کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 50 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه سوم مرداد ماه 1329  

فهرست مطالب:

1-قرائت صورت غایبین‏

2-بیانات قبل از دستور آقای کهبد

3-بیانات آقایان دکتر جلالى و ارباب به عنوان ماده 90 آیین‌نامه‏

4-بقیه در شور گزارش کمیسیون کشور راجع به اختیارات شهرستان‌ها و تصویب دو فوریت طرح راجع به کمیسیون مخصوص لایحه‏

5-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر دادگسترى و اعلام حاضر بودن جهت جواب استیضاح آقاى مکى‏

6-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر جنگ‏

7-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر دارایى‏

8-طرح و ختم مذاکره لایحه دو دوازدهم مرداد و شهریور 1329 بودجه کل کشور

9-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر بهدارى‏

10-تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 50

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه سوم مرداد ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1-قرائت صورت غایبین‏

2-بیانات قبل از دستور آقای کهبد

3-بیانات آقایان دکتر جلالى و ارباب به عنوان ماده 90 آیین‌نامه‏

4-بقیه در شور گزارش کمیسیون کشور راجع به اختیارات شهرستان‌ها و تصویب دو فوریت طرح راجع به کمیسیون مخصوص لایحه‏

5-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر دادگسترى و اعلام حاضر بودن جهت جواب استیضاح آقاى مکى‏

6-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر جنگ‏

7-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر دارایى‏

8-طرح و ختم مذاکره لایحه دو دوازدهم مرداد و شهریور 1329 بودجه کل کشور

9-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر بهدارى‏

10-تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

 

مجلس دو ساعت و بیست دقیقه قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1-قرائت صورت غایبین‏

رئیس- صورت غایبین جلسه گذشته قرائت می‌شود.

غایبین با اجازه- آقایان،، صفوى- اورنگ- دکتر مصباح‌زاده- برومند- منصف- امینى اسکندرى- محسن طاهرى- حاذقى- دکتر راجى‏

غایبین بى‌اجازه- آقایان: ابریشم‌کار- حسن اکبر- دکتر احمد سید‌امامى- بهزادى- کاظم شیبانى- صدر میرحسینى‏

دیرآمدگان بى‌اجازه- آقایان: خاکباز 30 دقیقه- موقر 45 دقیقه- محمدعلى مسعودى 45 دقیقه- سالارسنندجى 45 دقیقه- تولیت 45 دقیقه- شهاب خسروانى 1 ساعت- سلطانى 1 ساعت- صمد سود‌آور 1 ساعت- هراتى 30 دقیقه‏

رئیس- صورت مجلس جلسه پیش منتشر نشده است و برای جلسه آینده حاضر خواهد شد دنباله مذاکرات راجع به ماده واحده امور شهرستان‌ها است آقاى آزاد (دکتر کاسمى- نطق قبل از دستور دادیم) چون روز سه‌‌شنبه مى‌خواهیم تعطیل کنیم و کار هم زیاد داریم اجازه بفرمایید یکى دو کار بگذرد

آزاد- جناب آقاى رئیس از هیئت دولت هیچ کدامش نیامده اجازه بفرمایید قبل از دستور صحبتى بشود.

رئیس- شما بیاناتتان را بفرمایید.

کشاورز‌صدر- جناب آقاى رئیس آقاى آزاد درست می‌گوید اگر یک لایحه با طرحى مطرح باشد باید دولت باشد اجازه بفرمایید براى قبل از دستور

رئیس- اشکالى در نطق قبل از دستور هست در جلسه گذشته 3 نفر اسم‌نویسى کردند براى آخر جلسه گذاشته شد امروز هم لوحه را نصب کردند 3 نفر دیگر اسم‌نویسى نموده‌اند امروز صحبت کنند (صفایى- قرعه بکشید آقاى رئیس) (آزاد- فعلاً موافقت بفرمایید براى قبل از دستور صحبت شود) 3 نفر بیشتر نمی‌شود صحبت بکند اگر اشخاصى که سابق اسم‌نویسى کردند صحبت کنند مانعى ندارد.

کهبد- اجازه می‌فرمایید.

رئیس- آقاى کهبد شما سومین نفرید.

کهبد- نه آقا نفر اولم هم پریروز و امروز اسم نوشته‌ام.‏

قبادیان- آقاى رئیس جلسه قبل خود حضرتعالی فرمودید که حق شما محفوظ است‏.

رئیس- آقاى کهبد قبل از دستور صحبت بکنید.

کشاورز‌صدر- بنده یک تذکرى دارم می‌خواهم عرض کنم که باید آیین‌نامه همان طور که جناب آقاى رئیس توجه دارند اجرا بشود اگر در جلسه قبل

+++

اسم نوشته‌اند باید هر جلسه را همان روز صحبت کرد (همهمه نمایندگان)

رئیس- هر جلسه 3 نفر حق دارند صحبت بکنند.

رضوى- وارد دستور بشویم آقاى رئیس‏

رئیس- هر لایحه‌اى که مطرح می‌شود باید نماینده دولت حضور داشته باشد حالا قبل از دستور صحبت می‌شود آقاى کهبد اول است و آقاى قبادیان هم با این کار زیادى که داریم می‌خواهند صحبت کنند چون آقاى کهبد و در هر دو اسم نوشته‌اند بفرمایید.

2-بیانات قبل از دستور آقاى کهبد

کهبد- بنده مطالبم خیلى مختصر است و وقت آقایان را نمی‌گیرم.‏

در مورد امور اقتصادى مخصوصاً سوء‌جریاناتى که در وزارت اقتصاد ملى است و پیش‌آمدهایی که اخیراً در دنیا به وجود آمده لازم می‌دانم به طور اختصار مطالبى را به عرض نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى برسانم و تذکراتى به دولت بدهم.‏

به طوری که آقایان استحضار دارند متأسفانه وضع ناهنجار امور اقتصادى کشور و مشکلات روزافزون بازرگانى و رکود کلى در امور تولیدى در نتیجه انحصار بازى و سوء‌نیت به منظور سوء‌استفاده بعضى از مأمورین نادرست و بند و بست‌هاى نامشروع که در این چند ساله اخیر به عمل آمده به حدى خراب کارى کرده و موجب فقر عمومى گردیده است که محتاج به شرح زیر نیست.‏

آقایان محترم جمع کل واردات کشور در سال 1328 تقریباً 42 میلیون لیره و جمع صادرات 8 میلیون لیره یعنى خمس واردات بوده است و امسال هم به طور مسلم کم‌تر از این خواهد بود. به طوری که عرض کردم عواملی که به وجود آمده و جملگى زاییده عدم تمرکز امور اقتصاد ى و پراکندگى دستگاه‌هاى مسئول و ایجاد مقررات حلق‌الساعه (به منظور سوء‌استفاده‌هاى مادى) و نداشتن یک خط مشى روشن و مشخص اقتصادى وضع را به این نحوی که آقایان استحضار دارند رسانده است.

اخیراً با تشریک مساعى عده‌اى از متخصصین امور اقتصادى و کمیسیون اقتصاد مجلس شوراى ملى طرحى به منظور حمایت و اصلاح صادرات ایران تهیه و تا کنون به امضا 68 نفر از نمایندگان محترم رسیده بود.

در جلسه قبل تقدیم و در نتیجه کمیسیونى که با حضور عده‌ای از متخصصین روز قبل در وزارت دارایى تشکیل شد بعد از مذاکرات چون دولت قبول نمود به وسیله تصویب‌نامه تا حدى کمک نماید علیهذا موقع تعقیب طرح مزبور موکول به بعد می‌شود نکته بسیار مهم دیگر این است که وزارت اقتصاد ملى این کشور را دچار محاصره اقتصادى نموده یعنى بدون مطالعه یا به منظور خاصى دستوراتى صادر و اقداماتى نموده که از حمل کالاهاى ضرورى مورد احتیاج عامه به مقصد ایران خوددارى می‌شود و حتى به بانک‌ها دستور داده اسناد حمل کالاهاى مورد بحث را بدون ارائه به صاحب کالا برگردانند انعکاس این عمل موجب ترقى اجناس مورد نیاز مردم شده است و از طرفى سهمیه واردات را به نحوى که استحضار دارند به طور بسیار بد و مسخره‌آمیز و مفتضحى تقسیم و طورى مورد سوء‌استفاده قرار گرفته است که اینجانب از شرح آن شرم دارم سهمیه دارو لاستیک و غیره را به اشخاص غیر‌وارد و نامناسبى اختصاص داده‌اند و دست وارد کنندگان حقیقى را کوتاه کرده‌اند که موجب نارضایتى عموم طبقات شده است اگر نظر آقایان محترم باشد در پشت همین تریبون آقاى وزیر دارایى در جواب سؤال بنده در مورد قند و شکر مورد احتیاج عامه را وارد نمایند و دولت فقط عوارض قانونى خود را دریافت و کار را به دست مردم بدهد و در اواخر سال 1328 تصویب‌نامه هم به همین کیفیت صادر و به اطلاع وزارت اقتصاد ملى رسید عده زیادى از بازرگانان تقاضاى ورود قند و شکر نمودند و به طوری که به بنده اطلاع رسیده قریب یک صد درخواست روى میز آقاى وزیر اقتصاد ملى راکد و بلاتکلیف مانده است و در نتیجه همین اهمال کوچک به نحوی که در جلسه اطاق بازرگانى به دولت تذکر داده شد قریب 150 هزار لیره به ضرر ملت ایران تمام شد یعنى شکری که هر تن 45 لیره خریدارى می‌شد فعلاً 50 لیره 14 شیلینگ شده شاید در این چند روزه باز هم ترقى کرده باشد و با آن که وضع عمومى دنیا را چندین مرتبه خدمت آقاى وزیر اقتصاد توضیح دادم و همه قسم وعده مساعدت و تسهیل و تسریع در امور بازرگانى دادند متأسفانه نتیجه به طورى است که عرض شد بنده فراموش نمی‌کنم در ابتداى جنگ دوم آلمان‌ها حاضر شدند چندین میلیون ریال کالاى مورد کشور را از قبیل دارو و ماشین‌آلات و آهن و غیره به ایران اعتبار بدهند که هر وقت داشتیم بپردازیم وزیر اقتصاد وقت همه را به امروز و فردا موکول کرد و دیدیم که در زمان جنگ این کشور دچار چه زحمت و مشکلاتى شد مثلاً لاستیک اتومبیل سوارى جفتى یک صد هزار ریال هم رسید

متأسفانه در وزارت اقتصاد ملى جز ایجاد مشکلات و سرگردانى مردم چیز دیگرى نیست کدام قدم مفید در این وزارتخانه عریض و طویل برداشته است و نمی‌دانم وظیفه وزیر اقتصاد ملى تقسیم فرضاً چند دستگاه اتومبیل سوارى است یا کارهاى مهم دیگرى باید بنماید به هر جهت مردم به خصوص طبقه بازرگانان از این وضع به ستوه آمده‌اند.

با این که گفته شد برنامه دولت کار و عمل است و خود رئیس دولت و بعضى از مأمورین هم واقعاً می‌خواهند تسریع در کارها بشود بدبختانه چون دستگاه فاسد و خراب است یک قدم براى اصلاح کار مردم برداشته نمی‌شود مخصوصاً در وزارت اقتصاد هیچ کارى به جز با پول یا توصیه انجام‌پذیر نیست ولى این را هم عرض کنم که بعضى از مأمورین وزارت اقتصاد درست و فعال می‌باشند بدبختى این کشور این است که چون مجازات و پاداشى در میان نیست هر کسى هر کار غلطى که می‌خواهد می‌کند و هر صدمه‌اى که بخواهد به این کشور می‌زند بدون آن که اقلاً پیش وجدان خود خجالت بکشد.

بنده بی‌نهایت از رفقاى محترم اعضاى کمیسیون اقتصاد تشکر و امتنان دارم که با نهایت دقت عرایض و پیشنهادات مرا مورد توجه و تصویب قرار داده و توسط مقام ریاست جهت دولت فرستاده و همچنین از دولت تشکر و امتنان دارم که بعد از بررسى و مطالعه عرایض مرا تصدیق و تصویب‌نامه‌هایى صادر کردند ولی چند روز است بعضى از آنها را وزارت اقتصاد ملی ابلاغ و اجرا نمی‌کند و از این جهت علاوه بر آن که قیمت‌ها تنزل نکرده بلکه ترقى مصنوعى هم در نتیجه همین اهمال کارى ایجاد شده به هر جهت اینک پیشنهادات خود را که به شرح زیر است تکرار می‌کنم.

