کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، دوره 14
[1396/05/18]

جلسه: 51 صورت مشروح مجلس روز پنجشنبه 19 مرداد ماه 1323  

فهرست مطالب:

1- مذاکرات در خصوص صورت جلسه گذشته و اخذ رأی نسبت به آن

2- مذاکرات نسبت به ورود در دستور

3- طرح گزارش کمیسیون بودجه راجع به بودجه 1323

4- تعیین روز استیضاح از طرف آقای نخست‌وزیر

5- سؤال آقایان طوسی و دکتر رادمنش راجع به نفت و پاسخ آقای نخست‌وزیر

6- تقدیم یک فقره لایحه از طرف آقای معاون وزارت فرهنگ

7- موقع و دستور جلسه آتیه - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، دوره 14

جلسه: 51

صورت مشروح مجلس روز پنجشنبه 19 مرداد ماه 1323

فهرست مطالب:

1- مذاکرات در خصوص صورت جلسه گذشته و اخذ رأی نسبت به آن

2- مذاکرات نسبت به ورود در دستور

3- طرح گزارش کمیسیون بودجه راجع به بودجه 1323

4- تعیین روز استیضاح از طرف آقای نخست‌وزیر

5- سؤال آقایان طوسی و دکتر رادمنش راجع به نفت و پاسخ آقای نخست‌وزیر

6- تقدیم یک فقره لایحه از طرف آقای معاون وزارت فرهنگ

7- موقع و دستور جلسه آتیه - ختم جلسه

مجلس دو ساعت قبل از ظهر به ریاست آقای سید محمدصادق طباطبایی تشکیل گردید.

صورت مجلس روز یکشنبه 8 مرداد ماه را آقای طوسی (منشی) قرائت نمودند

اسامی غائببین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غائبین با اجازه - آقایان: بیات - خاکباز - نراقی - رحیمیان

غائبین بی‌اجازه - آقایان: مؤید - ثابتی - شجاع - اخوان- کفایی- آصف- سلطانی- قبادیان- فرهودی- روحی- سیف‌پور - دشتی - تهرانچی- فریور - خلعتبری

1- مذاکرات در خصوص صورت جلسه گذشته و اخذ رأی نسبت به آن

رئیس- در صورت جلسه نظری نیست؟

دکتر رادمنش- بنده مخالفم

رئیس- اعتراضی دارید بفرمایید.

دکتر رادمنش- همه آقایان نمایندگان می‌دانند که در جلسه گذشته وسط جلسه بود که عده‌ای از نمایندگان حزب توده از جلسه خارج شدند و جلسه از اکثریت افتاد و عده حاضر برای مذاکرات کافی نبود مقام ریاست برخلاف مقررات نظامنامه مجلس جلسه را ادامه دادند بنده خیلی متأسفم که چنین خلافی در موردی انجام گرفته است که بر صلاح کشور ما نبوده است برای این که ما این طور تصمیم نگرفته بودیم که جلسه را برای کسی ختم کنیم که تیشه به ریشه آزادی و مشروطیت ما زده باشد بدین جهت بنده مجدداً اعتراض خودم را تقدیم می‌دارم و استدعا دارم که جلسه گذشته را به عنوان جلسه رسمی تلقی نکنند.

رئیس- آقای دهستانی

+++

دهستانی- عرض کنم اولاً تشخیص اکثریت مجلس با هیئت رئیسه است (صحیح است) و هیچ یک از آقایان نمایندگان اختیاری ندارند و مجاز نخواهند بود که اعتراضی بنمایند در قسمت دوم نسبت به پادشاه فقید ما اظهاری کردند که اظهارات ایشان کاملاً بی‌اساس است و به هیچ وجه شایسته نیست خدمات پهلوی در سراسر کشور مشهود است.

دکتر رادمنش- هیچ این طور نیست (زنگ رئیس)

بهادری- (با عصبانیت خطاب به آقای دهستانی) این طور نیست بروید در آذربایجان ببینید چه خبر است. پهلوی چه خدمتی کرده است؟ مگر زوار مشهد را نکشت؟ ضریح حضرت رضا را هم توپ نبست؟ اینها خدمت اوست؟ پهلوی تمام مملکت را خراب کرد.

دهستانی- این عقیده شماست آن هم عقیده من است.

عقیده هم آزاد است (همهمه نمایندگان- زنگ ممتد رئیس)

رئیس- آقایان رعایت انتظامات را بنمایید والا اخطار خواهم کرد

دکتر رادمنش- (خطاب به رئیس) راجع به این موضوع تصمیم بگیرید

فاطمی- یعنی چه؟

رادمنش- یعنی چه ندارد

رئیس- آقای بهبهانی

بهبهانی- فرمایشی که ایشان کردند اعتراض به صورت مجلس نبود.

رادمنش- اعتراض به صورت مجلس بود.

بهبهانی- (خطاب به دکتر رادمنش شما حق ندارید در بین صورت من حرف بزنید عرض کنم که این اعتراض به صورت مجلس نبود اعتراض نظری بود و در این موقع هم اعتراض نظری مقتضی نبود لذا بنده تقاضا می‌کنم که رأی بگیرید به تصویب صورت مجلس و صورت مجلس که تصویب شد داخل دستور بشویم (صحیح است)

رئیس- آقای دکتر زنگنه

دکتر زنگنه- بنده عرضی نداشتم فقط خواستم عرض کنم که اشتباه نشود که آن روز جلسه اکثریت نداشت آن روز در جلسه اکثریت بود 71 نفر مطابق این تابلو و این صورت که استقراع شده بود حاضر بودند و اگر عده برای رأی کافی نبود رأی نمی‌توانستیم بگیریم (صحیح است)

جواد مسعودی- عده 79 نفر بود

رئیس- بالاخره مذاکره کافی است و مذاکرات بیش از این جایز نیست بایستی رأی بگیریم به تصویب صورت جلسه

بعضی از نمایندگان- اکثریت نیست

رئیس- چون عده کافی نیست ممکن است رأی را بعد بگیریم (صحیح است)

روحی- مانعی ندارد ممکن است رأی را بعد بگیرید

بعضی از نمایندگان- اکثریت شد

رئیس- اکثریت حاصل است برای توضیح عرض می‌کنم که بعد از بیانات آقای نخست‌وزیر بنده استقراع را گفتم و در آن موقع هم 89 نفر حاضر بود اطلاع دادم و اکثریت کافی بود (صحیح است) در موقع اعلام.....

دکتر رادمنش- ما خارج شدیم

رئیس- آن موقع را بنده گفتم و اشکالی هم ندارد اگر بعد خارج شدند آقایان عده کافی بود (صحیح است) بنابراین حالا باید رأی بگیریم به تصویب صورت مجلس آقایانی که با صورت مجلس موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

2- مذاکرات نسبت به ورود در دستور

رئیس- ده دوازده نفر از آقایان اجازه نطق قبل از دستور خواسته‌اند راپورت کمیسیون بودجه هم هست حالا بسته است به نظر آقایان. آقای فاطمی

فاطمی- عرض کنم البته آقایانی که اجازه نطق قبل از دستور خواسته‌اند خودشان موافقت خواهند کرد و اجازه خواهند داد که این راپورت کمیسیون بودجه مطرح شود زیرا کمیسیون بودجه مشغول رسیدگی به بودجه‌های جزء شده است و یک سو کمیسیون‌هایی هم معین کرده است و دولت هم به تعهدی که کرده بود وفا کرده قسمت مهم بودجه‌های اداری

+++

وزارتخانه‌ها تماماً واصل شده است به استثناء یک وزارتخانه

امینی- کدام وزارتخانه؟

فاطمی- فقط یک قسمت از وزارت دارایی نرسیده است و یک قسمت از آن آمده است و کمیسیون بودجه گزارشی را که به عرض مجلس رسانیده است تا تکلیف آن معلوم نشود کمیسیون نمی‌تواند وارد اقلام بودجه‌ها بشود و این موضوع چون موضوع مهمی است بنده استدعا می‌کنم که این گزارش کمیسیون امروز مطرح شود و آقایان هم موافقت بفرمایند تا تکلیف معلوم بشود وقتی که تکلیف معلوم شد کمیسیون بودجه هم تکلیف خودش عمل می‌کند.

رئیس- آقای فیروزآبادی مخالفند؟

فیروزآبادی- بنده عقیده دارم و از آقایان اجازه می‌خواهم که اجازه داده شود به آقایانی که عرایضی دارند مثل بنده عرایض خودشان را به عرض مجلس برسانند ولی البته این طور مختصر نه به طور مفصل که صحبت هر کدام یک ساعت نیم ساعت طول بکشد بلکه خیلی مختصر مطالب خودشان را بگویند بعد وارد دستور بشویم به این جهت بنده مخالفم که وارد دستور بشویم و داخل مذاکره قبل از دستور نشویم و استدعا می‌کنم که اجازه داده شود قبل از دستور صحبت بشود. (جمعی از نمایندگان- رأی بگیرید آقا)

رئیس- رأی می‌گیریم آقایانی که موافقند با داخل شدن در دستور قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

رئیس- راپورت کمیسیون بودجه قرائت می‌شود....

اردلان- بنده اخطار نظامنامه‌ای دارم

رئیس- بفرمایید.

اردلان- عرض کنم که در جلسه قبل ما جزء دستور طرح راجع به آیین‌نامه مازاد غله را داشتیم و به کفایت مذاکرات هم رأی گرفتیم و قرار شد که بعداً پیشنهادها خوانده شود و مجلس از اکثریت افتاد و قرار شد برای امروز باشد بنابراین باید امروز لایحه مازاد غله جزء دستور شود و تکلیف آن معلوم شود.

رئیس- اختیار دستور با مجلس است.

یک نفر از نمایندگان- تکیلف آن معلوم شد و از دستور خارج شد

اردلان- تکلیف آن معلوم نشد و از دستور خارج نشده است (خطاب به رئیس) اجازه می‌دهید توضیحی عرض کنم

رئیس- بفرمایید

اردلان- عرض کنم که در جلسه گذشته ما راجع به دو موضوع صحبت کردیم یکی راجع به مازاد غله بود که خوشبختانه یک اعلامیه از طرف آقای دکتر میلسپو صادر شد که این موضوع لغو شده و از این قسمت‌ ما راحت شدیم ولی موضوع دوم که ما هنوز گرفتارش هستیم موضوع آرد است که برای خانه‌دارها لازم است و یک موضوع بسیار مهم است که باید تکلیف آن معلوم شود و این هم جزو پیشنهادات بود و بنده خودم چند روز قبل در بانک ملی بودم یکی از ملاکین خواهش کرد که به عرض مجلس برسانم گفت من 15 پارچه آبادی در قزوین و رودبار و اطراف تهران دارم ولی 5 خروار آرد از آبادی شخصی خودم نمی‌توانم بیاورم و این اعلانی که کرده‌اند که خانواده‌ها گندم و آرد نمی‌توانند بیاورند این اعلان نرخ گندم را صد تومان بالا برده است اگر جیره‌بندی است چرا نان آزاد در بازار می‌فروشیم اگر نان آزاد است چرا خانه‌دارها نباید آرد خودشان را بیاورند این است که این موضوع باید جزء دستور بشود و از دستور هم خارج نشده است اگر کسی پیشنهادی کرده است که از دستور خارج شود البته از دستور خارج می‌شود اگر کسی هنوز پیشنهادی نکرده است به حال خودش باقی است ما عقیده داریم که برای این کار تکلیفی و تصمیمی معین شود وقتی که تکلیف معلوم شد وارد گزارش کمیسیون بودجه بشویم چرا آن را ناقص بگذاریم

رئیس- فرق نمی‌کند هر چیزی که جزء‌ دستور باشد همان را مطرح می‌کنیم این که ایشان فرمودند از دستور خارج نشده البته از دستور خارج نشده صحبت سر مقدم و موخر آن است بنده دیدم که آقایان میل دارند راپورت کمیسیون بودجه جزء دستور گذارده شود بنده هم راپورت را جزء دستور گذاشتم حالا بسته است به نظر مجلس

+++

فداکار- نمی‌شود که مطلبی را نصفه کاره گذاشت

رئیس- حالا اگر آقایان موافقند که این لایحه مازاد غله جزء دستور باشد که شروع می‌شود آقای ملک مدنی

ملک مدنی- همین طور که آقای اردلان فرمودند لایحه مازاد غله جزو دستور بود و همین هم هست در نتیجه مذاکراتی که در جلسه گذشته در مجلس و در خارج از جلسه شد و جلسه‌ای هم که تشکیل شد از نمایندگان فراکسیون‌ها آن قسم اول حل شده و در قسمت ورود آرد به شهر هم مطالعاتی شده است و تصور می‌کنم تا روز شنبه آن هم حل شود و آیین‌نامه صادر شود اگر آقایان موافقت بفرمایند همین طور لایحه مازاد غله جزء دستور باشد تا حل شود بهتر است و فعلاً گزارش کمیسیون بودجه مطرح شود.

اردلان- بسیار خوب همین طور جزء دستور باشد.

رئیس- البته جزء دستور هست آقای دکتر طاهری

دکتر طاهری- همان طوری که توضیح داده شد این موضوع از دستور خارج نشده است ولی یک قسمت مهم آن که اصل طرح بود موضوعش منتفی شد زیرا که مقصود حاصل شد و قسمت دوم را هم مشغول مذاکره هستند و امروز عصر هم کمیسیون هست شاید تا روز شنبه درست شود اگر حل نشد جزء دستور است و روز یکشنبه مطرح خواهد شد بنابراین مقتضی است که خبر کمیسیون بودجه مطرح بشود (صحیح است)

رئیس- بنابراین نظر اکثریت مجلس ایناست که خبر کمیسیون بودجه مطرح شود (صحیح است)

3- طرح گزارش کمیسیون بودجه راجع به بودجه 1323

رئیس- گزارش کمیسیون بودجه قرائت می‌شود:

گزارش از کمیسیون بودجه به مجلس شورای ملی

به طوری که خاطر نمایندگان محترم مستحضر است پس از تقدیم بودجه از طرف دولت و ارجاع به کمیسیون بودجه از طرف کمیسیون در جلسه‌ای که هیئت دولت و آقای رئیس کل دارایی حضور داشتند اظهار و اخطار شد تا زمانی که بودجه‌های تفصیلی اعم از اداری و بازرگانی و اقتصادی به کمیسیون نرسد رسیدگی و تصویب بودجه‌ها و تقدیم گزارش آن به مجلس شورای ملی غیر مقدور است - در همان جلسه از طرف دولت و آقای رئیس کل دارایی تعهد شد که در مدت نزدیکی بودجه‌های جزء را به کمیسیون بیاورند و تاکنون هم به استثنای چند فقره بودجه‌های اداری و کلیه بودجه‌های اقتصادی بقیه را تسلیم نموده‌اند و کمیسیون هم شروع به رسیدگی نموده ولی نظر به این که کمیسیون تصمیم دارد که در ارقام جمع و خرج کشور دقت بیشتری به عمل آورد و از هزینه‌های غیر لازم و ضروری جلوگیری و هزینه‌های لازم دیگر که مورد توجه عموم آقایان نمایندگان محترم است در حدود اعتبارات موجود اضافه شود و چون این تصمیم کمیسیون باید با تصویب و اجازه مجلس شورای ملی عملی شود لذا ماده واحده زیر را تقدیم و تمنای تصویب آن را می‌نماید:

ماده واحده- الف- مجلس شورای ملی اجازه می‌دهد که تا موقع تصویب قطعی بودجه سال 1323 درآمدهای پیش‌بینی شده دولت در بودجه تقدیمی برای سال مزبور وصول شود.

ب- اعتبارات اضافی که در بودجه 1323 پیش‌بینی شده و تأخیر تصویب آنها ممکن است مضر به اصلاحات کشور باشد پس از تصویب کمیسیون بودجه در حدود اعتبارات پیشنهادی دولت قابل پرداخت است.

ج- به کمیسیون بودجه اجازه داده می‌شود که در بودجه‌های تفصیلی پیشنهاد شده از طرف دولت جرح و تعدیل‌های لازم را بنماید و بودجه هر وزارتخانه را تحت یک ماده برای تصویب رقم کل آن به ضمیمه صورت جزء برای تصویب به مجلس شورای ملی تقدیم نماید و پس از تصویب تمام بودجه‌های تفصیلی بودجه کل کشور را که شامل درآمد و هزینه‌ مملکتی باشد تنظیم و به تصویب مجلس شورای ملی برساند.

د- مادام که بودجه‌های جزء هر وزارتخانه مطابق بند ب- ج به تصویب مجلس شورای ملی نرسیده هزینه کشور بر طبق قانون دو دوازدهم مصوب قانون پرداخت خواهد بود.

فاطمی (مخبر کمیسیون بودجه)- اجازه می‌فرمایید؟

یک قسمت اشتباه شده است راجع به قسمت دال که می‌نویسد:

+++

مادام که بودجه‌های جزء هر وزارتخانه مطابق بند ب - ج به تصویب مجلس شورای ملی نرسیده هزینه کشور بر طبق قانون و دوازدهم مصوب قانون پرداخت خواهد بود این طور اصلاح شود که هزینه آن وزارتخانه بر طبق اعتبار بودجه سال 1322 قابل پرداخت خواهد بود.

