلب تعظیم و تحسین افکار عمومى دنیا همه مرهون همین وحدت و یگانگى تمام طبقات ملت ایران بوده است و چنین قدرت بزرگ اجتماعى که مظهر اراده لایزالى است در این مبارزه پشتیبان دولتى بود که در طریق تأمین منافع ملت گام بر مى‌دارد و نمایندگان محترم به خوبى مسبوقند که هنوز پیکار مقدس ملت ایران پایان نیافته است و در یک چنین موقعیتى می‌توانم بگویم بى‌ایمانى و بی‌عدالتى و فساد و فقر که خود مولود عوامل و دسایس استعماری است در مملکت ما به آخرین درجه و نهایت مرحله خود رسیده است به خصوص بیکارى که ارکان این مرز و بوم را مى‌لرزاند از این مقدمه مى‌خواهم نتیجه بگیرم که توأم شدن این پلیدى‌ها و خر‌ابی‌ها یعنى فقر و فساد و بیکارى با بى‌عدالتى و بى‌ایمانى باعث مى‌شود که سرمایه هستى و بقاى این مملکت به دست نیستى و نابودى سپرده شود و امروز تنها مرجع صلاحیتدارى که می‌تواند سدى در مقابل پیشرفت این عوامل باشد مجلس شوراى ملى است مطابق قانون اختیاراتى که از طرف مجلس شوراى ملى به جناب آقاى دکتر مصدق داده شده است چند روز پیش قانون جدید انتخابات تدوین و براى اظهارنظر عمومى منتشر شده است و مسئله جدیدى که در اثر انتشار آن به وجود آمده و از چند جهت واجد اهمیت است بحث درباره حقوق بانوان و حق انتخاب به آنان است چون این بحث به مجلس شوراى ملى نیز کشیده شده است و حتى استناد به اصل دوم و هشتم قانون اساسى و متمم آن به عمل آمده است لازم می‌دانم توضیحاتى در این باره به عرض برسانم.

اولاً - آن طوری که من استنباط می‌کنم منظور قانونگذار از جمله قاطبه اهالى که در اصل دوم قانون اساسى مندرج است و مى‌گوید مجلس شوراى ملى نماینده قاطبه اهالى مملکت ایران است که در امور معاشى و سیاسى کشور خود دخالت دارند کلمه رابط فیمابین جملتین کاملاً روشن است زیرا در زمان تدوین این قانون بلکه تاکنون هیچگاه از زنان ایران در امور سیاسى کشور خود دخالت نداشته‌اند تا بتوانند در امور انتخاباتى مداخله نمایند مضافاً به این که فرمان مشروطیت که مبناى مشروطیت ما و قانون اساسى است صراحتاً بیان مى‌نماید که منتخبین باید از طبقه مردان باشند.

ثانیاً - اصل هشتم قانون اساسى نباید براى کسى سوء‌تفاهم ایجاد نماید زیرا مقصود از این اصل تساوى حقوق اهالى مملکت در مقابل قوانین دولتى از قوانین حقوقى و جزایى مى‌باشد که تاکنون معتبر و مجرى است و ناظر به انتخابات نخواهد بود و بهترین دلیل بر صحت این مدعى عمل و سیره ادوار قانونگذارى بوده که از بدو تدوین قانون اساسى تاکنون جز مردان دخالت در امر انتخابات نداشتند و این تفسیر عملى که از دوره واضعین قانون اساسى باقیمانده است کاشف از منظور قانونگذار مى‌باشد و به علاوه لااقل اگر در فهم اصل دوم قانون اساسى و اصل هشتم قانون متمم آن ابهام و تردیدى ایجاد شود باید مقررات موضوعه اصل دوم متمم قانون اساسى رفع ابهام نماید یعنى در چین مواقعى که مسائل پیچیده و غامضى از نظر مذهب در ملجس مطرح مى‌شود نظر پنج نفر مجتهد طراز اول قاطع بوده و ابهام و تردید را مرتفع سازد ولى متأسفانه این چنین اصل اساسى سال‌ها است که متروک و تعطیل شده است.

حال که این اصل برخلاف منطوق صریح اصل هفتم متمم قانون اساسى که می‌گوید مشروطیت کلاً و جزو تعطیل‌بردار نیست تعطیل شده است از نظر اصول حکومت کشور ایران در مسائل مذهبى باید منتظر فرامین مراجع تقلید صاحب‌نظر بود چنانچه در این زمینه فتاوى داده‌اند و بزودى در دسترس عمومى قرار خواهد گرفت.

آقایان نمایندگان محترم در چنین موقعیت خطیرى چرا ما نباید به فکر چاره و درمان هزاران بدبختى و بیکارى و بیمارى و فلاکت مردم این مملکت اسلامى باشیم و وارد یک مسئله پر جنجال که مسلماً طرح آن به صلاح کشور نیست و ملت از آن طرفى نمى‌بندد بشویم (صفایى - رونوشت فتاوى آقایان را دادم خدمت‌تان خواهش می‌کنم بخوانید) بسیار خوب امروز روزى نیست که در مقابل مسئله پر اهمیتى که با حیات جامعه و مملکت ما بستگى دارد به موضوع تشنج‌آورى بپردازیم این صحنه‌ای که روز پنجشنبه در جلوى بهارستان نمودار گردیده ناقوس خطر بود و مسلماً اگر این هیاهو و جنجال ادامه یابد بعید نیست دامنه آن توسعه پیدا کند و می‌توانم به جرئت قسم بخورم که استعمار‌گران انگلستان فقط از این هیاهو و جنجال و تشنج بهره‌مند مى‌شوند (صفایى - صحیح است) ورود زن در انتخابات نه تنها بارى از دوش جامعه ما بر نمى‌دارد بلکه بر مشکلات ما با مخالفتى که اکثریت قریب به اتفاق ملت ایران با آن دارند خواهد افزود بنده در عین حالى که به پیروى از دیانت اسلام که مبناى آن بر فطرت بشرى قرار دارد کمال احترام را به مقام بزرگ مادرى دارم و در عین حالی که زنان را مربى و معلم اخلاق فرزندان یعنى مراحل اولیه رشد و زندگى دختران و پسران می‌دانم در عین حالی که عزت و شوکت جامعه اسلام را در گرو آسایش زنان می‌دانم باید بگویم که دین اسلام ضامن و حافظ حقوق بانوان به بهترین صورت ممکن مى‌باشد و با این حال طرح مسئله شرکت بانوان را در انتخابات عامل تشنج و آشوب مى‌شناسم و آن را مضرب حال وحدت جامعه و بالنتیجه مخل به پیروزى می‌دانم.

آقایان نمایندگان محترم باید فکر این بود که چگونه ریشه حیات مردم زحمتکش و محروم مملکت ما از بیخ و بن قطع مى‌شود و چاره نمود باید اندیشید که دور از تهران پر سر و صدا فقر و مرگ و بیکارى چه به سر مردم مى‌آورد آیا چه شده است که شتر را گم کرده و به دنبال افسارش مى‌رویم در جنوب مملکت ما مردم از بدبختى و فقر دختران و فرزندان خود را مى‌فروشند و از فرط استیصال با علف سد جوع مى‌کنند مرض دسته دسته از کودکان و مردان و زنان را درو مى‌نماید و روزگار دهقانان و رنجبران را سیاه مى‌سازد مگر در همین تهران آن وقت که من و شما در بستر راحت غنوده‌ایم یک انسان دیگرى که مطمئناً هیچ چیزى از من و شما از لحاظ بشرى کم ندارد در اثر سرما و گرسنگى از بین مى‌رود چرا به نام حقوق زن در مملکتى که هنوز مردم آن با هیولاى استعمار سینه به سینه ایستاده و نبرد مى‌کنند هیجان و عصبانیت و عصیان تولید مى‌نماییم اگر به دنبال حقوق زن قدم بر مى‌داریم و راهنماى ما جز صداقت و راستى چیز دیگر نیست پس چرا به فکر هزاران زن دیگر که در منجلاب سقوط و بدنامى و در گرداب عفن عفت‌فروشى دست و پا مى‌زنند نیستیم (صفایى - صحیح است) در همین تهران هزاران زن به صورت موهنى که هر ایرانى متعصب و مسلمان را مى‌لرزاند ارتزاق می‌کنند مگر اینها زنان اجتماع نیستند و حق زندگى آبرومندانه ندارند مگر دام راه آنان جز فقر و فساد و بیچارگى و نظامات غلط اجتماعى چیز دیگرى بوده است و باید گفت بهتر است بیش از هر کارى در صدد از بین بردن این عوامل شویم یعنى بیکارى و فقر و بی‌‌عدالتى بر آییم.

آقایان محترم این چند روزه در محافل مذهبى هیجان و عصبانیتى به وجود آمده است که به هیچ‌وجه به صلاح کشور نیست و تقاضایى که مردم به وسیله تلفن و نامه و تلگراف و طومار از نمایندگان روحانى مجلس مى‌نمایند ما را وادار می‌کند که این مطالب را به عرض نمایندگان محترم برسانیم روحانیون مجلس شوراى ملى در دوره هفدهم با نشان دادن رشد سیاسى و روشن‌بینى که حضرت آیت‌الله کاشانى در آن سهم به سزایى دارند در تمام مراحل خطیر حتى تا پاى جان پیش رفتند و با تصویب لوایح مفیدى که نفع مردم در آن بوده است موافقت کرده‌اند و با تمام تحریکات خارجى مبارزه شدید و بد و شفقتى آغاز نمودند به این جهت نمی‌توان این مطالب را که سرچشمه از حقایق صریح و روشن گرفته است ارتجاعى و منحط دانست ممکن است بعضى‌ها مرا که وظیفه ملى و مذهبى همیشه راهنماییم مى‌کند هدف تیر ملامت قرار دهند و به اصطلاح مرتجع و کهنه‌پرست بنامند.

نایب رئیس - آقاى جلالى وقت شما قریب به اتمام است فقط سه دقیقه دیگر باقى است.‏

جلالى - یک سه دقیقه دیگر هم اجازه بفرمایید تمام مى‌شود.

اما باید عرض کنم آنجا که پاى منافع مردم و مصلحت مملکت در میان است نباید در بیان حقایق تأمل کرد افتخار زندگى من آن است که هیچگاه حقیقت را فراموش نکرده و بى‌پروایى و گستاخى را در راه انجام وظیفه دینى و ملى تا هر جا که ممکن بود دنبال کرده و خواهم کرد.

حرف من این است در اجتماع ما که دیو مهیب بیکارى و ظلم و ستم چهره کریه خود را نشان مى‌دهد دور از انصاف است آن را ندیده گرفته به دنبال مسئله‌اى که باعث تشنج و عصبانیت مى‌شود و دشمن حیله‌گر را که در کمین نهضت ملى و ملت ایران تشنه است و خوشحال می‌کند برویم.

آقایان خانه از پاى بست ویران است‏

خواجه در فکر نقش ایوان است‏

حقیقت این است که مظالم و تعدیات آزمندان استعمارى انگلستان جامعه کهن سال ما را از پاى بست ویران کرده است و ملت ایران خوب تشخیص داد که براى رسیدن به زندگى حقیقى راهى جز قطع این دست فساد پرور ندارد ملت ایران می‌خواهد خانه خود را بر شالوده محکم و متینى استوار نماید و احتیاجى هم به نقش ایوان نخواهد داشت.

ملت ایران کار و نان و بهداشت و عدالت می‌خواهد مجلس باید به فکر این مسائل باشد روزى نیست که ستم زده‌اى از فرط استیصال خودکشى نکند و یا از عسرت و سرما تلف نگردد مگر اینها از ملتى غیر از ملت ایرانند مگر اینها براداران و هموطنان ما نیستند به عقیده اینجانب مجلس شوراى ملى باید کما فى‌السابق از دولت جناب آقاى دکتر مصدق تقویت کند و از ایشان و وزراى ایشان بخواهد که با اقدامات اساسى و جامعى که بی‌عدالتى و بیکارى را از ایران می‌راند دست بزنند وگرنه عقل سلیم اجازه نمی‌دهد که به سراغ مطالبى برویم که علاوه بر این که دردى از ما دوا نمی‌کند و بارى از دوش ما بر نمی‌دارد موجبات اضطراب و هیجان عمومى را فراهم مى‌سازد (صفایى - آن رونوشت را هم بخوانید) نامه‌اى است که حضرت آیت‌الله صدر به حضرت آیت‌الله بهبهانى مى‌نویسند و در ذیل آن هم حضرت آیت‌الله العظمى بروجردى و حضرت آیت‌الله حجت هم نظریه مى‌دهند که من این قسمت را مى‌خوانم مال آقاى صدر و آقاى بروجردى: بسم الله الرحمن الرحیم خدمت حضرت مستطاب آیت‌الله آقاى حاج سید محمد بهبهانى دامت برکاته به عرض عالى مى‌رساند همواره از خداوند متعال سلامتى وجود محترم و تأیید توفیق براى خدمتگزارى با سلام و مسلمین خواستارم تصدیع مى‌دهم با آن که در طرح قانونى لایحه انتخابات که اخیراً از طرف جناب آقاى نخست‌وزیر در معرض افکار عمومى قرار داده صریحاً اجازه مداخله در انتخابات به زنان داده نشده است و این امر از هر حیث مورد تحسین و تقدیر مى‌باشد ولى چون اخیراً زمزمه‌هایى از بعضى از اطراف شنیده

+++

 مى‌شود و مطالبى در بعضى از جراید نشر مى‌گردد مقتضى است حضرتعالى متذکر فرمایید که این صحبت‌ها و مطالب تزلزل آقاى نخست‌وزیر و مصادر امر نگردد زیرا این امر یعنى مداخله آنها در انتخابات به جهاتى چند محرم و غیرمشروع مى‌باشد در کشور اسلامى به حول و قوه الهى اجرا نمى‌گردد.

والسلام علیکم و رحمت‌الله و برکاته. سید صدرالدین صدر

بسم الله الرحمن الرحیم. به عرض عالى مى‌رساند اگر چه اولیاى امور متوجه به این معنى بوده و هستند ولکن نظر به این که همین قسم که مرقوم داشته‌اید ممکن است بعداً که بعضى زمزمه‌ها تأثیرى داشته باشد مستدعى است تذکر دهید که در کشور اسلامى امرى که مخالف احکام ضروریه اسلام است ممکن‌الاجرا نیست دوام تأییدات جناب مستطاب عالى را از خداوند عز و شأنه مسئلت مى‌نمایم. حسین الطباطبایى البروجردى‏

به شرف عرض عالى مى‌رساند خیلى مناسب است که حضرت مستطاب عالى به اولیاى امور تذکر بدهید که در بلاد اسلامى امرى که مخالفت آن از جهاتى با شریعت مقدسه محرز است اجراى آن غیرممکن است و تولید مفاسد خواهد نمود از مساعى جمیله حضرتعالى تشکر مى‌نماییم. الاحقر محمدحسین الکده کمرى‏

نایب رئیس - آقاى کریمى میل دارید حالا استفاده کنید.