1- به قید فوریت دستورى که براى منع حمل کالاهاى ضرورى به مقصد ایران داده شده ملغى گردیده و اجازه دهند خواه با گشایش اعتبار و خواه به وسیله برات وصولى اجناس مورد احتیاج عامه سفارش و حمل شود

2-کلیه واردات کشور و حوائج اولیه مردم بدون قید و شرط آزاد گردد.

3-کلیه کالاهاى موجود در گمرکات اعم از مقید و غیر مقید فوراً مرخص شود و از دولت جداً و مصراً تقاضا دارم توجه عاجلى نموده و تماس مأمورین دولت را مخصوصاً در امور اقتصادى با مردم کم کنند و با تجربه تلخى که ما داریم مقررات و اشکال‌تراشى و سخت‌گیرى نمی‌تواند موجب تنزل کالاى مورد احتیاج مردم شود بلکه عرضه و تقاضا و رقابت بازرگانى می‌تواند قیمت‌ها را تنزل دهد و بس مخصوصاً در این کشور

آقایان محترم قدرت و عظمت ممالک متحده آمریکا و انگلستان و سایرممالک زنده دنیا به واسطه توجه امور اقتصادى و تجارت و تجار کشور است قریب بیست سال است یعنى از سال 1309 که انحصار بازى شروع شد این کشور انواع رنج و بدبختى را می‌کشد براى تجربه هم اگر شده است یک سال تجارت را آزاد کنیم مسلماً از وضع فعلی بدتر نخواهد شد دولت باید در اسرع وقت با نظر متخصصین امور اقتصادى و مطالعات کامل به طوری که صرف و صلاح کشور باشد و با توجه به اصلاح وضع صادرات و بر طرف نمودن اشکالات و حمایت از صنایع داخلى و با رعایت حال مصرف کنندگان نقشه صحیح اقتصادى را طرح و بلافاصله به موقع اجرا بگذارد:

عرض دوم بنده که جنبه حیاتى دارد موضوع نفت است چند سال است که گفتگو از نفت و حقوق ملت ایران می‌شود ولى نتیجه‌اى جز بدبختى و تشنج و حرف گرفته نشده است و تا مادامی که تکلیف این قضیه مهم حیاتى که بستگى به تمام شئونات و حتى زندگى فرد فرد اهالى کشور دارد معین نشود نباید انتظار اصلاح داشت بنده به نام فرد ایرانى و به نام یک نماینده مجلس از دولت سؤال و خواهش می‌کنم که این قضیه مهم حیاتى را در سرلوحه تمام کارهاى خود قرار داده و آن طوری که باید و شاید استیفاى کامل حقوق ملت ایران را در مورد نفت بنماید و نتیجه عملیات خود را به استحضار مجلس برساند.

+++

عرض دیگر بنده مربوط به قیمت گندم است شرحى موکلین بنده نوشته‌اند که عیناً قرائت می‌شود و تمناى عطف توجه مخصوص در این مورد را دارم.

جناب آقاى کهبد نماینده محترم شورای ملى به این وسیله به عرض می‌رساند در این موقع که تمام کشاورزان پس از تحمل یک سال رنج و مرارت موفق به جمع‌آورى دو سه خروار گندم می‌شوند با نهایت عسرت به ورشکستگى و افلاس دچار می‌گردند زیرا در شرایط فعلى ما مجبوریم هرگونه احتیاجات حیاتى خود را اعم از خوراک و پوشاک و مسکن و غیره از فروش گندم تأمین نماییم اینک تنزل ناگهانى بهاى گندم ما را با هزاران مشکلات مواجه می‌سازد که اگر ادامه یابد اضمحلال و نابودى ما حتمى است به طور نمونه خاطر مبارک را مستحضر می‌دارد نظر به کمبود و عدم تکافو محصول این جانبان ناگزیریم هر ساله مقدارى گندم براى امرار معاش خود قرض بگیریم در نتیجه امروز باید ماحصل عایدى خود را به طلبکار تسلیم نماییم زیرا با در نظر گرفتن این که در چند ماه اخیر بهاى گندم متجاوز از دو هزار ریال خروارى خریدارى شده است با وضع کنونى پرداختن وام‌هاى خود براى ما غیر ممکن است لذا تنها راه عملى منحصر به این می‌باشد که از فشار طلبکار به خرمن‌هاى خود دست نزده و در بیابان باقى گذاریم مراتب بى‌تکلیفى و سرگردانى خود را به سمع نماینده محترم خود رسانیده و توجه اولیای مربوطه را به چاره‌اندیشى در برابر اظهارات فوق جلب می‌نماییم و امیدواریم طورى شود که این جانبان بتوانیم عائله خود را از خطر گرسنگى حفظ کنیم با تقدیم احترامات فائقه امضاهای‌شان زیاد است در خاتمه وضع راه و بهداشت حوزه انتخابیه اینجانب شهریار و ساوجبلاغ بسیار بد و کوچک‌ترین توجهى نمی‌شود از دولت تمنا دارم در این خصوص عطف توجهى بفرمایند بنده عرایض خودم را کردم و بقیه وقتم را به آقاى دولت‌آبادى تقدیم می‌کنم (اردلان- آقاى رئیس دستور) ضمناً یاداشتى که یکى از نمایندگان محترم مرقوم فرموده‌اند می‌فرمایند در مورد گمرکات هنوز اشکالات برطرف نشده است بیش از این عرضى ندارم.‏

رئیس- دو نفر دیگر از آقایان که قبل از دستور اجازه خواسته‌اند آخر دستور صحبت می‌کنند یعنى قبل از ختم جلسه براى دو نفر دیگر وقت می‌گذاریم (قبادیان- بعد از دستور نمی‌شود آقاى رئیس) من نمی‌دانم به کدام یک از آقایان اجازه بدهم آقاى قبادیان و هم آقاى صفایى هر دو اسم نوشته‌اند (قبادیان- اجاز می‌فرمایید) عرض کردم شما در جلسه پیش اسم نوشته‌اید امروز یک عده‌اى دیگر اسم نوشته‌اند منجمله آقاى صفایى هر کدام که می‌خواهید صحبت بکنید بگذارید قبل از ختم جلسه من برایتان وقت نگاه می‌دارم وارد دستور می‌شویم آقاى دکتر جلالى به عنوان ماده 90 می‌خواهند صحبت کنند.

4-بیانات آقایان دکتر جلالى و ارباب به عنوان ماده 90 آیین‌نامه‏

دکتر جلالى- عرض کنم در جلسه گذشته به موجب ماده 90 استدعاى صحبت کردم خوشبختانه آن جلسه به من اجازه نفرمودند چون یک حال غیر عادى براى بنده دست داده بود که ممکن بود خداى نکرده جسارتى بکنم ولى الحمد‌الله حالا وضع من یک قدرى عادى‌تر است عرض کنم که اگر آقاى ارباب هم یک قدرى زحمت کشیده بودند رنج کشیده بودند دود چراغ خورده بودند هیچ‌وقت حاضر نمی‌شدند به یک طبقه‌اى که روشن فکر است (ارباب- به طبقه نگفتم) و بیشتر از همه زحمت کشیده است در این مملکت فرمایشاتى بفرمایند. عرض کنم بنده وقتى محصل بودم این شعر را خواندم و هیچ‌وقت از یادم نمی‌رود.

ان‌المعلم والطبیب کلاهما لایتفحان اذا همالا تکرما

واصبر لدائک ان جفوت طبیبه واقنع لجهلک ان حقرت معلما

متأسفانه آقا دو طبقه‌اى در این کشور بیش از همه طبقات رنج می‌برند زحمت می‌کشند و بیشتر از سایر طبقات مفیدند ولى کم‌تر از همه به آنها توجه می‌شود طبیب و معلم هستند که کم تراز هر طبقه دیگر هم به آنها احترام می‌گذارند عرض کنم بنده اسم نمی‌برم و طبقات را عرض می‌کنم در طبقات دیگر بسیارى هستند که در زمان جنگ خون ما را مکیدند (سزاوار- داروفروشان) و حال این که اگر شما مراجعه می‌فرمودید به اطبا می‌بینید که با هر میکروبى با هر خطرى مواجه هستند آقاى شوشترى شما از آقاى دکتر شیخ‌الاسلامى به خوبى اطلاع دارید که این بیچاره این قدر زحمت کشید با چه ناخوشى مرد و چرا مرد براى این که یک شپش تیفوس در حین معالجه بیمار وارد بدن او شد شما نمی‌دانید که ما چقدر باج براى این ناخوشى‌ها می‌دهیم با کمال تأسف آقایان به جاى این که بیایند اینجا تشویق کنند این حرف‌ها را می‌گویند اگر چند نفر خداى نکرده حق‌العلاج‌شان دستمزدشان می‌گوید زیاد است مضاعف است ممکن است زیاد بنویسند ولی نمى‌گیرند آنجا می‌نویسند ولى کسى به آن گوش نمی‌دهد اما بنده با این که طبیبى هستم که 14 و 15 سال طبابت می‌کنم سال‌ها است که در این راه زحمت کشیده‌ام و مدت‌ها در اجتماعات طبى بودم یعنى خودم در کمیسیون دیدم که یک طبیبى آمد لباس عاریه فراهم کرده بود آقاى دکتر علوى اینجا نشسته‌اند و سایر آقایان اطبا هم هستند آقاى دکتر طبا شما می‌دانید چقدر نیمه شب مراجعه می‌کنند اگر یک مریض اتفاق افتاده است و شب رفته‌اند در منزل طبیبى و متأسفانه منزل نبود، من نمی‌توانم باور کنم که باشد و بگوید که نیستم این کار را نبایستى ملاک قرا ربدهیم عیب این است که یک وکیل بیاید اینجا و عاطفه یک طبقه‌اى را جریحه‌دار بکند و بگوید که آمپول عاطفه وارد کنید یقین دارم که اگر بنا بشود آمپول وارد کنند آن را هم آقایان تجار عوضى وارد می‌کنند بنده در این مورد حرف خیلى دارم ولى نمى‌خواهم وقت مجلس را بیش از این بگیرم عرض مى‌کنم به جاى این که یک لایحه سال پیش به مجلس آمد و تمام اطبا را از آن چیزی که قانون اساسى به آنها داده است یعنى آزادى آنها را سلب کرد به جاى این که تشویق بفرمایید مى‌آیید اینجا این طور می‌گویید اینها باعث دلسردى می‌شود اینها با علاقه باید کار بکنند و به علاوه اگر خداى نکرده دیده شده یک ناخوشى معالجه نشده در تمام دنیاهم این طور است هزارها نفر می‌روند زیر عمل می‌میرند این حرف‌ها چیست که می‌زنید گذشته از این شما به یک نفر مى‌توانید بگویید که بد کرده ولى به طبقه‌اى نمى‌توانید بگویید که خلاف کرده (صحیح است) بنده عرض می‌کنم که دو طبقه معلم و طبیب پاک‌ترین طبقات این مملکت هستند باید این دو طبقه را تشویق کرد و آن وقت از ایشان انتظار خدمت داشت بیش از این نمی‌خواهم عرض کنم (ارباب- آقاى رئیس اجازه بفرمایید بنده مختصر عرضى بکنم)

رئیس- مختصر بفرمایید.

ارباب مهدى- بنده در اینجا به پزشکان وظیفه‌شناس ابراز احترام می‌کنم (احسنت) من به طبقه عرض نکردم عرض بنده براى بعضى پزشکان بى‌عاطفه بود که توضیح مى‌خواهم بدهم و دیگر خواستم توجه جناب آقاى وزیر بهدارى را معطوف به وضع شب‌ها بکند که یک پست‌هایى ترتیب بدهند که اگر یک بیچاره‌اى مریض شد بتواند مراجعه بکند و بنده مخصوصاً بین پزشکان دوستان صمیمى دارم و مورد علاقه شدید من هستند و نسبت به طبقه هم عرض نکردم و ضمناً مى‌خواستم راجع به اجراى تبصره 3 از ماده 2 قانون بودجه 1328 کل کشور از دولت جناب آقاى رزم‌آرا تشکر کنم

پیراسته- آقاى رئیس بنده اخطاردارم (رئیس- طبق چه ماده اى) ماده 169

رئیس- دولت در جلسه پیش گفت براى جواب سؤالات حاضر است وقت تمام نشده است الان هم تمام یادداشت‌های آقایان وزرا حاضر است اگر امروز مجال شد سؤالات مطرح می‌شود.