رئیس- آقای شریعت‌زاده مخالفند؟

یک نفر از نمایندگان- آقای شریعت‌زاده نیستند.

رئیس- آقای امیر تیمور مخالفند؟

یک نفر از نمایندگان- آقای امیر تیمور نیستند.

رئیس- آقای دکتر کیان مخالفند؟

دکتر کیان- فعلاً عرضی ندارم

رئیس- آقای دهستانی مخالفند؟

دهستانی- عرضی ندارم

رئیس- آقای محمد طباطبایی مخالفند؟

یک نفر از نمایندگان- آقای محمد طباطبایی نیستند.

رئیس- آقای مجد ضیایی مخالفند

مجد ضیایی- عرضی ندارم

رئیس- آقای ایرج اسکندری مخالفند؟

ایرج اسکندری- بلی

رئیس- بفرمایید.

ایرج اسکندری- این گزارشی که از طرف کمیسیون بودجه تقدیم مجلس شده است قاعده بایستی 24 ساعت قبل لااقل طبع و توزیع شده باشد....

فاطمی- 24 روز قبل توزیع شده است تاریخش را ملاحظه کنید 7/5/23 است.

ایرج اسکندری- اگر 24 روز قبل توزیع شده است به ما که نداده‌اند توزیع یعنی وقتی که به همه آقایان وکلاء داده شود نه این که اعضاء کمیسیون بگیرند این که خاصه و خروجی ندارد بایستی به همه بدهند که همه مطالعه کنند بنابراین این عمل نشده است و الان به ما داده‌اند در هر حال اصولاً این سیستمی را که کمیسیون بودجه در نظر گرفته است بنده با آن مخالفم زیرا مدتی است که ما منتظر شدیم که بودجه کل کشور بیاید بالاخره با هزار سر و صدا یک بودجه‌ای آمد که به نظر من در حدود چهار میلیارد تقریباً کسر داشت و این بودجه را با یک ارقام جعلی درست کردند و آورده‌اند به مجلس و بعداً رفت به کمیسیون بودجه حالا من نمی‌دانم چه مذاکراتی آنجا شده است و اطلاعی ندارم و آن مذاکرات نتیجه‌اش این است که شما اختیار بدهید به کمیسیون بودجه که کمیسیون بودجه خودش آن را جرح و تعدیل بکند و درست کند بعد که درست کرد بیاورد به مجلس با یک رقم کلی و در حقیقت این است که می‌خواهند حق مجلس را از بحث و مذاکرات در جرئیات بودجه سلب کنند و این مخالف اصول مشروطیت و قانون اساسی است که می‌خواهند حقوقی که به مجلس داده شده است سلب کنند و واگذار کنند به یک کمیسیونی که خودش هر طوری که می‌خواهد عمل کند و جرح و تعدیل بکند و متأسفانه در این مملکت سابقه دارد که همیشه این کمیسیون‌ها وضع بودجه‌ها را طوری در کمیسیون‌ها حل می‌نمودند که به ضرر مردم تمام می‌شد بنده عقیده‌ام این است که دولت این تأخیری را که در تقدیم بودجه به مجلس کرده و مخصوصاً آقای دکتر میلسپو که همیشه دم از اقتصادیات می‌زند این تأخیری که در تقدیم بودجه کرده است قابل تقبیح است (صحیح است) که چرا دولت بودجه کل کشور را نیاورده است به مجلس و بنده تصور می‌کنم شایسته این بود که اساساً با تصویب نکردن این بودجه رأی عدم اعتماد به دولت داد که آن بودجه‌ای را که آورده بودند کاملاً معلوم بود که یک ارقامی را ساخته بودند و هر شخصی از نظر سطحی ارقامش را نگاه می‌کرد می‌فهمید که این بودجه ساختگی و جعلی است که آورده‌اند به مجلس مثل همان بودجه‌های سابق بود که می‌آوردند به مجلس و با یک قیام و قعود تصویب می‌کردند حالا به عوض این که کمیسیون بودجه یک راپورتی بدهد و بودجه دولت را با این ترتیب رد کرده باشد تقریباً خواسته‌اند با اصول ماست مالی گذشته یک موادی را اینجا بیاورند و بعد خودشان در کمیسیون بنشینند و جرح و تعدیل کنند و من اساساً با این پیشنهاد مخالفم و این راپورت را به صلاح مملکت نمی‌دانم

+++

و این اختیار را هم مجلس نیاید به کمیسیون بودجه بدهد زیرا این اشکالات مالی هم دارد و اگر این گزارش را اجرا کنند درآمدهای پیش‌بینی شده را به موجب ماده اول یعنی بند الف که می‌گوید (مجلس شورای ملی اجازه می‌دهد که تا موقع تصویب قطعی بودجه سال 1323 درآمدهای پیش‌بینی شده دولت در بودجه تقدیمی برای سال مزبور وصول شود) مطابق قانون اساسی مالیاتی را نمی‌شود وصول کرد مگر این که مجلس شورای ملی تصویب کند و هیچ بودجه‌ای را هم نمی‌شود اجرا کرد مگر این که مجلس شورای ملی تصویب کند بنابراین به موجب این ماده واحده شما می‌فرمایید بودجه‌ای را که تصویب نکرده‌ایم و با این پیشنهادهایی که می‌کنند و معلوم نیست چه طور خواهد شد و خرجی را که معلوم نیست چه طور است شما می‌فرمایید که ما تصویب بکنیم پرداخته شود این برخلاف تمام اصول است ما دیدیم که مخالفین با این گزارش ابتدا زیاد بودند و امیدوار شدیم و تصور کردیم که طرفداران مشروطیت و قانون اساسی و مخالفین با این گزارش زیاد هستند ولی نفهمیدم که مخالفین با این گزارش و همکاری‌های محترم من در اثر چه حادثه‌ای مخالفت خودشان را یکی ‌یکی پس گرفتند این ایرادات‌شان را باز هم در بند ب ذکر شده است که می‌گوید: «اعتبارات اضافی که در بودجه 1323 پیش‌بینی شده و تأخیر تصویب آنها ممکن است مضر به اصلاحات کشور باشد پس از تصویب کمیسیون بودجه در حدود اعتبارات پیشنهادی دولت قابل پرداخت است.» این ماده هم از نظر کلی عیناً نظیر همان بند الف است برای این که عیناً مثل این می‌ماند که دستور پرداخت بدهیم یک چیزی را که مجلس تصویب نکرده است حالا اگر ما دستور دادیم و کمیسیون هم دستور داد پرداخت نمایند چیزی را که مجلس تصویب نکرده است آن وقت چه باید کرد؟ این مطابق چه اصولی است این یک اصول جدیدالاختراعی است که کمیسیون بودجه آن را اختراع کرده است و این اختراع تقریباً از انسپیراسیون‌های دکتر میلسپو است.

اردلان - این طور نیست.

اسکندری- متخصص مالی ایشان هستند اگر این طور نیست پس معلوم می‌شود ایشان نظر نداشته‌اند در قسمت ج می‌گوید: (به کمیسیون بودجه اجازه داده می‌شود که در بودجه‌های تفصیلی پیشنهاد شده از طرف دولت جرح و تعدیل‌های لازم را بنماید و بودجه هر وزارتخانه را تحت یک ماده برای تصویب رقم کل آن به ضمیمه صورت جزء برای تصویب به مجلس شورای ملی تقدیم نماید) این ماده درست منظور اساسی کمیسیون بودجه و تنظیم کنندگان این گزارش را نشان می‌دهد برای این که در این ماده می‌نویسد که یک رقم کلی را بیاورند به مجلس در صورتی که کی؟ و در کدام وقت مرسوم بوده است؟ و مطابق چه قانونی است که رقم کلی بیاورند به مجلس در صورتی که باید مطابق قانون اساسی تمام رقم‌های جزء را بیاورند به مجلس این قلمی را که معین کرده‌اند یا فلان موضوعی را که می‌خواهند بگیرند مطابق چه قاعده‌ای است عیناً می‌شود مثل بودجه‌های سابق که در زمان گذشته رقم کلیش را در جراید منتشر می‌کردند و هر روز ارقام به خصوصی را نشان می‌دادند در صورتی که ما می‌دانیم که تمامش جعلی ا‌ست و خلاصه اینها و مجموع این گزارش به نظر من هم از نظر مالی و هم از نظر منطقی صحیح نیست و این مخالف قانون اساسی و اصول مشروطیت است برای این که خاطر آقایان نمایندگان محترم مسبوق است که مخصوصاً موضوع بودجه و مسائل مالی و اقتصادی یکی از قسمت‌هایی است که از مختصات مجلس شورای ملی است و به هیچ یک از مقامات در قانون اساسی اجازه داده نشده است که راجع به مسائل مالی و بودجه رسیدگی و دخالت کند این حق فقط از مختصات مجلس شورای ملی است و به موجب این گزارش ما می‌خواهیم این حق را از مجلس شورای ملی سلب کنیم و به یک کمیسیونی واگذار کنیم که آن کمیسیون خودش آن ارقام را تصویب بکند و رقم کلیش را بیاورد به مجلس بیایند دلیل مخالف این گزارش هستم و یقین دارم که آقایان نمایندگان محترم و همکاران عزیزم برای حفظ قانون اساسی و حفظ اصول مشروطیت و برای این که از این

+++

قبیل اعمالی که در گذشته شده است تکرار نشود قطعاً مخالفت می‌کنند.

نبوی- اخطار نظامنامه‌ای دارم

رئیس- بفرمایید

نبوی- در موقع طرح یک لایحه‌ای باید وزیر وزارتخانه مربوطه یا معاون آن وزارتخانه حضور داشته باشند حالا مطابق اصل 40 قانون اساسی حضور آقایان شرط است و حالا هیچ کدام حاضر نیستند.

فاطمی- (مخبر کمیسیون)- اولاً برای اطلاع آقای نبوی عرض کنم که این لایحه را دولت تنظیم نکرده است و شاید هم میل نداشته باشد که این لایحه بگذرد این لایحه را کمیسیون بودجه تنظیم کرده است برای کار خودش برای تعیین تکلیف جریان کار خودش بنابراین می‌خواهد وزیر وزارتخانه حاضر باشد می‌خواهد نباشد تأثیری ندارد

مهندس فریور- تأثیر که دارد

فاطمی- اما راجع به فرمایشات آقای اسکندری اولاً در عالم ارادت از ایشان تقاضا می‌کنم چون دفعه اولی است که به مجلس تشریف آورده‌اند رعایت نزاکت را بفرمایند و به یک عده از همکاران خودشان نیش نزنند طرفدار مشروطیت و قانون اساسی ماها هم هستیم تنها جنابعالی و سایرین نیستند و 18 نفر که در کمیسیون نشسته‌اند برای خدمت به مشروطیت و خدمتگزاری به مملکت و قانون اساسی بیش از همه آقایان وقت صرف می‌کنند این قسمت را رعایت کنند البته بنده می‌دانم که ایشان منظوری ندارند اما بیاناتی که فرمودند که گزارش طبع و توزیع نشده است اولاً گزارش در تاریخ 7/5/23 طبع و توزیع شده است حالا اگر آقایان در کیفهایشان مانده است کمیسیون تقصیر کار نیست قسمت دیگری که فرمودند راجع به درآمد و فرمودند هیچ مالیاتی را نمی‌توان گرفت مگر به موجب قانون، اصل 94 متمم قانون اساسی این طور است که می‌گوید: هیچ مالیاتی برقرار نمی‌شود مگر به حکم قانون ما هم برای حفظ اصل 94 همین گزارش را تهیه کرده‌ایم برای این که الان یک مالیات‌هایی جاری و ساری است که دارند می‌گیرند می‌فرمایید نگیرند تا بودجه تصویب شود این تکلیف به امر محال است پس مخارج را از کجا بدهند اگر شما سعی کنید که بودجه مملکتی تصویب شود که آخر سال می‌شود و حالا دارند مالیات‌ها را می‌گیرند آخر سال که از کسی مالیات نگرفته‌اند پس مالیات‌ها را الان دارند می‌گیرند و تمام این مالیات‌ها هر کدام یک قانون جداگانه‌‌ای دارد و به موجب آن قانون می‌‌گیرند ولی ما برای احتیاط و برای این که اصل 94 متمم قانون اساسی رعایت شده باشد مخصوصاً این ماده را گذرانده‌ایم که این عملی را که دولت می‌کند طبق قانون باشد.

اسکندری- مجلس را در امپاس می‌گذارید

فاطمی- چه امپاسی؟ بعد فرمودند که بودجه‌ها را که به مجلس آوردند دارای یک اقلام ساختگی و جعلی است بنده که نمی‌توانم بفهمم و کمیسیون هم تشخیص نداده است خوب بود بفرمایند که کدام رقمش ساختگی است البته این را عرض می‌کنم و الان برای همگی ما ممکن است بفرمایند که یک رقم از این عایدات ممکن است بیش از آن قلمی باشدکه در بودجه نوشته شده است و این هم اشکالی ندارد و طوری نمی‌شود و اینجا حداقل عایدات را در بودجه نوشته‌اند اگر عایدات زیاد شد صرفه‌جویی دولت است این را که عنوان جعلی برایش نمی‌شود گذاشت جعلی و ساختگی وقتی است که یک عایدی را ما نداشته باشیم و بگوییم داریم و در بودجه چند میلیون برآورد کنیم ولی این طور نیست آقا ما حداقل عایدات را منظور کردیم زیادتر داریم که کمتر به حساب آورده‌اند و به جایی هم ضرر نمی‌زنند برای احتیاط این کار را کردند همیشه در بودجه حداقل عایدات را باید تعیین کرد و حداکثر مخارج را از این طریق معمول بوده است برای این که آخر سال گرفتار نشویم و عنوان ماست مالی یا چیزهای دیگر نمی‌شود رویش گذاشت اما راجع به اعتبارات اضافی اعتبارات اضافی اولاً به طوری که قبلاً هم عرض کردم امسال به وزارتخانه‌ها اعتبارات اضافی زیادی داده نشده است مگر به وزارتخانه که منظور نظر همه آقایان است و آن سه وزارتخانه: وزارت فرهنگ است و وزارت بهداری و وزارت کشاورزی است و این اعتبارات هم یک چیزی است که

+++

می‌خواهند در همین امسال به مصرف برسانند ما این را اینجا گذاشتیم که با اجازه مجلس وقتی که این اعتبارات را مجلس تصویب کرد آن وزارتخانه‌ها بتوانند از آن اعتبارات استفاده کنند والا یک تعارفی می‌شود که کمیسیون بودجه گذاشته است و می‌ماند تا آخر سال و این اعتبارات به هیچ وجه من‌الوجوه به مصرف خودش نخواهد رسید بنابراین وقتی که اجازه از مجلس گرفته شد و کمیسیون هم تصویب کرد پس گرفتن ندارد فرمودید اگر مجلس تصویب نکرد چه طور می‌شود ما آوردیم که مجلس تصویب بکند اگر مجلس این اختیار را داد مثل این است که مجلس تصویب کرده است اما این که فرمودند که حقی از مجلس سلب می‌شود به هیچ وجه این حق سلب نمی‌شود و درست این فرمایشاتی را که آقا کردند عکس آن منظور نظر کمیسیون بوده است زیرا کمیسیون اختیارات داشت در بودجه‌ها رسیدگی کند علت این که این گزارش را آورده است این یک موضوع اساسی است که کمیسیون بودجه با اجازه مجلس می‌خواهد یک بودجه و یک مخارج اضافی و یک تشکیلات زیادی که در پاره‌ای از وزارتخانه‌ها و شاید در همه وزارتخانه‌ها باشد این اضافات را کسر کند و در یک جاهایی که لازم می‌داند اضافه کند چون ما کسرش را می‌توانستیم بکنیم ولی اضافه‌اش را نمی‌توانستیم بکنیم این است که از مجلس اجازه خواستیم موافقت می‌کنند بسیار خوب نمی‌کند هم ضرری ندارد بسته به نظر خود مجلس است.

رئیس- آقای رفیع مخالفند؟

رفیع- بنده موافقم

دکتر رادمنش- بله بنده مخالفم

رئیس- بفرمایید.