کریمى - بله. عرض بنده در دنباله عرایض جلسه گذشته‌ام راجع به موضوع قانون مطبوعات است البته آقایان مى‌دانند یکى از ارکان اربعه مشروطیت مطبوعات است مطبوعات در تمام دنیا توانسته است بزرگ‌ترین خدمت را به آزادى هر مملکت بکند در مملکت ایران هم با این که موانع بسیارى در کار بوده است مع‌الوصف بزرگ‌ترین خدمت را به آزادى کرده است (صحیح است) در همین نهضت اخیر ملت ایران که این قسم فرد فرد افراد مملکت را با این که سطح فرهنگ‌شان نسبت به سطح فرهنگ دنیا عقب است باز همین مطبوعات توانست افکار مردم را روشن کند و مردم را مجتمع و متشکل کند تا یک دولت صالحى مثل دولت جناب آقاى دکتر مصدق با پشتیبانى این ملت روى کار بیاید و باز با پشتیبانى همین ملت متشکل بتواند یک مبارزه بسیار مشکل و دشوارى را شروع کند یعنى اگر مطبوعات نبودند این روزنامه‌ها نبودند افکار عموم به این اندازه روشن نمى‌شد (صحیح است) در دوره شانزدهم یک قانونى که فعلاً معروف شده است به قانون اقبال زنگنه وضع شد که آقایان مدیران جراید در مجلس شوراى ملى متحصن شدند و نظر آقایان را به این ظلم بزرگ مطبوعاتى جلب کردند کرمانشاهى که بنده افتخار نمایندگى آن را دارم باز مفتخر است که در این قدم بزرگ آزادی‌خواهى پیشقدم بود و از کرمانشاه به نمایندگى از طرف جراید آمدند به متحصنین پیوستند و آن قانون ظالمانه را آقایان هم لغو کردند (صحیح است) همچنین در واقعه 30 تیر و مبارزه با اجانب مردم کرمانشاه همیشه پیشقدم بوده‌اند و اکنون هم این ضایعه‌اى که براى مطبوعات پیش آمده است یا این خطرى که مطبوعات را تهدید می‌کند مورد نگرانى همه مطبوعات است و موکلین محترم بنده این افتخار را دارند که از صدها فرسخ راه براى عرض تظلم خود به مجلس شوراى ملى به تهران آمده‌اند و بنده به امر آقایان این مطلب را مکرراً به عرض می‌رسانم قانونى که فعلاً به طور عجله براى وضع روز وضع شده است نمى‌دانم چه نامى باید رویش گذاشت از قانون اقبال زنگنه که مورد اعتراض بود خیلى ظالمانه‌تر است (فرامرزى - قانون را دکتر سجادى و زنگنه امضا کردند نه اقبال و زنگنه نمى‌دانم چرا به اقبال چسباندند) در هر صورت این قانون داراى معایب بزرگى است و اگر بخواهیم معایب آن را عرض کنم باید تمام جزوه‌ای که نوشته شده بلند کنم و به آقایان نشان بدهم و بگویم همه این مورد اعتراض است (حاج سید جوادى - بلند نکرده نشان بدهید) ولى آنچه که بیشتر از همه مورد توجه آقایان باید قرار گیرد این موضوع شرط نامه‌نگارى است براى نامه‌نگارى براى مدیر روزنامه به جاى این که معلومات یا صلاحیت اخلاقى را ملاک قرار دهند یک شرط مادى گذاشته‌اند که اگر پول داشت بگذارد در بانک و روزنامه بنویسد این امر براى این مملکت مترقى حقیقتاً ننگ‌آور و خجلت‌آور است یا اگر مثلاً یک روزنامه‌نگارى در یک شماره از روزنامه‌اش به کسى توهین کرد هم روزنامه‌اش را توقیف می‌کنند هم خودش را زندانى می‌کنند معلوم نیست که چرا هر دو را اگر قرار است محاکمه بشود شاید در محاکمه حاکم شد و در تمام طول محکمه با این که این آقا حاکم مى‌شود چرا باید روزنامه‌اش توقیف باشد معلوم نیست این با کدام قانون تطبیق می‌کند به علاوه اصل 22 قانون اساسى اصل آزادى مطبوعات را تضمین کرده نباید هیچ قانونى مخل به قانون اساسى یعنى ناقض قانون اساسى باشد هر قانونى وضع شود که قانون اساسى را از بین ببرد برخلاف قانون اساسى است و نباید آقایان براى چنین بدعتى حاضر بشوند اصل 20 متمم قانون اساسى آزادى مطبوعات را کاملاً تصریح کرده است و قانونى که در محرم 326 وضع شده که در متمم قانون اساسى به آن اشاره شده است آن قانون را سال گذشته آقایان ظالمانه مى‌دانستند از آن تاریخ که دنیا به طرف ترقى پیشرفته ما متأسفانه باید بگویم رو به تنزل و رو به عقب داریم بر مى‌گردیم براى این که در این تاریخ صدر مشروطیت این قانون آزاد را براى مطبوعات وضع کردند و حالا که مدتى مى‌گذرد این قانون ظالمانه را وضع کرده‌اند (نایب رئیس - وقت جنابعالى تمام شده است) بنده حالا که مى‌فرمایید وقتم تمام شده است عرایضم را خاتمه مى‌دهم و دو تذکر مختصر می‌دهم خدمت آقایان یکى راجع به دانشگاه ملى طب است امسال عده‌اى آمدند براى دانشکده طب نام‌نویسى کنند دولت وسیله نداشت سیصد نفر را قبول کردند و بقیه را رد کردند و آنهایى که قبول نشدند وقت‌شان تلف شد یک عده‌اى درصدد بر آمدند که یک دانشکده طب ملى درست کنند و یک عده‌اى هم آمده‌اند دو هزار تومان پول که الان قریب 500 هزار تومان وجه موجود است ولى وزارت فرهنگ هنوز موافقت نکرده که این دانشکده دایر بشود بنده استدعا می‌کنم آقاى وزیر فرهنگ در این قسمت توجه مخصوصى بکنند (فرامرزى - دانشکده در همه جاى دنیا ملى است) در هر صورت جناب آقاى وزیر فرهنگ موافقت نکرده‌اند یکى دیگر لایحه منع مسکرات است که در دوره گذشته آمد به مجلس براى رسیدگى به کمیسیون رفت و هنوز هم تصویب نشده که به مجلس برگردد موکلین بنده چند مرتبه است که تلگراف می‌کنند که به این موضوع توجه بشود خواهش می‌کنم به این موضوع توجه بشود خواهش می‌کنم به این موضوع توجه بفرمایید (فرامرزى - چى بود آقا من نفهمیدم) موضوع منع مسکرات‏ بود یک اعلامیه‌اى هم مدیران جراید داده‌اند که چون وقت نیست بنده نمى‌توانم بخوانم عیناً تقدیم مقام ریاست می‌کنم (احسنت)

نایب رئیس - آقاى دکتر سنجابى‏

دکتر سنجابى - با کسب اجازه از آقایان محترم امروز راجع به مفهوم نهضت ملى ایران و تکالیفى که ما در قبال این نهضت داریم می‌خواهم عرایضى به عرض آقایان برسانم. نکته‌اى که باید قبلاً توجه داشته باشند این است که نهضت ملى ما در تاریخى صورت گرفت که سراسر دنیا بد و بلوک عظیم مغرب و مشرق غربى و شرقى دو بلوک کمونیست و ضدکمونیست تقسیم شده بود در بلوکى (که از نظر ما و از نظر تمام ملت‌هاى آزاد دنیا و همچنین ملت‌هایى که می‌خواهند آزاد زندگى کنند) معرف امپریالیسم کنونى جهان مى‌باشند.

امپریالیسم- یعنى سیاست استعمارى سیاست سیطره و سیاست استفاده نامشروع و غاصبانه از منابع طبیعى و یا اقتصادى و یا موقعیت جغرافیایى ملت‌هاى دیگر به هر صورت و تحت هر رژیم و هر عنوان که باشد امپریالیسم است خواه سیاه باشد و یا سرخ خواه در لواى رژیم دموکراسى پارلمانى باشد و یا به نام بین‌الملل کارگران و رنجبران (صحیح است)

به عبارت دیگر ما در بین دو دیوار دیوار آهن از طرفى و دیوار دلار از طرف دیگر قرارگرفته‌ایم این دو دیوار دو بلوک شرق و غرب منحصراً در برابر کشور ما نیست بلکه در سر تا سر دنیا در مقابل هم قرار گرفته و خود را و دنیا را براى گیرودار عظیم بین‌المللى دیگرى آماده مى‌سازد.

در پناه این فرصت و این موقعیت تاریخى و جغرافیایى بود که ما توانستیم نهضت عظیم ملى خود را به وجود آوریم تقسیم دنیا به دو بلوک کشیده شدن دو دیوار کمونیسم و ضدکمونیسم در مقابل یکدیگر امرى تازه و مربوط به دنیاى کنونى است ولى قرار گرفتن در بین دو سیاست استعمارى براى کشور ما تازگى ندارد و مربوط به یکصد و پنجاه سال تاریخ اخیر کشور ما است.

این دو سیاست در این مدت متمادى به صورت‌هاى مختلف در کشور ما نمودار شده است سیاست دولت روس در دوره تزارى به وسیله قزاق‌ها و بانک استقراضى و امتیازات مختلف و تحت‌الحمایه قرار دادن دربار و رجال و متعدیان و متجاسرین محلى عملى مى‌شد در دوره حکومت انقلابى کمونیستى بعد از جنگ اخیر به وسیله حزب معینى به نام جمعیت‌هاى طرفداران صلح و جمعیت زنان دموکرات و جمعیت مبارزه با استعمار و جوانان دموکرات و غیره عملى مى‌شود (قنات‌آبادى - فرقه دموکرات آذربایجان را هم بفرمایید)

سیاست استعمارى انگلستان هم در این مدت صورت‌هاى مختلف داشته است براى این که وقت آقایان نمایندگان محترم را به ذکر وقایع تاریخى خسته ننمایم فقط به تحولات تاریخى این سیاست در دوران نسل معاصر ایران اشاره مى‌نمایم.

در این مدت چهل سال اخیر انگلستان در کشور ما بر حسب اوضاع و احوال بین‌المللى و موقعیت حریف خود یکى از این سه سیاست را به کار برده است.

1- هرگاه دشمن و رقیب او در ایران قوى بوده و مصالح بین‌المللى هم اقتضا کرده است ایران را با او به منطقه نفوذ تقسیم کرده است. مثال قرارداد 1907 است.‏

2- هرگاه دشمن او به کلى ضعیف بوده و یا از صحنه سیاسى خارج شده و یا گرفتار انقلابات داخلى بوده سعى کرده است کشور را یکسره تحت استیلا و استعمار و حمایت خود قرار دهد و یک رژیم تحت‌الحمایگى بر ما تحمیل بکند قرارداد 1919 است.

3- هرگاه هیچ یک از این دو سیاست عملى نبود بر حسب اوضاع و احوال دنیا در صدد بر آمده است حکومت دیکتاتورى در کشور ما برقرار کند کودتاى 1299 نمونه‌اى از این سیاست است.

+++

دولت انگلستان در خلال تمام این وقایع یک سیاست ثابت داشته و آن دشمنى و خصومت با دموکراسى و مشروطیت در ایران بوده است علت آن هم واضح است دزد در شب و تاریکى به خانه مردم می‌زند یک دولت جابر براى این که ملتى را تحت استیلاى خود قرار دهد و منابع خدادادى او را غصب کند و آن را پایگاه سوق‌الجیشى مستعمرات خود بسازد باید ملت آن کشور جاهل و غافل و مفلوک و بى‌اطلاع از وضع دنیا و گرفتار حکومت و حکام ظالم طبقه حاکمه فاسد و شرور باشند.

این دشمنى با مشروطه و دموکراسى ایران را دولت انگلستان به دو صورت عمل می‌کرده اول به صورت مستقیم و آشکار یعنى برقرار کردن حکومت دیکتاتورى و منسوخ کردن سروم دموکراسى طریق دوم که به مراتب بدتر و موذى‌تر از آن است به صورت فاسد و تباه کردن خود رژیم دموکراسى بوده است.

براى اجراى سیاست اخیر از خود رژیم دموکراسى و مؤسسات آن و قوانین آن بر علیه دموکراسى و آزادى ایران استفاده کرده است مظاهر مختلف آن اختلاف انداختن در بین احزاب ایجاد احزاب قلابى و وابسته به بیگانه تأسیس مطبوعات مزدور مداخله مستقیم و غیرمستقیم در امر انتخابات جعل و اشاعه اخبار تبلیغات و تحریکات ایجاد تشنجات و غیره و غیره مظاهر مختلفش است.

نمونه بارز آن تخریبى بود که در حزب دموکرات صدر مشروطیت در زمان قرارداد 1919 صورت گرفت.

ایده‌آل ملت ایران کوشش دائمى و مستمر میهن دوستان و ملیون ایران همواره براى نجات مملکت از این دو سیاست استعمارى بوده است (قنات‌آبادى - حال یکى دیگر بر آن اضافه شده است) براى این که تشبیهى از این دو سیاست کرده باشم کشور را مانند خانه‌اى فرض نمایید که در دامنه کوهى بنا شده باشد در بالاتر این خانه صخره عظیمى قرار دارد که قسمتى از آن از کوه جدا شده و خطر سقوط احتمالى دارد ضمناً تیرهاى خانه موریانه زده باشد و همسایه جنوبى مثل موریانه که در سقف عمارت رخنه کرده باشد. طبیعى است تدبیر صاحبخانه عاقل باید این باشد که ابتدا خانه خود را از در هم فرو ریختن و آسیب موریانه موذى حفظ نماید (صحیح است)

آقایان در مقابل یک چنین موقعیت بین‌المللى و تاریخى بى‌نظیر نهضت ملى ایران صورت گرفته است هرگاه آقایان محترم از اوضاع دنیا و سیاست دولت‌هاى بزرگ و تقسیم جهان را به دو بلوک خاور و باختر در نظر بگیریم معلوم مى‌شود که این نهضت ما داراى چه مفهوم بزرگ بین‌المللى است و چه هاله‌اى از نور و افتخار در اطراف آن قرار دارد. ملت ایران سرافراز و مفتخر است که در این دنیا تقریباً یگانه ملتى است که مفهوم آزادى حقیقى را یگانه ملتى است که مفهوم آزادى حقیقى را درک کرده و براى تحصیل آن قیام نموده و سرمشقى به تمام ملت‌هاى آزادى‌طلب دنیا داده است و شما هم آقایان نمایندگان محترم افتخار دارید که عوامل این نهضت ملت ایران بوده‌اید. مفهوم این قیام ما فقط راجع به ما و منحصر به سرحدات ما نیست بلکه یک مفهوم بین‌المللى بزرگ دارد ملت ایران به این وسیله ثابت کرده است که ملت‌هاى دنیا مى‌توانند بدون این که وابسته به این بلوک یا آن بلوک باشند زندگى نمایند این یک ادعاى بزرگى است که ما در مقابل دنیا کرده‌ایم و احترام و عظمتى هم که در سر تا سر جهان براى نهضت ما قائل شده‌اند به علت مفهوم بین‌المللى قیام ایران بوده است.

بلاشک ما از تناقضات بین‌المللى استفاده کرده‌ایم ولى این پیروزى عظیم به آسانى نصیب ما نشده است سیاست استعمار از تمام وسایل بر علیه ما استفاده کرده (صحیح است) ما را به کشتى‌هاى جنگى و چترباز تهدید نمود کشور ما را تحت محاصره اقتصادى قرار داد - موجودى ارز ما را توقیف نمود - در داخله کشور دست به تحریکات دامنه‌دار زد بعضى از ایلات و عشایر را تحریک کرد اقلیت مصنوعى در دوره گذشته درست کرد مطبوعاتى تجهیز و در مجلس شوراى ملى متحصن نمود. در کار انتخابات آزاد کارشکنى کرد ما را به شوراى امنیت برد و به دادگاه بین‌المللى لاهه برد در همه جا و همه کشور بر علیه ما تبلیغات سوء کرد. براى ایجاد حکومت دیکتاتورى و حکومت دست نشانده منتهاى سعى خود را به کار برد.

ولى تمام این تشبثات به خواست خدا و به همت ملت ایران بى‌تأثیر گردید (صحیح است)

نایب رئیس - آقاى دکتر سنجابى مختصرى از وقت‌تان باقى است.‏

دکتر سنجابى - اگر ده دقیقه دیگر اجازه بفرمایید عرایضم تمام مى‌شود بعد از ملى کردن نفت و پس از تشکیل مجدد مجلس شوراى ملى و به خصوص پس از قیام سى‌ام تیر ماه سال جارى ما دو برنامه در برابر خود داشته و داریم که یکى از آنها را می‌توان برنامه مثبت و سازنده و دیگرى را برنامه دفاع ملى نامید.