رئیس- آقاى آزاد بفرمایید.

4- بقیه شور در گزارش کشور راجع به اختیارات شهرستان‌ها و تصویب دو فوریت طرح راجع به کمیسیون مخصوص لایحه‏

آزاد- بنده پریروز که اسم نوشته بودم و مى‌خواستم در این لایحه دولت صحبت کنم در قسمت موافق اسم نوشتم به اسم موافق مشروط بعضى از آقایان اظهار داشتند که اقلیت هم در قسمت موافق اسم نوشته و هم در قسمت مخالف بنده لازم می‌دانم عرض کنم اقلیت با کارهایى که دولت می‌کند اگر به منفعت کشور باشد موافق است موضوع حب و بغض شخصى نیست. در یک هفته قبل روزنامه‌ها انتشار دادند که دولت آقاى ابوالحسن ابتهاج را تغییر داده است یک عده زیادى از آقایان تجار آمده بودند پیش بنده و مى‌گفتند اگر این اقدام را دولت سه سال قبل کرده بود به کلى این بحران اقتصادى برداشته شده بود و پیش نمى‌آمد و تجار معتقد بودند که آقاى ابتهاج بزرگ‌ترین ضربت

+++

را بر پیکر اقتصادى مملکت وارد کرده است و من هم این مطلب را البته مکرر گفته بودم و نسبت به آقاى ابتهاج هم اعلام جرم کردم و در دیوان کیفر هم رسیدگى شده است و روز قبل هم رفتم در دیوان کیفر تعقیب کردم در هر صورت بنده از این تغییرى که هیئت دولت در بانک داده است تشکر می‌کنم هم از آقاى وزیر دارایى و هم از آقاى سپهبد رزم‌آرا براى این که وقتى دولت کار خوبى کرد باید تشکر کرد. به این که بنده موافق مشروط اسم نوشتم حقیقتاً با این لایحه دولت موافقم ولى شرایطى دارم که اگر آن شرایط را دولت موافقت فرمودند البته من هم موافق خواهم شد و شرایط من تقریباً دو موضوع است یکى قضیه بحرین است براى این که در این تقسیماتى که دولت کرده است می‌بینیم که بعضى دهات کوچکى را اسم برده است ولى بحرین را که یک قسمت بزرگى از مملکت است به هیچ‌وجه من‌الوجوه اسم نبرده است (دکتر کاسمى- فیروزه هم همین طور) البته فیروزه هم همین طور ذکر نشده (کشاورز‌صدر- بحرین جزو خوزستان است) ولى در آن صورت ذکر نشده است. من یکى سؤالى کرده‌ام از دولت راجع به بحرین ولى چون مجلس می‌خواهد تعطیل شود آن سؤال را نداده‌ام و درخواست خواهم کرد که هم قواى ساخلو بفرستند به بحرین و هم ادارات دولتى را در آن جا تأسیس کنند و اگر دولت این کار را نکند من به دولت اعلام جرم خواهم کرد براى این که این قسمت مهم از خاک ایران را به آن توجهى نکرده است موضوع دیگرى که در این لایحه به عنوان موافق مشروط می‌خواستم عرض کنم که روى کاغذ نوشته می‌شود همان طور هم عمل می‌شود و در صورتی که عمل غیر از فکر است آدم ممکن است با فکرش به تمام کره‌ها برود ولى به عقیده من با عمل هزاران فرسنگ دور است. در سه 1326 که من از سبزوار وکیل شدم و آمدم به تهران در نظر گرفتم که براى سبزوار چند خیابان درست کنم وقتی که رفتم مقاطعه‌کار پیدا کردم و وزارت کشور هم موافقت کرد اعضاى انجمن شهر در اثر مخالفتى که با یکدیگر داشتند امسال سه سال است که این خیابان‌ها درست نشده (مهدوى- مقاطعه‌کار هم خوب کار نکرده است) این خیابان‌ها را خراب کرده‌اند و به هم زده‌اند در تابستان خاک آن به هوا می‌رود و در زمستان هم گل است است مقاطعه‌کار هم در حدود شصت هزار تومان نزول پول داده است یعنى مقاطعه‌کار از بین رفته و خیابان هم درست نشده است براى این که یک مختصر اختلافى بین اعضاى انجمن بوده است حالا آقایان در نظر دارند یک اختیارات تقریباً نامحدودى براى شهرستان‌ها قائل شوند تصور نمى‌فرمایید که اگر قانون را مجلس به این ترتیب تصویب کرد فردا کاشان نمى‌گوید مثلاً که من مدرسه دخترانه نمى‌خواهم اگر آقایان به خاطر داشته باشند موقعی که آقاى خالصى‌زاده در آنجا بود داد و فریاد بلند شده بود که ما مدرسه دخترانه نمى‌خواهیم حالا اگر چنانچه آن شهرستان فداى آن اختیار باشد همان جمعیتى را که که آقاى خالصى‌زاده با خودش آورده بود که ما مدرسه دخترانه نمى‌خواهیم در مدارس دخترانه باید بسته شود جامعه هم ممکن است بگوید ما مدرسه دخترانه نمى‌خواهیم آن وقت در مدارس بسته می‌شود و همچنین مجلس است در یک شهرستان دیگر مردم یک مرتبه بگویند که ما اصلاً مدرسه نمى‌خواهیم براى این که بچه‌هاى ما لامذهب می‌شوند. این اختیارات داده می‌شوند آقایان درست توجه بفرمایید یک مضر است عجیب و غریبى براى مملکت پیش مى‌آورده یک مشکلات فوق‌العاده‌اى پیش خواهد آمد وقتى مطالبى نوشته می‌شود زیرا اشکالاتى پیش مى‌آید در عمل از نقطه نظر تئورى پیش نمى‌آید بنده معتقد هستم که در مملکت ایران مکرر هم این موضوع را عرض کردم یک سیاست سابوتاژى وجود دارد این سیاست تخریبى دائماً موجود است می‌خواهد امروز مملکت را خراب کند این لایحه را که آورده‌اند مثل همان کارى است که چندى قبل وزارت کشور کرد وزیر کشور آمد و گفت ما اداره ژاندارمرى نمی‌خواهیم این اداره ژاندارمرى براى ما اسباب زحمت و دردسر است این را تفکیکش کنید یک قسمت را منتقل کنید به وزارت جنگ یک قسمت را به عنوان احضاریه ورقه جلب وزارت دادگسترى تفکیک کنید یک سال اداره ژاندارمرى را تفکیک کردند و مبلغى از این راه خسارت وارد آوردند و امروز آمده‌اند می‌گویند همان کارى را که یک سال پیش بد مى‌دانسته‌اند از نو شروع کنند به این ترتیب یک سال تمام وقت یک عده را گرفته و یک پول هنگفت را تلف کردند باز حالا آمدند همان کار اول را می‌خواهند بکنند نگهبانى و ژاندارمرى را دوباره یکى کنند حالا اگر آقایان خاطرشان باشد ما آمدیم یک لایحه‌اى تصویب کردیم راجع به برنامه 7 ساله الان هم براى همان لایحه 7 ساله تغییراتى قائل شده مى‌خواهند آن را خراب کنند به هم بریزید این لایحه‌ای که آورده‌اند به عقیده بنده جزو همان قسمت‌ها است یعنى می‌خواهند تمام مملکت را به هم بریزید سابقاً در تهران یک تشنجات عقده‌اى بوده و حالا هم می‌خواهند که این تشنجات فکرى و عقیده‌اى را در سر تا سر این مملکت توسعه بدهند مثلاً می‌خواهند در اصفهان و در تربت حیدریه در همه جا مردم را بریزند به جان همدیگر و در نتیجه همه دچار دردسر بشوند و بعد از یک سال یک سال و نیم که دچار زحمت و دردسر شدند تازه بگویند که ما اشتباه کردیم مثل همین اداره ژاندارمرى که ملاحظه می‌فرمایید و سازمان برنامه هم در همان حال است بنده می‌خواهم مثالی بزنم و جناب آقای نخست وزیر هم در اینجا تشریف دارند البته من به هیچ‌وجه من‌الوجوه عرض نمی‌کنم که آقاى نخست وزیر سوء‌نیت داشته‌اند و آقایان اکثریت هم براى این لایحه خداى نخواسته سوء‌نیتى داشته‌اند ولى نتیجه عمل این است که به ضرر مملکت ایران تمام خواهد شد آقاى هژیر اینجا نخست وزیر بودند لایحه‌اى آورد به مجلس شوراى ملى و گفت که ما دو میلیون لیره فشنگ از انگلستان بخریم در صورتی که آقایان می‌دانند وزارت جنگ یک بنگاه بزرگى دارد براى ساختن فشنگ که چندین میلیون هم بودجه دارد و چند ماه قبل از آن هم ده میلیون دلار اعتبار داده بودند که از آمریکا اسلحه بخرند بودجه را آوردند مجلس موافقت نکرد وقتى یک دوازدهم بودجه را آوردند در اینجا باز دو میلیون لیره خرید فشنگ بود آن را نیز مجلس رد کردند بعد آقاى ساعد آمد او هم آن را در بودجه 1 دوازدهم آورد باز هم مجلس موافقت نکرد بعد آقاى سپهبد احمدى آن را به صورت یک لایحه‌اى برداشته بود آورده بود اینجا لایحه تصویب نشد تا این که یک روزى که مجلس یک قدرى ضعیف شده بود آن را برداشتند آوردند به عنوان یک تبصره گذراندند حالا این لایحه‌اى که دولت آورده سابقه سوابق طولانى دارد در اواخر جنگ آن کمیسیون سه جانبه این قضیه را برداشته بود آورده بود مجلس شوراى ملى رد کرد. بعد آقاى سید ضیاء‌الدین در آن کتابى که به عنوان شعائر ملى نوشته بود این موضوع را نوشته بود که انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى تشکیل شود و در موقعی که می‌خواستند مجلس مؤسسان را درست بکنند مستر بوین هم در نطق خود تذکر داده بود که قانون اساسى ایران ناقص است باید تغییر پیدا بکند و انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى درست شود (دکتر طبا- به او چه مربوط است؟) آقاى دکتر طبا بنده می‌خواهم به شما عرض عرض کنم که اینها به هم مربوط است بعد از آن در اواخر کابینه آقاى منصور یک تصویب‌نامه‌اى صادر کرده بود که جمیع مأمورین ولایات با نظر استانداران تعیین بشوند و هر کدام از مأمورین را استاندارها بخواهند بردارند و عوض کنند مختارند و بعد آقاى اردلان وزیر کشور لایحه آوردند که شبیه این لایحه‌اى است که آقاى نخست وزیر آورده‌اند و این لایحه‌اى را که جناب آقاى نخست وزیر آورده‌اند تمام یک مقدمه است براى تجزیه مملکت البته آقاى نخست وزیر و وزراى ایشان سوء‌نیتى ندارند در این کار و مجلس هم اکثریت‌شان که صحبت می‌کنند روى این لایحه سوء‌نیتى ندارند ولی در عمل و در آخر کار وقتی که این لایحه تصویب شد مثل همان لایحه دو میلیون فشنگ که قبلاً تشنجى در مملکت درست کردند بعد آن را به تصویب رساندند به صورت دیگرى درمى‌آید البته سوء‌نیت نیست ولى عملاً این جور از کار درمى‌آید البته آقایان می‌دانند که امپراتورى بریتانیا ضعیف شده و خود آنها می‌دانند که سطح معلومات سیاسى مردم ایران بالا آمده و رقباى آنها هم قوى هستند و یک دلیل‌هاى زیادى هم در دست آنها هست و می‌دانند که روى این اصول این دفعه نفت از گلوى آنها به سهولت پایین نخواهد رفت مسلم است روى این قضیه‌اى به وجود بیاید که قضیه خوزستان صورت دیگرى پیدا کند بنابراین این لایحه با این سبک با این ترتیب من معتقد هستم که صد در صد به ضرر ایران تمام می‌شود و از آقاى نخست وزیر هم خواهش می‌کنم که در باب این لایحه یک توجهى بفرمایند

+++

که یک اختلافاتى در اثر تصویب این لایحه در ولایات پیدا نشود در بین مردمی که براى انتخاب یک نفر عضو فرهنگ یا عضو دادگسترى انواع و اقسام شکایت‌ها و داد و بیدادها راه می‌افتد اگر شما خواسته باشید یک اختیارات زیادترى‏ به آنها بدهید مردم ولایات از صبح تا شام گرفتار و دچار زحمت و دردسر می‌شوند بنده معتقد هستم که جناب آقاى نخست وزیر این لایحه‌اى که آورده‌اند طورى تنظیم نمایند که اختیاراتى که به ولایات و ایالات داده می‌شود در همان حدودى باشد که به انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى مطابق قانون اساسى داده شده که جنبه نظارت داشته باشند غیر از اینها اختیاراتى نداشته باشند که هم موجب تجزیه و تضعیف مملکت بشود و یا خداى نخواسته یک حوادث دیگرى پیش بیاید بنده دیگر در این قضیه بیشتر عرضى ندارم و مخصوصاً از آقایان اکثریت و از جناب آقاى نخست وزیر و هیئت دولت‌شان درخواست می‌کنم که این لایحه را طورى به مجلس بیاورند که اسباب هیچ‌گونه سوء‌تفاهمى بین دولت و مجلس نشود.