دکتر رادمنش- بنده هم مانند همکارم آقای اسکندری همان اعتراض را می‌کنم که این لایحه امروز صبح به دست آقایان نمایندگان رسیده است (صحیح است) و همچنین یک بند از این لایحه را خود آقای مخبر کمیسیون بودجه در اینجا دیکته کردند و البته تصدیق می‌فرمایید دیکته‌ای را که حالا بکنند نمی‌توانیم روی آن مطالعه زیادی بکنیم اساساً مجلس شورای ملی مهمترین وظایفش کنترل بودجه مملکتی است و اگر این حق از مجلس و آقایان نمایندگان محترم سلب شود گمان می‌کنم به طور قطع لزومی به جمع شدن ما در اینجا نباشد ما بیش از پنج ماه است که اینجا جمع شده‌ایم و همه وقت همه آقایان داد می‌زنند خوب به خاطر دارم وقتی قبل از تشکیل مجلس آقای ملک مدنی اصرار داشتند که چرا مجلس را تأخیر می‌اندازند ما می‌خواهیم برویم بودجه را تصویب بکنیم و حالا همین آقای ملک مدنی را بنده ازشان شکایت می‌کنم نه این که تصور بکنند که این شکایت روی سوابق است خیر واقعاً از این نظر شکایت می‌کنم که ایشان رئیس کمیسیون بودجه هستند و سوابقی دارند که بعد از شش ماه لایحه‌ای می‌آورند به مجلس نمی‌دانم مطابقت دارد با نظامنامه مجلس که یک لایحه‌ای را کمیسیون همین طوری طبع بکند و بیاورد به مجلس یا نه؟ بنده که چنین سابقه‌ای ندیده‌ام نکته دیگری را که بنده می‌خواستم متذکر شوم این است که عموماً دولت وقت را می‌گذارد برای 30 یا 31 برج و یک لایحه یک دوازده یا دو دوازده می‌آورد و ما را در مقابل یک امپاسی می‌گذارد در مقابل چندین هزار نفر آدم گرسنه و می‌گوید یا این را تصویب بکنید یا این چندین هزار نفر گرسنه هستند این بهترین تهدید است و ما هم مجبوریم تصویب بکنیم حالا بعد از مدت‌ها فکر تازه‌ای به نظر آقایان رسیده و آن این است که تمام آن بودجه‌ها را که معلوم نیست چه طور تنظیم شده است تصویب آن را غیر مستقیم از ما بگیرند و در حقیقت غیر مستقیم تمام مواد آن بودجه را با جرح و تعدیل‌هایی که شده است تصویب بکنیم و فردا اگر بودجه کل بیاید نمی‌توانیم حرفی بزنیم برای این که ما داریم اجازه می‌دهیم هم در باب خروج و هم در باب عایدی آن بودجه. از این جهت بنده این لایحه را برخلاف قانون می‌دانم و عقیده دارم عوض این که آقایان وقت خودشان را صرف طرح چنین لوایحی بکنند بودجه کل را یک دفعه بیاورند به مجلس شورای ملی و بعد از بیست سال اقلاً

+++

یک دفعه مردم بفهمند که بودجه مملکت چیست عایداتش کجاست و خرجش کجا است و این همه که مردم و زارعین را ول نمی‌کنند ولی مازاد بدانیم این عایداتی که با زور و فشار از مردم گرفته می‌شود صرف چه می‌شود؟ باید این را به نام نمایندگی ملت اینجا بخواهیم نه این که به طور مستقیم بیایند یک حقوقی را از ما سلب کنند. بنده وارد مواد نمی‌شوم بنده عقیده دارم که این طرح دیر به ما رسیده است و اگر آقایان می‌خواهند که باز هم در این طرح ما مذاکره کنیم بهتر است که این را از دستور خارج کنیم و بگذاریم برای جلسه آتیه تا همه آقایان نمایندگان پی به ماهیت این لایحه ببرند تا آن طوری که شایسته است مورد دقت و مذاکره واقع شود.

طباطبایی- بنده یک اشکال نظامنامه به نظرم رسید اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- بفرمایید.

طباطبایی- به نظر بنده گویا طرح این لایحه صورت صحیحی نداشته باشد چیزی که در مجلس طرح می‌شود یا از طرف دولت تقدیم می‌شود که به عنوان لایحه است یا از طرف یک عده از آقایان نمایندگان است که به عنوان طرح است. و من چندین دوره است که در مجلس هستم و سابقه دارم و مأنوس به جریان هستم این را نفهمیدم که چیست و این واقعاً به نظر من یک کار خوبی نیست و تا حالا من ندیده‌ام که بودجه بیاید به مجلس و برود به کمیسیون و مجلس منتظر آن باشد و بعد از مدتی خود کمیسیون یک لایحه تنظیم کند یا طرحی تنظیم کند که من نمی‌دانم اسم این چیست و این صحیح نیست و اگر آقایانی هستند که موافق هستند با این لایحه ممکن است که این را توضیح بدهند که این لایحه چیست و چه صورتی دارد؟

اردلان- خبر کمیسیون بودجه است.

طباطبایی- کمیسیون باید روی لایحه دولت راپرت بدهد تا دولت بیاید اگر لازم بود پس بگیرید یا گزارش کمیسیون بیاید به مجلس و در مجلس مذاکره بشود و جرح و تعدیل بشود.

اردلان- کمیسیون جرح و تعدیل کرده است.

طباطبایی- گوش کنید آقا شما تازه آمده‌اید عرض کنم که اینها هیچ سابقه ندارد و این اشکالی را که آقای دکتر رادمنش و آقای اسکندری گفتند که بی‌سابقه است بنده هم تا حالا ندیده‌ایم و اگر این را به این شکلش قبول کنیم اگر عنوان صحیح نظامنامه و صورت صحیح قانونی داشته باشد که خوب بودجه مملکتی را شما تصویب کرده‌اید و آقای مخبر کمیسیون هم تا آخر سال بودجه را نخواهند آورد و این برخلاف اصول است.

فرهودی- اجازه‌های یک دوازدهم را هم داده‌ایم.

طباطبایی- یک چیز عریض و طویل را آورده‌اند و فرستاده‌اند به کمیسیون بودجه کمیسیون هم این گزارش را داده است که ابداً منطبق با اصول نیست و من نمی‌دانم چه صورتی دارد؟

رئیس- آقای ملک مدنی

ملک مدنی- عرض کنم اولاً بنده جواب فرمایشات آقای طباطبایی را می‌دهم برای این که بنده بی‌اطلاع نیستم از بودجه عرض کنم این گزارش که کمیسیون داده است یک مطلبی است که همیشه سابقه داشته است متأسفانه فراموش فرموده‌اید اگر به خاطر داشته باشید در لایحه دولت هم قید شده است منتهی این طور بود که درآمد را به طور کلی و هزینه را به طور کلی مجلس شورای ملی تصویب کند و اجازه بدهد که کمیسیون بودجه بودجه‌های تفصیلی را رسیدگی و به موقع اجرا بگذارد ما آمدیم برای همان نکته‌ای که آقای دکتر رادمنش گفتند که در جلسه خصوصی گفتیم و صحیح هم بود این را آمدیم رسیدگی به تفصیل را برخلاف سال‌های پیش که فرض کنیم نظر دولت را کمیسیون زیاد تغییر و تبدیلش نمی‌داد این دفعه خواست وارد شود و اگر یک هزینه‌های زیادی در بودجه ما هست و همه‌تان هم اطلاع دارید که یک هزینه‌های زیادی هست اینها را کمیسیون حذف کند و یک قسمت‌هایی که طرف احتیاج کشور است و طرف توجه همه است و

+++

قانونش هم گذشته است ولی دولت به واسطه نداشتن پول در بودجه پیش‌بینی نکرده است مثل بهداشت عمومی که یکی از مسائلی است که در واقع طرف احتیاج و طرف علاقه همه آقایان نمایندگان است تأمین شده باشد این گزارش کمیسیون برای این بوده است که کمیسیون حق کسر کردن را دارد ولی حق اضافه کردن به یک اعتبار را ندارد من باب مثال عرض می‌کنم می‌تواند از بودجه کشاورزی دو میلیون کسر کند ولی حق ندارد که چیزی به آن اضافه کند. حالا مقصود این است که مجلس شورای ملی به کمیسیون بودجه این اجازه را بدهد چون اعضای کمیسیون بودجه خواستند این اجازه را بدهد چون اعضای کمیسیون بودجه خواستند که به طور تفصیل وارد رسیدگی بودجه بشوند و بودجه که از تصویب می‌گذرد و خبرش به مجلس داده می‌شود در واقع بودجه سازمانی باشد متأسفانه غیر از وزارت دادگستری هیچ یک از وزارتخانه‌های ما سازمانی ندارد و تنها آن وزارتخانه است که یک قانون سازمان از تصویب مجلس گذرانده است و بودجه‌اش را روی آن تهیه می‌کند ولی سایر وزارتخانه‌ها هیچ کدام قانون سازمان ندارند و نظر کمیسیون این شد که این بودجه‌های تفصیلی را کاملاً رسیدگی کند و پس از آن بیاورد به مجلس و این که فرمودند که کمیسیون خودش بودجه‌ها را تصویب بکند این طور نیست برای این که گزارش را دقت بفرمایید برای هر بودجه خبرش را به مجلس می‌‌دهد و آن بودجه و صورت جزئش را هم ضمیمه می‌کند و برای آقایان نمایندگان می‌فرستد و این گزارش که کمیسیون داده است روی این نظر است و اساساً مفهومش این است منتهی یک قدری سوءتفاهم شده است برای آقایان اما این طوری که گفته شد خبر کمیسیون به عرض آقایان نرسیده است این را خواستم عرض کنم که در 7 مرداد ماه این گزارش چاپ و توزیع شده است و به اطلاع هم آقایان هم رسیده است منتهی آقایانی که اینجا نبوده بهشان نرسیده است. عرض کنم آقا در این 15 روز که مجلس تعطیل بوده است (البته ما وظیفه‌مان بوده است) ولی به عرض آقایان می‌رسانم که در این مدت ما همه روز اینجا مشغول رسیدگی بودجه در کمیسیون بودیم و اوقاتی که تعطیل بوده است و همه آقایان تشریف برده بودند که یک تنفسی کرده باشند و آب خنکی خورده باشند ما همه‌اش را مشغول بودیم و ما میل نداریم که مجلس شورای ملی به ما اجازه بدهد که بودجه را خودمان رسیدگی کنیم. اگر حقیقتاً مجلس آماده است و می‌تواند بودجه را رسیدگی و از مجلس بگذراند ما کمال میل را داریم و کمال خوشوقتی را داریم ما آمدیم یک فداکاری کرده باشیم و کار مجلس را به عهده گرفتیم (دکتر رادمنش- خیلی ممنونیم) که رسیدگی کنیم و آن قسمت‌های زیاد‌ی‌اش را حذف کنیم ولی البته مجلس می‌تواند در اصل درآمد و در اصل مخارج اظهارنظر بکند و در واقع نظریات مجلس محدود نشده است منتهی آن بودجه تفصیلی تفاوتی که در این گزارش دارد این است که اگر کمیسیون بودجه خواست که بودجه‌های تفصیلی را رسیدگی کند و از قسمتی هزینه‌های زیادی را حذف کند بتواند به قسمت‌های دیگر که لازم است و طرف علاقه تمام آقایان است اضافه کند و این به نظر بنده یک مطلب صحیح است و طرف توجه همه آقایان هم هست و گمان نمی‌کنم که مورد بحث باشد اما قسمتی را که آقای طباطبایی رفیق عزیزمان اظهار کردند البته از نظر سوابق بیست ساله که دارم و از نظر تذکر است که عرض می‌کنم آقا این کمیسیون را شعب انتخاب می‌شود و این کمیسیون از طرف آقایان انتخاب می‌شود و این 18 نفر که عضو کمیسیون هستند از طرف تمام آقایانی که در مجلس هستند رأی داده شده و رفته‌اند در آن کمیسیون نشسته‌اند و شاید خود جنابعالی هم به یکی از ما رأی داده‌اید (طباطبایی- خیر بنده رأی نداده‌ام) خوب شاید در آن موقع اعتبارنامه شما نگذشته بود و بعد اعتبارنامه‌تان گذشت به هر صورت مجلس مشارکت کرد در انتخاب این 18 نفر ما بیخودی نرفتیم بنشینیم در آنجا یک کارهایی بکنیم خواستم این توضیح را بدهم که خاطر آقایان مسبوق باشد و به نظر بنده یک مطلبی است که باید گفته شود و آن این است که یک اعتباراتی است که موقع و فصلش می‌گذرد بنابراین از مجلس درخواست

+++

کرده‌اند که اجازه داده شود قابل پرداخت باشد از قبیل بنایی و ساختمانی که برای مدارس و فرهنگ یا یک پیش‌بینی‌هایی که شده است برای مصارف عام‌المنفعه که تا وقت هست اجازه بدهند به کمیسیون که کمیسیون بودجه خودش تشخیص را بدهد که کجا لازم است ساختمان بشود و اجازه‌اش را بدهد این دو مطلب را تقاضا کرده‌اند از مجلس و بنده صریح عرض می‌کنم که کمیسیون بودجه هیچ تقاضایی ندارد و هیچ علاقه ندارد که این کار را خودش بکند ما وظیفه‌مان بود که این راپرت را به عرض مجلس برسانیم حالا هر طور که مجلس صلاح بداند ما نظر مجلس را اطاعت می‌کنیم و اجرا می‌کنیم (کافی است)

بعضی از نمایندگان- کافی نیست

رئیس- آقای فداکار

فداکار- عرایضی را که بنده داشتم آقای اسکندری فرمودند بنده عرضی ندارم

رئیس- آقای دکتر آقایان

دکتر آقایان- موافقت بنده از این نقطه‌نظر است....

جمعی از نمایندگان- حالا مخالف باید صحبت کند چون قبلاً موافق صحبت کرده است.

رئیس- موافقین و مخالفین همه صحبت‌هایشان را کرده‌اند فقط ایشان باقی هستند اجازه بدهید بهتر این است که صحبت بکنند.

یکی از نمایندگان- آقای دکتر آقایان موافقند بعد از یک مخالف باید صحبت کنند.

امینی- اصلاً مذاکرات کافی است.

رئیس- آقای دکتر شفق شما مخالفید یا موافق؟

دکتر شفق- بنده موافقم

رئیس- آقای دکتر زنگنه موافقید یا مخالف؟ (دکتر زنگنه- بنده موافق هستم) آقای فیروزآبادی شما مخالفید بله موافق؟ (فیروزآبادی- بنده مخالفم) بفرمایید.

فیروزآبادی- بنده دو کلمه بیشتر عرض نمی‌کنم و آن این است که این موضوع دلیلش چیست که همیشه ما باید یک دوازدهم و دو دوازدهم بگذرانیم اگر وزراء کار دیگری دارند بروند عقب کار دیگرشان و اگر کار دیگری ندارند که این کار را اصلاح بکنند والا اگر بخواهند بروند عقب کارهای خودشان این ترتیب خوبی نیست. باید مثل سایر ممالک که یک سال پیشتر 6 ماه پیشتر بودجه‌شان را می‌آورند تصویب می‌کنند ما هم همین کار را بکنیم حالا که این طور نیست اقلاً همان اول سال بیاورند به مجلس تا تکلیفش معلوم شود.

فاطمی- این کار را برای سال آینده می‌کنیم.

فیروزآبادی- .... بله این کار را بکنید والا این موضوع یک دوازدهم و دو دوازدهم این کار برخلاف وظیفه وکالت خود بنده است هر چه بتوانم نا بودجه تفصیلی نیاید به مجلس مخالفت می‌کنم.

رئیس- آقای دکتر آقایان

دکتر آقایان- بنده موافقم با طرحی که کمیسیون آورده است و علت موافقت بنده یک مطلب است و آن این است که بودجه را آن طوری که دولت تنظیم کرده است و به مجلس آورده است برای این مملکت قابل اجرا نیست (اسکندری- قانون اساسی را ببینید) به علت این گه عایدات هر مملکتی باید با مخارج ضروری او تطبیق کند اکونومی مملکتی باید مخارج ضروری او تطبیق کند اکونومی مملکتی هیچ تفاوتی با اکونومی شخصی ندارد و به عقیده بنده بایستی که این لایحه را تصویب کرد و به کمیسیون‌ها اجازه داد که کمیسیون یک وقتی ممتدی داشته باشد و در تشکیلات اداری مملکت تجدیدنظر کند. ملاحظه بفرمایید ما شکایت می‌کنیم از این که سطح زندگی هر روز بالا می‌رود تقصیر این قضیه قسمت عمده‌اش با دولت است والا هم این کاملاً در بودجه منعکس است و در این بودجه دولت دو تقسیم قائل شده است یکی بودجه قسمت عمومیش و یکی دیگر بودجه اقتصادیش یعنی هزینه و عایدات بازرگانی است در بودجه عمومی مبالغ هنگفتی داریم که بایستی دولت از این بودجه بازرگانی آن را تکمیل بکند این عایدات بازرگانی این طوری است که دولت می‌خواهد پنجاه میلیون ریال از انحصار برنج نفع برد وقتی قرار شد دولت پنجاه میلیون ریال نفع خالص ببرد اقلاً همین قدر هم اضافه مخارج پیدا خواهد کرد در این صورت قیمت برنج

+++

بالا خواهد رفت و در سطح زندگی مؤثر خواهد شد و در اینجا دولت می‌خواهد در این بودجه هفتاد و هفت میلیون ریال از انحصار پنبه نفع ببرد این نفع را چه طوری حساب می‌کند؟ همان طوری که تا به حال عمل کرده است مثلاً در مازندران پنبه را وقتی جمع کردند عدل‌های پنبه را متعلق به دولت آورده‌اند ریخته‌اند توی بیابان و پنبه‌ای که با یک حقه‌بازی‌هایی و به اسم عملیات تجارتی ضبط کرده بودند برده‌اند توی انبارها و نتیجه این شده است که قسمت عمده آن پنبه 7 یا 8 ماه زیر باران مانده است از بین رفته است. آن طور عمل و اداره می‌کنند و می‌خواهند 77 میلیون ریال هم از این کار نفع ببرند. این معلوم است که قیمت قماش را بالا می‌برد قیمت برنج را بالا می‌برد و غیره بنابراین عامل مؤثری است در ترقی سطح زندگی همچنین در نوغان دولت می‌خواهد 5 میلیون اضافه ببرد (فداکار- بودجه تفصیلی که مطرح نیست آقای دکتر آقایان این اقلام مطرح نیست) تمام این عملیات که توضیحات مفصلی دارد از نقطه‌نظر اقتصادی غلط است و چون غلط است بنابراین کمیسیون بودجه باید وقت کافی داشته باشد که از نقطه‌نظر تجدید سازمان مملکتی کاملاً دقت کنند که ادارات مملکت بتوانند تاب مقاومت داشته باشند از طرف دیگر در قسمت بازرگانی هم یک تجدیدنظری بکنید و انحصارهایی که اسباب زحمت مملکت شده اینها را از بین ببرند و اجازه بدهند که سطح زندگی پایین بیاید (روحی- هزینه زندگی بفرمایید) در تمام اقلام بزرگ بازرگانی آقایان توجه بفرمایند موضوع مهمش عایدات انحصار قند و شکر و چای و قماش است اگر یک حسابی بکنید خواهید دید که اگر این عمل را روی اصول تجارتی عمل بکنند عایداتش سه مقابل خواهد شد بر قیمت هم آن قدر اضافه نخواهد شد بنابراین برای این که کمیسیون بودجه وقت این را داشته باشد که بتواند تجدیدنظر بکند بایستی که رأی به این لایحه داد و اگر کمیسیون بودجه این تجدیدنظر را کرد نتیجه‌اش را هم خواهد داد به مجلس اگر این مسئله مطلوب واقع شد بهش رأی می‌دهیم اگر واقع نشد بهش رأی نمی‌دهیم و غیر از این هم راهی که بشود به این بودجه تجدیدنظر کرده نیست و همان طور که آقایان فرمودند تحت فشار خواهیم بود و باید یک دوازدهم بگذرانیم.