درباره برنامه سازنده همین قدر کافى است که گفته شود ملت ایران امروز از حرف خسته شده است (قنات‌آبادى - صحیح است) ما دشمن را در عرصه سیاست کشور خود به زانو در آورده‌ایم قیام و نهضت ملت ایران موفق شده است و ما مجبور به حکومت کرده و مجبور به قبول مسئولیت شده‌ایم. در این انتخابات آقایان به خاطر دارند که در همه جا افراد ملت ایران از ما توقعاتى داشته‌اند انتظار دارند و عده‌اى که به آنها داده شده است عملى بشود و اصلاحات اساسى در کشور آغاز گردد (صحیح است)

برنامه حکومت آقاى دکتر مصدق در دوره گذشته فقط منحصر به دو ماده نفت و انتخابات بود ولى در این دوره مردم انتظارات دیگرى دارند و به همین دلیل برنامه حکومت ایشان توسعه بیشترى پیدا کرد و به اصلاحات داخلى متوجه شدند و منتهى به قانون اعطاى اختیارات گردید. این برنامه سازنده و مثبت را بنده در چند عنوان خلاصه می‌کنم.

1- استقرار حکومت ملى‏

که از آن جمله تعیین تکلیف مجلس سابق سنا. اصلاح قانون انتخابات - اصلاح و اجراى قانون شهردارى‌ها و قانون تقسیمات کشور اختیار سازمان‌هاى محلى در اداره امور محلى و اصلاح قانون مطبوعات و لغو تمام قوانین و مقررات مخالف اصول آزادى و مشروطیت باید باشد (شمس قنات‌آباى - جناب آقاى دکتر سنجابى یک مطلب را خواهش می‌کنم تذکر بدهید پایین آوردن سطح زندگى و سیر کردن شکم گرسنه‌ها) به آن هم می‌رسیم.

2- برقرارى عدالت اجتماعى‏

به وسیله قوانین و مقررات و ایجاد مؤسسات لازم براى حمایت و توسعه حقوق و بالا بردن سطح زندگى کشاورزان و کارگران و اصناف و کسبه جزو کارمندان دولت‏

3- وضع و اجراى یک برنامه مالى و تولیدى و عمرانى‏

راجع به برنامه دفاع ملى الان بیان کردم که دنیا به دو بلوک تقسیم شده راجع به مظاهر سیاست‌هاى استعمارى به طور خلاصه عرض کردم ما فعلاً وارد جنگى شده‌ایم که یک قسمت آن تمام شده و در قسمت دیگر مبارزه ادامه دارد حریف هنوز در کمین ما نشسته است هنوز انتظار آن را دارد که ما را به یک صورت و یا صورت دیگر مغلوب نماید انتظار دارد که ما را در نتیجه فقر اقتصادى و مشکلات مالى و ایجاد تشنجات و تحریکات داخلى که خود موجد و باعث آن است به زمین در آورد ما در یک مبارزه ضداستعمارى و اجتماعى وارد هستیم مانند همه ملت‌ها که خصمت متجاوز در حال جنگ است و یا در داخله کشور دست به انقلاب زده است ما باید یک حالت دفاع ملى در کشور خود اعلام نماییم و براى زمانى که متناسب با این حالت و براى اموری که مربوط به دفاع ملى بر علیه تبلیغات و تحریکات و مداخلات و تجاوزات اجنبى و فعالیت مخرب و خائنانه و یا جاسوسى عمال آنها باشد قوانین و مقررات شدید وضع نماییم و به دولت در اجراى آن اختیارات کافى بدهیم.

گمان می‌کنم براى توضیح موارد کافى است که مثال انقلاب فرانسه و انقلاب شوروى و اختیاراتى که در جنگ بین‌المللى اخیر در انگلستان به دولت چرچیل داده شد اکتفا نمایم که ملتى که در حال مبارزه است و در یک مبارزه بین‌المللى بزرگ وارد است چطور باید حالت دفاعى بگیرد و چطور باید مقررات و قوانین متناسب به دفاع ملى خودش وضع کند امروزه ملت ایران به شخصى که پیشوا و رهبر بزرگ این مبارزات بوده اعتماد کافى و کامل دارد بنده مکرر در این مجلس عرض کردم آقاى دکتر مصدق یک مرد وقت و زمان نیست (صحیح است) بلکه یک مرد قرن است (صحیح است) شاید قرنى لازم باشد که یک مردى واجد تمام شرایط و صفات مثل ایشان پیدا شود (صحیح است) و از این جهت مورد اعتماد قاطبه ملت ایران است (صحیح است) و ما به علت این مبارزاتى که ملت ایران کرده است و ایشان پیشوایى آن را داشته‌اند از ایشان تقویت می‌کنیم (صحیح است) ولى این دلیل نخواهد بود که ما از انتقادات مثبت خوددارى کنیم (شمس قنات‌آبادى - به شرطى که قهر نکنند) جاى قهر هم به هیچ‌وجه نخواهد بود بنده این دو قانون را به عنوان مثال عرض می‌کنم ....

نایب رئیس - آقاى دکتر سنجابى وقت شما تمام شده است‏.

دکتر سنجابى - سه دقیقه دیگر اجازه بفرمایید بنده عرضم تمام مى‌شود یکى قانون امنیت اجتماعى است بعضى اشخاص ممکن بود تصور کنندکه بنده از این قانون اطلاعى داشته‌ام ولى در این مجلس باید عرض کنم که بنده مطلقاً و ابداً و اصلاً در تدوین این قانون وارد نبوده و اطلاع نداشته‌ام (کریمى - آقاى دکتر شایگان هم) آقاى دکتر شایگان هم نبوده‌اند ولى بنده با این قانون مخالفت نکرده‌ام زیرا این را در کادر دفاع ملى که الان عرض کردم می‌دانم چون مدتش موقت و براى زمان محدودى بوده است که بزودى گویا چند روز دیگرى بیشتر باقى نمانده باشد.

معتمددماوندى - باید تمدید شود خیلى خوب قانونى است‏.

شمس قنات‌آبادى - اما متأسفانه باید عرض کنم که کوچکترین استفاده‌اى از آن نشده ماجراجوها هر کارى مى‌خواسته‌اند کرده‌اند و هیچ اقدامى هم نشده‏.

دکتر سنجابى - سوء‌استفاده‌اى هم نشده‏.

شمس قنات‌آبادى - کمال سوء‌استفاده از آن شده سراغ آنها که اخلال مى کردند نرفتند.

دکتر سنجابى - مورد دیگرى که باید عرض کنم قانون مطبوعات است قبل از بنده همکار محترم بنده آقاى کریمى

+++

 در پشت این تریبون یک مطالبى راجع به قانون مطبوعات گفتند بنده وظیفه خودم مى‌دانم که در این موقع عرایضى به عرض برسانم بنده هم در دنباله بیانات ایشان معتقد هستم که دو ماده آخرى که جناب آقاى دکتر مصدق براى تکمیل این قانون مطبوعات وضع کردند با اصول آزادى مطبوعات وفق نمی‌دهد (کریمى - و بقیه مواد قبلى) (فرامرزى - با اصول تشریح هم وفق نمى‌دهد مجازات قبل از ثبوت جرم معنى ندارد) توقیف روزنامه قبل از محاکمه صحیح نیست و با مبارزاتى که ما کردیم تطبیق نمى‌کند.

میر اشرافى - خودتان شرکت داشته‌اید در نوشتن این قانون‏

دکتر سنجابى - اجازه بفرمایید مردم کرمانشاه که در این مبارزات ملى دوش به دوش تمام افراد میهن‌پرست و آزادی‌خواه ایران مبارزه کرده‌اند همان افرادى که در موقع قیام 30 تیر کفن به گردن انداخته به تهران آمدند و در این مبارزات شرکت کردند امروز از همان افراد باز عده دیگرى به نام مطبوعات به تهران آمده‌اند ما نماینده این مردم هستیم (دکتر بقایى - دستور بدهید تیر بارانشان کنند براى این که قاتلین‌شان الحمدالله سر کارند و هیچ تعقیب نشده‌اند) ما نماینده این مردم هستیم باید تقاضاى آنها را بگوییم این دو ماده قانون به نظر بنده با اصول آزادى مطبوعات مطابقت نمى‌کند و به نظر من باید توجه به این تقاضاى عموم بشود و باید این مواد اصلاح شود (کریمى - مواد دیگرش هم مورد اعتراض است) البته اگر در این قانون یک موادى باشد که واقعاً قابل اعتراض باشد آقایان اظهار بکنند بنده درباره آن عرضى ندارم ولى آنچه را که به نظر بنده با اصول تطبیق نمی‌کند این دو ماده اخیر است که بنده تذکر آن را لازم دانستم و این تقاضا را دارم (میر اشرافى - راجع به سایر مواد عقیده شما چیست) ضمناً از موقع استفاده مى‌کنم طومارى که از جانب کارگران خط 6 و 25 به وسیله آقاى مهندس حسیبى نماینده محترم راجع به تأسیس شرکت اتوبوسرانى داده شده است تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

فرامرزى - جزو طومارها حفظ کنید تا معلوم شود که این دوره دوره طومار بوده است‏

دکتر بقایى - ماده 2 قانون امنیت اجتماعى به مراتب بدتر از قانون مطبوعات است وقتى آن را قبول بکنید دیگر این چیزى نیست.

4- بقیه مذاکره و تصویب گزارش کمیسیون دادگسترى راجع به تعلیق مجازات زندانیان

نایب رئیس - وارد دستور مى‌شویم لایحه تعلیق مجازات زندانیان مطرح است راجع به پیشنهاد آقاى اخگر باید رأى گرفته شود.

اخگر - اجازه مى‌فرمایید؟

نایب رئیس - آقاى اخگر جنابعالى توضیحتان را داده‌اید باید رأى گرفته شود.

اخگر - آقاى معاون وزارت دادگسترى فرمایشى فرمودند که بنده باید رفع اشکال بکنم اجازه مى‌فرمایید توضیحى عرض کنم.

نایب رئیس - آقاى اخگر از همان محل خودتان اگر توضیحى دارید بفرمایید اگر مى‌خواهید به طور تفصیل مجدداً توضیح بدهید خلاف آیین‌نامه است‏.

اخگر - آخر یک پیشنهادى اینجا شد که سارقین مسلح و راهزنان از این ارفاق محروم بشوند در مقابل بنده پیشنهاد کردم که حق فرجامى که از این زندانیان سلب شده است بهشان داده شود مقصود این بود که حالا که از این ارفاق محروم شده‌اند حق فرجامى بهشان داده شود.

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى اخگر یک باره خوانده مى‌شود و رأى گرفته مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى اخگر به شرح زیر قرائت شد)

اینجانب پیشنهاد می‌کنم به محبوسینى که به اتهام سرقت مسلح زندانى شده‌اند حق فرجام داده شود. حاج سید جوادى اخگر

نایب رئیس - آقایان توجه داشته باشند چون مجلس متوجه نیست یک بار دیگر پیشنهاد خوانده مى‌شود آقایان باید توجه بفرمایند در موقع خواندن پیشنهادات اشتباهى رخ ندهد.

(پیشنهاد آقاى اخگر و حاج سید جوادى به شرح فوق مجدداً خوانده شد)

آقایانی که موافقت دارند قیام بفرمایند (دکتر شایگان - مطلب روشن نیست) (مهندس حسیبى - معلوم نیست حالا داده شود یا بعد ناقص است روشن نیست) (عده کمى برخاستند) رد شد.

نایب رئیس - ممکن است پیشنهاد روشن‌ترى بدهید قبل از این که پیشنهاد دیگرى خوانده شود به عرض آقایان محترم مى‌رسانم که چون بعضى از همکارن محترم در موقع اخذ رأى در سرسرا تشریف دارند موقع اعلام رأى یک علامت مخصوص به وسیله زنگ خاصى در سرسرا اعلام خواهد شد این براى آن است که آقایان متوجه باشند (میر اشرافى - آقاى رئیس زنگش خیلى بد صدا است)

نایب رئیس - اصلاح می‌کنم آقا پیشنهاد بعدى را قرائت کنید.

(پیشنهاد آقاى حمیدیه به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌نمایم این ماده واحده شامل زندانیانى باشد که سابقه محکومیت نداشته باشند. احمد حمیدیه‏

نمایندگان - رد شد آقا

نایب رئیس - این پیشنهاد فعلاً رد شده پیشنهاد دیگر قرائت مى‌شود.

 (پیشنهاد آقاى غروى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم در ماده واحده بعد از عبارت (به استثناى محکومین به قتل عمد) عبارت (و سارقین و راهزنان و قاچاقچیان اعم از عادى و مسلح) اضافه شود. غروى‏

بعضى از نمایندگان - آقاى غروى نیستند.

عبدالرحمن فرامرزى - خودشان قاچاق شده‌اند.

(خنده نمایندگان)

وکیل‌پور - لابد قاچاق چایى است‏.

نایب رئیس - این پیشنهاد قبول شده دیگرى را قرائت کنید.

 (پیشنهاد آقاى شهیدى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌نمایم در ماده واحده بعد از جمله به استثناى محکومین به قتل عمد عبارت (و سرقت مقرون به آزار) اضافه شود. شهیدى‏

حاج سید جوادى - دیگر چیزى باقى نماند.

نمایندگان - آقاى شهیدى پس بگیرید آقا

شهیدى - پس گرفتم آقا

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى مدرس قرائت مى شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

اینجانب پیشنهاد می‌کنم که بعد از جمله (اصل مال یا قیمت) کلمه (یا مثل) علاوه شود و بنابراین جمله چنین مى‌شود (در صورتى از مقررات این ماده استفاده خواهند نمود که اصل مال یا قیمت یا مثل آن را در ظرف یک سال تسلیم نمایند) مدرس‏

وکیل‌پور - فقط با حفظ آن قسمتى که بنده قبلاً پیشنهاکرده بودم که تعهدش راهم بکند توضیح بفرمایید

نایب رئیس - آقاى مدرس توضیحى دارید (نمایندگان کسى مخالف نیست) بنابراین پیشنهاد آقاى مدرس یک بار دیگر قرائت مى‌شود (به شرح سابق خوانده شد)

نایب رئیس - آقایانی که موافقت دارند قیام بفرمایند (اکثر نمایندگان برخاستند) تصویب شد پیشنهاد دیگرى قرائت مى‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

اینجانب پیشنهاد می‌کنم که بعد از کلمه (قیمت) جمله (معین در حکم و الا قیمت روز رد) علاوه و بنابراین جمله چنین خواهد بود (در صورتى از مقررات این ماده استفاده خواهند نمود که اصل مال یا قیمت معین در حکم و الا قیمت روز رد را در ظرف یک سال تسلیم نمایند). مدرس‏

نایب رئیس - آقاى مدرس‏

مدرس - بنده معتقدم که قانون باید به قدرى صریح و روشن باشد که قوه اجراییه در موقع اجرا و قوه قضاییه در موقع صدور حکم دچار اشکال نشوند مخصوصاً این قانون که به دست قوه اجراییه اجرا خواهد شد و کارش به محکمه نخواهد کشید این قیمتى که اینجا پیشنهاد شده معلوم نیست که قیمت کى بوده یکى قیمت روز تلف است و یکى قیمت روز رد است و این در قانون مدنى است که در اصطلاح می‌گویند که قیمت روز تلف یا قیمت روز رد یا اعلى القیم و براى این که اشکال پیدا نکند بنده پیشنهاد کردم که قیمتى که در حکم قید شده است همان قیمت و اگر معین نشده قیمت روز رد را بپردازند تا قوه اجراییه دچار اشکال نشود (حاج سید جوادى - من عقیده‌ام این است که قیمت یوم‌التلف را بگذارند)

نایب رئیس - آقاى معاون وزارت دادگسترى اعلام فرمودند که این پیشنهاد را قبول دارند یک دفعه دیگر خوانده مى‌شود کسى مخالف نیست (معتمددماوندى - بنده مخالفم)

رفیع - اجازه مى‌فرمایید بنده توضیح عرض کنم‏.