قاسم فولادوند- جناب آقاى رئیس اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- بفرمایید.

فولادوند- یکی از آرزوهاى دیرینه ملت ایران و عموم آزادی‌خواهان و مخصوصاً اهالى ولایات و ایالات مملکت این بود که طبق قانون اساسى انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى تشکیل بشود تا مردم بتوانند در سرنوشت خود شرکت و دخالت و اظهار نظر نموده و از رقیت دائم مأمورین دولت آسوده شوند و به عبارت واضح به آزادى و مشروطیت حقیقى برسند آزادى و مشروطیت را آزادی‌خواهان و عموم علما حقوق حکومت مرد م به مردم گفته و نوشته و تعبیر نموده‌اند آیا تا این انجمن‌ها طبق قانون اساسى تشکیل نشود و مردم در سرنوشت خود شرکت ننمایند آزادى واقعى مصداق پیدا خواهد نمود و آیا تا‌کنون حقیقتاً مردم و بالخصوص مردم شهرستان‌ها و بخش‌ها و دهستان‌ها کوچک‌ترین دخالت یا شرکتى را در سرنوشت خود داشته‌اند بنده یقین دارم من بعد افراد این مملکت روزی را که این قانون به تصویب مجلس رسیده روز مبارکى دانسته و جشن‌ها خواهند گرفت زیرا دولت مجلس عملاً و حقیقتاً اجازه می‌دهند افراد در سرنوشت خود شرکت و در کارهاى مأمورین دولت نظارت نموده و از اجحافات و تضییقاتى که تا کنون تهران و دولت‌ها براى مردم فراهم می‌نمودند تا اندازه‌اى جلوگیرى نموده‌اند و اصول مهمى از قانون اساسى که به نفع مملکت بوده به موقع اجرا در آمده است و اما ملاحظه کنیم که دولت جناب آقاى رزم‌آرا آیا لایحه به نفع خود یا دولت به مجلس آورده یا اصول از قانون اساسى را که می‌بایست از اول مشروطیت به نفع جامعه و مملکت به موقع اجرا در بیاید و دولت‌ها براى حفظ منافع و قدرت‌هاى فردى و شخصى خود تا کنون در اجرایش خوددارى نموده بودند به مجلس شورای ملى تقدیم داشته است اصل 29 و 90 و 91 و 92 و 93 متمم قانون اساسى قرائت می‌شود (مکى- آن اصل را هم که وضع مالیات از مختصات مجلس شوراى ملى است قرائت بفرمایید)

اصل بیست و نهم- هر وزیرى که در امرى از امور مطابق قوانینى که به صحه همایونى رسیده است از عهده جواب برنیاید و معلوم شود که نقض قانون و تخلف از حدود مقرر کرده است مجلس عزل او را از پیشگاه همایونى مستدعا خواهد شد و بعد از وضوح خیانت در محکمه عدلیه دیگر به خدمت دولتى منصوب نخواهد شد

اصل نودم- در تمام ممالک محروسه انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى به موجب نظامنامه مخصوصى مرتب می‌شود و قوانین اساسیه آن انجمن‌ها از این قرار است.

اصل نود و یکم- اعضاى انجمن‌هاى ایالتى و ولایتی بلاواسطه از طرف اهالى انتخاب می‌شوند مطابق نظامنامه انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى.

اصل نود و دوم- انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى نظارت‌نامه در اصلاحات راجع به منافع عامه دارند با رعایت حدود قوانین مقرر ...

اصل نود و سوم- صورت خرج و دخل ایالات و ولایات از هر قبیل به توسط انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى طبع و نشر می‌شود.

پس ملاحظه شد دولت رزم‌آرا می‌خواهد (مکى- مستر بوین این را گفته است) بهترین و نافع‌ترین اصول قانون اساسى را که به نفع مردم و به ضرر قدرت‌هاى فردى و دولت‌ها است عملى بنمایند به نظر بنده و افراد صالح و آزادی‌خواه این مملکت یکى از خدمات برجسته و ذیقیمت دولت فعلى به مملکت تقدیم این لایحه به مجلس و اجراى آن طبق قانون اساسى در مملکت است آقاى مکى ضمن مخالفت‌شان دلایلى اظهار فرمودند که به استناد آن دلایل این لایحه را مضر به حال وحدت مملکت قلمداد کردند و بنده طبق وظیفه مجلس دلایل ایشان را یادداشت نموده و بنا به حکم وجدان و براى روشن شدن اذهان عمومى جواب عرض می‌کنم‏

1- فرمودند تصویب این لایحه چون به اهالى ولایات و ایالات اختیاراتى در سرنوشت خود می‌دهد کشور را تجزیه و تقسیم می‌کند ولى خوشبختانه بلافاصله فرمودند هیچ کس با تشکیل انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى مخالف نیست زیرا باید کار مردم شهرستان‌ها را به خودشان واگذار نمود و تردید نیست تمرکز کلیه کارها در تهران به ضرر مملکت و مردم بوده است با اظهار جمله اخیر بیانات‌شان جواب خودشان را به بهترین زبان فرمودند فقط یک سؤال می‌کنم اگر با تشکیل انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى موافق هستید و قبول دارید این مرکزیت به ضرر کلیه افراد مملکت بوده و مردم را ذیحق در نظارت و دخالت در سرنوشت خود می‌دانید پس با چه قسمت این لایحه مخالف هستید؟

مکى- بنده با تشکیل انجمن‌هاى ایالتى و ولایتی موافقم ولى با نظریات مستر بوین مخالفم و اگر مملکت ایران داراى حکومت مشروطه هست آیا مردم حق نظارت و دخالت در سرنوشت مشروع خود را دارند یا خیر یکى از همکاران محترم آقاى دکتر مصباح‌زاده در جلسه خصوصى فرمودند.

آزاد- شما به عنوان مخبر صحبت می‌کنید یا موافق؟ مخبر حق این که لایحه تهیه کند ندارد.

فولادوند- یادداشت است لایحه نیست تمرکز کارها در تهران وضع مملکت را به جایى رسانیده است که دو ماه است یکى از آقایان دکترهاى ولایات براى این که وزارت فرهنگ دیپلمش را تصدیق کند به تهران آمده و من هر چه می‌خواهم تشکیلات وزارت فرهنگ این کار جزئى را انجام دهد هنوز موفق نشده‌ام بنده عرض می‌کنم شهرستان چاپلق و بربرود یک دبیرستان 3 کلاسه دارد و چند سالى است صدها تلگراف اهالى براى تأسیس کلاس چهارم متوسطه می‌نمایند و با این که بنده هم همه روزه دنبال این کار هستم هنوز موفق نشده‌ام یک کلاس چهار براى سیصد هزار جمعیت که سالى میلیون‌ها پول به این مرکز ایران خراب کن می‌دهند بگیرم بروجرد که آب و هوایش معروف ایران است در وسط شهر گودالى به نام چاله قلعه دارد که سال‌ها است مرکز و منبع مالاریا شده است شاید خود جناب رزم‌آرا خوب بدانند و از صد نود نفر به این مرض خانمان‌سوز مبتلا هستند هزاران تلگراف و شکایات اهالى نموده‌اند و با این که مخارج پر نمودن این گودال به چهل هزار تومان نمی‌رسد آیا مرکز تا کنون هیچ فکر نبوده از سالى میلیون‌ها ریال مالیاتى که از این بیوه زن‌هاى شهرستان می‌گیرد با خرج صد یک آنچه با فشار گرفته می‌شود جان افراد را براى استفاده بعدى مرکز از این خطر عظیم حفظ نمایند و قس على هذا مردم شهرستان‌ها اختیار تنظیم خانه‌ها و خیابان‌ها و حتى آب خوردن و برق خانه‌های خود را هم ندارند چهل و چند سال از مشروطیت ما می‌گذرد و با این اصول تمرکز تمام کارها در تهران آباد شده است اگر اهالى ولایات و ایالات هم جزو افراد این مملکت هستند بیایید هزار یک اختیاراتی که به تهران داده‌اید به سایر نقاط مملکت بدهید و اگر آنها را جزو این مملکت نمی‌دانید چه ترس و دلسوزى براى آنها دارید ندادن اختیار و نظارت کارهاى شهرستان‌ها به اهالى شهرستان‌ها کوچک‌ترین ضررش این بود که کلیه مملکت رو به ویرانى رفته تا تهران دویست هزار جمعیتش بالغ بر یک میلیون شده است بر آقایان وکلای شهرستان‌ها پوشیده نیست چون در ولایات مردم هیچ نوع اختیار و نظارت ندارند و تجارت نیست کار نیست کسب نیست‏.

فرامرزى- کسب نیست براى این که انحصار است‏.

کشاورز‌صدر- احسنت‏

فولادوند- عدالت نیست و اگر افراد مردم را به سه طبقه تقسیم کنیم دو طبقه آنها که سرمایه‌دار و تاجر و مالک و کارگر هستند ولایات را رها نموده و عموماً به تهران آمده‌اند یا از مملکت خارج شده‌اند بیایید به خاطر خدا به مردم ولایات ترحم کنید

+++

2- قسمت دوم فرمایش آقاى مکى این بود که دولت می‌خواهد آیین‌نامه این لایحه را بدون اطلاع مجلس به وسیله کمیسیون تصویب نموده و به موقع اجرا بگذارد شاید مردم بی‌سواد در اثر تبلیغات حق داشته باشند این طور توهمى بنماید ولی از آقایان وکلا حتى اظهار این مطلب هم بعید به نظر می‌رسد زیرا طرح تقدیمى جلو نظر آقایان است که در آنجا نوشته شده است به موجب آیین‌نامه که از طرف دولت پیشنهاد و پس از تصویب مجلس یا کمیسیونى که مجلس اختیار خوهد داد بنده نمی‌فهم در چه قسمت این لایحه آیین‌نامه را به اختیار دولت گذارده یا اختیار از مجلس گرفته‌اند اگر می‌خواهند بگیرند با نهایت صراحت قید شده پس از تصویب مجلس یا کمیسیونى که مجلس اختیار بدهد پس مسلم شد که این توهم هم مورد ندارد.

3 - قسمت سوم از اعتراضات آقاى مکى این بود که چون در مملکت ایران زبان‌ها محلى است اگر اختیار و نظارت به مردم استان‌ها در کارهاى مربوطه به خودشان به آنها داده شود مملکت تجزیه می‌شود اولاً در ممالک دنیا زبان‌ها ى محلى هست و هیچ موقع باعث تجزیه آنها نشده (مکى- در آن کشورها سرنوشت‌شان قبلاً در لندن و واشنگتن تعیین نمى‌کنند) مضافاً به این که ریشه زبان‌هاى محلى ایران عموماً فارسى است و بالخصوص زبان کردى و لرى و بختیارى و گیلکى و خراسانى مسلماً فارسى سره است و کم‌تر از تهران لغات خارجى در آنها وارد نشده است (فرامرزى- آن وقت زبان بختیارى زبان ولایتى می‌شود) ثانیاً ایران و ایرانى در طول تاریخ پر افتخارش همیشه به همین زبان‌ها حرف می‌زده و با هجوم بلایا و مصائبى مانند هجوک اسکندر و تیمور و غیره که یکى از این مصائب برای نیستى سایر ممالک کافى بوده پنجه نرم نموده و همیشه از استقلال مملکت و ملیتش با تقدیم جان و خون خود دفاع نموده و امروز هم بعد از این همه بدبختی‌ها و تحولات زنده مانده و بعداً هم انشاء‌الله باقى و زنده خواهد ماند و این فرمایش توهین به شرف ایرانى است.