جمعی از نمایندگان- کافی است مذاکرات

رئیس- آقای محمد طباطبایی جزء مخالفین بودند و موقعی که اجازه داده شد نبودند و حالا می‌خواهند مخالفت خودشان را بیان کنند. بفرمایید.

فرهودی- بنده هم مخالف هستم. ایشان که صحبت کردند.

طباطبایی- آن اخطار نظامنامه بود. عرض کردم که کمیسیون بودجه به نظر من نمی‌تواند یک چنین راپرتی به مجلس بدهد دلیلش در خود آن هم ذکر شده است ملاحظه بفرمایید در قسمت (ج) نوشته شده است به کمیسیون بودجه اجازه داده می‌شود که در بودجه‌های تفصیلی پیشنهاد شده از طرف دولت جرح و تعدیل‌های لازم را بنماید این حق را کمیسیون به نظر من دارد و بعد می‌نویسد بودجه هر وزارتخانه را تحت یک ماده برای تصویب رقم کل آن به ضمیمه صورت جزء برای تصویب به مجلس شورای ملی تقدیم نماید یعنی اگر مجلس شورای ملی به کمیسیون بودجه اجازه ندهد که او یک ماده‌ای تنظیم کند و تقدیم بکند به مجلس و تقاضای تصویب کند خود کمیسیون بودجه چنین اجازه‌ای ندارد و همین پیشنهادی را که شما آورده‌اید به مجلس اجازه قبلی مجلس را لازم داشته حالا هم خودتان کسب اجازه کرده‌اید و بایستی مجلس شورای ملی به کمیسیون اجازه می‌داد که کمیسیون بودجه بتواند یک چنین پیشنهادی را تنظیم و تقدیم مجلس کند. این اجازه را مجلس به کمیسیون بودجه نداده و در تمام نظامنامه هم همچو حقی ملحوظ نیست. مضافاً به این که در آن قسمت که من عرض کردم آقایان توجه بفرمایند که این گزارش اگر خود بودجه کل مملکتی نیست لااقل تصدیق بفرمایید که قائم‌مقام بودجه کل کشور است یعنی پس از تصویب این لایحه دولت می‌تواند ارقامی را که به نام جمع در بودجه کل کشور پیش‌بینی کرده وصول کند ارقامی را که پیش‌بینی کرده بردارد مخارجی را که تعهد کرده است بعد از

+++

تصویب این پیشنهادات دولت می‌تواند تا آخر سال 1323 عمل بکند. اگر این صورت قانونی داشته باشد یا فرض بفرمایید کمیسیون یک همچو حقی را داشته باشد یا ما به کمیسیون بودجه یک همچو حقی را بدهیم آقایان توجه بفرمایند که بودجه مملکت را با این حال و با یک چنین صورت مستحدث با یک چنین صورت تازه درآمد که می‌خواهید تصویب کنید این شایسته نیست و این عجله کردن و مذاکرات را کافی دانستن این را من خیال می‌کنم به صلاح مملکت نباشد (صحیح است) و یک حق صحیح و قانونی و یک شأن صحیح و به موقعی از مجلس شورای ملی فوت شده است که همان طور که یکی از رفقا اینجا تذکر فرمودند مهمترین کار ما تصویب بودجه است اگر یک مملکتی با بودجه سر و کار نداشته باشد جمع و خرج نداشته باشد یا اگر داشته باشد الکی باشد این به هیچ وجه پیشرفت نخواهد کرد اول وظیفه مجلس دخالت و دقت در جرح و تعدیل بودجه است این بودجه نیست آقا این مسخره شده است مطابق قانون اساسی بایستی در 15 اسفند بودجه سال بعد بیاید اصل بیستم قانون اساسی می‌گوید: بودجه هر یک از وزارتخانه‌ها باید در نیمه آخر هر سال از برای سال دیگر تمام شده پانزده روز قبل از نوروز حاضر باشد یعنی باید بیاید و از تصویب مجلس بگذرد خوب اگر مانعی بود و نشد لااقل در ماه اول یا دوم و سوم بیاورند حالا آقا دیگر آخر سال است. پارسال هم ما گرفتار همین بلاتکلیفی بودیم و در آخر دوره سیزدهم در یک سالی که داشتیم هر وقت آمدند یک دوازدهم دو دوازدهم زهرمار دوازدهم بگذرانند من مخالفت کردم و دولت هم وعده می‌داد که بودجه را می‌آورد ولی تا آخر سال نیاوردند....

وزیر دارایی- بودجه‌ها داده شده است.

طباطبایی- .... مقدمه گزارش را ملاحظه فرموده‌اید تاریخش 7/5/23 است

اردلان- داده شده است آقا

طباطبایی- ملاحظه بفرمایید تاریخش ده دوازده روز پیش است و بودجه را هم که می‌فرمایند داده شده است و به کمیسیون ارجاع شده و کمیسیون بودجه هم که ییلاق تشریف نبرده‌اند مثل ما همیشه در مجلس بودند و کار می‌کردند و کار هم خواهند کرد و زحمت هم می‌کشند پس بهتر است که سعی کنند یک مرتبه بودجه کل را رسیدگی کنند و من امیدوارم که تا نیمه ماه آینده بودجه بیاید به مجلس و این عجله هم ندارد چون تا آخر مرداد ماه مجلس تصویب کرده است و با دو دوازدهم دست دولت باز است از حیث مخارج بنابراین آقایان موافقت بفرمایند که این لایحه از دستور خارج شود.

رئیس- آقای نبوی شما موافقید یا مخالف؟

جمعی از نمایندگان- تشریف ندارند.

رئیس- آقای دکتر زنگنه (دکتر شفق- خود ایشان می‌دانند که بنده قبل از ایشان اجازه خواسته‌ام)

دکتر زنگنه- همان طور که آقای ملک مدنی فرمودندیک قدری آقایان در موضوع این پیشنهاد اشتباه کرده‌اند. قضیه این لایحه بودجه نیست طرز عمل کمیسیون بودجه است و چگونگی رفتار کمیسیون و در ضمن یک اختیاراتی خواسته است. برای این که موضوع روشن بشود ملاحظه بفرمایید سابقه چه بوده و قانون چیست و عمل چه باید باشد. در قانون اساسی در یک جا اصل 18 هست می‌گوید باید بودجه مملکت به تصویب مجلس شورای ملی برسد از طرف دیگر اصل 96 هست که می‌گوید وصول مالیات‌ها در هر سال باید به تصویب مجلس شورای ملی برسد ولی غیر از این هم یک اصل 94 است که می‌گوید مالیات اساساً بر طبق قانون باید برقرار شود و بر طبق اصل 96 در حقیقت درآمد بودجه بایستی به تصویب مجلس شورای ملی برسد این اصولی است که البته در قانون اساسی است. از طرف دیگر مطابق اصل پارلمانی و مجلس شورای ملی البته مقتضی است که قلم به قلم بودجه به تصویب مجلس شورای ملی برسد ولی این قسمت مشتبه بر خود ما نباید بشود که آیا ممکن است و یا می‌توانیم قلم به قلم بودجه را تصویب کنیم یا نه؟ اگر این طور است همان طور که آقای ملک مدنی فرمودند اگر مجلس شورای

+++

ملی موفق بشود که این بسیار کار خوبی است ولی متأسفانه این طور نیست زیرا هر قسمتی که مطرح بشود 35 پیشنهاد داده می‌شود و کار معطل می‌شود. و این قانون و سابقه در این چند ساله بوده است که بعضی از آقایان متکی به سابقه می‌شوند ولی سابقه ملاک نیست برای این که سابقه چه بوده است؟ این بوده است که مجلس شورای ملی تمام بودجه را در دو قلم تصویب می‌کرده است عایدات و هزینه و قلم‌های بزرگ را مطابق لایحه بودجه در یک رقم تصویب می‌نمود به این طریق که مثلاً وزارت دارایی فلان قدر و وزارت جنگ فلان قدر و بعد جزئیات آن را هم واگذار می‌کردند به کمیسیون بودجه. حالا کمیسیون بودجه ممکن بود که همان طوری که بیست سال عمل شده است همان طور اجازه بخواهد و شاید آقایان آن را هم اجازه نمی‌دادند (بعضی از نمایندگان- آن ترتیب بهتر بود) کمیسیون نظر داشت که این طور فایده ندارد بایستی جرح و تعدیل در بودجه‌ها بشود و مخصوصاً نظر داشت در قسمت فرهنگ و بهداری هم با دولت مذاکره کرده و گفته است ما نمی‌توانیم یک شاهی دیگر اضافه کنیم به این بودجه‌ها کمیسیون باید رسیدگی کند و از مجلس شورای ملی اجازه بگیرد که از جاهای دیگری حذف کند و بر بودجه فرهنگ و بهداری اضافه کند این نظر واقعی کمیسیون بودجه است که روی آن نظر این راه حل را پیدا کرده است اما نسبت به طرز عمل بیست ساله ممکن است گفت که این ترتیب پارلمانی‌تر است و چندین قدم به طرف اصول پارلمانی پیش رفته است (یکی از نمایندگان- عقب رفته است) بنده کاری به آن ندارم و راجع به این گزارش توضیح می‌دهم اولاً در قسمت اول که مربوط به قسمت مالیات و عایدات دولت است گفته شده و اجازه خواسته شده است که مجلس شورای ملی موقه تصویب کند و اشتباه نکنید در اینجا گفته نشده است که در قسمت درآمد را قطعاً تصویب بکند برای این که اصل 96 قانون اساسی می‌گوید: میزان مالیات را همه ساله مجلس شورای ملی تصویب و تعیین خواهد کرد و چون کمیسیون بودجه مشغول رسیدگی است و ممکن است رسیدگی کمیسیون مدتی طول بکشد برای این که طبق این اصل وصول مالیات برخلاف قانون نباشد مجلس شورای ملی به دولت اجازه می‌دهد که مطابق طرحی که پیشنهاد داده است مالیات را وصول کند نه مطابق سال 1322 برای این که اگر مطابق آن باشد یک مقداری کسر خواهد آورد به این جهت تقاضا کرده است تا وقتی که لایحه کل مجدداً به تصویب مجلس شورای ملی نرسیده است اجازه به دولت داده شود که مطابق طرح پیشنهادی خودش مالیات‌ها و عوارض دولتی را وصول کند بعد هم اجازه خواسته است کمیسیون که بتواند در بودجه‌ها جرح و تعدیل بکند و یک قدم از سال‌های پیش بیشتر برداشته باشد یعنی بتواند از یک جا کسر کند و به جای دیگر اضافه کند و این را آقایان ملاحظه کنند این نظری است که داشته است کمیسیون که مجلس شورای ملی اجازه بدهد این را اگر ندهد که کمیسیون نمی‌تواند آن کار را بکند و این نظریات اصلاحاتی حاصل نخواهد شد از طرف دیگر این بودجه مدتی طول می‌کشد یعنی قسمت عایدات و درآمدش مدتی طول می‌کشد تا به تصویب برسد در این قسمت اصلاحاتی که از طرف آقایان پیشنهاد شده که در بودجه به عمل بیاید و بعضی از آقایان مخالفت می‌کنند اینها اعتبارش در بودجه گذاشته شده ولی بایستی موقعی عمل شود که به درد بخورد مثلاً یکی در مورد دانشکده پزشکی است که در نظر گرفته شده بود که یک پولی اضافه شود به بودجه آنجا که دو تا اطاق اضافه بشود که به جای صد نفر شاگرد دویست نفر شاگرد بتوانند بپذیرند اینجا را از مهر ماه به آن طرف که نمی‌توانند بسازند بایستی قبلاً اجازه داده شود که از امروز شروع کنند که لااقل دو ماه بعد از احتیاج دانشکده حاضر بشود والا اگر 4 ماه دیگر شروع کنند دیگر موفق نمی‌شوند و این اصلاح کوچک ممکن است از بین برود این است که اجازه خواسته است که اجازه داده شود که این قبیل اصلاحات را به عمل بیاورد و به تصویب کمیسیون برسد و بعداً هم به تصویب مجلس شورای ملی خواهد رسید. نسبت به وزارتخانه‌ها سابقاً این طور بوده است که مثلاً وزارت کشور فلان قدر میلیون ریال و این مبلغ قبلاً تصویب شده بود رفته بود پی کارش فقط

+++

چیزی که باقیمانده بود این بود که کمیسیون می‌گوید که این رقم را من نمی‌خواهم این رقم حذف می‌شود یا پس‌انداز می‌شود یا حذف یک کار دیگری می‌شود و غیر از این کمیسیون کاری نمی‌توانست بکند و مجلس در این 20 ساله وارد قلم‌های کوچک نشده است ولی امروز کمیسیون از مجلس درخواست کرده است که اجازه داده شود که جرح و تعدیل‌های لازم را بکند و همچنین قلم‌های جزء را هم رسیدگی کرده بعد بیاورد به مجلس یعنی آن قلم‌های جزء را هم ضمیمه می‌کنیم یعنی مثلاً وزارت کشور فلان میلیون ریال و باز در این مورد آقایان هم مختارند که بگویند که شما زیاد کردید یا کم کردید و خودشان باز کسر بکنند و قلم کلی را هم می‌توانند بگویند فلان میلیون ریال باید فلان قدر باشد پس ملاحظه می‌فرمایید که نسبت به سابق فرصت مجلس شورای ملی خیلی زیاد شده است باقی می‌ماند آن ماده آخر که در حقیقت همان طوری که آقایان فرمودند یک دوازدهم است برای این که هر ماه نیاورند پیش‌بینی شده است تا موقعی که بودجه‌های جزء تصویب نشده است و اجازه پرداخت داده نشده است در واقع همان دو دوازدهم هم که تصویب شده است ادامه پیدا می‌کند این چه فرق می‌کند که هر ماه شما با عجله و شتاب بیاورید و تصویب کنید حالا آن را تصویب کنید که در این مدت به طور موقت مطابق 1322 عمل شود تا بودجه به مجلس شورای ملی بیاید....

دکتر کشاورز- اختیارات مجلس را هم بگیرید.

دکتر زنگنه- و آن طوری که عرض کردم اختیارات مجلس مطابق این ترتیب اضافه شده است و کم نشده است بلکه اختیارات بیشتر شده است و این ترتیب، ترتیب بسیار بهتری خواهد بود برای دخالت مجلس و بعد هم پیش‌بینی شده است که بعد از اتمام اینها بعد از این که بودجه هر وزارتخانه تصویب شد بودجه کل کشور در دو قلم بیاید به مجلس شورای ملی یکی درآمد و یکی دیگر هم بودجه هزینه اما گفتند بودجه آخر سال می‌آید و موفق نمی‌شویم که زود بیاید چرا اولاً معلوم نیست ممکن است تا دو ماه دیگر بیاید ولی اگر شما مطابق سابق می‌خواستید اجازه بدهید که بودجه بیاید به مجلس و بعد بودجه‌های تفصیلی در کمیسیون تصویب شود آن نظر مجلس انجام نمی‌شد و آن جرح و تعدیلی که در بودجه وزارتخانه‌ها لازم است انجام نمی‌شود کمیسیون بودجه می‌دید که ممکن نیست شش ماه به آخر سال مانده بودجه را به تصویب برساند ولی نظر این بود که بودجه طوری تصویب شود که لااقل زمینه کافی برای سال آتیه فراهم باشد یعنی اگر با جرح و تعدیل حسابی تصویب بشود دولت می‌تواند در دو ماه یا سه ماه آخر سال همین بودجه را به عنوان بودجه کل پیشنهاد کند البته با تصمیماتی که گرفته شده است بنابراین این لایحه همان طور که گفته شد یک لایحه است فقط برای طرز عمل و اختیارات کمیسیون و به طور قطع دخالت و اختیارات مجلس را زیاد می‌کند ولی غیر از این عملی نیست همان طوری که گفتم آرزوی بنده و آرزوی سایرین این است که بودجه به ترتیبی که نوشته شده است به تصویب مجلس شورای ملی برسد ولی اگر آقایان عملی نمی‌دانند نکنند.