نایب رئیس - بفرمایید

رفیع - این قسمت یوم‌الرد ضررالمزد است براى این که یک کسى اسبى را روزى که دزدیده بود 50 تومان مى‌ارزید هر مالى را که بردند قیمت آن روز را باید بپردازند.

نایب رئیس - آقاى رفیع به عنوان مخالف صحبت کردند لذا پیشنهاد آقاى مدرس یک بار دیگر خوانده مى‌شود و رأى مى‌گیریم.‏

(به شرح سابق خوانده شد)

نایب رئیس - آقایانى که با این پیشنهاد موافقت دارند قیام بفرمایند (عده کمترى برخاستند) رد شد پیشنهاد بعدى قرائت مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى نبوى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده اضافه شود.

(کسانى که سابقه محکومیت بیش از سه ماه دارند نمى‌توانند از این قانون استفاده کنند. نبوى - دکتر فلسفى‏

نایب رئیس - آقاى نبوى و آقاى

+++

 دکتر فلسفى هیچ کدام نیستند مشابهش هم رد شده پیشنهاد دیگرى قرائت مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى شهیدى به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

پیشنهاد مى‌نمایم تبصره زیر به ماده واحده اضافه شود.

تبصره - در صورتی که دادستان تشخیص دهد محکومیتی به جرم ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری و خیانت در امانت قادر نباشند اصل و یا قیمت مال را در ظرف یک سال بپردازند می‌تواند با اقساط تضمین شده در ظرف سه سال پرداخت نمایند - شهیدی

شهیدى - چون با تصویب پیشنهاد آقاى وکیل‌پور نظر بنده تأمین است پس مى‌گیرم.‏

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى پورسرتیپ قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم تبصره زیر به ماده واحده اضافه شود:

تبصره - وزارت دادگسترى موظف است کارخانجات زندان را براى اشتغال زندانیان و تربیت و تعلیم آنها مجدداً به کار اندازد - پورسرتیپ‏

نمایندگان - مربوط نیست‏.

نایب رئیس - وارد نیست پیشنهاد بعدى قرائت مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى عامرى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم قسمت اخیر ماده به طریق زیر اصلاح شود:

کسانی که به موجب این قانون از بقیه مدت مجازات معاف مى‌شوند هرگاه در ظرف 5 سال مرتکب جنحه یا جنایت دیگرى شوند به حداکثر مجازات معینه در قانون محکوم خواهند شد. جواد عامرى‏

(بعضى از نمایندگان - مسترد کردند)

(عامرى - بنده پس مى‌گیرم تا این لایحه زودتر بگذرد)

نایب رئیس - پیشنهاد دیگر قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم تصویب فرمایند به کسانى که براى دفاع از ناموس مرتکب قتل و محکوم به حبس ابد شده‌اند یک درجه تخفیف داده مى‌شود. شمس قنات‌آبادى - کریمى - دکتر بقایى کرمانى‏

معتمددماوندى - این معافیت در قانون هست‏.

نایب رئیس - آقاى کریمى‏

کریمى - یک قسمتى که در قاون به عنوان دفاع از ناموس ذکر شده به عنوان شوهر است‏.

در آن ماده مخصوص که حالا نمی‌خواهم عین ماده را بخوانم ولى نظیر این اتفاق افتاده است و الان در دادگسترى پرونده‌هایى موجود است مثلاً یک افسرى در کردستان مأموریت رفته است و از خانمش کاغذى دریافت داشته که من تأمین ندارم مرا یک آدم بى‌ترتیبى شدیداً تعقیب مى‌کند این مرد مأموریت خودش را ترک کرده آمده به کردستان و سنندج دیده بله یک مأمور شهربانى که باید حافظ ناموس مردم باشد عیال‌ او را تعقیب مى‌کند به حدى که این مستاصل شده بعد کلمات رکیک و زننده‌اى به خانم مى‌گوید و مواظب نیست که این شوهرش همراهش هست آن افسر مجبور مى‌شود اسلحه می‌کشد و دفاع می‌کند و آن شخص کشته شده بعد آن افسر را به حبس ابد محکوم کرده‌اند بنده می‌خواهم عرض کنم که این شخصى که تحریک گشته احساسات ناموسش مجبور به دفاعش کرده نباید گناهش را با آن کسى که براى بردن مال مردم می‌رود و جنایت می‌کند یک جور گرفت از این جهت بود که تقاضا کردیم آقایان موافقت کنند به کسانى که براى دفاع از ناموس محکومیت به حبس ابد و امثال اینها پیدا کرده‌اند یک درجه تخفیف داده بشود.

نایب رئیس - آقاى معاون وزارت دادگسترى‏

معاون وزارت دادگسترى - عرض می‌شود در موردى که جناب آقاى کریمى فرمودند مسلماً دلایل کافى نبوده یعنى ثابت نشده است که در مقام دفاع از ناموس بوده (صحیح است) شاید واقعاً و باطناً این طور بوده ولى در پرونده دلایلى نبوده که در مقام دفاع از ناموس این عمل را انجام داده و الا قانون به طور کلى در موارد خاصى این موضوع را تعیین کرده (صحیح است) اولاً یک ماده به طور کلى ما داریم که هر کس در مقام دفاع از جان و عرض و مال و ناموس خود یا عرض و مال و ناموس دیگرى مرتکب قتل و جرح و ضرب بشود از مجازات معاف است (صحیح است) و مورد دیگرى هم داریم در قانون که اگر کسى زن خودش را در فراش یا در هر حال یک فراشى دید چه کار باید کرد راجع به خواهرش هم حکم داریم بنابراین این موردى که می‌فرمایید مسلماً دلایل دفاع در مقابل ناموس نبوده و الا اگر دلایل باشد که مسلماً حکم قانونى معین شده است (صحیح است)

نایب رئیس - آقا پیشنهادتان نگاه می‌دارید یا پس می‌گیرید؟ (کریمى - پس مى‌گیرم) پیشنهاد آقاى مجدزاده قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌نمایم که تبصره ذیل به ماده واحده علاوه شود:

تبصره - محکومین به جرایم اختلاس و ارتشا و کلاهبردارى و خیانت در امانت در صورتی که به واسطه عدم تأدیه اصل مال یا تضمین پرداخت آن در ظرف یک سال نتوانند از این فرصت قانونى استفاده نمایند پس از انقضاى مدت مجازات اصلى آزاد خواهند شد و متضرر از این جرایم مزبوره مى‌توانند از تاریخ آزادى هر یک از آنان تا مدت 5 سال اصل محکوم به را به وسیله اجراى دادگسترى و طبق مقررات مربوطه به اجراى احکام (به استثناى بازداشت) از اموال و دارایى آنها وصول نمایند اشخاصى که به ارتکاب قاچاق زندانى مى‌باشند از پرداخت جریمه مقرر در ماده 1 و صد سى مذکور در ماده 8 قانون مجازات مرتکبین قاچاق معاف خواهند بود. مجدزاده‏

نایب رئیس - آقاى مجدزاده‏

مجدزاده - در ماده واحده قید شده است که محکومین به جرایم ارتشا و اختلاس و کلاهبردارى و خیانت در امانت وقتى مى‌توانند از معافیت مقرر در این قانون استفاده کنند که اصل مال را بپردازند و یا تعهد کنند که در ظرف یک سال پردازند على اى حال صحبت در اصل مال است و آن غرامت‌هاى بر مال که در دیوان جزا دو برابر یا سه برابر مطالبه مى‌کنند (معتمددماوندى - چهار برابر) یا چهار برابر قابل مطالبه نیست براى این که اصل مال که اینجا معلوم شد حالا صحبت از کسانى می‌کنیم که نمى‌توانند نقداً بپردازند و نمى‌توانند تضمین بدهند که در ظرف یک سال بپردازند اینها گناه‌شان جز فقر چیز دیگرى نیست بنابراین بنده پیشنهاد کردم که اینها در مقابل غرامت و یا اصل مال توقیف نشوند و براى این که حقوق صاحبان مال هم تضییع نشده باشد گفتیم از تاریخ آزادى آنها صاحبان اموال یعنى متضررین از جرایم که احکام به نفع آنها صادر شده است حق داشته باشند که در ظرف 5 سال از محل دارایى و اموال آنها مطابق مقررات اجرایى محکوم به را از آنها اخذ کنند ولى حق استفاده از بازداشت نداشته باشند یعنى اگر بازداشتش کنند این نقض غرض خواهد بود این قسمت اول قسمت دوم راجع به مرتکبین قاچاق اصل مال قاچاق محکوم به همین مجازات هستند ولى از حیث دیگر هم براى آنها جریمه‌اى به عنوان عایدى دولت مقرر مى‌شود و یک صدى سى هم به عنوان محکومیت آنها باید بپردازند بنده نظرم بر این قرار گرفته که اصل مال تأدیه بشود و جریمه و غرامت از محکومین دریافت نشود و خلاصه دیگر محبوسین در مقابل پرداخت غرامت در زندان نمانند از این جهت بود که بنده دیدم این دسته از محکومین هم در واقع در ردیف همین مرتکبین اختلاس و ارتشا هستند که غرامت اینها بخشیده شده پس باید نسبت به اینها هم دو برابر قیمت مال دو برابر عایدات دولت که جریمه شده‌اند و صدى سى هم که به عنوان محکومیت به آن افزوده شده از این مجازات معاف بشوند.

نایب رئیس - آقاى دکتر ملک‌اسمعیلى‏

معاون وزارت دادگسترى - کسانی که مالى از دولت برده‌اند دو قسمند یا واقعاً مال زیادى برده‌اند من نمی‌دانم از کجا آنها فقیرند مثلاً یکى از اینها چهار میلیون تومان مال دولت را برده آن وقت ما مى‌گوییم این بیچاره فقیر بدبخت است و چیزى ندارد آقا ممکن است پول‌ها را مخفى کرده باشد (یکى از نمایندگان - راجع به فقرا بفرمایید) اگر کمى حوصله بفرمایید راجع به آن هم خواهم گفت اگر هم کم برده‌اند و آن قدر زیاد نیست که مى‌توانند بدهند و خواهند داد ولى بنده می‌خواهم توجه آقایان را جلب کنم به یک موضوع و آن موضوع این است که مالى از دولت برده است اگر واقعاً خورده و از بین برده است که خوب تقسیط می‌کنند و در ظرف یک سال ازش مى‌گیرند و اگر مخفى کرده و مى‌گوید که فقیر و بیچاره‌ام ما هم همین جا را مى‌چسبیم می‌گوییم آقا بیا برو زندان این قدر بمان تا نشان بدهى پول‌ها کجا است موارد زیادى داریم بعد از این که در مقابل پرداخت محکوم به اینها را به زندان مى‌فرستیم واقعاً درصد مورد یکى 2 مورد در زندان مى‌مانند و 5 سال را مى‌کشند باقى پول دولت را مى‌پردازند گاهى هم دفینه راحتى نشان مى‌دهند بنده ده مورد را خودم سراغ دارم که دوسیه‌اش در دیوان کشور زیر دست خود بنده بود که بعد از این که مدتى در زندان بود آمده‌اند و گفته‌اند که آقا پول‌هادر قزوین نزد فلان گاراژدار یا در خلخال در زیرزمین فلان خانه دفن شده این زندانى کردن اشخاص در مقابل بدهى به نظر بنده یک اجبار بدنى است که پول دولت را بپردازند و به علاوه این پیشنهاد اصلاً ارتباطى با این لایحه ندارد و این لایحه مربوط به محکومین فعلى است که در زندان هستند و مستحق ارفاقند اما راجع به قاچاق بنده خیال می‌کنم راجع به قاچاق باید توجه کرد که ادارات مأمور کشف قاچاق حق دارند اصولاً قبل از رسیدگى مال مورد قاچاق را ضبط کنند و تا میزانى معادل یا قسمت قاچاق از آنها بگیرند و اگر آنها ایرادى به این امر داشتند مى‌توانند به دادگاه بدایت محل بروند و لایحه بدهند و اعتراض کنند و رسیدگى بشود و بنابراین هیچ کدام از این دو مورد با لایحه معاف کردن محکومین به زندانى فعلى اصلاً ارتباطى ندارد.

نایب رئیس - جناب آقاى مجدزاده پیشنهادتان را تأیید مى‌کنید؟

مجدزاده - بله مربوط به همین زندانیانى است که الساعه در زندان هستند.

معتمددماوندى - بنده مخالفم‏.

نایب رئیس - بفرمایید.

+++

معتمددماوندى - بنده نسبت به قسمت اولش موافقم آن قسمتى را که جناب آقاى دکتر ملک‌اسمعیلى فرمودند البته از نوادر است پیدا شده‌اند اشخاصی که آمده‌اند و دفینه‌شان را معرفى کرده‌اند ولى بنده چون مدتى در دیوان کیفر خدمت کرده‌ام مى‌دانم که آورده‌اند اشخاصى را آنجا که مى‌گفتند که آنچه را که ما دزدیده‌ایم با حضرات بالایی‌ها خورده شده هیچ توجه نشده است از این که این آقاى مدیر کل یا معاون محترم را بیاورند و بگویند آقا این آقا می‌گوید این پول را خوردى چه کار کرده‌اى حتى یکى از اینها را بنده مى‌شناسم یکى از اینها همشهری‌هاى ما هست بیچاره گرفتار شده زنش مسلول شدم مرد بچه‌اش مرد و خودش الان در بدترین وضعى گرفتار است می‌گویند 5 یا 6 میلیون اختلاس کرده است در صورتی که تمام اینها را مأمورین وزارت دارایى بردند و خوردند و ساختمان کردند و این بیچاره مدتى است در زندان مانده زندان مقررش را تمام کرده الان چند سال هم اضافه دارد باید اگر این جور اشخاص پیدا شدند که واقعاً نداشتند تحقیق بکنید و آزادشان کنید وزارت دادگسترى گمان نمی‌کنم این را آقایان تحقیق بکند الان یک بدبختى در زندان هست به نام سروان شاپورى که خیال می‌کنم خدمت همه آقایان نامه نوشته است این بدبخت هم آنجا زندانى است حالا دیگر این روزها مطالبش را چاپ می‌کند زندان پشتش مى‌نویسد که ملاحظه شد این روزها کاغذ چاپى دارد که مى‌نویسد مرا بخواهید من اسنادى دارم مدارکى دارم متأسفانه دادگاه به عرایض من توجهى نکرده و آن آقایان دیگر برده‌اند و خورده‌اند و مرا محکوم کرده‌اند نسبت به قسمت دوم هم من مخالفم آقایان قاچاقچی‌ها در جنوب ببینید دارند چه می‌کنند بنده از آقایان تقاضا می‌کنم یک لطفى بکنند و از این جور پیشنهاد‌ات ندهند (حاج سید جوادى - مال محبوسین فعلى است این قانون براى یک دفعه است) فرقى نمی‌کند حالا این آقا که به عنوان قاچاقچى خوانده مى‌شود و براى قاچاق می‌رود خیال می‌کند که خوب یک روزى دیگر هم یک همچو لایحه‌اى مى‌آید و او را معاف می‌کند از طرف دیگر این لایحه را به یک صورت بدى انداختیم اگر واقعاً باید چند نفر زندانى نجات پیدا کنند این پیشنهادات را پس بگیرید اگر نمی‌خواهید که خوب ادامه بدهیم اصلاً لایحه از بین برود در ضمن امروز ساعت 5 آمدم که اسم بنویسم و مطالبى راجع به شیلات بگویم که به نظرم خیلى اهمیت داشت وقتى رسیدم متأسفانه آقایان هفت هشت نفر آمده بودند قبل از بنده اسم نوشته بودند یک سؤالى از وزارت دارایى راجع به شیلات کرده‌ام که خیال می‌کنم خیلى مهم است و وقت کم است استدعا می‌‌کنم جناب آقاى وزیر دارایى تشریف بیاورند و به این سؤال جواب بدهند.