4- قسمت چهارم از بیانات آقاى مکى این بود اگر اختیار و نظارت در کارها به مردم داده شود شاید نقاضاى تغییر رژیم بنمایند آقاى مکى بر عموم افراد این مملکت و خود جنابعالى مسلم است که اهالى ولایات و ایالات ایران بدون این که قسم قرآنى هم بخورند به رژیم سلطنت و شاهنشاه محبوب خود وفادار و فداکارند و هیچ‌گاه از بذل جان خود و اولادشان در راه شاهنشاه معظم و مملکت‌شان دریغ ننموده و نخواهند نمود و این اختیار باعث خواهد شد که مردم ولایات خود در کارهای‌شان دخالت و نظارت تامه نموده من‌بعد تهران و مأمورین تهران نتوانند براى آنها وکیل تعیین و از قول آنها حرف یا تلگراف درست کنند در خاتمه بیاناتم عرض می‌کنم چهل و چند سال است از مشروطیت می‌گذرد و مسلم شده با این طرز اداره مملکت و تمرکز تمام کارها در تهران روز به رزو مملکت رو به خرابى رفته بگذارید چند سالى هم این اصول قانون اساسى در مملکت اجرا و مأمورین ادارات خود را در برابر مردم مسئول دانسته و برگزیده مردم بدانند و یقین داشته باشند تا موقعی که در پست خود باقى خواهند ماند به مردم خدمت بکنند و بالأخره باید ره چنان رفت که رهروان رفتند.

بنده معتقدم همان طوری که در بیاناتم عرض کردم این لایحه‌ای که جناب آقاى رزم‌آرا تقدیم مجلس کرده‌اند همان اصولى است که در قانون اساسى پیش‌بینى شده آن نقشه‌ای که جناب آقاى رز م‌آرا آورده‌اند عیناً همان نقشه‌اى است که باید چهل و چند سال پیش در این مملکت اجرا شده باشد تا به حال دو مرتبه هم اجرا شده است ولی براى این که به قدرت مرکزى صدمه می‌زده دولت‌ها از اجراى آن خوددارى کردند و تا این قسمت از قانون اساسى در مملکت اجرا نشود و اختیارات خود مردم به دست خودشان داده نشود و نظارت کامل نداشته باشند یعنى اگر مأمورین خواستند برخلاف صلاح و مصلحت مردم رفتار کنند مردم بتوانند آنها را عوض کنند کار شهرستان‌ها درست نمی‌شود به علاوه این آیین‌نامه‌اى را که دولت آقاى رزم‌آرا آورده‌اند همان چیزى است که به کمیسیون کشور تقدیم کرده و نوشته است که به تصویب کمیسیون یا مجلس یا کمیسیونى که مجلس انتخاب کند برسد (فرامرزى- یا توى آن نیست یا برداشته شده) (دکتر بقایى- یا ندارد آقا باید به مجلس بیاید) این ممکن است براى همان طور چیزهایی که به عناوین گفته می‌شود کارهایى که ولایات برای خودشان درست می‌کنند ترس‌آور باشد این ترس ندارد مردم را باید در سرنوشت خودشان یک قدرى آزادتر گذاشت بگذارید مردم حق پیدا کنند.

رئیس- یک پیشنهادى از آقاى دکتر معظمى رسیده که به یک کمیسیون منتخب از شعب مطابق ماده 40 و 147 این موضوع ارجاع بشود. قرائت می‌شود.

مقام محترم مجلس شوراى ملى- نظر به اهمیت لایحه تقدیمى دولت و گزارش تقدیمى کمیسیون کشور به استناد ماده 40 و ماده 147 آیین‌نامه داخلى امضا کنندگان ذیل پیشنهاد می‌کنیم گزارش کمیسیون کشور مسکوت و موضوع به طریق ذیل به کمیسیون خاصى ارجاع بشود.

ماده واحده- براى مطالعه در پیشنهادات دولت مبنى بر واگذارى اختیارات قسمتى از امور به مردم شهرستان‌ها کمیسیون مخصوصى مرکب از هیجده نفر منتخب از شعب شش‌گانه (هر شعبه 3 نفر) تشکیل می‌شود که در ظرف مدت یک ماه با توجه به پیشنهادات دولت و اوضاع کشور و جلب نظر متخصصین و نظریات آقایان نمایندگان گزارش کلیه مواد آن را تهیه و براى تصویب مجلس تقدیم دارند. دکتر عبدالله معظمى- کشاورز‌صدر- دکتر هدایتى- حکیمى- دکتر طبا

اردلان- آقای رئیس این کفایت مذاکرات است‏.

رئیس- این پیشنهاد براى کمیسیون است اگر مجلس تصویب بکند که به این کمیسیون برود که این کمیسیون تشکیل می‌شود و الا می‌رود به کمیسیون کشور، آقاى دکتر معظمى‏

دکتر معظمى- تمنا می‌کنم آقایان توجه بفرمایند این موضوع دادن اختیارات به شهرستان‌ها یکى از موضوعات مهمى است که می‌بایست در کشور ما مورد توجه قرار گیرد در غالب ممالک به اختلاف حقوق یک اختیاراتى به مردم داده‌اند بنابراین در اصل دادن اختیارات گمان نمى‌کنم مجلس شوراى ملى مخالف باشد و حتى جبهه ملى هم در اعلامیه‌ای که صادر کرده بود و بنده خواندم دیدم در حدود قانون اساسى حاضرند به این که اختیاراتى به مردم داده بشود و هیچ اختلاف نظرى در این مورد وجود ندارد و در واقع این قانون اساسى قانونى کشور است ولى چون نمایندگان خواستند تأمل بکنند از این جهت در جلسات متعدد با آقاى نخست وزیر صحبت شد و بالأخره توافق به این ترتیب شده است که این لایحه به کمیسیون خاصى برود و بنده در مقدمه تمام این جهات را نوشته‌ام و پیشنهاد کردم همان طور که در آیین‌نامه هم پیش‌بینى شده است که در مواقع خیلى مهم یک کمیسیون خاصى انتخاب شود و بعد هم به استناد ماده 147 پیشنهاد کرده‌ام که این لایحه مسکوت بماند و به آن کمیسیون خاص برود آن گزارش به موجب مواد آیین‌نامه به صورت مواد به مجلس بیاید از این جهت بنده این موضوع را پیشنهاد کردم بعضى از آقایان معتقدند که کمیسیون از مجلس انتخاب بشود ولی چون آیین‌نامه صراحت دارد که کمیسیون خاص از شعب و کمیسیون‌ها باید انتخاب شود به این جهت بنده استناد کردم به ماده 40 (یک نفر از نمایندگان- خیر باید در مجلس انتخاب شود) عرض کنم آقا تعصب براى چیست کار با تعصب به جایى نخواهد رسید یا از کمیسیون‌ها انتخاب شود یا شعبه‌ها در هر کارى باید دو قسمت را در نظر گرفت بایستى اشخاص در این مواقع عناد نکنند غفلت هم نکنند یعنی بایستى مواد را با دقت توجه کنند از این جهت چون واحد قانونى شعبه بود بنده پیشنهاد کردم که با توجه به شخصیت و تجربه و تخصص اشخاص یک عده‌اى را انتخاب بکنند که واجد این شرایط باشند تنها داوطلب بودن که در کارهاى مجلس کافى نیست باید دید این شخصى که داوطلب است حاضر است وقت دارد بیاید مرتب خواهد آمد آیا می‌تواند یک ماه وقت صرف بکند بنشیند از تعطیلاتش بگذرد این خدمت اساسى را با توجه به این که چه دولتى روى کار است این موضوع را بررسى کند و بعد هم یک گزارش اساسى تهیه کند و بیاورد و براى این که سوء‌تفاهم نباشد بنده مجدداً پیشنهاد را قرائت می‌کنم. ماده واحده براى مطالعه در پیشنهادات دولت مبنى بر واگذارى اختیارات قسمتى از امور به مردم شهرستان‌ها کمیسیون مخصوص مرکب از هیجده نفر منتخب از شعب شش‌گانه (هر شعبه سه نفر) تشکیل می‌شود که در ظرف مدت یک ماه با توجه به پیشنهادات دولت اوضاع کشور و جلب نظر متخصصین و نظریات آقایان نمایندگان گزارش کلیه مواد آن را تهیه براى تصویب مجلس تقدیم دارند.

چون اصل موضوع مطرح نیست بنده دیگر نمى‌خواهم که وارد اصل مطلب بشوم.

+++

رئیس- آقاى اردلان‏

اردلان- جناب آقاى دکتر معظمى قبلاً ماده واحده را اگر به بنده ارائه فرموده بودند ممکن بود که بنده نظر خودم را عرض می‌کردم و توضیحى می‌دادم و شاید ایشان یا بنده قانع می‌شدیم ولى مسبوق نبودم از این پیشنهاد حضرتعالى در این پیشنهاد که یک کمیسیونى به این کار رسیدگى بکند عرض بنده و اشکال بنده این است که کمیسیون خوب بود قبلاً نظر مجلس را می‌دانست چیست تا آن وقت می‌توانست با توجه به نظر مجلس شوراى ملى عقیده خود را به مجلس شوراى ملى تقدیم کند. در صورتی که دو نفر از آقایان جبهه ملى که مخالف بودند صحبت کردند این صحبت‌هایى که شد راجع به تجزیه و اذهان مردم مملکت واقعاً در این خصوص مشوش شده است. در صورتی که بنده خودم معتقدم که این طور نیست و اکثریت آقایان اطمینان دارند که هیچ‌وقت از یک چنین دولت صالحى یک پیشنهادى برخلاف مصلحت مملکت به مجلس نمى‌آید و ما هم به هیچ‌وجه رأى نخواهیم داد اقلیت هم نباید نگران باشند براى این که لایحه نفت وقتى به مجلس آمد و اقلیت هم خیلى نگران بودند جناب آقاى دکتر مصدق را خودمان انتخاب کردیم و اکثریت مجلس بود که ایشان را به ریاست انتخاب کرد و آقاى مکى را مخبر انتخاب کرد بنابراین آقاى دکتر معظمى بنده را اگر قانع مى‌فرمودند در این قسمت بنده مخالفت خودم را پس می‌گرفتم براى این که این کمیسیونى که انتخاب خواهد شد هنوز نمی‌داند که نظر مجلس چیست؟ براى این که در قانو ن اساسى می‌نویسد که انجمن‌ها حق نظارت می‌دهد نه حق وضع مالیات و اگر نظر مجلس جور دیگر باشد این کمیسیون که معین می‌شود تمام فکرش روى نظریات مجلس خواهد بود بنابراین اجازه بفرمایید یکى دو سه نفر دیگر صحبت کنند از شما خواهش می‌کنم شاید آقایان نظرشان این باشد و عجله‌شان در این باشد که مجلس تعطیل بشود، بنده نمى‌فهمم تعطیل مجلس چه مورد دارد. اگر گرم است براى وزرا هم گرم است براى ادارات هم گرم است اگر ما ساکنین تهران بگوییم گرم است در خوزستان و بندرعباس چه خواهند گفت؟ این موضوع ندارد، در موقعی که بودجه چاپ شده است و ما وظیفه‌دار هستیم که تصویب بکنیم این برخلاف وظیفه‌شناسى است که بیاییم تعطیل بکنیم برویم خانه‌هایمان. بنده وجدانم ناراحت است و وقتى وجدان آدم ناراحت شد اصلاً تعطیل به او خوش نمى‌گذرد. ما دیشب در فراکسیون ایران که بنده افتخار عضویت دارم تصمیم گرفتیم که از همکاران محترم تقاضا کنیم این بودجه مملکت را تصویب کنیم و اگر می‌رویم منزلمان راحت بکنیم رو به روى موکلین‌مان ناراحت نباشیم. مثلاً وقتی که من می‌روم به کردستان موکلین من مى‌گویند که بودجه شما چه شد اگر گفته شود که تمام نشده خواهند گفت شما غلط کردید آمدید برگردید بروید در این قسمت بنده عقیده‌ام این است که باز می‌گردم به مطلب اول خودم که باید مجلس شوراى ملى از نظر وکلاى خودش مسبوق بشود و بعد که این کمیسیون را انتخاب کردید بداند چه روشى اتخاذ بکند. اجازه بفرمایید چند نفر دیگر صحبت بکنند بعد پیشنهاد خودتان را بدهید ما رأى می‌دهیم. این نظر بنده است.