رئیس- آقای دکتر شفق مخالفید؟

دکتر شفق- خیر موافقم

رئیس- آقای فرمانفرمایان

فرمانفرمائیان- عرض کنم بنده با آن اندازه که در خاطر دارم عملی که با بودجه شده است دو صورت دارد اولاً آقایان باید در نظر داشته باشند که در دوره چهارم بودجه ریز و تفصیلی آمد به مجلس و در خود مجلس فصل به فصل و قلم به قلم مطرح شد و بودجه تفصیلی از مجلس گذشت در دوره پنجم آن طور که نظرم هست بودجه را آوردند ولی آنجا یک فرمول دیگری به کار برده شد و آن این بود که اختیاری دادند به کمیسیون بودجه که کمیسیون بودجه می‌تواند وارد در یک سلسله اصلاحاتی در ارقام بودجه بشود مخصوصاً در قسمت خرج بعد دوباره بیاید به مجلس و مجلس هم بعد وارد بشود و تصویب بکند و بعداً یک اصطلاح چهار دیواری پیش آمد یعنی دولت‌ها آمدند یک رقم را در نظر گرفتند به عنوان بودجه چهار دیواری و به مجلس پیشنهاد کردند که مجلس اجازه بدهد آن چهار دیواری را کمیسیون رسیدگی بکند و پس از تصویب کمیسیون اجرا بشود که دیگر به مجلس مراجعه نشود بنده می‌خواهم اصولاً عرض کنم که الان ما با یک مشکلی مواجه هستیم که هر چه زودتر این مشکل باید حل بشود

+++

برای اصلاح کشور و برای نظم و ترتیب کار کردن در مجلس شورای ملی اصلاح خود مجلس لازم خواهد بود و آن این است که ما بخواهیم باری به هر جهت بکنیم و بودجه را به آن کمیسیون واگذار کنیم البته نهایت اطمینان را به کمیسیون بودجه داریم زیرا اعضای آن همه از رفقایمان بوده‌اند و خودمان انتخاب کرده‌ایم و نهایت زحمت را هم کشیده‌اند ولی چیزی که هست ما باید پروبابلمان اصل مجلس را به کمیسیون بدهیم که کمیسیون بتواند روی نظر مجلس اصلاحات را در نظر بگیرد و تا بودجه تفصیلی مطرح نشود چه طور کمیسیون بودجه نظر و تصمیم مجلس شورای ملی را می‌تواند بفهمد، مخصوصاً در این موقع که از نمایندگان آذربایجان هم در کمیسیون بودجه نیستند چه طور کمیسیون می‌تواند بداند که نظر ما مثلاً راجع به بودج چیست و نواقص کار ما در آذربایجان چیست؟ همان طور که در قسمت‌های دیگر مثلاً از خراسان هم نباشد؟ از این نقطه نظر است که ضرورت دارد بودجه تفصیلی در خود مجلس مطرح شود و احتیاجات تمام مملکت منظور نظر قرار گیرد در اینجا بنده می‌خواهم گله بکنم از آقایان اعضای کمیسیون بودجه که اگر این لایحه را نیاورده بودند بهتر بود اوقات ما صرف مذاکره یک کلیاتی می‌شد و در واقع این یک سوء سیاستی است که آقایان در نظر گرفته و یادم هست ما در دوره سیزده و شاید آقایان هم در نظر داشته باشند که کمیسیون بودجه خودش وارد ارقام شد خودم یادم هست که در تیرماه بلکه در مرداد ماه به عجله تمام بودجه را آوردند به مجلس در صورتی که مجلس در آذر ماه تعطیل می‌شد آن وقت با عجله و شتاب رأی گرفته شد و واقعاً نصف از نمایندگانی که شرکت داشتند توجه نداشتند که چیست زیرا فرصت نداشتند و وارد عمل نبودند پس بنده تصور می‌کنم به طور کلی صلاح در این باشد در این دوره که الان تا آخر سال ما شش ماه داریم و می‌توانیم که با این اصول دوازدهم دو سه ماه دیگر هم حقوق مستخدمین دولت را تأمین کنیم و یک لایحه دیگری بیاورند برای این که چرخ‌های دوایر دولتی نخوابد بعد کمیسیون بودجه کار خودش را بکند و بودجه‌های تفصیلی را به مجلس شورای ملی گزارش بدهد بنده مثلاً خیلی تعجب کردم از آقایانی که استدلال می‌کنند در مورد موافقت با این لایحه مثلاً راجع به درآمدها خودشان تنقید می‌کردند مالیات انحصار پنبه را آقایان خوب می‌دانند درآمدی که دولت پیش‌بینی کرده است مثلاً 70 میلیون ریال 100 میلیون ریال به عنوان درآمد انحصار پنبه در صورتی که با انحصار پنبه در خود مجلس اکثریت نمایندگان مخالف هستند اگر آمدید آن را لغو کردید آن وقت تصویب آن درآمد چه صورتی چه صورتی پیدا خواهد کرد؟ ملاحظه می‌فرمایید کمیسیون بودجه خودش دچار یک دشواری خواهد شد که هیچ راه‌حلی پیدا نخواهد کرد مثلاً راجع به امور اقتصادی در مجلس چه دوره گذشته چه این دوره صحبت‌هایی شد و نظریاتی اتخاذ شد خیلی مورد بحث واقع شد حالا شما چه طور می‌توانید این اقلام را وارد بودجه بکنید در صورتی که شما خودتان هم اطلاع دارید که در مجلس شورای ملی اکثراً مخالف با این طرز جمع‌آوری و بهره‌برداری هستند مثلاً از درآمدها و فرآورده‌های کارخانه‌جات غالب آقایان نمایندگان شکایت دارند و مخالف هستند و لایحه گذراندند در دوره سیزدهم و مخالفت شد با این طرز و روش جمع‌آوری و بهره‌برداری (صحیح است) پس این یکی از مشکلات و معضلاتی است که بایستی به مجلس بیاید و در خود مجلس حل بشود حالا البته ممکن است به یک طریق سهل‌تری اگر بخواهیم از زحمت پرهیز کنیم که آقایان می‌فرمایند که ممکن نیست که این بودجه تفصیلی در مجلس بگذرد و بنده هم عرض می‌کنم که حقیقه می‌گذرد منتهی مجلس را مواجه می‌کنید با انجام یک کار مهمی که دارد و این مجلس متد و طرز کارش به خوبی انجام نمی‌شود مگر این که بودجه را درست بگذراند و راهش هم این است وقتی که لایحه بودجه آمد به مجلس خود نمایندگان ولایات ذی‌علاقه هستند که رسیدگی بکنند شرکت می‌کنند و مجلس واقعاً داخل کار می‌شود در حاشیه و قبل از دستور و بعد از دستور وارد نمی‌شود چون همه آنها مربوط به بودجه می‌شود (صحیح است) الان کارهای رسیده و موجوده

+++

که در این چند ماه در مجلس آمد هیچ کدام هم به پایان نرسیده است اگر یک اکثریت عقیده‌اش بر این باشد که فقط بودجه مطرح شود وقتی که یک چنین صورتی پیدا کرد و جلسات هفته چهار روز شد بودجه البته به یک جایی خواهد رسید و البته دلایل بسیار قوی خیلی خواهد بود برای این که این لایحه را خود کمیسیون پس بگیرد ولی به طور اختصار آن چیزی که اقوی به نظرم رسید همین بود که عرض کردم.

رئیس- آقای دکتر شفق

دکتر شفق- در باب بودجه بایستی عرض کنم که در باب هر مطلبی که بحث می‌شود توجه حاضرین شرط است و اگر آقایان روزنامه‌نویس‌‌ها در باب بنده تنقید بفرمایند بنده صادقاً از قول هیئت رئیسه عرض می‌کنم که عمده صدای مجلس از میان تماشاچیان و روزنامه‌نویس‌ها بلند است و آقایان نمایندگان هم می‌دانند موقعی که خودشان صحبت می‌فرمایند دیگران گوش می‌دهند ولی موقعی که خودشان صحبت می‌فرمایند دیگران گوش می‌دهند ولی موقعی هم که دیگران صحبت می‌کنند باید ساکت باشند (صحیح است) در باب بودجه به قول آقای طباطبایی ما که تازه کار هستیم ولی به طوری که از اهل خبره شنیده‌ایم باید تمام اقلام بودجه در مجلس رسیدگی شود مهمترین کاری که مجلس شورای ملی باید رسیدگی نماید و در آن جای هیچ شک و تردیدی نیست همین قسمت بودجه است ولی بنده از آنهایی هستم که معتقدم همیشه بایستی نظر با عمل تطبیق کند باز هم تا امروز در زندگی می‌بینم که نظر را نمی‌شود تطبیق با عمل کرد نظر این است که باید 15 روز به عید نوروز مانده بودجه دولت طبق قانون اساسی با تمام تفصیل و ارقام آن بیاید به مجلس شورای ملی و در مجلس تصویب شود و مورد بحث و دقت واقع شود و قلم به قلم رسیدگی شود. در این هیچ تردیدی نیست ولی آقایان باید عمل را هم در نظر بگیرند بنده وقتی که رفتم در کمیسیون بودجه نظرم همین بود که در جزئیات ارقام باید دقت کرد و از روی وجدان هر قلم را رأی بدهیم والا رد کنیم ولی بعداً دیدیم که دولت بودجه‌اش را نیاورد (خشت اول گر نهد معمار کج تا ثریا می‌رود دیوار کج) همیشه ترتیب این طور بوده است که بودجه‌ها را دیر می‌آوردند به مجلس و تأخیر زیاد می‌شده است حالا ماه چهارم و پنجم سال است که بودجه کشور آمده و البته چندی وقت لازم بود که در کمیسیون دقت شود و در اقلام و ارقام آن توجه شود ماه‌ها وقت لازم بود تا رسیدگی شود ما برای امسال یعنی سال 1323 یک ترتیب بین بینی داده‌ایم نه مثل سال‌های گذشته که جف‌القلم بپذیریم بلکه آن منظوری که ما داریم و آرزوی ما است که انشاالله در مجلس چهاردهم عملی بشود و تا آخر سال هم به نتیجه برسیم این است که ما آمدیم این قاعده را ایجاد کردیم که آقایان به ما که نمایندگان مجلس و نماینده ملت و منتخب خود آقایان هستیم اعتمادی بفرمایند و آن اعتماد هم اعتماد قطعی بدون حق مداخله نبود. ما گفتیم اقلام ضروری کشور را بپذیریم تا به جریان امور سکته‌ای وارد نشود بعضی از ارقام اضافی را پذیرفتیم تا تعیین تکلیف قطعی بودجه در خود مجلس شورای ملی به عمل بیاید ضمناً اقلام مربوط به کارهای مفید هم قابل پرداخت باشد . البته در این کشور اشتباهات زیاد شده است این هم شاید خدای نکرده اشتباه باشد حالا بسته به نظر خود مجلس است. حالا چون آقایان نظر سیاست کلی را فرمودند بنده عرض می‌کنم نظر اساسی ما چه بود؟ این بود که در ضمن تحقیق و تدقیقی که در اقلام جزء وزارتخانه‌ها می‌شود یک فکر اساسی هم برایشان بکنیم که اگر توانستیم دولت را ملزم کنیم برای سال آینده مطابق قانون 15 روز به آخر سال مانده بودجه سال آینده را بیاورد و روی این مطالعاتی که حالا ما داریم می‌کنیم بودجه سال 1324 مطابق با مقصود باشد و جز این عمل هم که بنده عرض می‌کنم چاره ندارد اینها یادداشت می‌شود ثبت می‌شود و بیشتر از یادداشت رقیب و عتید هم در کتاب آدم ثبت و یادداشت می‌کنند بنده می‌گویم اگر ما بخواهیم برویم روی بودجه‌های جزء تا آخر سال کار داریم و طول خواهد کشید روی بنده سیاه ولی این عمل این طور خواهد شد حالا هم ما نظری نداشتیم ما گفتیم که رقم‌های کلی را تصویب کنیم روی بودجه کلی که دولت آورده است و این مخالفت

+++

قانونی هم ندارد و تازگی هم ندارد به عقیده شخصی بنده هم مخالف قانون اساسی هم نیست کمیسیون می‌خواهد با نظر نمایندگان مجلس روی این اجازه کار کند که بودجه‌های تفصیلی تا آخر سال بیاید و ترتیبی که در گزارش کمیسیون رسیده به تصویب قطعی مجلس برسد فرمودند چه فایده دارد اگر تا آخر سال بیاید فایده‌اش این است که در سال آینده روی زمینه این بودجه بدون عجله و شتاب می‌توانند بودجه صحیح را سر وقت از دولت وقت بخواهند و حتماً این عملی خواهد شد ولی اگر باز این طور عمل نکنند بودجه سال دیگر 6 ماه بعد از سال خواهد رسید و باز موفق به انجام این عمل نخواهیم شد حال خودتان می‌دانید.

بعضی از نمایندگان- مذاکرات کافی است.

رئیس- آقای صفوی

صفوی- بنده موافقم

رئیس- آقای دکتر معظمی

دکتر معظمی- بنده موافقم

رئیس- آقای نجومی

نجومی- بنده مخالفم

رئیس- بفرمایید.

نجومی- اولاً خود آقای مخبر کمیسیون بودجه مقام وزارت داشته‌اند و چندین مرتبه هم بودجه را تنظیم کرده‌اند چند دوره هم وکیل بوده‌اند و به نظر بنده خیلی هم خوب دفاع می‌کنند حالا نروند سراغ کلمه دفاع که چون مخبر هستند دفاع بکنند خیر بروند سراغ این که یک نفر وکیل هستند و وظیفه وکالتی را انجام می‌دهند بنده اطمینان دارم که ایشان حتماً دفاع می‌کنند از یک جریانی که برخلاف عقیده‌شان هست و حتماً دارند دفاع می‌کنند.

فاطمی- از کجا می‌دانید؟ هیچ این طور نیست.

نجومی- آقای دکتر شفق فرمودند چون خشت اول بنا را کج گذاردند تا آخر کج می‌رود خوب شما بیایید خست اول را راست بگذارید بنده اظهار معلوماتی نمی‌کنم ولی آشنا هستم ک هر وقت خرج را که می‌خواهید بکنند مجلس را در فشار می‌گذارند و تهدید می‌کنند که چرخ‌ها خراب است بیایید تصویب بکنید تا کارها راه بیفتد و از همین صحبت‌ها نتیجه این شد که چیزی که مجلس منظور دارد عملی نمی‌شود و بودجه تفصیلی جزء به جزء نیاید تا انجام کار که چرخ‌ها نخوابد پس یک ضرر می‌کنیم یعنی آن یک دوازدهم و دو دوازدهم را می‌گذرانند و می‌روند روی این موضوع که کمیسیون بودجه دارای اختیاراتی باشد من گمان نمی‌کنم که اقتضا داشته باشد به علاوه یک روزی هست که باید یک خرجی بشود و آن خرج پیش‌بینی شده و آن خرج هم شده حالا آن خرج مقتضی نبوده نباید بشود و یک خرج لازمتری باید بشود خود آقا که سابقه دارند وقتی که شما دارید تصویب می‌کنید و در حالی که پول دارید خرج لازمتر را بکنید چرا مجلس باید این کار را بکند؟ آقایان نمایندگان اقلاً اجازه بدهند ذی فن باشم اداره تلگراف را آقایان همه‌شان با آن سر و کار دارند تلگرافخانه دارید تلگرافخانه یک وزارتخانه‌ای است که مورد توجه همه آقایان است همه آقایان با آن کار دارند این رقم رفع احتیاجات عامه را نمی‌کند در حالی که محتاج عامه است و به یک اصلاحی محتاج است تلگرافخانه در درجه اول سیم لازم دارد کارگر فنی لازم دارد اعتبار سیم‌کش لازم دارد و بعد سایر لوازم دیگر شما ملاحظه بفرمایید که چقدر است اعتبارات آن که در این فصل که تابستان است و باید انجام بشود در این بودجه رعایت بشود که آن خرج‌هایی را که دارد در این فصل بتواند بکند وقتی که شما یک دوازدهم یک دوازدهم تصویب کردید همان طوری که پارسال کردید اگر امسال باید بکنند نمی‌کنند پس باید برخلاف پارسال باشد که خرج لازمتر را بکنند اما وقتی که 12/1 تصویب شد دیگر باید همان مخارج پارسال را بکنند پس این عیب را کمیسیون بودجه چه جور در نظر گرفته است که رفع کند خود این یک باب علتی است و به علاوه کمیسیون اصراری نداشته باشد که اختیار این را محدود به خودشان بکنند و من تعجب می‌کنم دولت چه طور راضی می‌شود و چه طور می‌تواند کار خودش را

+++

بکند؟ بنده تصور می‌کنم اگر 12/1 تصویب بشود و بگویند چرخ‌ها خوابیده است و عجاله به راه بیفتد این به صلاح مملکت است و این بهتر از این است که یک اختیاری به کمیسیون بودجه داده شود. این اختیار به ضرر مملکت است و بودجه کشور را کمیسیون بودجه نمی‌تواند رسیدگی کند نمی‌تواند اقلام بودجه را تحت دقت قرار دهد باید آن راپورت‌هایی که داده شده است زودتر بیاید به مجلس والا با این ترتیب به نظر بنده مطابق تجربه‌ای که خود بنده دارم ضرر دارد و فایده ندارد.