نایب رئیس - آقاى دکتر ملک‌اسمعیلى‏

معاون وزارت دادگسترى - بنده می‌خواستم یک موضوع کوچکى عرض کنم و آن این است که جناب آقاى معتمددماوندى فرمودند که دو سه مورد هست که مردمان بیچاره‌اى هستند آقایان نمایندگان محترم توجه بفرمایند که قانون را براى همه مى‌نویسند نه براى دو سه نفر اگر واقعاً دو سه نفر آدم بیچاره‌اى هستند که در عمل به حال‌شان توجه نشده و نتوانسته‌اند دلایلى پیدا کنندکه اینها واقعاً اختلاس نکرده‌اند با اصل قانون مخالفتى ندارد باید این مورد رسیدگى کرد ولى آقایان مثل این که اصل را قبول دارند واقعاً که اگر کسى مال دولت را برد باید به او فشار آورد که مال دولت را پس بدهد بنابراین باید این دو سه مورد را پیدا کرد و رسیدگى کرد.

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى مجدزاده مجدداً قرائت مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى مجدزاده به شرح سابق قرائت شد)

آقایانى که با این پیشنهاد موافقت دارند قیام بفرمایند (عده کمى برخاستند) رد شد.

پیشنهاد دیگر آقاى مجدزاده قرائت می‌شود

(پیشنهاد به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌نمایم که تبصره زیر به ماده واحده اضافه شود:

تبصره - از تاریخ تصویب این قانون در کلیه مواردى که بازداشت افراد از جهت عدم تأدیه مال قانوناً تجویز شده مدت بازداشت به قرار روزى 50 ریال محسوب مى‌شود. مجدزاده‏

(بعضى از نمایندگان ارتباطى با این لایحه ندارد)

(مجدزاده براى این که وقتى روزى 10 ریال را کردند 50 ریال زودتر آزاد مى‌شوند)

نایب رئیس - آقاى مجدزاده‏

مجدزاده - عرض کنم زندانیانى که در مقابل اموالى بازداشت مى‌شوند در مقابل هر ده ریال یک روز باید بازداشت باشند در حالی که وزارت دادگسترى نرخ فروش حبس را بالا برده سابقاً حبس‌هاى تأدیبى قابل ابتیاع را وزارت دادگسترى از روزى 5 ریال تا ده ریال قیمت معین مى‌کرد ولى حالا کسانى که حبس قابل ابتیاع دارند باید به قرار روزى 50 ریال حبس‌شان را بخرند ولى کسانى که در مقابل جریمه یا غرامتى در حبس هستند همان در مقابل روزى 10 ریال حساب مى‌شود اگر هم تصور بفرمایید زیاد است این طور نیست الان هر مرد فعله‌اى یا عمله‌اى که کمتر کار می‌کند این بازداشت این شخص به قدر روزى 50 ریال این را از کار باز مى‌دارد و این را که عرض می‌کنم که مربوط به این قانون است وقتی که قیمت حبس به روزى 50 ریال رسید زودتر رها مى‌شود (مخبر کمیسیون دادگسترى - صحیح است قبول می‌کنم)

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى مجدزاده دوباره قرائت مى‌شود.

(به شرح سابق خوانده شد)

آقایانى که با این پیشنهاد موافقت دارند قیام بفرمایند (اکثر نمایندگان برخاستند) تصویب شد پیشنهاد آقاى مدرس خوانده مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

اینجانب پیشنهاد می‌کنم که بعد از جمله (در صورتى از مقررات این ماده استفاده خواهند نمود) جمله (روز وقوع جرم) اضافه شود بنابراین جمله چنین خواهد شد (در صورتى از مقررات این ماده استفاده خواهند نمود که اصل مال یا قیمت معین در حکم و الا قیمت روز وقوع جرم را در ظرف یک سال تسلیم نمایند.

نایب رئیس - آقاى مدرس‏

مدرس - بالاخره منظور بنده این است که ماده هر چه صریح‌تر باشد بهتر است که در موقع عمل دچار اشکال نشود بنده این که یوم‌الرد را پیشنهاد کرده بودم براى این بود که در قانون مدنى یک همچو چیزى هست براى این که هم‌آهنى بشود بین قوانین پیشنهاد کردیم و ضمناً پیشنهاد بنده هم مطابق اصول شرع هم بود و یک حسنى هم که داشت این بود که در عمل هم تشخیص آن آسان‌تر است براى این که تقویم روز رد مال آسان‌تر از روز تلف است حالا که آن تصویب نشد بنده پیشنهاد می‌کنم که قیمت یوم وقوع جرم یعنى قیمت یوم‌التلف حساب بشود قیمت یوم وقوع جرم‏

حاج سید جوادى - این توضیح براى رفع ابهام خیلى لازم است در قانون.

نایب رئیس - آقاى دکتر ملک‌اسمعیلى‏

معاون دادگسترى - به هر نحوى که تصریح بشود در لایحه که قیمت روز رد یا روز تلف باشد در صورتی که مخالف اصول نباشد بنده موافقم.‏

نایب رئیس - متأسفانه بیان آقاى دکتر ملک‌اسمعیلى هم مبهم است و معلوم نشد که مخالفند یا موافق و قبول دارند یا ندارند.

معاون دادگسترى - اجازه مى‌فرمایید؟

نایب رئیس - بفرمایید.

دکتر ملک‌اسمعیلى - عرض مى‌شود که پیشنهادات آقاى مدرس به جا و صحیح است چون منظور ایشان این است که این اصولاً تکلیف قاضى را راجع به این که بالاخره براى قیمت این چه روزى را مآخذ قرار دهیم تعیین می‌کند واقعاً این پیشنهاد خوب است یعنى آقایان به هر نحوى که تصویب بفرمایند که قیمت روز مطالبه باشد یا روز رد باشد على اى حال به یک نحوى تکلیف قاضى معین باشد یعنى اشکال پیش نیاید که واقعاً این قیمت مال حالا بوده مال سه سال پیش بوده فرض کنیم که این اتومبیل بوده است قیمت سه سال پیش را بگیریم؟ قیمت امروز را بگیریم قیمت طرف را که می‌گوید بگیریم؟ هر طورى که تصویب بشود بنده موافقم.‏

نایب رئیس - آقاى خلخالى‏

خلخالى - چون این مطلب مطرح شد اینجا یک مسئله فقهى و اظهارنظر صریح آقایان مثل اظهارنظر اجتهادى آنها است من نظرى ندارم که آقاى مدرس یک مرتبه پیشنهاد فرمودند که یوم‌الرد باشد مرتبه دیگر پیشنهاد فرمودند که یوم‌التلف باشد این مطلب در فقه عنوان شده این قیمت همان طور که آقاى دکتر متوجه شدند چه قیمتى است؟ وقتى که سرقت شده یعنى مال را تلف کرده‌اند قیمت آن روز را باید بدهند مثلاً یک مالى را یک کسى برد که صد تومان قیمت داشته حالا باید همان صد تومان را بگیریم یا روزى که حکم صادر شده است و مثلاً در این روز قیمت آن دویست تومان است باید آن دویست تومان را بدهد یا یک نظر دیگرى هم هست که در این مدت که مال به سرقت رفته فرض کنید سه سال چهار سال طول کشیده در عرض این مدت در قیمت یک نوساناتى پیدا شده فقها گفته‌اند اعلى القیم را باید بدهد یعنى نمودار قیمت را در این مدت ما در نظر بگیریم در صورتی که از صد تومان شروع شده و به هزار تومان رسیده است هزار تومان اعلى القیم است و باید آن را بدهند. البته پیشنهاد آقاى مدرس از نظر روشن شدن تکلیف قاضى خوب است ولى از نقطه‌نظر این که کدام یک از این نظرها را باید بپذیریم گذشته از این که جنبه فقهى دارد قانون مدنى هم این را تعیین کرده و گمان می‌کنم قانون مدنى که فعلاً هم صریحاً نظرم نیست قیمت موقع باشد یعنى اگر چنانچه روز مطالبه را در نظر بگیریم این ایراد هست که ممکن است در نتیجه تورم پول یک مالى در آن موقع صد تومان قیمت داشته و چون ارزش پول کم شده حالا باید سیصد تومان بدهد یا این که اگر روز رد را هم حساب کنیم مالی که صد تومان قیمت داشته ممکن است به پنجاه تومان رسیده باشد که به کسی که مالش به سرقت رفته ضرر بخورد. من فکر می‌کنم که روز مطالبه را میزان و معیار تشخیص قیمت قرار بدهیم بهتر است.

+++

نایب رئیس - آقاى خلخالى هم مثل آقاى معاون وزارت دادگسترى فرمودند هر سه را قبول دارند (خلخالى - روز مطالبه را عرض کردم که بهتر است) بالاخره رأى مجلس قاطع است یک مرتبه دیگر پیشنهاد آقاى مدرس قرائت مى‌شود بعد رأى مى‌گیریم (پیشنهاد آقاى مدرس مجدداً به شرح سابق قرائت شد) آقایانى که با این پیشنهاد موافقند قیام فرمایند (عده کمى برخاستند) رد شد (دکتر مصباح‌زاده - مثل این که منظور این است که مبهم باشد) دو پیشنهاد دیگر مانده است و دیگر پیشنهاد‌ها تمام مى‌شود. فعلاً پیشنهاد آقاى اخگر قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

اینجانب پیشنهاد می‌کنم تبصره زیر علاوه شود تبصره تا این تاریخ حق فرجام هر کس در حاکم نظامى سلب شده باشدحق فرجام به او داده شود که موضوع در دیوان کشور مورد رسیدگى واقع شود.

نایب رئیس - آقاى اخگر این شبیه به پیشنهاد قبلتان نیست‏.

اخگر - نخیر قربان آن یک موضوع خصوصى بود این یک موضوع کلى است اجازه بفرمایید توضیح بدهم.

نایب رئیس - بفرمایید.

اخگر - آن را که اول پیشنهاد کردم و مردود شد مربوط بود به یک دسته مخصوص این موضوع موضوعى است که کلى یعنى در دادگاه‌هاى نظامى بسیارى اشخاص محکوم شده‌اند و حق فرجام‌شان سلب شده آن هم مربوط به قبل از این تاریخ است از این تاریخ به بعد اگر قانونى وضع شده یا مى‌شود که حق کسانى که در دادگاه‌هاى نظامى محاکمه مى‌شوند محفوظ باشد ربطى به این موضوع نداشت. اشخاصى که حق فرجام‌شان سلب شده است تکلیف‌شان چیست؟ اشخاصى آمده‌اند در محاکم نظامى مورد محاکمه قرار گرفته‌اند و چون قرار بوده است که حق فرجام وقتى داشته باشند که به تصویب برسد و به تصویب نرسیده است از این حق‌شان محروم مانده‌اند. حال با پیشنهاداتى که راجع به ارفاق زندانیان در واقع اگر چیزى باقى نماند و کسى دیگر مرخص نخواهد شد. یعنى از بس پیشنهاد شد و مسائلى منها شد دیگر چیزى باقى نماند که آنجا مرخص بشوند. بنده مى‌خواهم عرض بکنم که حقى که از این اشخاص در این مدت بدون جهت سلب شده است این حق‌شان داده بشود که اگر کسى بی‌جهت و بدون علت بدون رسیدگى محکوم به حکم قطعى شده باشد دیوان کشور می‌تواند آن را رسیدگى بکند و مجدداً بگویند این آدم بی‌گناه بوده یا نبوده و اگر گناهکار بوده خوب تأیید می‌کنند. یک حقى است که مال همه کس هست و آن حق فرجام است علت ندارد که از یک عده مخصوص سلب شده باشد این است که بنده تقاضا می‌کنم موافقت بفرمایند از هر کسى که در محاکم نظامى حق فرجام سلب شده باشد این حق سلب شده به او برگردد تا بتواند فرجام بخواهد و دیوان کشور بتواند رسیدگى بکند و اگر بی‌گناه است بی‌گناهیش معلوم بشود.

نایب رئیس - آقاى معاون وزارت دادگسترى‏

معاون وزارت دادگسترى - عرض مى‌شود که این اشخاص دو دسته هستند. به طورى که جناب آقاى اخگر یک مرتبه هم این پیشنهاد را فرمودند اصولاً فرجام در دو قسمت هست یک قسمت کسانى که حالا محکم می‌شوند که به موجب صلاحیت محاکم نظامى حق فرجام خواهند داشت (اخگر - تا این تاریخ) این پیشنهاد مال کسانی است که قبلاً محکوم شده‌اند و به موجب قانون حق فرجام از آنها سلب شده است و حالا می‌خواهیم در لایحه بخشودگى مجازات محکومین فعلى که در زندان هستند یک تبصره اضافه کنیم که آن اشخاصى که قبلاً حق فرجام ندشته‌اند حالا حق فرجام داشته باشند بنده خیال می‌کنم این کار اشکال بی‌شمارى داشته باشد ولى من همه آنها را نمى‌شمرم و یکى دوتایش را مى‌شمارم. یک این که فرض کنیم در یک سال قبل حکم یکى قطعى شده و در محکمه آمده  ومی‌دانستند که حق فرجام ندارد خوب این دیگر تمام شد آن وقت حالا دوباره با این تبصره ما برویم تاریخ رؤیت او را بکشیم بیاوریم به بعد از تصویب این قانون و از این تاریخ ده روز حق فرجام داشته باشید؟ این تاریخ رؤیت از کى خواهد بود؟ (اخگر - از تاریخ تصویب این قانون) این یک اشکال بزرگ و اگر بگوییم که از تاریخ تصویب این قانون و این قانون به منزله رؤیت است این را هم تازه نمی‌توانیم بکنیم علاوه بر این بنده خیال می‌کنم کسانی که مى‌فرمایید حق فرجام نداشته‌اند ماده 168 قانون آیین دادسرى کیفرى مى‌نویسد در احکامى که مربوط به مسائل و تکالیف نظامى نباشد حق فرجام دارند اما اگر تکلیف و مسئله نظامى است و از اینها حق فرجام سلب شده است که اشکالى ندارد (اخگر - از آنها هم سلب شده است) حق‌شان سلب نشده عرض می‌کنم قانون صریح است در ماده 281 که مى‌نویسد مربوط به تکالیف و مسائل نظامى نباشد می‌توانند تقاضاى رسیدگى فرجامى بفرمایند خواهش می‌کنم جناب آقاى اخگر به این ماده مراجعه بفرمایند.

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى اخگر دو مرتبه قرائت مى‌شود.

(مجدداً به شرح سابق قرائت شد)

حالا اعلام رأى می‌کنیم آقایانى که موافقت دارند به این پیشنهاد قیام بفرمایند (عده کمى برخاستند) رد شد. توجه بفرمایید پیشنهاد‌ات تمام شد (حاج سید جوادى - الحمدالله) بنابراین اعلام رأى می‌کنیم نسبت به لایحه تعلیق مجازات زندانیان با در نظر گرفتن اصلاحات و پیشنهادهایى که قبلاً در جریان مطالعه پیشنهادات مورد تصویب مجلس واقع شده است آقایانى که با لایحه و اصلاحاتی که شده است موافقت دارند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد آقایان اگر اجازه می‌فرمایند ده دقیقه تنفس بدهیم‏.