رئیس- آقاى دکتر بقایى‏

کشاورز‌صدر- موافق اگر بخواهید بنده هستم‏.

رئیس- آقاى اردلان مخالف بودند و آقاى دکتر بقایى موافق‏

کشاورز‌صدر- بنده امضاکننده پیشنهاد بودم، مقدم هستم.‏

رئیس- شما هم هستید بعد آقاى شوشترى‏.

یکی از نمایندگان- نظامنامه نوشته یک موافق ،یک مخالف

دکتر بقایى- به طوری که آقایان محترم به خاطر دارید در جلسه خصوصى گفته شد که اگر تعصبات کنار گذاشته شود و روى منطق و استدلال صحبت بشود ممکن است که مجلس با یک هم‌آهنگى کاملى موفق به انجام خدماتى بشود ما با آیین‌نامه تقدیمى دولت و با آن طرزى که پیشنهاد شده بود کاملاً و جداً مخالف بودیم و هستیم ولى با این پیشنهاد جناب آقاى دکتر معظمى و سایر آقایان دائر بر این که این موضوع در یک کمیسیونى مطرح بشود حلاجى بشود و بیاید به مجلس و در مجلس مطرح بشود و تصویب بشود کاملاً موافق هستیم چون با آن طرزی که دولت لایحه را تقدیم کرده بود که بدون رسیدگى به آیین‌نامه موضوع تصویب شود حقیقتاً براى مملکت خطرناک بود بنده به سهم خودم این موضوع را خطرناک می‌دانستم ولى اگر آقایان موافقت بفرمایند همین طورى که پیشنهاد شده این موضوع برود به یک کمیسیون و در محیطى دور از تعصب و با منطق و استدلال این موضوع حل شود، با اصل اجراى قانون هیچ یک از ما چه اقلیت و چه اکثریت مخالفت نداریم این آیین‌نامه می‌رود در آنجا مطرح می‌شود اصلاح می‌شود معایبش رفع می‌شود البته در صورتی که غرضى در کار نباشد بعداً مى‌آید به مجلس و بنده قول می‌دهم به آقایان اگر به این ترتیب عمل شود و در یک کمیسیونى و در یک محیط آرامى این موضوع حل شود در مجلس هم بدون سر و صدا و بدون تعصب تصویب خواهد شد. ولی اگر آقایان بخواهند که فشار بیاورند و حتماً به این ترتیب عمل شود این نمودار یک اعتراض خواهد بود که امیدوارم وجود نداشته باشد.

نبوى- بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم.‏

رئیس- بفرمایید

نبوى- مطابق ماده 91 وقتى پیشنهادات قرائت می‌شود که رأى به کفایت مذاکرات داده بشود در آن چه در مجلس مطرح می‌شود، رعایت این قسمت را بفرمایید چه ممکن است در نظایر آن صورت دیگرى پیدا بکند این خبر کمیسیون کشور مطرح بود و آقاى کشاورزصدر هم کفایت مذاکرات را پیشنهاد کرده بودند منتها چون به مورد نبود رأى رویش گرفته نشده و یا خودشان پس گرفتند. پس بنابراین وقتی که قرار بشود پیشنهادها مطرح شود اول باید به کفایت مذاکرات رأى گرفته شود. بعد پیشنهادات قرائت شود.

رئیس- چون به عنوان ماده 40 و 147 پیشنهاد شده (صحیح است) آنها هیچ کدام مانع از کفایت مذاکرات نیست به عنوان ماده 147 می‌شود که مسکوت بماند و به کمیسیون برود. و این همان نظرى است که آیین‌نامه به کمیسیون برود ماده 147 قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

ماده 147- هر یک از نمایندگان حق دارد از مجلس کتباً تقاضا نماید که طرح یا لایحه قانونى که به مجلس مراجعه شده است موقتاً یا دائماً مسکوت بماند. در این قبیل موارد و در خصوص رد یا قبول این تقاضا قبل از آن که در موضوع اصلی بحث شود پس از توضیح مختصر پیشنهاد کننده و پاسخ آن از طرف یک مخالف که باید با رعایت اختصار کامل به عمل آید و محدود به بحث در موضوع باشد رأى گرفته می‌شود و در صورتی که تقاضاى متعددى بشود و منجر به اخذ رأى گردد تعیین حق تقدم و تأخر با رئیس مجلس است. مگر در موردى که تقدم آن مطلب در نظامنامه تقدیم شده باشد.

رئیس- حالا آقاى دکتر معظمى پیشنهاد می‌کنید که برود به کمیسیون مسکوت بماند یا به کمیسیون برود فرق نمی‌کند و قصد ما این است که برود به کمیسیون حالا بالأخره پیشنهاد کفایت مذاکرات هم رسیده، ممکن است قرائت بشود (به شرح زیر قرائت شد)

مقام ریاست مجلس شوراى ملى پیشنهاد می‌کنم که پس از بیان یک موافق و یک مخالف مذاکرات ختم شود غلامرضا فولادوند

جمال امامى- آقایانی که رعایت نشده، دو نفر موافق و مخالف صحبت کردند، اجازه بفرمایید باز هم صحبت بکنند.

رئیس- کفایت مذاکرات را همیشه می‌شود پیشنهاد کرد، بعد از یک مخالف و یک موافق اگر باید صحبت شود مجلس باید رأى بدهد بفرمایید آقاى فولادوند

غلامرضا فولادوند- بنده در لایحه به این مهمى معتقد نیستم که دو نفر فقط حرف بزنند و پیشنهاد ختم مذاکره بدهیم. ولى این لایحه صورت اولیه خودش را از دست داده است. جناب آقاى نخست وزیر پیشنهاد می‌کنند که مجلس به یک کمیسیونى مرکب از نمایندگان مجلسین اختیار بدهد که این کمیسیون آیین‌نامه اجرایى این قانون را که 100 ماده است تصویب بکند. صورت اولى لایحه این بود. امروز از آن صورت خارج شده، امروز ما آمده‌ایم یک لایحه‌اى یک ماده‌اى را تصویب می‌کنیم که چیست؟ رؤس مطالبش این است که سازمان ادارى شهرستان‌ها به موجب آیین‌نامه‌اى که به تصویب مجلس خواهد رسید داده خواهد شد و انجمن‌هاى شهر هم بعد از شروع تشکیل آن سازمان منحل و براى انتخابات

+++

هم بازرسانى به محل بروند در نتیجه می‌خواهم عرض کنم که یک عمل زائد ما داریم اینجا می‌کنیم ما بعد از این که تصویب کردیم 15 نفر هم که موافق و مخالف حرف زد، تازه این آیین‌نامه باید برود به کمیسیون مخصوص و تصویب شود و گزارش به مجلس شورای ملى بیاید و 48 روز هم روى آن صحبت شود این است که بنده این پیشنهاد را دارم که ما عمل زیادى و بی‌جا و لغو چرا بکینم. این چیزى نیست که درباره‌اش موافق و مخالف صحبت بکنند (صحیح است) هم نمایندگان و هم دولت موافق است آیین‌نامه بعد از تصویب کمیسیون به مجلس بیاید. اینجا می‌نشینیم و در اطراف مواد آن یک یک بحث می‌کنیم هر کس که موافق است دلیلش را مى‌گوید مخالفین هم نظرشان را بیان می‌کنند مجلس رأى می‌دهد علاوه بر این پیشنهاد کفایت مذاکرات از این جهت بود که این را تصویب بفرمایید نظر جناب آقاى نبوى هم چنین بود که قبل از ختم مذاکره ما رأى نگیریم اول ما رأى می‌دهیم به این پیشنهاد و بعد نظر آقاى دکتر معظمى هم که عبارت از سکوت و ارجاع به کمیسیون (دکتر معظمى- سکوت نه) مجلس رأى می‌دهد و اگر البته اکثریت مایل بود رأى می‌دهد و آن 18 نفر کمیسیون را هم از شعب یا از کمیسیون‌ها و یا از شعب انتخاب می‌کنیم بسته به نظر اکثریت است ما که دیکتاتور نیستیم، آن وقت روی آن هم رأى می‌دهیم، هر وقت اکثریت مجلس اجازه داد آن لایحه می‌رود به کمیسیون و البته آقایان هم دقت می‌کنند دولت هم توضیحات لازم را می‌دهد و بعد براى رسیدگى لازم به مجلس مى‌آید.

رئیس- آقاى صفایى‏

صفایى- بنده به دو لحاظ با کفایت مذاکرات مخالفم اول از این لحاظ است که اصولاً رعایت آیین‌نامه از لحاظ صحبت موافق و مخالف در این لایحه نشده زیرا طبق نظامنامه باید یک موافق و یک مخالف صحبت کنند در این مورد دو مخالف صحبت کرده است. الفاظ تأثیر در واقعیات ندارد.

رئیس- وقتى که موافق اسم می‌نویسند باید بیایند صحبت بکنند.

صفایى- به شرطى که در حدود موافقت صحبت بکنند.

رئیس- مشروط می‌گذارند آن وقت طور دیگر صحبت می‌کنند.

صفایى- این صحیح نیست‏.

رئیس- اگر صحیح نیست نکنید این کار را آقایان‏

صفایى- موافق مشروط باید موافق صحبت کند آن وقت یک دو شرط هم داشته باشد و الا در موضوع حیاتى اصلاً آقای رئیس اجازه ندادند که یک موافق حسابى صحبت بکنند، یا اقلیت اجازه نداده است (مکى- آیین‌نامه به ما اجازه داده است) آقاى آزاد مخالف جدى این قانون هستند و تمام صحبت‌شان به عنوان مخالف بود، در این قضیه بى‌انصافى قطعى است خود اقلیت هم نباید این کار را بکنند به عنوان مخالف بیایند کلمه موافق را مستمسک بکنند و بیایند مخالف صحبت بکنند (آزاد- موافق مشروط بودم) این صحیح نیست آقا آخر شما چرا یاد می‌دهید به اکثریت که برخلاف نظامنامه رفتار شود. (مکى- تشخیص با آقاى رئیس است) تشخیص با همه آقایان است، ابداً موافق صحبت نکرده (مکى- شما حق استیضاح از وکیل را ندارید) بنده استیضاح نمی‌کنم من می‌گویم که آیین‌نامه رعایت نشده (مکى- چرا شد ه است) براى این که یک موافق حقیقى صحبت نکرده است، پس اگر سؤال و استیضاح صحیح نیست جنابعالى هم نفرمایید (مکى- تذکر نظامنامه‌اى بود) یک نفر موافق حقیقى صحبت نکرده به فرض این که یک موافق مشروط هم صحبت کرده باشد، موضوع مهم‌تر از آن است که در این امر حیاتى در این موقعی که تمام کشور و تمام شهرستان‌ها متوجه این هستند که نظر مجلس شوراى ملى را واقعاً بفهمند حقیقتاً بدانند که این قانون اجرایش به صلاح کشور است یا به زیان کشور است موجب تجزیه کشور است یا موجب وحدت کشور است، این موضوعاتى است که باید ادله طرفین گفته شود حرف دولت هم کافى نیست حرف مخبر کافى نیست نظر مخبر کمیسیون کافى نیست ملت ایران باید بداند که واقعاً اکثریت مجلس چه نظرى دارد وقتی که نگذارید صحبت شود از کجا معلوم می‌شود؟. اما پیشنهادی که جناب آقاى دکتر معظمى دادند به نظر بنده (کشاورز‌صدر- من باید حرف بزنم موافقم با نظرشان) به هر حال بنده عقیده‌ام این است که چون پیشنهاد آقاى دکتر معظمى این است که ماده واحده که روى آن مطالعه شده بحث شده و صرفاً اجازه تشکیل انجمن‌ها است این چرا باید برگردد، اگر لازم است که روى آن بحث شود وقتی مطالعه‌اى بشود در نظامنامه با این نظر اکثریت مجلس موافقت کرده بود، جناب آقاى نخست وزیر هم موافقت کرده بود که واقعاً آیین‌نامه برود به کمیسیونى که یا انتخاب شود از مجلس و یا از شعب، ولى ماده واحده‌اى که الان مطرح است چرا برود؟ بنده معتقدم که مجلس روى ماده واحده اظهار نظر بکند و پیشنهادى که هر یک از آقایان اقلیت یا اکثریت دادند با آیین‌نامه می‌رود به کمیسیون و بعداً برمی‌گردد به مجلس و قضیه حل می‌شود ولى این ماده واحده هیچ لزومى ندارد که برود به کمیسیون طبق ماده واحده که تصویب می‌شود آیین‌نامه باید برود به کمیسیون و هیچ مذاکره در اطراف این ماده لزومى ندارد.