فاطمی (مخبر کمیسیون بودجه)- بنده اذعان می‌کنم که اگر خودم می‌‌خواستم از لایحه‌ای که آورده‌ام دفاع بکنم بهتر از این دفاعی که آقای نجومی فرمودند نمی‌توانستم بکنم برای این که تمام دلایلی که برله این لایحه بود در ضمن مخالفت‌شان فرمودند تأخیری در بودجه‌های جزء شده خیال می‌کنم اگر گزارش را کاملاً مطالعه می‌فرمودند ملاحظه می‌فرمودند که بودجه‌های جزء به مجلس خواهد آمد.

نجومی- کی؟

فاطمی- بنده به آقایان اطمینان می‌دهم و وعده قطعی می‌‌دهم که یک ماه طول نکشد مخصوصاً بودجه‌ای که زودتر می‌آید به مجلس بودجه وزارت پیشه و هنر خواهد بود که الان سوء کمیسیونش کارش تمام شده است اما این که فرمودند کمیسیون بودجه حقی اختیاری از مجلس نخواهد می‌خواهم عرض کنم اولاً کمیسیون بودجه این حق را دارد که بودجه هر وزارتخانه را یک چیزی را از یک جایی کسر کند و این اصولاً مانعی نداشت ولی ما حق نداشتیم که اضافه کنیم حالا اگر آقایان موافق هستند و اگر مایل به اصلاحات هستند و می‌خواهد که یک بودجه مرتبی برای مملکت داشته باشند راهش این است که این موافقت را بفرمایند و بعد هم آن بودجه را که مطالعه کردیم می‌آید به مجلس و برای تصویب قطعی به عرض آقایان می‌رسد اگر آقایان قبول نمی‌کنند بنده از طرف 17 نفر رفقای خودم عرض می‌کنم حرفی نداریم می‌فرمایند بودجه را همین طور چهار دیواری می‌آوریم به مجلس بنده برای امتحان یک بودجه دفتر نخست‌وزیری و دفتر مخصوص را می‌آوریم به مجلس آن وقت آقایان ملاحظه خواهند فرمود که چقدر دچار اشکال خواهند شد فرمودند که راجع به آذربایجان نمایندگان آذربایجان در کمیسیون نیستند بنده خیلی متأسفم که چرا از نماینده آذربایجان که یک استان بزرگی است نماینده در کمیسیون نیست ولی مانعی ندارد کمیسیون یک کمیسیونی است که همیشه درش باز است و همه آقایان نمایندگان می‌توانند همیشه بیایند در کمیسیون و نظریات خودشان را در کمیسیون بودجه بفرمایند این بهتر است این که در توی مجلس که معلوم نیست از این طرف و آن طرف چه نظری پیدا خواهد شد اختیاراتی را هم که کمیسیون خواسته است اختیارات فوق‌العاده نخواسته است تقاضایش این است که اگر کمیسیون بودجه تشخیص داد که در فلان قسمت اقتصادی و اداری چیزی را نداشت بتواند حذف کند و گزارش هر قسمت را جدا جدا و جزء به جزء بیاورد به عرض مجلس برساند اما این که فرمودند دولت در این باب چه می‌کند عرض کردم که این گزارش پیشنهادی دولت نبوده است دولت پیشنهادش همان بود که اول آورده بود به مجلس این را کمیسیون از نقطه‌نظر این که بودجه صحیح نوشته شده باشد و پایه بودجه کلی برای سال آینده باشد آورد و گزارش آن را تقدیم کرده است حالا می‌فرمایند نظری نداریم ما هم خیلی متشکریم که آقایان می‌خواهند با اعضاء کمیسیون بودجه و با اشخاصی که ذی‌نفع هستند بیشتر مواجه شوند اقلامی که کمیسیون بودجه می‌خواهد کسر می‌کند جز یک اشکال و یک زحمت نتیجه دیگری ندارد حالا هر طور که آقایان بخواهند رفتار می‌شود ما مطیع مجلس هستیم. (صحیح است)

رئیس- آقای فرخ

فرخ- فرمایشات آقایان از نقطه‌نظر مخالف و موافق البته قابل دقت است ولی یک موضوع را ما باید دقت کنیم و آن این است که بودجه مملکت مربوط است به اقلام خرج و یک عملیاتی را که آقایان وزراء باید اجرا کنند در این عملیات نمایندگان حق دارند اظهارنظر کنند و نظر خودشان را

+++

بگویند مثلاً الان می‌بینیم در فلان وزارتخانه یک کسی را رئیس می‌کنند می‌آیند می‌گویند رئیس کابینه البته مطابق قانون انتخاب رئیس کابینه با وزیر است ولی بعد از 15 روز دیگر همان شخص مدیر کل می‌شود در صورتی که مدیرکل باید 24 سال سابقه خدمت داشته باشد و اگر لیسانسیه باشد 12 سال خدمت لازم است اینها نکاتی است که باید در موقع بودجه مذاکره شود و این قضایا اصلاح شود ما یعنی هر وکیلی شخصاً موظف است که این امور را یکی‌یکی عقیده خودش را در مجلس بگوید و ما وکیل در توکیل نیستیم که بیاییم بگوییم کمیسیون بودجه مأموریت دارد که در بودجه هر وزارتخانه دقت کند مطالعه کند خلاصه کند دولوپه کند و به عرض مجلس برساند اگر ما اختیار بدهیم به کمیسیون بودجه که هر کاری که می‌خواهد بکند پس مسئولیت ما کجا است ما وکیل در توکیل نیستیم و حق نداریم این کار را بکنیم و باید بودجه جزء بیاید به مجلس و مورد رسیدگی قرار بگیرد.

فاطمی- سابقه ندارد

مهندس فریور- سابقه‌اش بی‌ربط است.

فرخ- اما راجع به مالیات مالیات‌ها هر کدام یک قانونی دارند البته وصول را باید اجازه بدهند و اجازه داده است مجلس و البته یک قانون مخصوصی هم دارد و وصول هم می‌شود و این قسمتی که آقای ملک مدنی فرمودند یا یکی از آقایان دیگر راجع به عایدات برنج اتفاقاً چهارصد میلیون ریال یعنی چهل میلیون تومان اداره برنج ضرر داده است از اصل بودجه دولت (امینی- اشتباه است) اگر آقایان خبر ندارند مطلع باشند اشتباه نیست بنده اطلاع دارم (امینی- چرا ضرر داده است؟)

بنده حالا وقت مجلس را نمی‌گیرم کمیسیون بودجه به عقیده بنده حالا وقت مجلس را نمی‌گیریم کمیسیون بودجه به عقیده بنده باید بودجه‌ها را یکی یکی ببیند و مطابق اصول مشروطیت بیاورد به مجلس و مجلس روی بودجه مذاکره کند اظهار نظر کند و رأی بگیرند و جز این عمل هر عملی که بکند برخلاف اساس مشروطیت و برخلاف وظیفه یک نفر نماینده است که ما رفتار کرده‌ایم.

رئیس- آقای صفوی

صفوی- متأسفانه تمام آقایان نمایندگان توجه لازم را که باید به گزارش کمیسیون بودجه بکنند نکرده‌اند تقریباً در حدود یک ساعت و نیم وقت مجلس صرف مذاکره و بحث در اطراف این گزارش شده است و حال آن که این منظوری را که آقایان دارند همان نظر را کمیسیون بودجه داشته است.

فرهودی- نیست آقا.

صفوی- حالا تشریح می‌کنم توجه بفرمایید آقای فرهودی خواهش می‌کنم توجه بفرمایید گزارشی چاپ شده است تاریخ چاپ آن 7 مرداد است حالا اگر آقایان مطالعه نفرمودند تا امروز که 19 مرداد است.

فرهودی- ما حق نداریم چنین اختیاری را به کمیسیون بودجه بدهیم (زنگ رئیس)

صفوی- توجه بفرمایید بنده عرایضم که تمام شد تشریف بیاورید پشت تریبون بفرمایید بودجه‌ها آمده است در حدود یک هفته ده روز است که بودجه‌ها آمده است به مجلس کمیسیون بودجه در تمام این مدت که آقایان ییلاق تشریف برده بودید تا 2 ساعت بعدازظهر مشغول رسیدگی بوده است (یکی از نمایندگان- کی به ییلاق رفته است) بنده نمی‌خواهم اسم ببرم در هر صورت کمیسیون با کمال دقت به تمام بودجه‌ها رسیدگی می‌کند و سو کمیسیون‌هایی تشکیل شده است برای رسیدگی به بودجه‌های هر یک از وزارتخانه‌ها و این سو کمیسیون‌ها با حضور وزیر و با حضور رئیس حسابداری وزارتخانه هر روز با کمال دقت تمام اقلام را رسیدگی می‌کنند حالا ببینیم کمیسیون بودجه چه گزارشی داده است اختیاری نمی‌خواهد این لایحه بودجه نیست کمیسیون بودجه چه گفته است؟ راجع به درآمد می‌نویسد اعتبارات اضافی که در بودجه سال 1323 پیش‌بینی شده است و تأخیر تصویب آنها ممکن است مضر به اصلاحات کشور باشد پس از تصویب کمیسیون بودجه در حدود اعتبارات پیشنهادی دولت قابل پرداخت است یعنی چه؟ وزارت بهداری آقای دکتر کشاورز آمده است پیش‌بینی کرده است برای بهداری تمام کشور

+++

24 آمبولانس بخرد که این آمبولانس‌ها سیار باشد و برود به اطراف کشور که با طبیب و داروهای لازم با تمام احتیاجات همه جا این آمبولانس‌ها را بفرستند و اگر در یک جا یک مرضی پیدا شد و یک اپیدمی بروز کرد بفرستند این اعتبارش پیش‌بینی شده است اگر اعتبارش بیاید به مجلس این شاید 3 ماه 4 ماه 5 ماه طول بکشد اینجا پیش‌بینی کرده‌اند که اگر یک اعتباری از این جهت بود یا راجع به وزارت فرهنگ بود آن پیشنهاد و اعتبار در حدود پیشنهادی دولت تصویب شود و اجرا شود و اگر این قبیل اعتبارات تصویب نشود ممکن است که ضررش بیشتر باشد منجمله یکی از همین قسمت‌ها قرنطینه جنوب است قرنطینه عباسک است پارسال 80 هزار تومان دولت اعتبار داد برای خرید مصالح برای ساختن قرنطینه عباسک که یک محل مرزی است اگر خدای نکرده یک اپی‌دمی بروز کند ما قرنطینه نداریم مثل غرب در آنجا در سال گذشته در جزو بودجه 80 هزار تومان اعتبار داده شده است که قرنطینه آنجا را بسازند و از این 80 هزار تومان آهن و سیمان خریداری شده است 450 کیسه سیمان و الان که ماه پنجم سال است در کنار دریا دارد یواش یواش در اثر رطوبت سنگ می‌شود اگر پیش‌بینی نکنند 50 هزار ریال برای تکمیل ساختمان آن این 80 هزار تومان هم از بین خواهد رفت همان طور راجع به سایر قسمت‌ها که اگر نشود آن خرج‌هایی که سابق شده است از بین می‌رود و به کلی هدر رفته است....

دکتر کشاورزر- اما این دو رقم در مقابل آنچه که خرج بیهوده می‌شود چیزی نیست.

صفوی- خواهش می‌کنم که بعد از بنده تشریف بیاورید جواب بدهید اما در قسمت ج تصور می‌کنم که این عبارت فارسی است: به کمیسیون بودجه اجازه داده می‌شود که در بودجه‌های تفصیلی پیشنهاد شده از طرف دولت جرح و تعدیل‌های لازم را بنماید....

فرخ- برای چه؟

صفوی- برای این که صورت ریزش را بیاوریم که آقا تصویب کنند که اگر در یک وزارتخانه چهار مدیرکل بود بتوانیم بگوییم مطابق تشکیلاتی که لازم است یک مدیرکل بیشتر لازم نیست یا فلان اداره زیاد است در هر حال بودجه هر وزارتخانه تحت یک ماده واحده با صورت ریزش خواهد آمد به مجلس و هر طور آقایان می‌خواهند تصویب می‌فرمایند الان بودجه وزارت دادگستری دوازده روز است در کمیسیون مطرح است قسمت تشکیلات طهران تمام شده و قسمت شهرستان‌ها هم تمام شده است و اعتبارات آن فقط مانده است و بنده تصور می‌کنم تا اول هفته آینده به مجلس بیاید و همین طور بودجه‌های وزارتخانه‌های دیگر هم به تدریج تمام می‌شود و گزارش هر یک می‌آید به مجلس شورای ملی با ریز ضمیمه و این تقاضایی که شده است برای این است که ما بتوانیم این کار را انجام بدهیم و دو ماه و سه ماه هم طول نخواهد کشید با این سو کمیسیون‌هایی که انتخاب شده‌اند برای رسیدگی بودجه هر وزارتخانه تا یک هفته دیگر یا دو هفته دیگر متدرجاً تمام بودجه‌ها پس از اظهار نظر کمیسیون بودجه به صورت یک ماده واحده با صورت ریزش می‌آید به مجلس و با این ترتیب حقی از مجلس و شما سلب نشده است گزارش بودجه وزارت دادگستری زودتر از سایر بودجه‌ها چاپ خواهد شد و ملاحظه خواهید فرمود که تشکیلات مرکز و شهرستان‌ها و اعتبارات در آنجا کاملاً مشخص است و آقایان هم ملاحظه می‌فرمایند اگر تصویب کردید به ماده واحده رأی می‌دهید و کارت سفید می‌دهید و اینجا کمیسیون بودجه اختیاری نخواسته است و سلب حقی از مجلس نکرده است و نگفته است وقتی ما بودجه را تصویب کردیم قانون است کمیسیون گفته است که ما بودجه‌ها را درش دقت می‌کنیم و تصویب می‌کنیم و تا دو ساعت بعدازظهر هم می‌نشینیم و بعد از تصویب کمیسیون هر یک از بودجه‌ها را با یک گزارش و صورت ریز می‌فرستیم به مجلس البته آقایان حق دارند دقت کنند و مطالعه کنند کم کنند ولی حق ندارند اضافه کنند این اجازه را فعلاً کمیسیون بودجه خواسته است که اگر یک مخارج زائدی بود و کم کرد بتواند در قسمت مخارجی که لازم است اضافه کند و این تقاضای کمیسیون نباید اسباب نگرانی برای آقایان باشد اعضاء کمیسیون هم از

+++

رفقای شما هستند و همان طور که آقای فاطمی فرمودند بنده هم خواهش می‌کنم از آقای اسکندری که در مذاکرات و نظریاتشان رعایت رفقای خودشان را بفرمایند برای این که ما هم از رفقای شما هستیم ما هم همان علاقه را داریم که آقایان دارند منتهی این بودجه‌های تفصیلی اگر به همان صورت به مجلس بیاید با ترتیبی که در مجلس هست نخواهد گذشت کمیسیون بودجه مطالعه کافی در بودجه‌ها می‌کند و به صورت یک ماده واحده به مجلس گزارش می‌دهد و در مجلس به آن ماده واحده رأی داده می‌شود.

بعضی از نمایندگان- مذاکرات کافی است.

رئیس- دو پیشنهاد رسیده است یکی خروج از دستور و یکی هم کفایت مذاکرات

امینی- با این همه مذاکرات خروج از دستور دیگر چه چیز است؟

مهندس فریور- بنده پیشنهاد کرده‌ام توضیح خواهم داد

رئیس- پیشنهاد آقای فریور:

پیشنهاد می‌کنم گزارش کمیسیون بودجه از دستور خارج شود.