(مجلس ساعت 11 و 40 دقیقه به عنوان تنفس ختم و مجدداً هفت دقیقه بعد از ظهر تشکیل گردید)

 5- تقدیم لایحه بودجه سال 1332 کل کشور و لایحه حقوق متخصص دخانیات به وسیله آقاى وزیر دارایى

نایب رئیس - آقاى وزیر دارایى فرمایشى داشتید؟

وزیر دارایى - بنده نهایت خوشوقتى و افتخار را دارم که بودجه سال 1332 کشور را تقدیم مجلس شوراى ملى می‌کنم (احسنت) از اعضاى محترم کمیسیون بودجه همیشه کمال علاقه را ابراز فرمودند استدعا دارم که توجه بیشترى مبذول بفرمایند که این بودجه هر چه زودتر در آنجا مطالعه بشود و تقدیم بشود به مجلس شوراى ملى چون اگر این بودجه تا آخر دى ماه تصویب بشود ما مى‌توانیم مخارج دى ماه و بهمن ماه و اسفند امسال را هم روى میزان همین بودجه تأدیه بکنیم. یک لایحه دیگرى هم هست راجع به متخصصى که در خدمت دخانیات بوده و حالا براى پرداخت حقوقش لایحه‌اى تقدیم مى‌شود که به تصویب مجلس شوراى ملى برسد.

میر اشرافى - اسم آن متخصص چیست آقاى وزیر دارایى‏

دکتر فقیهى‌شیرازى - نسبت به بودجه بهدارى هم کم لطف نباشید.

نایب رئیس - لایحه بودجه تقدیمى دولت به کمیسیون بودجه ارجاع مى‌شود لایحه استخدام یعنى استخدام که نیست تصفیه حساب متخصص قبلى دخانیات هم به کمیسیون‌هاى مربوطه فرستاده مى‌شود.

6- طرح لایحه اتوبوسرانى شرکت اتوبوسرانى عمومى

نایب رئیس - لایحه اتوبوسرانى مطرح است ماده واحده خوانده مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

مجلس شوراى ملى‏

براى اصلاح وضع اتوبوسرانى تهران و حومه و الزام مالکین و رانندگان وسایط نقلیه به رعایت مقررات و جلوگیرى از تصادمات و تصادفات اتوبوس‌ها که با وضع فعلى براى جلب منافع شخصى احیاناً مقررات جاریه را رعایت ننموده و شکایت عمومى را فراهم مى‌سازند در نظر گرفته شده است اتوبوسرانى عمومى شهر تهران و توابع به وسیله شهردارى تهران به یک شرکت ایرانى واگذار گردد تا به این وسیله از بى‌ترتیبى‌ها‌یى که بر اثر عدم رعایت منافع عمومى حاصل مى‌شود جلوگیرى به عمل آید. به این منظور لایحه‌اى مشتمل بر ماده واحده و دو تبصره تهیه گردیده است که با قید دو فوریت براى تصویب مجلس شوراى ملى تقدیم مى‌گردد.

لایحه تأسیس شرکت اتوبوسرانى عمومى.

ماده واحده - وزارت کشور مکلف است اتوبوسرانى عمومى شهر تهران و توابع را به وسیله شهردارى تهران به شرکت واحد ایرانى واگذار نماید و از تاریخ تصویب این قانون آیین‌نامه مربوطه را منتها در ظرف یک ماه تهیه کرده پس از تصویب هیئت وزیران به موقع اجرا گذارد.

تبصره 1- وزارت کشور مجاز است لذى الاقتضا در هر یک از شهرستان‌هاى دیگر با اجازه تأسیس شرکت واحد ایرانى محل مقررات این قانون و آیین‌نامه مربوطه را به وسیله شهردارى محل اجرا کند.

تبصره 2- اگر در ظرف مدت مصرح در آیین‌نامه مذکور تأسیس شرکت واحد در محلى صورت نپذیرفت شهردارى مجاز است که خود رأساً به تأسیس شرکت واحد اتوبوسرانى اقدام کند.

نخست‌وزیر - دکتر محمد مصدق. وزیر کشور غلامحسین صدیقى‏

نایب رئیس - آقاى قنات‌آبادى مخالفید؟ (قنات‌آبادى - بلى) بفرمایید.

شمس قنات‌آبادى - علتى که من با این لایحه و بعضى از لوایح دیگر مخالفت کردم یا بعضى از آقایان نمایندگان با بعضى از لوایح مخالفت می‌کنند یک علت خاصى دارد و در این مورد و در این دولت علت پیدا کرده اصولاً منظور مقنن از وضع قانون ایجاد یک رفاه و آسایش و یک طرق و راه‌هایى است که اجتماع می‌تواند از آن برخوردار شود و منتفع گردد اساساً وضع قانون براى بهبود وضع زندگى بشر است و اگر یک قانونى نتواند این نتیجه را بدهد با این نتیجه بر او مترتب نشود یا به تصادف با یک شرایطى این نتیجه مطلوبه یعنى ایجاد بهبودى وضع زندگى بشر به دست نیاید یا ناقص باشد این قانون نمى‌تواند آن مقصود و منظورى را که قانونگذار داشته است اساساً تضمین کند و به دست بیاورد اساساً هر قانونى که مطرح مى‌شود آنهایى که می‌خواهند با این قانون رأى بدهند باید به این مطلب توجه کند که این قانون از نظر سعادت و بهبود وضع زندگى اجتماعى مؤثر هست یا نه؟ جهت دیگرى که من با این قانون و بعضى از قوانین مخالفت می‌کنم این است که در این دوره مخصوص یعنى دوره‌اى که ملت پس از این همه مبارزه این همه فداکارى موفق شده است زمام مملکت را به دست یک شخصى که مورد اعتمادش هست بسپرد مبادا در اثر عدم توجه مبادا در اثر به اصطلاح اعتماد بی‌نهایت یک قانونى یک لایحه‌اى یک ماده‌اى تصویب شود که این از نظر مصحلت مملکت از نظر مصلحت عامه صلاح نبوده و یک عده‌اى بدون توجه رأى داده باشند و این سنت باشد براى آینده یعنى مثلاً چند مرتبه قانون

+++

حکومت نظامى اینجا مطرح شد یک مرتبه بنده اینجا در مجلس با آن مخالفت کردم و در فراکسیون به آقایان رفقا صحبت کردم اگر نظر مبارک‌تان باشد بنده عرض کردم آقا نمی‌توانیم با قانون حکومت نظامى موافقت کنیم براى این که من خودم یکى از آن کسانى هستم که هر چه صدمه خوردم از حکومت نظامى خوردم علاوه اگر یک روز دیگرى شخص دیگرى آمد و همین طور خواست مستمر مملکت را با حکومت نظامى اداره کند ما مى‌نشینیم و هیچ نمى‌گوییم و ساکت مى‌شویم یا مخالفت می‌کنیم چون البته این مطلب مسلم است اشخاصى هستند که از قوانین حسن استفاده می‌کنند بنده قبول دارم که آقاى دکتر مصدق اهل سوء‌استفاده نیست نمى‌خواهد از قوانین موضوعه سوء‌استفاده کند اما خود آقاى دکتر مصدق هم این تضمین را به ما نمی‌دهد که مجریان این قانون همه‌شان داراى حسن نیت هستند خودم یادم هست که در پشت همین تریبون صحبت دستگاه و هیئت حاکمه بود آقاى دکتر فاطمى وزیر امور خارجه و سخنگوى دولت آمدند پشت همین تریبون الان در صورت جلسات منعکس است و این عبارت را فرمودند که دستگاه طورى نیست که کسى بتواند از آن دفاع کند واقعاً هم همین طور هست که بعضى از قوانین هست که از طرف مجلس یا دولت تصویب مى‌شود ولى واقعاً چون مجریان خوبى ندارد این قانون مسخ مى‌شود و به یک صورت دیگر در مى‌آید مسلماً همیشه قانون حکومت نظامى را مجلس تصویب کرده دولت هم مطرح می‌کند می‌خواهد حکومت نظامى اعلام کند چرا؟ براى این که جلوى بى‌نظمى و اخلال‌ها و اغتشاشات را بگیرد ما عملاً همین روزها دیدیم که از قانون حکومت نظامى براى حمایت طبقه اخلالگر استفاده می‌شود و چون این موضوع الان مطرح نیست من نمونه‌هایش را عرض نمی‌کنم و اگر مطرح شد عرض می‌کنم که در چند مورد از این مطلب استفاده شده من می‌خواهم این مطلب را به حضور محترم نمایندگان مجلس عرض کنم که بعضى از مخالفت‌ها از این جهت است که اولاً خود قانون را من به سلیقه و فکر خودم این طور تشخیص دادم که مصلحت اجتماع را در بر دارد علاوه یک جهت دیگر هم دارد و آن این است که من مى‌بینم که اگر بعضى از قوانین تصویب شود و ما در مقابلش سکوت کنیم آن وقت یک موقع دیگر یک اشخاصى که مصدر کار مى‌شوند اگر خداى نکرده سوء‌نیت داشته باشند و از این قانون براى آزادى‌کشى بخواهند سوء‌استفاده کنند آن وقت دیگر اینها که سکوت کرده‌اند زبان‌شان بند است اما بنده که امروز با حکومت نظامى مخالفت می‌کنم فردا هم هر کس دیگر بیاید و حکومت نظامى بیاورد با او مخالفت می‌کنم هیچ فرق نمی‌کند چون من یک عقیده ثابت و یک اصل لایتغیر براى خودم اتخاذ کردم و آن عقیده و اصل این است که فقط اجتماع را می‌توان با عدالت اداره کرد به زور و تهدید و جبر و فشار نمی‌تواند اجتماع را اداره بکند و نمی‌تواند براى اجتماع مثمرثمر بشود و می‌خواهم صریحاً بگویم که زور و جبر و تهدید و فشار بر فرض این که مجریانش هم داراى حسن‌نیت باشند نمى‌توانند جلوى اخلال‌ها و نارضایتى‌ها برطرف بشود این لایحه اتوبوسرانى که از طرف آقاى دکتر صدیقى وزیر محترم کشور به مجلس تقدیم شد البته بغتتاً بود و من به مجرد این که مطرح شد با فوریت اولش مخالفت کردم اگر نظر آقایان نمایندگان محترم باشد و فراموش نفرموده باشند روز اول هم بنده عرض کردم که من با انتظام در امر اتوبوسرانى مملکت بالخصوص پایتخت هیچ مخالفتى ندارم و اساساً کسى هم نمى‌تواند با این فکر مخالف باشد و بگوید من مخالفم با این که وضع اتوبوسرانى تهران یا سایر شهرستان‌هاى مشابه تهران منظم باشد نخیر نباید باشد کسى همچو حرفى نمی‌تواند بزند ولى این قانونى که آورده شده در مجلس و این ماده واحده‌اى که تقدیم مجلس شوراى شده خود ماده واحده بی‌نهایت مبهم است چون این قانون سر و کار داشت با یک عده‌ کثیرى از مردم سر و کار داشت با یک عده زیادى از کارگرها سر و کار داشت با یک عده زیادى رانندگان سر و کار داشت با یک عده کثیرى از مالکین اتوبوس‌ها بعضى‏ وقت‌ها از بعضى حرف‌ها سوء‌استفاده مى‌شود مثلاً اگر انسان بخواهد بگوید که آقا به مال مردم چه کار دارید یک عده‌اى ممکن است بگویند که آقا شما حمایت می‌کنید از کسانى که سرمایه خیلى عمده دارند شما حمایت می‌کنید از کسانی که سال‌هاى سال مردم را چاپیدند غارت کردند و حال این که مطلب این طور نیست باید تجزیه و تحلیل بشود من خودم یکى از آن کسانى هستم که معتقدم که با این عدم تعادل که در مملکت ما هست یعنى یک دسته منعم برخوردار از همه مواهب طبیعت از مواهب زندگى وجود دارند و در مقابل اینها یک دسته گرسنه محروم مفلوک بدبخت سرمازده گرسنه هستند این مملکت کارش به سامان نمى‌رسد و این عقیده را هم دارم که آقایانى که متنعمند آن آقایانى که از مزایاى زندگى برخوردارند با این روشى که دارند یعنى مى‌بینند که همه دارند در مقابل چشم‌شان از گرسنگى و بى‌درمانى و بدبختى جان مى‌دهند و آنها ناظرند و تماشا می‌کنند بار اینها به منزل نمی‌رسد و با موازین دین قرآن هم ابداً جور در نمى‌آید شما خیال می‌کنید عنوان اصل مالکیت اسلام اجازه داده که هر کس هر چقدر مى‌خواهد غارت بکند بکند و گرسنه‌ها هم بمیرند و جان بدهند دست به ترکیب آن کس که میلیون‌ها غارت کرده‌اند و از طرف مختلفه ثروت اندوخته نزنند که این آقا مالک است و متصرف و مال خودش است و باید آنها بمیرند ابداً اصلاً هیچ همچو دستورى در اسلام نیست غرض وقتى اینجا صحبت شد و من با این مطلب مخالفت کردم نمى‌خواستم آنهایى که خیلى سرمایه دارند و خیلى کار و بارشان خوب است از آنها دفاع کنم. من آن روز پشت این تریبون رسماً عرض کردم حالا هم باز به آن آقایان دو مرتبه تکرار می‌کنم که من خودم را نماینده طبقات محروم و پا برهنه‌ها و گرسنه‌هاى این مملکت می‌دانم من وقتى این لایحه مطرح شد از این ترسیدم و همین الان هم از این می‌ترسم که آن کسى که یک قسم یک سهم یا دو سهم اتوبوس دارد و متأسفانه در خطوط فعلى تهران این دسته اکثریت دارند با ایجاد این شرکت و عدم توجه کارش به جایى برسد که آن مختصر سرمایه‌اش را هم از دست بدهد یا یک عده‌اى بگویند آقا ما سهم ترا می‌خریم و این مرد هم در اثر گرفتاری‌هاى گوناگون آن مختصر سرمایه‌اش هم تلف مى‌شود و آن وقت دسته دسته به جمعیت بیچاره‌ها و گرسنه‌ها و محرومین این مملکت اضافه شود. آقایان من از این می‌ترسم از این می‌ترسم که این مردم و این طبقه فردا که بیکار شدند فردا که محروم شدند یک تشنج اضافه‌تر و شدیدتر به تشنجات امروزى مملکت اضافه بشود. اگر تا امروز براى بیکارها فکرى کرده‌اند اگر تا امروز براى گرسنه‌ها و بدبخت‌ها فکرى کرده‌اند فردا هم البته فکر می‌کنند و این حرف‌هاى من هم خارج از موضوع تلقى مى‌شود اما من متأسفانه می‌ترسم که فردا هم مثل امروز باشد و این گرفتارى دامنه‌اش وسعتش زیادتر بشود و بیشتر بشود مسلماً لابد همه آقایان اطلاع دارند که جناب آقاى دکتر مصدق به آقایان وزرا اجازه فرمودند مطابق تصویب یک لایحه قانونى که اختیار بازنشستگى با آن شرایط که نوشته با آقایان وزرا باشند.

نایب رئیس - آقاى قنات‌آبادى ماده 86 آیین‌نامه می‌گوید ناطق نباید از موضوع مباحثه خارج بشود بنده این ماده را تذکر می‌دهم که جنابعالى آن را در نظر داشته باشید.

قنات‌آبادى - اگر اجازه بفرمایید این توضیحات بنده دلایلى است که مربوط به همان موضوعى است که من دارم پیرامونش صحبت می‌کنم البته آیین‌نامه اجازه داده که انسان براى عرایضش دلایلى اقامه کند.

نایب رئیس - مرتبط باشد مانعى ندارد (عبدالرحمن فرامرزى - شما با چى مخالفید؟)

قنات‌آبادى - اگر یک کمى حوصله بفرمایید جناب آقاى فرامرزى علت عرایضم را عرض می‌کنم‏.