رئیس- آقاى جمال امامى مخالفید؟

جمال امامى- بله بنده مخالفم‏.

رئیس- یک موافق هم باید صحبت بکند چون یک مخالف صحبت کرده.‏

جمال امامى- بنده موافقم‏.

رئیس- شما هم می‌خواهید کار آقاى آزاد را بکنید بفرمایید.

جمال امامى- عرض کنم راجع به نظریه من نسبت به این لایحه در خارج سوء‌تفسیر شده است و نمى‌دانم چرا این هو و جنجال را راه انداخته‌اند آن قدرى که ما خودمان استنباط مى‌کنیم در مجلس خود اقلیت و اکثریت حرفى ندارند منتها هم اقلیت و هم اکثریت نسبت به آیین‌نامه این طرح ایراد دارد از روز اولى که این موضوع مطرح شد و آقاى نخست وزیر اکثریت را دعوت فرموده بودند بنده حضورشان عرض کردم که این آیین‌نامه را اگر به این شکل بخواهید بیاورید به مجلس شوراى ملى اشکال دارد باید یک جرح و تعدیلى بشود و اگر به همین شکل بیاید به خود لایحه هم صدمه می‌رسد حالا براى شخص من تفاوتى نمى‌کند که چه به پیشنهاد آقاى دکتر معظمى رأى گرفته بشود که این کمیسیون از شعب انتخاب بشود و چه آن طوری که بنده خودم استنباط کردم اکثریت مجلس نظر دارد که در خود مجلس انتخاب بشود خوب مراعات نظر اکثریت مجلس را بکنید چون موضوع خیلى مهم است و اکثریت مجلس هم عقیده‌مندند که این موضوع را مهم تلقى بکنند و مجلس رأى می‌دهد که یک کمیسیون خاص به این آیین‌نامه رسیدگى بکند آقایان هم موافقت بکنند تا این موضوع خاتمه پیدا کند و این کشمکش را بیش از این ادامه ندهند ولی اعتراض آقاى صفایى صحیح بوده چون ما می‌خواهیم راجع به آیین‌نامه کمیسیونى انتخاب کنیم نه راجع به ماده واحده چون قبلاً باید راجع به لایحه رأى مجلس روشن بشود و به کفایت مذاکرات رأى داده شود بعد. وقتى که مجلس سنا فرستاده شد آن وقت کمیسیون را تعیین می‌کنیم که برود آیین‌نامه را جرح و تعدیل کند ولى ما وقتی که لایحه در خود مجلس مطرح است ما که نمى‌توانیم که کمیسیون را تشکیل بدهیم حالا هر طور آقایان موافقت می‌کنند اگر لازم است مذاکرات بشود بعداً رأى به کفایت مذاکرات گرفته شود بعد از رأى و با انتخاب کمیسیون از مجلس به این کشمکش خاتمه بدهید آقایان اقلیت هم مطمئن باشند که اکثریت هم با طرح و تعدیل آیین‌نامه هم‌عقیده با آنها است‏

دکتر شایگان- با جرح و تعدیل ماده واحده‏

رئیس- حالا رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات‏

ملک‌مدنى- بنده چون رئیس کمیسیون کشور هستم اجازه بفرمایید مختصراً توضیحى عرض کنم.‏

دکتر معظمى- بنده به استناد ماده 90 مى‌خواستم مطلبى را عرض کنم که عرایض بنده را هم جناب آقاى صفایى و هم جناب آقاى امامى توجه نفرمودند چون این طور نبود که فرمودند بنده در موقعی که پیشنهادم مطرح است اجازه بفرمایید عرایضم را عرض کنم‏.

رئیس- بسیار خوب حالا رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (اکثر نمایندگان قیام کردند) تصویب شد، آقاى دکتر معظمى بفرمایید.

دکتر معظمى- بنده به استناد ماده 90 اجازه خواستم صحبت بکنم جناب آقاى جمال امامى

+++

توجه بفرمایید چون ماده 90 می‌گوید هر زمان که حرف یک نفر از وکلا تحریف شد اجازه دارد صحبت کند اینجا موضوعى مطرح است یک گزارشى از کمیسیون کشور آمده به این که اجازه بدهیم که آیین‌نامه مطرح بشود بعد این آیین‌نامه را یا مجلس یا خود کمیسیون تصویب بکند بعد از این که نتیجه مذاکراتى که آقایان کردند قرار شده که اصولاً مواد آن بیاید به مجلس شوراى ملى و اصلاً چون طرز فکر عوض شده لذا موضوع منتفى و مسکوت می‌ماند ولی براى این که این موضوع مطرح شود و این موضوع حل شود همان آیین‌نامه را به کمیسیون خاصى ارجاع می‌کنیم بعد آن کمیسیون با آیین‌نامه مجلس شوراى ملى تقدیم خواهد کرد اما چرا من از شعب پیشنهاد کردم چون مطابق آیین‌نامه مجلس شوراى ملى شما نمى‌توانید با یک پیشنهاد یک کمیسیون خاص از مجلس انتخاب کنید براى این که مخالف نص صریح آیین‌نامه است مگر آن که طرحى لااقل به امضاى 15 نفر تهیه کنید (خسرو قشقایى- تهیه شده و بیست نفر امضا کرده‌اند) بنده یک مرتبه پیشنهاد خورم را می‌خوانم آقایان ملاحظه بفرمایید (ماده واحده براى مطالعه در پیشنهادات دولت مبنى بر واگذارى اختیارات قسمتى از امور مردم شهرستان‌ها کمیسیون مخصوصى مرکب از هیجده نفر منتخب از شعب شش‌گانه (هر شعبه 3 نفر) تشکیل می‌شود که در ظرف مدت یک ماه با توجه به پیشنهادات دولت و اوضاع کشور و جلب نظر متخصصین و نظریات آقایان نمایندگان گزارش کلیه مواد آن را تهیه و براى تصویب مجلس تقدیم دارد) این پیشنهاد هم منظور آقایان را تأمین می‌کند و مطابق نظامنامه است (دکتر بقایى- بسیار خوب است) (خسرو قشقایى- آن طرح هم که تهیه شده باید مطرح شود) آن باید با دو فوریت باشد بعد هم طبع و توزیع شود و مطرح شود.

رئیس- دو پیشنهاد دیگر هم رسیده که قرائت می‌شود یک پیشنهادى آقای نبوى داده‌اند (کشاورز صدر- بنده اخطار نظام‌نامه‌اى دارم) یک پیشنهاد هم آقاى دکتر بقایى داده‌اند طبق ماده 147 (دکتر بقایى- بنده پیشنهادم را پس می‌گیرم )

رئیس- پیشنهاد آقای نبوى قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى: پیشنهاد می‌کنم خبر شماره 1 مورخه 27- 4- 29 کمیسیون کشور به طریق ذیل اصلاح و ماده واحده ذیل به جاى آن تصویب شود.

ماده واحده- موادی که از طرف دولت براى اجراى اصول 29 و 90 و 92 و 93 قانون اساسى تنظیم شده به کمیسیونى مرکب از شعب از هر شعبه 3 نفر ارجاع گردد و آن کمیسیون در لایحه دولت دقت و رسیدگى کامل نموده و نظریه خود را به مجلس به طور یک شورا طرح و مورد رسیدگى و تصویب قرار خواهد گرفت.

رئیس- یک پیشنهاد دیگر از طرف 20 نفر ازآقایان است که یک مقدمه دارد و نوشته‌اند نظر به اهمیت این لایحه پیشنهاد می‌کنیم که یک کمیسیونى که براى بررسى لایحه دولت راجع به سازمان ادارى کشور باید معین شود با رأى مجلس شوراى ملى انتخاب شود و 20 امضا دارد حال سه پیشنهاد است که رأى می‌گیریم آقاى نبوى بفرمایید توضیح خودتان را بدهید (کشاورز‌صدر- بنده مطابق ماده 40 اخطار دارم.)

نبوى- بنده منظورم از این پیشنهاد این بود که راهى پیدا کنیم که نظر همه آقایان را تأمین کند اصل موضوع را بی‌جهت ابوالهول معرفى کرده‌اند این یکى چیز تازه‌اى نیست ما قانون اساسى داریم که در موارد مختلف انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى را قید کرده اضافه بر قانون اساسى هم قوانین دیگرى هم هست که به موجب آنها دولت می‌تواند اقدام کند (دکتر بقایى- حرف ما هم همین است) منتها قانونى است که در چند سال پیش گذشته و شاید آن قانونى که براى اجراى مواد قانون اساسى وضع شده در چهل و چند سال پیش با احتیاجات امروز مملکت مطابقت ندارد و حقاً هم همین طور است و براى همین دولت لایحه‌اى تقدیم کرده و بنده با نظر آقایان موافقم که این لایحه با عجله تنظیم شده و نواقصى داشت که نمی‌شد در مجلس شوراى ملى به آن رأى داد و ما در جلسات متعدد به آن متوجه شدیم و یادآوى کردیم و هیئت محترم دولت هم موافقت کردند که جریان عادى پیدا کند منظور از پیشنهاد جناب آقاى دکتر معظمى که تقدیم فرمودند و موضوع پیشنهاد بنده این است که این موضوع به صورت عادى و مثل تمام قوانینى که به مجلس مى‌آید جریان پیدا کند منتها به صورت عادى دو اشکال داشت اگر به طور کاملاً عادى می‌شد باید به 5 یا 6 کمیسیون می‌رفت و با این وضع خیلى طول می‌کشید شاید مدت یک سال به طول می‌انجامید و دیگر این که دو شورا بشود و شورا هم اگر بود باز خیلى طول می‌کشید و چون پیشنهاد بنده و جناب آقاى دکتر معظمى مشابه است منظور این است که به فوریت یک شور مطرح بشود و اصل این آیین‌نامه که در واقع قانون است و اسمش را آیین‌نامه گذاشته‌اند برود و در کمیسیون هم حل و فصل بشود و بیاید در مجلس و تصویب بشود این نظر بنده بود از این پیشنهاد دهنده بودم و یک نفر نمى‌توانستم پیشنهاد کنم که آن کمیسیون از مجلس انتخاب شود همان طورى که جناب آقاى دکتر معظمى فرمودند این کمیسیون که از مجلس باید انتخاب شود بایستى به موجب طرحى انتخاب شود که یک عده‌اى امضا کرده باشند و این کار هم شده است من در پیشنهاد خودم آن طرح آقایان را قبول می‌کنم و تقاضا می‌کنم که پیشنهاد بنده به آن صورت تنظیم بشود که به موجب طرحى که آقایان امضا کرده و تقدیم مقام ریاست کرده‌اند کمیسیونى که باید انتخاب بشود از مجلس انتخاب شود (کشاورز‌صدر- باید طبع و توزیع بشود) و الا اگر یک نفر بخواهد پیشنهاد کند باید موافق آیین‌نامه باشد و آیین‌نامه هم منع کرده است حالا اشکال دیگرى که شده و آن این است که اگر گزارش را که کمیسیون کشور تنظیم کرده تصویب بشود و پیشنهاد (بنده یا آقاى دکتر معظمى تصویب نشود و تولید اشکال بزرگى خواهد کرد براى این که لایحه خودش در بعضى از موضوعات تعیین تکلیف کرده و این برخلاف نظریات ما است در اینجا نوشته شده است که انجمن‌هاى بلدى منحل خواهد شد و هم‌چنین نوشته است که بازرس‌هایى تعیین می‌شود و این صحیح نیست و مخالف نظر آقایان است در صورتی که نظر آقایان این است که این کار در کمیسیون مطرح بشود و این پیشنهاد بنده را تمنا می‌کنم که با طرحى که آقایان داده‌اند تصویب بفرمایند بعد برود به کمیسیون و بیاید به مجلس و در مجلس هر نظرى که آقایان دارند بفرمایند.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات (ملک‌مدنى- بنده اجازه می‌خواهم توضیحى عرض کنم.)

رئیس- آقاى ملک‌مدنى بفرمایید.