مهندس فریور- عرض کنم در کلیات مسئله خیلی مذاکره شد و روی هم رفته در ضمن مذاکرات چیزی که بنده استنباط کردم این بود که تمام بودجه‌های تفصیلی اعم از قسمت‌های اداری و اقتصادی به کمیسیون بودجه مجلس داده شده است (فاطمی- اقتصادی نیامده است) اگر اقتصادی هم نیامده است نتیجه‌اش یکی است حالا اجازه بفرمایید استدلال کنم که چرا بنده پیشنهاد کردم این موضوع از دستور خارج شود توضیحاتی که آقای صفوی در این ماده واحده فرمودند بسیار صحیح است ولی از مجموع بیاناتشان و این ماده واحده یک نتیجه عاید می‌شود و آن این است که مجلس حق می‌دهد به کمیسیون بودجه که بودجه‌ها را تصویب کند و اصلاحاتی که لازم است بکند و یک اعتبارات اضافی را تصویب کند قبل از این که به نظر مجلس رسیده باشد و این حق توکیل غیر است که ما نداریم و هیچ موضوعی ندارد که داشته باشیم مگر این که رفراندم کنیم و از مردم بپرسیم که آیا به ما حق می‌دهید که حق خودمان را به غیر واگذار کنیم یا خیر این حق را که فعلاً نداریم اما موضوع لایحه قسمت (ج) بسیار صحیح است و چیز جدیدی نیست (محمد طباطبایی- آن قسمت هم مخالف قانون اساسی است) امان از قسمت (د) و آن مادام این مادام نتیجه‌اش این می‌شود که تا آخر سال بودجه همان طور به صورت یک دوازدهم یک دوازدهم خواهد بود برای این که اینجا می‌گوید: مادام که بودجه‌های جزء هر وزارتخانه‌ مطابق بند ب و ج به تصویب مجلس شورای ملی نرسیده هزینه کشور بر طبق قانون دو دوازدهم مصوب قانون پرداخت خواهد بود. این مادام موجب خواهد شد که اعتبارات بودجه‌ها به صورت یک دوازدهم تا آخر سال داده خواهد شد و خودتان هم در کمیسیون بودجه تصویب می‌کنید و بنده خیال نمی‌کنم که هیچ وقت صورت ریز بودجه‌ها به مجلس بیاید و آنچه که بنده می‌شنوم با وزارت دارایی هم راجع به این موضوع اختلاف نظری هست آقا الان شما می‌گویید بودجه‌های تفصیلی آمده است برای این ماده هم که لنگ نیستید برای ماده دیگر هم که لنگ نیستید آقایانی که این طور پشتکار دارند ییلاق تشریف نمی‌برند تا دو ساعت بعدازظهر می‌نشینند زور بیاورند در این چهل و پنج روزی که وقت دارید بودجه را بیاورید به مجلس و مجلس هم تصویب کند (بعضی از نمایندگان- فقط تا آخر این ماه اعتبار هست) آن هم اهمیت ندارد یک دوازدهم دیگر هم درک آن را هم تصویب می‌کنیم با این ترتیب یک دفعه ما را محدود نکنید بودجه‌ها را در این مدت در کمیسیون مطالعه بفرمایید و گزارش آن را به مجلس بدهید و مجلس هم تصویب کند الان که بودجه‌ها همه آمده است در قسمت اقتصادی هم که وعده داده شده است در آتیه نزدیکی بیاید آن آتیه نزدیک را هم از دولت بخواهید که نزدیکتر کنند خاطر ما را هم آرام کنید که وقتی بودجه آمد به مجلس این اطمینان قلباً رأی بدهیم.

رئیس- آقای هاشمی

هاشمی- بلی. عرض کنم بنده هیچ وقت تعصب این را

+++

ندارم که حتماً یک قانون و ماده واحده که می‌آید به مجلس به فشار از مجلس شورای ملی بگذرد مصلحت هست می‌گذرد مصلحت نیست نمی‌گذرد پس هیچ کدام این همهمه‌ها و سر و صداهای ما شاید مورد زیادی نداشته باشد اما این که آقای فریور پیشنهاد فرمودند از دستور خارج شود این خوب نیست برای این که الان دو ساعت وقت مجلس صرف این کار شده است آن وقت بیاییم این کار را ول کنیم؟ این معقول نیست باید نتیجه گرفته شود. اما این که آقایان می‌فرمایند با تصویب این گزارش مشروطه را از بین می‌برید، خلاف قانون اساسی است،‌ بنیاد حکومت ملی متزلزل می‌شود این را هم نمی‌دانم چرا آقایان می‌فرمایند این چیز تازه‌ای نیست به کمیسیون‌های مجلس اختیار داده می‌شود که فلان کار را بکنند یا فلان چیز را اصلاح کنند این هم یک چیز تازه نیست اصلاح بودجه است باید آقایان قدری توجه بفرمایند اصل حکمیت کردن در هر موضوعی فرع توجه کردن و بعد تعقل کردن است. همه ما تصدیق داریم که بودجه مملکتی ما سال‌ها است که در یک حال راکد بی‌اساسی باقیمانده است یک اداراتی هست بدون این که لازم باشد مبالغی صرف نگاهداری آن ادارات می‌شود و یک تشکیلات لازمی هست که باید داده شود و ما نداریم خیلی جاها هست که لازم است مثلاً دادگاه در آنجا تشکیل شود نداریم پس باید این اصلاحاتی که لازم است در بودجه به عمل آید و این خرجی که می‌شود واقعاً مطابق آنچه که صلاح مملکت است به مصرف برسد بالاخره این کار را چه طور باید کرد؟ فرع بر این است که یک مرکز صلاحیت‌داری باید دقت کاملی در این بودجه مطالعه کند و رسیدگی کند قسمت‌هایی را که زائد است حذف کند قسمت‌هایی را که لازم است ضمیمه کند اگر می‌فرمایید آن مرکز مجلس شورای ملی است بنده هم تصدیق دارم ولی آیا نسبت به یک مملکت عریض و طویل که تشکیلات مخصوصی دارد می‌شود در هر دستگاه و هر اداره‌اش وارد شد در مجلس و دید که قابل قبول هست یا نیست؟ و به قول آقای دکتر زنگنه برای هر قسمت کوچک چندین ساعت وقت صرف می‌شود و چهل ، پنجاه پیشنهاد می‌رسد و در هر پیشنهاد مخالف و موافق باید صحبت کند با این وضع تصور نمی‌کنم تمام قسمت‌ها با آن تفصیلاتی که دارد از مجلس بگذرد خوب امروز مرکز صلاحیت‌دار این کار کمیسیون بودجه است که این زحمت را قبول کرده است و مشغول رسیدگی است رسیدگی می‌کند و آن صورت هم که قطعیت ندارد می‌آید به مجلس شورای ملی اگر به نظر آقایان آمد که درست است تصویب می‌فرمایند و موافقت می‌فرمایند والا هر جرح و تعدیلی که لازم باشد در مجلس می‌شود و اگر بخواهند تمام جزئیات را بیاورند به مجلس نمی‌شود بنده عرض می‌کنم کمیسیون نظر آقایان نمایندگان را نسبت به ایالات و ولایات نسبت به حوزه‌های مختلف و احتیاجات آنها البته مورد توجه قرار می‌دهد و راه حل این کار این است که این کار در کمیسیون انجام شود با وجود این اگر مجلس موافق نیست ردش می‌کند والا این یک چیزی نیست که قابل این مذاکرات باشد ما در مجلس اظهاراتی می‌کنیم که تماشاچی‌ها و غیرذلک خیال دارند خیالات عجیب و غریبی دارند خیر این چیزها نیست نباید القاء سوءظن در مردم بکنید یک عده حاضر شده‌اند و روزی چهار پنج ساعت وقت‌شان را صرف می‌کنند و دقت می‌کنند دیگر لازم نیست که آنها را تخطئه بکنیم.

رئیس- رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای فریور راجع به خروج از دستور آقایان موافقین قیام فرمایند. (عده کمی قیام نمودند) تصویب نشد. رأی می‌گیریم به کفایت مذاکرات.....

دکتر کشاورز- بنده مخالفم با کفایت مذاکرات

رئیس- آقای نبوی پیشنهاد داده‌اند توضیح بدهند بعد.

نبوی- جای خوشوقتی است که امروز دو ساعت و نیم به ظهر مجلس تشکیل شده یعنی درست در همان ساعت مقرر تشکیل شد و باید در آتیه هم مجلس همیشه در این موقع رسمی شود در این دو ساعت و نیم در این موضوعی که مطرح است زیاد صحبت شد آقایان موافقین و مخالفین استدلالات خودشان را کردند و مقصود از این توضیحات این بود که ذهن آقایان

+++

حاضر شود نسبت به این موضوع و فعلاً به حد کافی مذاکره شده است و بنده هم از مخالفین این موضوع بودم ولی با توضیحاتی که سایر آقایان فرمودند از تذکراتی که لازم است بنده صرف نظر می‌کنم و به این جهت پیشنهاد کردم مذاکرات کافی است و اگر صحبت‌های لازمی هم باشد در پیشنهادها خواهد شد.

رئیس- آقای فرهودی با این پیشنهاد مخالفید بفرمایید.

فرهودی- عرض کنم نتیجه عملی این لایحه این است که در قسمت عوائد و مخارج بودجه با دو ساعت مذاکره بودجه یک سال را ما تصویب کنیم صورت ظاهر این گزارش یک تبصره‌هایی است و یک بندهایی است به اسم اختیارات کمیسیون بودجه ولی در حقیقت بودجه مملکتی است بدون این که یک رقم درش باشد و این از عجایب است که ما داریم بودجه را تصویب می‌کنیم بدون این که یک رقمی درش ذکر شود و عجب‌تر آن که بودجه مطرح است و آقایان وزرا نشسته‌اند و هیچ حرفی نمی‌زنند بنابراین بنده معتقدم که مذاکرات کافی نیست و آقایان مخالفین باید صحبت کنند و نظریات خودشان را بگویند.

رئیس- آقایانی که با کفایت مذاکرات موافقند قیام فرمایند (عده کمی قیام نمودند) تصویب نشد. آقای دکتر معظمی

دکتر معظمی- موافقم

رئیس- آقای نراقی

نراقی- مخالفم

رئیس- بفرمایید

نراقی- تصویب بودجه و گذراندن بودجه یکی از اساسی‌ترین کارهای مجلس شورای ملی است و بنده تعجب می‌کنم از بعضی آقایان رفقا که یکی دو ساعت که صحبت می‌شود خسته می‌شوند و پیشنهاد کفایت مذاکرات می‌کنند در صورتی که بودجه مملکیت متضمن تمام اصلاحات مملکت است و هر نظریه اصلاحی و تقاضایی را که نمایندگان مجلس شورای ملی راجع به اصلاحات هر قسمتی دارند ممکن است رعایت کرد همه تعدیاتی که از عمال دولت نسبت به مردم می‌شود در ضمن تصویب بودجه ممکن است از آن جلوگیری کرد و با گفتن چند کلمه مکرر نمی‌شود گفت بودجه خلاص شده است و باید تصویب کرد اگر ده جلسه وقت مجلس شورای ملی صرف بحث در اطراف بودجه بشود زیاد نیست همه قوانینی که می‌گذرد مشترک است بین مجلس شورای ملی و مجلس سنا غیر از بودجه که اختصاص به مجلس شورای ملی دارد و باید درش بحث کافی بشود اگر آقایان نمایندگان با یک انحصاری مخالف باشند جای مخالفتش و جای مذاکره‌اش موقع طرح بودجه است و اگر با یکی از وزارتخانه‌ها رضایت از طرز عملش ندارند موقع اصلاحش در موقع طرح بودجه است و همین طور هر نظر اصلاحی هر یک از آقایان نمایندگان داشته باشند می‌توانند آن نظر اصلاحی خودشان را در موقع طرح بودجه اظهار کنند و خیلی اسباب تأسف است که طرح بودجه فقط منحصر شده است به گفتن چند جمله مکرر و خود دولت هم دفاع نمی‌کند و مداخله نمی‌کنند. و از کارهای اساسی مجلس تصویب بودجه است و مهمترین کار اساسی دولت هم اجرای قانون بودجه است و بنده تصور می‌کنم اکثر آقایان با خیلی از انحصارات مخالفند و از طرح‌هایی که به مجلس تقدیم می‌شود برمی‌آید که بسیاری از انحصارها با اوضاع فعلی مملکت نامساعد است و نتیجه بد داده است و خسارت زده است به مملکت و باید لغو شود و اگر این بودجه چهار دیواری تصویب شود اسباب تثبیت آن انحصارها خواهد شد مثلاً همه آقایان تصدیق دارند که انحصار پنبه مضر به حال این مملکت واقع شده است و این محصول را از بین برده است و ما را مجبور کرده است که با این فقر مملکت میلیون‌ها پول صرف وارد کردن پنبه از خارج به مملکت بکنیم و پنبه مورد احتیاج خودمان را از خارج وارد کنیم با تصویب این بودجه انحصار پنبه تثبیت می‌شود برای این که وقتی ارقام درآمد این انحصار را در جرء جمع بودجه آوردید و مخارج آن را هم در نظر گرفتید و تصویب شد اگر بخواهیم انحصار پنبه را الغاء کنیم آن وقت دولت و نماینده کمیسیون خواهند گفت که نمی‌توانید این انحصار را لغو کنید برای این که شما به موجب بودجه چهاردیواری این انحصار را اجازه داده‌اید و رقم

+++

درآمدش جزء بودجه آمده است پس باید ارقام مربوط به انحصارهای فاسد را که همه آقایان به فساد آن عقیده دارند و تا به حال بدون جهت اجرا شده است و حالا هم ضررش مسلم است حذف کرد همین طور اول سال هیئت دولت حاضر و جناب آقای نخست‌وزیر و وزیر دارایی در پشت این تریبون قول دادند و اطمینان دادند که امسال موجبات اجرای قانون تعلیمات عمومی را فراهم کنند و در دانشسرای عالی هم آقای نخست‌وزیر تعهد کردند و قول دادند که امسال قانون تعلیمات عمومی را اجرا کنند با وجود این تعهدات رسمی و قانونی معذلک از بودجه که داده‌اند این طور معلوم می‌شود که امسال هم این قانون را اجرا نخواهند کرد آن موقعی که بودجه مملکت در حدود صد میلیون تومان یا دویست میلیون تومان بود بودجه فرهنگ دوازده میلیون تومان بود و حالا که بودجه رسیده است به هزار و کسری میلیون تومان باز در همان حدود است این که عرض کردم هزار و کسری میلیونتومان بودجه است همان طور است اقلام بودجه یک جا نیست که آقایان درست در نظر بگیرند از این هزار و کسری میلیون تومان سیصد و کسری میلیون تومان بودجه اداری است و باقی آن بودجه اقتصادی است و گر نه جمع کل بودجه در حدود هزار و کسری میلیون تومان است با وجود این قلم بزرگ بودجه فرهنگ در حدود همان بودجه پنج،‌شش سال قبل است و اجرای قانون تعلیمات عمومی امسال خیلی پول زیاد لازم ندارد بنده تحقیق کردم معلوم شد امسال با دو الی سه میلیون تومان می‌شود قانون تعلیمات عمومی را اجرا کرد ولی دولت بخل کرده است اغماض کرده است اگر میلسپو هم کرده است بخل کرده است اگر وزیر دارایی کرده است بخل کرده است که در یک بودجه هزار میلیونی نخواسته‌اند دو میلیون کسری تومان به بودجه فرهنگ اضافه کنند و قانون تعلیمات را اجرا کنند و از ندادن این مبلغ جزئی از یک اصلاح کلی مملکت را محروم کردند در صورتی که قانوناً ملزم بودند امسال تعلیمات عمومی را اجرا کنند در قانونی که گذشته است نوشته است که در سال 1323 به موقع اجرا گذارده خواهد شد روی این دلایل است که بنده عرض می‌کنم که باید اصلاحاتی که در نظر داشت تکلیفش در این بودجه معلوم شود و انحصارهایی که لازم است لغو شود تکلیف آن معلوم شود و اگر در این بودجه تکلیف آن معین نشود این بودجه چهار دیواری که گذشت فردا خواهند گفت که اصل درآمدش را شما تصویب کرده‌اید باید خرج آن داده شود و یکی هم چیزهایی که لازم است مثل اجرای قانون تعلیمات عمومی که امسال باید به موقع اجرا گذاشته شود و خرج زیادی هم نداشت و بر فرض این که دو میلیون سه میلیون تومان بر بودجه فرهنگ اضافه کنیم و از این ادارات عریض و طویل کسر کنیم هیچ کس در این مملکت و مجلس ناراضی نخواهد بود و اگر این اصلاح نشود گذراندن این بودجه چهار دیواری در این مجلس چهاردهم ضمیمه خواهد شد به سایر یادگارهای ما.

رئیس- چهار پنج نفر از آقایانی که اجازه خواسته‌اند باقیمانده‌اند و ضمناً پیشنهاد شده است که چون آقایان وزراء راجع به سؤالاتی که آقایان کرده‌اند مذاکراتی دارند بقیه مذاکرات این ماده واحده بماند برای جلسه دیگر

آقای طوسی هم در این زمینه پیشنهادی کرده‌اند خوانده می‌شود:

پیشنهاد می‌کنم بقیه مذاکرات ماده واحده مطروحه به جلسه بعد موکول گردد.

طوسی- این پیشنهاد توضیح زیادی لازم ندارد چون سؤالاتی از آقایان وزراء شده است و برای جواب حاضرند بقیه مذاکرات ماده واحده بماند برای جلسه بعد

جمعی از نمایندگان- صحیح است- اشکالی ندارد

رئیس- پس اجازه‌ها هم محفوظ می‌ماند برای جلسه بعد

4- تعیین روز استیضاح از طرف آقای نخست‌وزیر

رئیس- آقای نخست‌وزیر

نخست‌وزیر- راجع به استیضاحی که آقای فرهودی فرمودند در موضوع راه‌آهن و سوءجریان آنجا دولت حاضر است جواب بدهد و از مجلس تمنا می‌شود که روز استیضاح را معین کنند که دولت برای جواب حاضر شود

+++

بعضی از نمایندگان- سه‌شنبه

بعضی دیگر از نمایندگان- پنجشنبه

رئیس- پنجشنبه بهتر است تا مجلس هم بتواند تبادل نظر لازم بکند (صحیح است) همان روز پنجشنبه آتیه برای استیضاح معین می‌شود.