فرامرزى - علتش را نمی‌خواهم موضوعش را می‌خواهم.‏

قنات‌آبادى - موضوعش را هم عرض می‌کنم فقط یک کمى حوصله لازم دارد آقاى دکتر مصدق اجازه فرمودند که آقایان وزرا حق دارند اشخاصى را با آن شرایطى که در قانون هست بازنشسته بکنند من اینجا صریحاً در مقابل مجلس شوراى ملى و ملت ایران عرض می‌کنم که من از همین قانون هم مى‌ترسم (صحیح است) من می‌ترسم که گرسنه‌ها و بدون پارتی‌ها و آنهایى را که قدرت ندارند از وزارتخانه‌ها بیرون بریزند و من می‌ترسم که متنفذین بمانند و مملکت ما را به طرف انقلاب خونین بکشند (صحیح است) من از این می‌ترسم بنابراین من که می‌ترسم از تصویب این نوع قوانین مثل این لایحه ....

مکى - حضرت آقاى شمس افسر 35 ساله را که نوشته‌اند مى‌توانند بازنشسته بکند این اصولاً ارتش ایران را به اضمحلال و نابودى سوق خواهد داد.

قنات آبادى - من زیاد نمی‌خواستم توضیح بدهم من فقط می‌خواستم از این استفاده کنم و دلیل اقامه کنم آقایان بنده که عرض می‌کنم از این لایحه اتوبوسرانى می‌ترسم شما خیال نکنید که من می‌ترسم که فلان آدمى که در این خط صاحب بیست سى اتومبیل است این را مثلاً جلویش را بگیرند. نه اگر این طور مى‌شد و آن گرسنه و آن کسى که نیم دانگ اتوبوس داشت یا یک دانگ اتوبوس داشت و قوت لایموت خودش و زن و بچه‌اش را به دست مى‌آورد مى‌ماند من ترسى نداشتم براى این که من با آن آدمى که صاحب سرمایه و صاحب ثروت است کارى ندارم من مدافع او نیستم من عقیده‌ام این است که وجود او سبب تشنجات کلى است در این مملکت. در عین حال که معتقدم اصل مالکیت باید حفظ بشود (فرامرزى - مادام که مالکیت هست باید سرمایه هر کس مصون باشد) من نمى‌خواهم بگویم جناب آقاى فرامرزى که به سرمایه کسى تعرض بشود من می‌خواهم این را عرض بکنم که در یک کشورى که عده‌اى دارای سرمایه هستند و تمام اظهار اسلام و دین و مذهب و قرآن می‌کنند و می‌گویند که ما معتقد به مبانى و دستورات دین هستیم اینها چگونه می‌توانند تحمل کنند که در مقابل آنها این همه گرسنه و بیکار و بدبخت و بیچاره باشند؟ این باید متأثر بشود من مى‌خواهم اینها را متوجه کنم که خدا در قرآن هم امر کرده که خذ من اموالهم صدقه اینها را می‌گویند که از اموال ثروتمندها صدقه بگیرید و بدهید به گرسنه‌ها (صفایى - آقاى قنات‌آبادی صدقه را هم معنى بفرمایید) آقاى صفایى آن وقت از موضوع خارج مى‌شوم (صفایى - پس خواهش می‌کنم در این زمینه‌ها صحبت نکنید) مقصود من این نیست که مال مالک را بگیرند و به دیگران بدهند (صفایى - ممنونم متشکرم) منظور من از این (خذ من اموالهم صدقه) همان منظورى است که خود شارع مقدس اسلام

+++

 دارد و آن هم بهترین منظور و بهترین قانون است بنابراین دولت به نظرش آمده است که وضع اتوبوسرانى تهران را منظم کند بنده روز اولى که این لایحه فوریتش مطرح شد با فوریتش مخالفت کردم و دو مطلب را عرض نمودم یکى این که عجله در این کار لازم نیست و این اشکالی ندارد که کسى معتقد باشد که عجله لازم نیست این مطلب اولى بود که عرض کردم علاوه آن روز من یک نکته دیگر به آقایان نمایندگان تذکر دادم و آن این است که عرض کردم که چرا ما توجه نمى‌کنیم وضع اتوبوسرانى تهران و شهرهاى مشابه تهران خراب است آخر آن کسانى که می‌خواهند یک عمارت نو بنا کنند بایستى تحقیق کنند که چرا بناى گذشته خراب بود و آساسش در هم ریخت و چرا طاقش پایین آمد باید به این توجه کرد فقط بیاییم بگوییم علت این که وضع اتوبوسرانى ایران خراب است جهت عمده‌اش این است که یک شرکت واحد نبوده این که کمال بى‌انصافى است. خرابى وضع اتوبوسرانى تهران معلول چند عامل است یعنى چند عامل دست به دست هم داده که وضع باعث شده وضع اتوبوسرانى تهران خراب باشد من باز هم عرض می‌کنم که آقایان یکى از عوامل مهم خرابى وضع اتوبوسرانى تهران خرابى دستگاه ادارى راهنمایى و رانندگى است (صحیح است) شما بروید مطالعه کنید تحقیق کنید ببنید از صدر تا ذیل و از کل تا جز این آقایانی که حقوق‌شان خیلى عادى عادى است چه ثروت‌هایى دارند من قبول دارم جناب آقاى فرامرزى الراشى و المرتشى کلا هما فى النار آن کسى هم که رشوه می‌دهد بد می‌کند اما بعضى وقت‌ها هم هست که این رشوه‌دهنده مجبور است که رشوه بدهد یعنى این آقایان مأمورین کار را چنان تنگ مى‌کنند که یک بیچاره‌اى اگر نرود و رشوه ندهد فردا زندگیش فلج مى‌شود فردا نان ندارد بخورد متأسفانه این مطلبى که بنده عرض کردم حضور آقایان شما خیال نکنید که تنها در اداره راهنمایى و رانندگى جریان دارد متأسفانه در غالب مقامات در غالب وزارتخانه‌ها این مطلب جریان دارد بالخصوص در آنجاهایى که سر و کار با پول دارند من خیلى دلم می‌خواست که جناب آقاى کاظمى اینجا تشریف داشتند و دوستانه سؤال می‌کردم سؤال که از وزیر انشاء‌الله نه گناهى دارد نه حرام است نه طورى مى‌شود که دوستانه و ملایم سؤال می‌کردم و می‌گفتم جناب آقاى وزیردارایى از آن موقعى که وزارت دارایى مجهز شده و مى‌خواهد فشار بیاورد و مالیات وصول کند خواهش می‌کنم یک وقتى هر وقت که میل مبارک‌تان باشد تشریف بیاورید پشت این تریبون و بفرمایید که از آن وقت تا حالا از این گردن کلفت‌ها از چند نفرشان مالیات گرفته‌اند (صفایى - مشغول هستند دارند از گردن کلفت‌ها هم می‌گیرند) انشاء‌الله (صفایى - در قزوین بنده اطلاع دارم که به شدت دارند مى‌گیرند و اموال‌شان را توقیف کرده‌اند) قزوین حساب خاصى دارد غرض این که آقا رشوه تنها در اداره راهنمایى و رانندگى نیست در خیلى جاها هست و حالا اگر جناب آقاى وزیر محترم کشور می‌خواهند وضع اتوبوسرانى تهران و سایر شهرستان‌هاى مشابه تهران را درست بکنند واقعاً یکى از مسائلى که باید توجه بکنند این است که از خود دوایر دولتى شروع بکنند چرا شما همیشه از مردم شروع می‌کنید؟ چطور شده که این مردم را هم باید در عزا سرشان را ببرید و هم در عروسى شما اگر اداره راهنمایى و رانندگى را درست کرده بودید آن دزد‌هاى گردن کلفت و سابقه‌دار را بیرون ریخته بودید آنهایى که از همین راه و از روى ارتشا مقدار زیادى ثروت به دست آورده‌اند کنار گذاشته بودید و یک اداره راهنمایى و رانندگى مثل یک دسته گل درست کرده بودید آن وقت حسن‌نیت‏ شما و این عمل شما بهتر از آن روز مطرح مى‌شود (وزیر کشور - آقا کردیم) هنوز نشده علاوه این که بنده این همه روى راهنمایى و رانندگى فشار مى‌آورم علتش این است که خود شما می‌دانید که در تهران غیر از اتوبوس تاکسى و اتومبیل سوارى فراوان است اتومبیل بارى فراوان است من خیلى دلم می‌خواهد که جنابعالى یک وقتى بروید و مصادف شوید در این چهارراه‌هاى نان آب‌دار مثل چهارراه اسلامبول مثل چهارراه گلوبندک اینجا خیلى نان و آب دارد براى اداره راهنمایى و رانندگى و سرقفلیش هم خیلى زیاد است و ببینید آن پاسبانى که آنجا ایستاده است شما که این قدر ناله می‌کنیدکه جان مردم در خطر است و من هم قبول دارم که در خطر است اما چرا در خطر است؟ در خطر است براى این که آن آقایانى که در آنجا ایستاده‌اید از آن اتومبیل‌هایى که پول مى‌گیرند رشوه مى‌گیرند چه اجازه و دستورهایى برخلاف قانون و خلاف مقررات می‌دهند اتوبوس‌هایى که خطش آنجا است از هر طرفى که خودشان دل‌شان بخواهند می‌روند آن وقت یک مرتبه شما مى‌بینید که سر یک چهارراهى یک تصادف مى‌شود که منجر به تصادف کلى مى‌شود و یک عده‌اى از بین می‌روند و همین طور است در طول خیابان‌ها این مأمورین اداره راهنمایى هستند که انجام وظیفه نمى‌کنند این همه اداره راهنمایى گفت که سرعت و سبقت نباشد اما چون این دادگاه‌هاى سیارى که درست شده موضوع سبقت و سرعت را با 5 تومان حل می‌کند اگر به قیمت کشته شدن جان هموطنان ما هم بشود موضوع سرعت و سبقت منتفى شد الان در همه خیابان‌ها با این همه تجهیزاتى که موتورسیکلت‌سوار و دوچرخه‌سوار و پاسبان از طرف اداره راهنمایى هست شما مى‌بینید که اصلاً موضوع سرعت و سبقت منتفى است و یک مسابقه عجیبى بین اتوبوس و کامیون و تاکسى و سوارى به وجود آمده باید اینها را اصلاح کرد تا مردم هم خودشان اصلاح بشوند یعنى باید عوامل و وسایل اصلاح را در اختیار مردم گذاشت.

اگر فردا شرکت هم شد و هر جورى هم که شما مى‌گویید همان کار شد اما این آقاى شوفر (نمی‌دانم آقاى وزیر کشور جنابعالى تا حال پشت رل نشسته‌اید که اتومبیل برانید؟) (وزیر کشور - هنوز که ننشسته‌ام) (میر اشرافى - به شرطى که وزیر نباشید چون پاسبان‌ها با وزیرها کارى ندارند) خواه اتوبوس باشد خواه ماشین سوارى منافات ندارد مقصود دیگرى دارم انسان وقتى پشت رل مى نشیند خیلى کم می‌شود که این طور نباشد هى دوست دارد که گاز بدهد حالا شما می‌بینید که اگر پس فردا بر فرض هم این لایحه جنابعالى تصویب شد اگر این آقایانى که پشت رل نشسته‌اند مطمئن باشند که مى‌توانند با یک تومان موضوع سرعت و سبقت را حل بکنند باز این مسابقه وجود دارد باید یک کارى کرد که آن کسانى که پشت رل نشسته‌اند اینها اطمینان به این مطلب نداشته باشند که اگر سرعت و سبقتى روى کارآمد و با جان مردم بازى شد مطلب با یک تومان و دو تومان حل شود موضوع دیگرى که سبب مخالفت من با این لایحه بود بعد از توجه در این مطلب که تکلیف مالکین جز اتوبوس‌ها چه مى‌شود موضوع رانندگان و کمک رانندگان و بلیط‌فروش‌ها بوده آقایان اینها یک دسته‌اى توى این مملکت هستند من یک قسمتى از فرمایشات جناب آقاى نریمان را که یک روز در طى نطق قبل از دستور اینجا فرمودند یک مقدارش را تصدیق می‌کنم و آن مقدارى را هم که تصدیق می‌کنم جهتش را اینجا بیان می‌کنم تا دستگاه دولت به حالش فکر بکند عرض کنم جناب آقاى نریمان بنده خودم افتخار این را دارم که اتوبوس سوار می‌شوم از آن مطالبى که فرمودید سر وقت مخلص هم آمده است اما باید دید که این شوفرها و شاگرد شوفرها چرا این حرف‌ها را مى‌زنند واقعاً چرا اینها این طور شده‌اند یک روزى این جا صحبت شد که بعضی‌ها جانى بالذات هستند این موضوع جانى بالذات حل شده اصلاً جانى بالذات ما نداریم یعنى ممکن نیست بشر وقتی که به این دنیا مى‌آید جانى بالذات باشد کل مولد یولد على الفطره یا قرآن مى‌گوید فطره الله التى فطرالناس علیها و حکما هم مى‌گویند انسان مدنى‌الطبع است جانى بالذات وجود ندارد یعنى انسانى که از دستگاه خلقت بیرون مى‌آید نباید که جانى باشد جانى بالذات باشد اجتماع بد است محیط بد است نداشتن فرهنگ است نداشتن مدرسه است و نداشتن وسایل آدم شدن است که یک عده‌اى را بى‌تربیت و بداخلاق و خشن می‌کند جناب آقاى نریمان اگر ما بخواهیم در یک دسته‌اى تربیت به وجود بیاوریم باید برویم براى این‌ها فرهنگ به وجود بیاوریم باید یک کارى بکنیم که آن بچه گدا هم بتواند وقتى که به وجود مى‌آید مثل بچه‌هاى اشراف برود درس بخواند اخلاق پیدا کند تربیت پیدا کند و الا آن انسانى که در یک محیط پست و آلوده بار مى‌آید بیشتر از این نمى‌شود ازش توقع داشت من لازم مى‌دانستم وجداناً این مطلب را تذکر بدهم یکى از دلایل مخالفت من آن روز با این لایحه گر چه بعضى از مطالب روشن شده ...

نایب رئیس - جناب آقاى قنات‌آبادى وقت جنابعالى دارد تمام مى‌شود سه دقیقه دیگر وقت دارید.

شمس قنات‌آبادى - عرایض بنده تمام نشده‏.

نایب رئیس - شما که در اصل مطلب حرف نمى‌زنید.

شمس قنات‌آبادى - از آن موقع همه‌اش می‌گویم اتوبوس، اتوبوس. به هر جهت یکى این که تکلیف این اشخاص هم معلوم بشود از نظر مزایایى که این طبقه محروم باید داشته باشند از نظر تعاون و بیمه باید به این دسته هم توجه کامل بشود به علاوه یک فکرى هم براى این نقایص که از نظر نداشتن فرهنگ داشته‌اند باید برایشان بشود به علاوه یک معمایى براى بنده وجود دارد که به عرض آقایان مى‌رسانم و خواهش می‌کنم توجه بفرمایید مخصوصاً آقاى امامى‌اهرى که آنجا مشغولند و خیلى هم عصبانى شده‌اند به این مطلب توجه بفرمایید یک معمایى براى من به وجود آمده که تمنى می‌کنم آقاى وزیر کشور این مطلب را براى من روشن کنند چند وقت قبل شنیدم که دولت اجازه داده که هر کس هر جا بخواهد دکان نانوایى مى‌تواند باز کند بعضى از نمایندگان صنف خباز آمدند گفتند که این چیست یک قاعده‌اى یک رسمى در هر جاى دنیا براى این مطلب هست ما وقتی که مذاکره کردیم گفتند که اصل آزادى کسب است و نمى‌شود که کسب اشخاص را محدود کرد لذا این قدر دکان نانوایى زیاد شد و یکى پس از دیگرى باز شد که همه آنها که قدیمى جدیدى بودند متضرر شدند بعد آمدند سراغ صنف قصاب به این آقایان هم گفتند چون اصل آزادى کسب است هر کس مى‌تواند قصابى باز کند بنابراین آن محدودیت‌هاى صنفى برطرف شد ممکن است آقاى وزیر کشور بیایند بفرمایند که محدودیت‌هاى صنفى معین است و فلان ولى من دست ایشان را مى‌گیرم و مى‌برم و نشان

+++

مى‌دهم که به فاصله یک وجب قصابى کنار قصابى درست شده که بعد از برداشتن این محدودیت کسبى این قدر قصابى توى این شهر زیاد شد از اطراف و جوانب هم آمدند و هر کس که مى‌توانست روزى دو تا گوسفند بکشد قصابى باز کرد آن وقت همه ورشکست شدند به حال عجیبى افتادند حالا هى شهردارى بیاید نرخ معین کند این وقتى مى‌بیند که موضوع زندگى خودش و خانواد‌ه‌اش در میان است و با وضع زن و بچه‌اش تماس دارد گوش به حرف شهردارى نمى‌دهد یک سیاستى بود که شاید دولت عقیده‌اش این بوده که سیاست صحیحى است ولى ما دیدیدم که سیاست صحیح نیست حالا هم آمده‌اند سراغ آقایان اتوبوسران‌ها باز هم تکرار می‌کنم آقایان محترم بنده با انتظامات شهر موافقم و هر کس هم خلاق انتظام بکند جداً با آن مخالفم و معتقدم که دولت بایستى براى امور انتظامى اتوبوسرانى در تهران یک عمل جدى بکند اما عقیده شخصى‌ام را صریحاً ابراز مى‌کنم و می‌گویم که به این قسم و به این روش و به این تز ایجاد انتظامات نمی‌کند بلکه یک مشکلات بسیار بسیار بدى براى بعد به وجود مى‌آورد و تنها راهى که ممکن است انتظامات را حفظ بکند و حق مالک و خرده مالک هم از بین نرود این است که دولت موظف بکند هر خطى را که ایجاد یک شرکت بکند و در آن جلسه مشورتى هم نظرم را عرض کردم اما همه اینها بستگى دارد به این که دستگاه راهنمایى و رانندگى هم اصلاح بشود و یک عناصر مورد اعتمادى آنجا باشند از موقع هم استفاده می‌کنم چند تا طرح است که توسط آقایان تجار و مردم تهران تقدیم شده امروز یک عده‌اى با من راجع به این مطلب صحبت کردند من گفتم هیچ کس حق ندارد و در عین این که اظهار عقیده می‌کند یک عده‌اى را محکوم بکند و بگوید چرا اظهار عقیده می‌کند یک عده‌اى مى‌گویند که خانم‌ها باید در انتخابات دخالت بکنند در مقابل این عده یک عده زیادى هم عقیده خلافش را دارند و اظهار عقیده می‌کنند و ما موظفیم عقاید آنها را منعکس کنیم این طرح مربوط به یک عده از بازرگانان و مردم تهران است که عقیده دارند خانم‌ها نباید در انتخابات دخالت کنند تقدیم مقام ریاست مى‌شود.

7- تقدیم طرح سه فورى راجع به جلوگیرى از تعطیل مجلس و مذاکره در فوریت اول آن‏

قنات‌آبادى - یک طرحى هم با قید سه فوریت الساعه رسیده است که تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

نایب رئیس - چون اصولاً طرح با سه فوریت در واقع معادل با پیشنهاد تغییر از دستور است بنده طبق آیین‌نامه ابتدا باید این طرح را به اطلاع مجلس برسانم که اگر به فوریتش رأى بدهید بنده هم طرح کنم.‏

(طرح تقدیمى سه فوریتى به شرح زیر قرائت شد)

نظر به این که نمایندگان مجلس شوراى ملى به قید سوگند به حفظ قانون اساسى و مشروطیت و حفظ حقوق مجلس و مجلسیان موظف مى‌باشند امضا‌کنندگان این ورقه تصمیم قانونى ذیل را با قید سه فوریت و طرح فى‌المجلس تقدیم مجلس شوراى ملى می‌داریم. تصمیم قانونى هیچ طرح و یا لایحه‌اى نمى‌تواند به امضاى رئیس دولت باعث تعطیل یا فلج شدن مجلس فعلى گردد سید باقر جلالى - هدى - حاج سید جوادى - دکتر بقایى - انگجى - بهادرى - ناصر ذوالفقارى - وکیل‌پور - حائرى‌زاده - افشارصادقى - صفایى - دکتر فاخر - احمد فرامرزى - کریمى - حمیدیه‏

نایب رئیس - امضاهاى طرح را بشمارید.

ناظرزاده (منشى) - 15 امضا است‏.

شمس قنات‌آبادى - آقاى ناظرزاده اسم بنده را هم بنویسید.

ناظرزاده - مى‌شود 16 امضا

نایب رئیس - فوریت اول مطرح است آقاى دکتر شایگان بفرمایید.

دکتر شایگان - بنده در خارج از اشخاص بى‌اطلاع مطالبى نظیر همین مطلب مى‌شنیدم ولى تصور نمى‌کردم که یک چنین شبهه‌اى براى نمایندگان محترم پیش بیاید بنده اینجا مى‌خواهم صریحاً عرض کنم و از طرف آقاى نخست‌وزیر هم قول بدهم که هرگز همچو منظورى نبوده است این اصلاً تحصیل حاصل است البته بنده مخالفت این طرح هم که بگذرد نیستم خیلى کار خوبى است بفرمایید ولى فقط خواستم رفع شبهه از آقایان بکنم که هرگز نه رئیس دولت چنین منظورى داشتند و نه اشخاصى که این قانون را نوشته‌اند. مخصوصاً من خدمت آقاى نخست‌وزیر رسیدم و گفتم گوکه این نظر را نه جنابعالى داشتید و نه کمسیون داشته است که بخواهند به وسیله این قانون خللى در کار مجلس شوراى ملى وارد بیاورند معذلک براى این که هیچ جاى شبهه نمایند یک ماده دیگرى اضافه بفرمایند که این مسئله حد نصاب ارتباطى به وضع فعلى مجلس ندارد بنده فقط خواستم این دو کلمه را عرض کنم که این شبهه از ذهن مبارک آقایان رفع شده و مخالفتى هم نداشتم که به این طرح بکنم بسیار طرح صحیحى است ولى تحصیل حاصل است همچو نظرى را نه دولت داشته است و نه کمیسیونى که این قانون را تدوین کرده است.

ناظرزاده - خوب است آقاى وزیر کشور هم یک همچو توضیحى بدهند.

نایب رئیس - آقاى وزیر کشور بفرمایید.

وزیر کشور (آقاى دکتر صدیقى) - دنیایى که ما در آن زندگى می‌کنیم مظهر و محل عجایب و شگفتی‌هاى بسیار است هر روز چیزهاى عجیب مى‌بینیم و چیزهاى عجیب و مطالب عجیب مى‌شنویم بنده یکى از امور عجیبى که در این چند روز شنیده‌ام و در واقع باید عرض کنم که هنوز هم که این مطالب را آمده‌ام اینجا می‌گویم از تأثیر این شگفتى بیرون نیامده‌ام همین مسئله است هیچ وقت در فکر و ذهن و تصمیم جناب آقاى نخست‌وزیر و هیئت دولت این نبوده و نیست که دستورى براى تعطیل مجلس صادر بشود یک توهمى حاصل شده است براى چند تن از آقایان که خارج از مجلس هستند و یکى دو تن هم به عنوان استعلام و استفسار از مفاد مقررات این لایحه قانونى این از بنده سؤال کردند بنده به حکم سابقه و به حکم قانون عرض کردم که حد نصاب به هیچ وجه در طرح لایحه قانونى انتخابات ارتباطى با وضع فعلى ما ندارد و سابقه‌اى هم هست و آن این است که آقایان محترم اطلاع دارید ما یک لایحه استقلال شهرداری‌ها تهیه کردیم و قانونى هم قبلاً گذشته بود که قانون استقلال شهردارى‌ها باشد آن لایحه به عنوان لایحه قانونى شهردارى به تصویب جناب آقاى نخست‌وزیر رسید و ما درباره جاهایى که تاکنون انجمن‌هاى قانونى تشکیل نشده است دستور داده‌ایم و در دو جلسه پیش بود به عرض آقایان محترم رساندم که در 86 جا ما شروع کرده‌ایم به انتخاب انجمن شهر و حالا جز چند شهر که باقى مانده است در تمام نقاط مشغول هستند بعد از آن مذاکره در تمام جاهای که انجمن قانونى نداریم دستور تشکیل انجمن و انتخابات انجمن داده شده است ولى 136 جا ما داشتیم که در دوره حکومت قانون سابق صاحب انجمن قانون شده بودند آن انجمن‌هاسر جاى خود باقى هستند و به فکر هیچ کس نرسیده است که آن انجمن‌ها را تعطیل بکند و حتى بعضى از آن انجمن‌ها که کسر عضو داشته‌اند این کسر عضو را هم به موجب قانون قدیم یعنى حد نصاب را همان قانون قدیم گرفتیم و عمل کردیم و به همین صورت هم دستور به تمام استان‌ها و شهرستان‌ها داده شده است بنده باز تکرار می‌کنم که با این صراحت و با این روشنى که در عرایض من هست محل تردید و جاى شبهه باقى نماند که به هیچ‌وجه در فکر و ذهن و عمل دولت این نبوده است که به نحوى از انحا هم چه خواهد بود مجلس را تعطیل بکند بنابراین خاطر آقایان باید از این حیث کاملاً آسوده و مطمئن باشد معذلک اگر آقایان هر پیشنهادى و طرحى دارند جریان مجلس هر طور حکم می‌کند عمل بفرمایید ولى بنده وظیفه خودم را از نظر این که عضو دولت هستم و وزیر کشور هستم که در امر انتخابات هم مستقیماً دخیل است لازم مى‌دانستم که این مطالب را به حصور مبارک آقایان عرض کنم (احسنت)

نایب رئیس - آقاى دکتر بقایى بفرمایید.

دکتر بقایى - همین طور که همکار عزیز ما آقاى دکتر شایگان فرمودند دولت چنین نظرى نداشته ولى سابقه‌اى بود که چندین روز پیش یعنى تقریباً دو هفته است که در افواه پیچیده است و حتى همان طورى که جناب آقاى وزیر کشور به عرض مجلس رسانیدند با خود ایشان هم مذاکراتى شده و صحبت‌هایى هم شده و در چند روز پیش هم در فراکسیون صحبت شده بود راجع به این موضوع قرار شد که یک توضیحاتى داده شود که رفع نگرانى بکند چون وقتی که یک موضوعى زیاد در روزنامه‌ها و در افواه پیچید آن هم در یک وضع خاصى که ما فعلاً داریم این جز تشتت افکار هیچ فایده‌اى نمى‌تواند داشته باشد و این موضوعى هم که به امضا رسیده به ساحت مجلس شوراى ملى پیشنهاد شده منع قانونى ندارد و همه آقایان هم تصدیق دارند که چنین نظرى نیست به این جهت هم بنده می‌خواستم عرض کنم که آقایان توجه کامل به این نکته بفرمایند مخصوصاً با وضعى که الان هست که آقاى نخست‌وزیر یک لوایح یا طرح‌هایى امضا مى‌نمایند و بعداً وقتى پى به نواقصش مى‌برند اینها را مجدداً اصلاح می‌کنند که البته این یک امر بسیار پسندیده‌اى هست مثل همین لایحه 20 درصد کشاورزى که آن موقعى که به مجلس تقدیم گردید ما نقایصش را عرض کردیم بعد از مدتى که عمل کردند به نقایصش پى بردند و یک قسمت از چیزهایى که عرض کردیم رفع کردند و بقیه‌اش را خواستند عمل کنند باز به دشوارى‌هایى گیر کردند که یک اصلاحیه سوم صادر گردید البته براى یک طرحى مثل طرح کشاورزى یا بازنشستگى می‌شود اصلاحیه صادر کرد ولى براى چیزی که عمل قطعى انجام بگیرد دیگر قابل صدور اصلاحیه نخواهد بود به این جهت براى این که رفع این صحبت‌ها و فکرها بشود این طرح تقدیم شده است و استدعا می‌کنم که توجه بکنند و به فوریت‌هایش رأى بدهند.

نایب رئیس - آقایان امضاکنندگان توجه بفرمایند که این تصمیم قانونى به این شکل که نوشته شده است اصلاً وارد نیست یعنى هیچ رئیس دولتى نمى‌تواند هیچ طرح و لایحه‌اى براى تعطیل مجلس امضاکنندگان منتهى در حال حاضر به جناب آقاى دکتر مصدق اختیار مخصوص داده شده بنابراین اگر میل دارید نوشته شود «که هیچ طرح و لایحه‌اى که به موجب قانون اختیارات از طرف ایشان امضا بشود» مقصود من این

+++

 است که این توضیح را لازم دارد.

چند از نفر از امضاکنندگان طرح - موافقیم، موافقیم‏.

دکتر بقایى - همان جا آقاى ناظرزاده از طرف ما تصحیح کنند قبول داریم.‏

نایب رئیس - آقایان توجه بفرمایند طرح اصلاح شده یک مرتبه قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر توسط آقاى ناظرزاده (منشى) خوانده شد)

تصمیم قانونى هیچ طرح و لایحه‌اى به موجب اختیارات اعطایى به جناب آقاى دکتر محمد مصدق نخست‌وزیر نمی‌تواند باعث تعطیل یا فلج شدن مجلس شوراى ملى گردد (بهادرى - صحیح است)

یک نفر از نمایندگان - بعد از کلمه مجلس یک فعلى هم لازم است‏.

عبدالرحمن فرامرزى - اعلام رأى بفرمایید.

نایب رئیس - یک مرتبه دیگر هم به طور قطعى خوانده شود که تردیدى در بین نباشد تا اعلام رأى بکنم.‏

(دو مرتبه با اصلاح به شرح زیر خوانده شد)

تصمیم قانونى هیچ طرح و لایحه‌اى به موجب اختیارات اعطایى به جناب آقاى دکتر محمد مصدق نخست‌وزیر نمی‌تواند باعث تعطیل یا فلج شدن مجلس فعلى گردد.

(در این موقع چند نفر از آقایان نمایندگان از جلسه خارج شدند)

نایب رئیس - نسبت به فوریت اول اعلام رأى می‌کنم بگویید آقایانى که خارج از جلسه هستند تشریف بیاورند.

(عده براى رأى کافى نبود پس از چند دقیقه تأمل آقاى نایب رئیس اظهار نمودند)

آقایانى که در خارج هستند اطلاع دادند که در جلسه حاضر نخواهند شد

شمس قنات‌آبادى - تذکر دارم.‏

نایب رئیس - بفرمایید

قنات‌آبادى - می‌خواستم عرض کنم که ما دلیل پیدا کردیم براى این که می‌خواهند مجلس را تعطیل کنند (چند نفر از نمایندگان - صحیح است) مشروطیت تعطیل‌بردار نیست ما دلیل پیدا کردیم که مى‌خواهند درب مجلس شوراى ملى را ببندند.

نادعلى کریمى - یک عده مشاورینى که قانون مطبوعات به این ننگینى را بیرون می‌دهند مى‌خواهند این کار را بکنند.

حاج سید جوادى - اگر وضعیت این طور باشد و این کار اهانت به جناب آقاى دکتر محمد مصدق باشد من امضایم را پس گرفتم.‏

فرامرزى - به جاى امضایى که ایشان پس گرفتند من امضا می‌کنم (چند نفر از نمایندگان - احسنت)

8- ختم جلسه به عنوان تنفس

نایب رئیس - طبق آیین‌نامه با آقایانی که غیبت در رأى کرده باشند رفتار خواهد شد. جلسه را هم به عنوان تنفس ختم می‌کنیم.‏

(یک ساعت و ده دقیقه بعد از ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نگردید)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى - مهندس احمد رضوى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294793!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)