5- سؤال آقایان طوسی و دکتر رادمنش راجع به نفت و پاسخ آقای نخست‌وزیر

نخست‌وزیر- سؤالاتی که آقای طوسی راجع به نفت و آقای دکتر مصدق راجع به پول و دکتر میلسپو کرده‌اند بنده حاضرم آن سؤالات را جواب بدهم.

دکتر رادمنش- بنده هم سؤالی راجع به نفت یک ماه و نیم قبل کرده‌ام اجازه می‌فرمایید توضیح عرض کنم

رئیس- سؤالات هم بماند برای جلسه بعد

بعضی از نمایندگان- چرا بماند سؤالات حالا بشود.

حاذقی- سؤالی هم از آقای نخست‌وزیر راجع به موضوع فرخ‌زاد نراقی شده است که از قرار اطلاع او را کشته‌اند این قسمت را هم جواب بفرمایند.

رئیس- آقای طوسی

طوسی- بنده سؤالی از آقای نخست‌وزیر راجع به نفت کرده بودم که اگر برای جواب حاضر باشند عرض کنم

نخست‌وزیر- بفرمایید

طوسی- پاسخ پرسش بنده از جناب آقای نخست‌وزیر راجع به کار نفت خیلی دیر شده اگر اعتماد هم به حسن نیت ایشان نمی‌داشتم بی‌مورد نبود حمل بر سیاست استتار کرده باشم بلی‌ سؤال بنده مربوط به امر مهم و حیاتی نفت به این نظر است که از توضیحات ایشان البته توضیحاتی که شایسته یک دولت دمکراسی و علاقمند به همکاری با مجلس شورای ملی است به حقایق امور کاملاً آگاه شویم بدانیم با چه کار غامض زیرزمینی و با چه سیاست پیچیده روبرو هستیم ملتفت باشیم که طرف‌های ما سیاستمداران دنیا هستد از زیرزمین‌های کشور ما بهتر از خود ما آگاهند خلاصه در مقابل مسئولیت شدیدی که به نام نمایندگی داریم پیش خدا و وجدان ملوم نباشیم و چشم بسته بیچاره نیفتیم اگر عرض کنم در سراسر ادوار گذشته مجلس و همین دوره 14 و شاید بعدها هم کمتر کاری به این اهمیت داشته و خواهیم داشت مبالغه نخواهد بود معلوم است حسن سیاست در این امر نمونه از رشد و دانایی و توانایی مجلس و دولت خواهد بود نباید سهل‌انگاری شود قطعاً با کشف سرمایه‌های مکتوم کشور ما هم در صف اول کشورهای متمول قرار خواهند داشت این بیچارگی فعلی ما برای غفلت پیشینیان ما است سزاوار نیست بعد از این هم ناظر بدبختی‌ها باشیم ثروت عمده ما منابع و معادنی است که هنوز دست نخورده و دیگران بهتر از خودمان به آنها آگاه هستند و به همین جهت از آخر دنیا به ایران می‌آیند و از هر طرف به این ذخایر چشم دوخته‌اند عجاله بیش از همه چیز موضوع نفت منظور نظرها است اهمیت نفت و تشکیلات مهمی که برای به دست آوردن این سرچشمه ثروت و قدرت بوده و اخیراً هم اهمیت بیشتری به خود گرفته و فعالیت‌هایی که در این زمینه می‌شود کم و بیش مورد اطلاع همه است اگر بگوییم یک قسمت از کشتارها و خرابی‌ها برای به دست آوردن نفت و بیشتر از پیشرفت‌ها و موفقیت‌ها مرهون این شیئی بی‌بدل و یا طلای سیاه است شاید مبالغه نباشد نفت مورد احتیاج مبرم سراسر جهان است اگر چه در دل اراضی زرخیز ما بسیاری از معادن بی‌نظیر خوابیده و امیدوارم اکتشاف و استخراج آنها در آینده نزدیکی با سرمایه و دست ایرانی صورت بگیرد و همه ایران را مستغنی و متمول سازد ولی حالا که موضوع نفت بزرگترین عامل مؤثر ترقی و سعادت جهان به جهات بارزی مورد نظر و فعالیت شده است با اطمینان به میهن‌پرستی و بصیرت آقای نخست‌وزیر لازم است به ایشان یادآوری شود که حق این بود از بدو امر و شروع به مذاکرات راجع به نفت مجلس شورای ملی را در جریان می‌گذاشتند و از جزئیات مذاکرات آگاه می‌ساختند مبادا قول و قراری بدهند و خدای نخواسته مجلس را در مقابل عمل انجام شده بگذارند و از این جهت با عدم موافقت مجلس و اشکالات شدیدی مواجه شوند بنده نمی‌خواهم از سوابق امور و خساراتی که از ندانم‌کاری‌های گذشته و گذشتگان متوجه کشور ما شده

+++

صحبتی کرده باشم مجلس هم می‌تواند در این مورد حساس خونسرد و غافل باشد عقیده‌ام این است مادام که مجلس شورای ملی جزء‌ به جزء نکته به نکته مذاکرات آگاه نشود غیر ممکن است کوچکترین نظر مثبتی اتخاذ کنند با این مقدمه سؤال می‌کنم و استدعا دارم تشریح بفرمایند جریان مذاکرات تا امروز روی چه پایه و اساسی با چه اشخاصی و در چه زمینه‌هایی بوده مخصوصاً دو نفر آقایانی که مدتی است از امریکا وارد شده‌اند با چه عنوان و چه مقدمه بوده است آیا مستقیماً به منظور خودشان و برای اطلاعات بیشتری راجع به معادن نفت ایران است یا به دعوت دولت و همان طور که شایع است به سمت مستشار نفت استخدام شده‌اند؟

اگر چنانچه عرض شد به منظور خودشان تشریف آورده باشند قاعده بدون صحبت قبلی با دولت معقول به نظر نمی‌آید و اگر با سمتی استخدام شده‌اند چرا مجلس شورای ملی از وجود چنین مستخدمینی بی‌اطلاع است و عنوان مستشار به قول معروف قبل از اجازه و تصویب مجلس چه صورت قانونی دارد؟

همچنین به حکایت مندرجات جراید از کمپانی‌ها و از کشورهای دیگر هم به نمایندگی به طهران آمده و مشغول مذاکرات در چه زمینه‌هایی بوده است به کدام طرف‌های کشور و چه محل‌هایی نظر دارند چه قسم امتیازی می‌خواهند مقصودشان امتیاز اکتشاف یا امتیاز استخراج و یا هر دو منظور است؟

شرایطی که با دولت مذاکره کرده‌اند چه چیزهایی بوده و برای چه مدتی است؟ آیا دولت اصولاً به تسریع عمل عقیده دارند یا بهتر می‌دانند تا پایان جنگ و موقع مقتضی و تجمع حواس‌ها تأخیر شود. فعلاً از جواب آقای نخست‌وزیر استفاده می‌کنم تا مجلس شورای ملی بیشتر به حقایق آگاه شوند ولدی‌الاقتضا نظریاتم را عرض خواهم کرد.

ضمناً بنده می‌خواستم مطلبی را عرض کنم از قراری که گفته می‌شود گویا روزنامه‌دار یا برای این که راجع به نفت چیزی نوشته است توقیف شده است اگر این طور بوده است که بنده هم بروم یک فکری برای خودم بکنم و یک تکلیفی هم برای بنده معلوم کنند (خنده نمایندگان) نه واقعاً اگر این طور است اجازه بدهند بنده هم بروم یک فکری برای خودم بکنم.

رئیس- آقای دکتر رادمنش هم که در موضوع نفت سؤالی کرده‌اند اگر آقایان اجازه می‌فرمایند ایشان هم سؤال‌شان را بکنند که بعد یک جا جواب داده شود (صحیح است)

دکتر رادمنش- چون وقت ضیق است بنده به اختصار می‌پردازم. از چندی به این طرف همه آقایان مطلع هستند که در جراید داخلی و خارجی مفصلاً راجع به نفت شرق و مخصوصاً راجع به نفت ایران نوشته و در جراید داخلی هم خواندیم که آقای دکتر میلسپو برای همین کار دو مستشار از امریکا استخدام کرده‌اند و می‌خواهند راجع به نفت با آقایان متسشاران مشورت کنند و یک جریان دوم هم دیده می‌شود و آن مجالسی است که جناب‌ آقای نخست‌وزیر در این هفته‌های اخیر دارند و از یک عده از آقایان جلساتی تشکیل می‌دهند و مشورت‌هایی به همان منظور که در روزنامه‌ها نوشته می‌شود می‌کنند و این جلسات هم گویا مربوط به نفت است و امیدوارم که این دو جریان یک جریان باشد و بنده خواستم عرض کنم که بنده و رفقایم با دادن امتیازات به دولت‌های خارجی به طور کلی مخالفیم همان طور که ملت ایران توانست راه‌آهن را خودش احداث کند بنده یقین دارم که با کمک مردم و سرمایه داخلی ما می‌توانیم تمام منابع ثروت این مملکت را استخراج کنیم و شاید بتوانیم به موضوع بدبختی مردم این مملکت بهبودی بدهیم اگر فرض کنیم که این مورد مورد استثنایی است من تعجب از عجله در این قضیه می‌کنم که چرا ما در یک چنین موقع بحرانی که تمام دنیا در آتش می‌سوزند در این امر این قدر تسریع می‌کنیم و به عقیده بنده این تسریع به هیچ وجه صلاح نیست و مقتضی نیست در چنین موقعی

+++

با عجله ما یک اقدامی بکنیم که شاید قرن‌ها در آتیه تأسف آن را بخوریم. بنابراین از جناب آقای نخست‌وزیر خواهش می‌کنم آن قدری که اطلاع دارند توضیح بدهند.

نخست‌وزیر- در جواب سؤالی که آقای طوسی و آقای دکتر رادمنش در موضوع امتیاز جدید نفط فرموده‌اند خاطر محترم آقایان نمایندگان مجلس شورای ملی را مستحضر می‌دارد.

در آبان ماه 1322 (این که فرمودند عجله می‌کنند ملاحظه می‌فرمایید که عجله در کار نیست) دو نفر از مدیران شرکت شل از لندن به تهران آمده و پیشنهاداتی دایر به تحصیل امتیاز نفط قسمت جنوبی ایران به دولت تسلیم داشته و در اسفند ماه همان سال نماینده نیز از طرف شرکت امریکایی استاندار دواکیون به تهران وارد و نیز برای تحصیل امتیاز در همان ناحیه پیشنهاداتی به دولت دادند ضمناً کمپانی امریکایی سینگلرنیز اطلاع داد و نظر دارد پیشنهاداتی در این خصوص تسلیم دارد و اخیراً پیشنهاداتی هم از کمپانی مزبور رسیده چون قبل از همه چیز لازم بود پیشنهادات واصله مورد مطالعه قرار گیرد و تقاضای هر یک از آنها معلوم و مشخص گردد و در صورت لزوم طرح متقابله تهیه گردد کمیسیونی مرکب از اشخاص مطلع تشکیل گردید و شروع به مطالعات لازم نمود و نظر به این که اعطای چنین امتیازی ایجاب می‌نمود که موضوع از لحاظ فنی نیز کاملاً مورد دقت قرار گیرد آقایان هوروکریتس که تخصص و سابقه زیادی در امور مربوط به نفط دارند استخدام و اخیراً به تهران وارد شده و با کمیسیونی که در بالا به عرض رسید شروع به کار نموده‌اند.

به طوری که ملاحظه می‌فرمایند اقداماتی که تاکنون به عمل آمده جنبه مطالعاتی داشته و قبل از اتخاذ هر گونه تصمیم دولت نظر نمایندگان محترم مجلس شورای ملی را جلب خواهد نمود تا با آنچه موافق با مصالح و منافع کشور باشد عمل شود.

اینجا آقای طوسی فرمودند سیاست استتار استتاری در کار نیست بنده نمی‌توانم به آقایان نمایندگان اطمینان بدهم تا موقعی که این دولت سرکار است منافع عالیه این کشور به هیچ وجه فدای یک مطامع مخصوص داخلی و خارجی نخواهد بود و همکاری با مجلس در این طور مسائل مهم حیاتی منظور نظر اساسی دولت است و هیچ وقت بدون جلب نظر مجلس دولت در این طور کارها اقدامی نخواهد کرد. فرمودند با چه اشخاصی این مذاکرات شده است همان طور که عرض کردم این مذاکرات با کمپانی‌های انگلیسی و امریکایی است و ما در این طور مسائل عجله را قائل نیستیم ما اطراف کار را درست ملاحظه می‌کنیم و چیزی را که ما خاطر نشان کردیم این است که چهل سال پیش در 1903 ما آمدیم یک امتیاز نفتی داده‌ایم از 1903 تا 1944 چهل سال گذشته است و هیچ وقت نمی‌توانیم آن طور که در 1903 امتیاز دادیم حالا بدهیم و باید کاملاً اطراف کار مطالعه شود آنچه راجع به مستشار فرمودند که اینها مستشار هستند خیر اینها متخصص هستند و آنها را خواسته‌ایم و آمده‌اند چون در هر کاری باید نظر متخصصین جلب شود این اشخاصی که خواسته شده‌اند در امور نفتی تخصص دارند مسترهور در طبقات الارض و معدن‌شناسی تخصص مخصوصی دارد و اینها را برای تخصص در امر نفت برای دو سه ماه از امریکای شمالی استخدام کرده‌ایم آقای هور را برای سه ماه و آقای کریتس را برای شش ماه و خیلی منت گذاشته‌اند که دعوت ما را پذیرفته‌اند آقای رادمنش راجع به مجالسی که در این خصوص تشکیل می‌شود اشاره فرمودند عرض می‌کنم مجالسی نیست کمیسیون‌هایی است که با جلب نظر اشخاصی که در این قراردادها تخصص دارند تشکیل می‌شود و آن اشخاص جمع می‌شوند ببینیم آنها چه چیز از ما می‌خواهند ما هنوز برای آنها جوابی تهیه نکرده‌ایم فقط تا حالا مطالب آنها را خواسته‌ایم ببینیم چیست. آقای دکتر رادمنش فرمو دند که با هر امتیازی که داده شود مخالف خواهند بود این یک مسئله نظری است و مربوط به دولت نیست مربوط به مجلس است مجلس هر تصمیمی اتخاذ بکند دولت هم تابع نظریات مجلس است آقایان اگر بعد از این جواب بنده نظریاتی دارند بفرمایند توضیح داده

+++

شود و برای جواب سؤال آقای دکتر مصدق که راجع به آقای دکتر میلسپو و پول فرموده بودند حاضرم.

رئیس- آقای دکتر رادمنش

دکتر رادمنش- بنده همان مطلب نظری که آقای نخست‌وزیر فرمودند قبول دارم و عرض می‌کنم خوب بود قبلاً با مجلس شورای ملی مذاکره می‌شد و نظر مجلس خواسته می‌شد که آیا مجلس شورای ملی یعنی مجلس چهاردهم موافق با دادن امتیازات به دولت‌های خارجی هست یا نه پس از آن که جلب نظر مجلس را می‌کردند وارد این مذاکرات می‌شدند ایراد دیگری که دارم این است که به طوری که آقای نخست‌وزیر فرمودند تقاضاکنندگان امریکایی هستند خوب بود متخصصینی که برای این کار دعوت می‌کردند از یک ملت دیگری دعوت می‌کردند.

6- تقدیم یک فقره لایحه از طرف آقای معاون وزارت فرهنگ

رئیس- آقای معاون وزارت فرهنگ لایحه‌ای دارند می‌خواهند تقدیم کنند.

معاون وزارت فرهنگ (آقای وحید)- لایحه‌ای است راجع به ترمیم حقوق پروفسور ابرلین استاد دانشکده پزشکی تقدیم می‌کنم.

رئیس- به کمیسیون مراجعه می‌شود

7- موقع و دستور جلسه آتیه - ختم جلسه

رئیس- اجازه می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم ؟ (صحیح است) جلسه آتیه را بعضی از آقایان یکشنبه پیشنهاد کرده‌اند و سه‌شنبه هم پیشنهاد شده است اکثریت با سه‌شنبه است.

عده از نمایندگان- خیر یکشنبه

اردلان- بیست روز تعطیل کردیم بس است.

رئیس- حالا که اکثریت برای رأی کافی نیست چه طور رأی بگیریم؟

جمعی از نمایندگان- همان یکشنبه را معین بفرمایید

رئیس- پس جلسه آتیه یکشنبه 22 مرداد سه ساعت پیش از ظهر دستور هم سؤال آقای دکتر مصدق و بقیه این لایحه

مجلس پنجاه دقیقه بعدازظهر ختم شد

رئیس مجلس شورای ملی - محمدصادق طباطبایی

+++

یادداشت ها
Parameter:294148!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)