ملک‌مدنى- متأسفانه به واسطه این که شلوغ شده مقام ریاست آن طور که باید توجه نمى‌فرمایند که در مجلس آیین‌نامه رعایت بشود در پیشنهاد آقاى دکتر معظمى که شد بنده عرض می‌کنم که بیش از یک نفر موافق و یک نفر مخالف صحبت کردند (رئیس- نه آقا اگر شما بفرمایید موافقم و بعد مخالف صحبت کنید تقصیر من نیست شما عمل بدى کرده‌اید نه من) عرض کنم اگر چه آقای فولادوند توضیح دادند ولى کافى نبود، این پیشنهاد را با حضور جناب آقاى نخست وزیر و آقاى دکتر نصر معاون وزارت کشور با دقت تهیه کردیم دولت یک لایحه‌اى به مجلس داد و این را فرستادند به کمیسیون کشور و ما نشستیم و بعد از مطالعه دیدیم که این موضوعى است که اصولاً مجلس بایستی تکلیف آیین‌نامه را معلوم کند زیرا دولت تقاضا کرده است که این آیین‌نامه باید به تصویب کمیسیون‌هاى مربوط به آن برسد مجلس شوراى ملى حق دارد و مجاز است که به کمیسیون مربوطه آن که کمیسیون کشور است حق بدهد که این آیین‌نامه را تصویب کند و به دست دولت اجرا بشود و حق دارد که خود مجلس حل بکند و حق هم دارد که به کمیسیون خاصى بدهد این عمل که کمیسیون کشور کرده مطابق آیین‌نامه بود و ما کمال دقت را کردیم و کار خلافى هم نکردیم ما که نمى‌توانیم براى مجلس شوراى ملى تکلیف معلوم کنیم آیین‌نامه‌اى که دولت تقدیم کرده است و تقاضا کرده کمیسیون کشور با کمیسیون خاصى و یا مجلس باید این را تصویب کند خواستم این را عرض کرده باشم تا رفع شبهه بشود اما در اصل موضوع به عقیده بنده می‌بایست که آیین‌نامه را جناب آقاى نخست وزیر تهیه بفرمایند و به مجلس شوراى ملى بدهند چون از طریق مجلس باید به کمیسیون مربوطه ارجاع بشود منتها این که آیین‌نامه را دولت باید به مجلس بدهد و بعد به کمیسیون

+++

بیاید این قاعده است و قاعده همیشگى بوده این به نظر بنده اگر پیشنهاد آقاى دکتر معظمى طبق آیین‌نامه مجلس باشد مجلس می‌تواند این کار را بکند اگر لازم است یکى کمیسیون خاص تعیین بشود بعد از آن که بحث کردیم آن وقت کمیسیون انتخاب بشود بنده خواستم این توضیحات را عرض کنم و هیچ نظرى جز این که البته هر چه اکثریت مجلس رأى بدهد نداریم و همه هم از نظر اکثریت پیروى می‌کنیم.

دکتر معظمى- بند ه مطابق ماده 40 اخطار نظامنامه‌اى دارم.‏

رئیس- آقاى دکتر معظمى‏

دکتر معظمى- بند‌ه تعجب می‌کنم که چرا یک کار ساده‌اى گره مى‌افتد، بنده این پیشنهاد را تهیه کرده‌ام چرا؟ براى این که بنده معتقدم که به هیچ‌وجه سوابق بد نباید در مجلس گذاشته بشود چون یک روزى این سوابق ممکن است اسباب زحمت بشود و مکرر تجربه کرده‌اید به ضرر مملکت تمام می‌شود، موضوع چیست، موضوع انتخابات که آقایان موافقت فرمودید که این گزارش به مجلس بیاید، مطابق ماده 40 اگر بخواهید کمیسیون خاصى انتخاب بکنید واحد شما با شعب است یا کمیسیون اگر پیشنهاد بنده رد بشود معنایش این است که باید به چند کمیسیون برود (مسعودى- این طور نیست) براى این که اگر آقایان بخواهند یک کمیسیونى با انتخاب مجلس باشد باید یک طرحى به قید دو فوریت به مجلس بدهند اگر غیر از این ترتیب عمل بشود مخالف این ماده چهل است و علاوه بر این پیشنهاد بنده که قرائت شد، جناب آقاى رئیس حقش این بود که مطابق ماده چهل پس از اظهار یک موافق و یک مخالف رأى بگیرید و قرائت پیشنهاد آقاى نبوى مخالف صریح این ماده چهل است که بنده می‌خوانم مجلس به ملاحظه اهمیت هر طرح یا لایحه قانونى مى‌تواند به جاى ارجاع به کمیسیون دائمى مربوطه یا درخواست رئیس مجلس با پیشنهاد پنج نفر از نمایندگان رأى بدهد که از هر شعبه یا کمیسیون دو یا سه نفر براى عضویت کمیسیون مخصوصى جهت رسیدگى به آن طرح یا لایحه انتخاب شود و هرگاه طرح یا لوایح قانونى جدید مشابهى پیشنهاد شود توسط رئیس به همان کمیسیون ارجاع می‌گردد به لزوم انتخاب مزبور بعد از توضیح مختصر رئیس با یکى از امضا کنندگان و نطق مختصر یک مخالف رأى گرفته می‌شود.

نبوى- این وقتى است که به کفایت مذاکرات رأى گرفته بشود.

دکتر معظمى- تمنا می‌کنم که به پیشنهاد بنده رأى گرفته شود وقتی که پیشنهاد بنده رد شد آن وقت آقایان اگر مى‌خواهند باید یک طرحى بدهند این انتخاب در مجلس به عمل بیاید.

رئیس- پیشنهادى آقاى دکتر معظمى دادند به استناد ماده 40 و 147 است این دو ماده با هم مغایرت دارد زیرا طبق ماده 147 یک نماینده‌اى مى‌تواند تقاضاى مسکوت ماندن یک لایحه را بکند و طبق ماده 40 تقاضاى تشکیل کمیسیون را و این به اصطلاح کوسه و ریش پهن است اگر باید مسکوت بماند پس کمیسیون چیست؟ اینها را باید جداگانه رأى بگیریم وقتی که قسمت ماده 147 رد شد یعنى وقتى سکوتش از طرف مجلس تصویب نشد آن وقت نسبت به ترتیب کمیسیون رأى می‌گیریم (دکتر معظمى- قسمت اول چون کفایت مذاکرات تصویب شد، موردى ندارد و پس می‌گیرم) پس ماده 147 مربوط به سکوت حذف می‌شود، آقاى نبوى‏

نبوى- به هر حال این آیین‌نامه یا باید برود به کمیسیون یا به مجلس بیاید بنده پیشنهادم را پس نگرفتم در آن قسمت که کمیسیون به چه ترتیب انتخاب شود فعلاً آن قسمت را مسترد می‌کنم هر طور که مجلس رأى دادند قبول می‌کنم.‏

رئیس- حالا براى این که بنده ذهن آقایان را روشن کنم دو قسم رأى می‌گیریم اول رأى به انتخاب از شعب می‌گیریم ما رأى می‌گیریم به این که هیجده نفر از هر شعبه‌اى 3 نفر براى رسیدگى آیین‌نامه و ماده واحده از شعب انتخاب بشود آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد. پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى: پیشنهاد می‌کنم کمیسیونى که براى بررسى لایحه دولت راجع به سازمان ادارى کشور باید معین بشود با رأى مجلس شورای ملى انتخاب بشود- خسرو قشقایى- سرتیپ‌زاده- دکتر جلالى- حسن مکرم- نصرتیان- پناهى- امامى‌اهرى- جمال امامى- و چند امضاى دیگر.

شوشترى- فى‌المجلس حذف شود.

کشاورز‌صدر- بنده مخالفم.‏

رئیس- آقاى کشاورز‌صدر

کشاورز‌صدر- به نظر بنده خوب است که آقایان یک قدرى دقت بفرمایند در این موضوع که شاید هیچ اشکالى بین نظرها نباشد ولى چیزى که لازم‌تر و واجب‌تر است رعایت احترام آیین‌نامه است اگر یاد آقایان باشد یک روزى جناب آقاى دکتر مصدق یک طرحى اینجا دادند با امضاى 15 نفر و در همان جا ما به ایشان عرض کردیم که آقا باید طبع و توزیع بشود مطابق ماده چهل اگر می‌خواهید کمیسیون خاصى انتخاب کنید یا باید از شعب باشد یا باید از کمیسون‌ها باشد اگر می‌خواهید از مجلس شورای ملى به کمیسیون ارجاع بکنید همان طور که عرض کردم این باید طرحى باشد حالا هم دو فوریت داشته باشد دو فوریت آن مطرح بشود و طبع و توزیع بشود و روز پنجشنبه رأى گرفته بشود و این کار بشود و به نظر بنده اگر آقایان موافقت بفرمایند باید این کار بشود و الا به استناد این که بیست نفر تقاضا کرده‌اند که فى‌المجلس باشد این نقض غرض است این درست نیست، صحیح نیست اگر مى‌خواهید به همان صورت طرح بدهید فى‌المجلس نمی‌شود پس بنابراین باید تقاضاى فوریت بشود چرا براى این که آیین‌نامه به قوت خودش باقى است کمیسیون خاص گفته‌اند این باید دو صورت داشته باشد یا باید از شعب انتخاب شود یا باید از کمیسیون‌ها انتخاب بشود اگر این طور نباشد واقعاً و معناً یک چیزى اضافه کرده‌ایم به آیین‌نامه و اختصاصاً می‌خواهید این کار بگذرد.

اگر این طور باشد هر ساعتى می‌شود برخلاف قانون پیشنهاد بکنیم و 15 نفر هم امضا بکنیم که این کار این طور عمل بشود آقایان آیین‌نامه مادامی که به قوت خودش باقى است قابل احترام است و اگر عملى بخواهید غیر از آن بشود طرح لازم دارد یا فوریت، حالا اگر مى‌گویید که نظر بنده صحیح نیست و آقاى نبوى هم که دادند تصدیق می‌کنند، اینجا بفرمایند بنده اگر خلاف عرض می‌کنم نظر خودم را پس می‌گیرم ما می‌خواهیم دقت بشود و الا دولت در این قضیه حسن‌نیت دارد و با آقایان موافقت کرده با آقایان اکثریت که قضیه حل بشود .

رئیس- براى کمیسیون‌ها دو ماده هست یکى ماده چهل که انتخاب از شعب بود که رد شد در آیین‌نامه یک ماده دیگرى هست و آن ماده 39 است در مورد لوایح و طرح‌ها که قرائت می‌شود.

( ماده 39 به شرح زیر قرائت شد)

در مورد لوایح و طرح‌هایى که ارتباط اساسى آن به کمیسیون ارجاع نماید کمیسیون خاصى روشن نبود و جنبه‌هاى مختلفى داشته باشد رئیس مجلس می‌تواند کمیسیون خاصى از کمیسیون‌هاى مربوطه تشکیل دهد و طرح یا لایحه را به آن کمیسیون مزبور مانند کمیسیون‌هاى دیگر از بین اعضای خود رئیس و منشى و مخبر انتخاب می‌کند پس از شور نتیجه رأى خود را به مجلس گزارش می‌دهد.

رئیس- حالا غیر از این دو ماده‌اى که آیین‌نامه تعیین می‌کند می‌خواهید رأی بدهید که از مجلس انتخاب بشود یک طرحى باید باشد به قید دو فوریت (صحیح است) البته حالا هم انتخاب نمى‌شود به فوریت آن رأى گرفته می‌شود اگر تصویب شد طبع و توزیع می‌شود می‌ماند براى جلسه بعد روز پنجشنبه (یک نفر از نمایندگان- همین را طرح قلمداد بفرمایید با دو فوریت باشد) به این پیشنهادى که داده‌اند با دو فوریت رأى می‌گیریم وقتی که از طرف مجلس موافقت شد آن وقت می‌رود طبع و توزیع می‌شود.

مکى- بنده با فوریتش مخالف هستم‏.

رفیع- اجازه بفرمایید.

رئیس- بفرمایید آقاى رفیع.‏

رفیع- بنده یک کلمه عرض دارم یک دسته از رفقا در اینجا جمع شده‌ایم به عنوان نمایندگان ملت و کارهاى زیادى هم داریم تولید عصبانیت بى‌ربط است به نظر بنده نظامنامه به شما اختیار داده مطالعه بفرمایید رأى گرفتن هم لازم نیست خودتان دعوت می‌فرمایید از کمیسیون‌هاى مجلس‏.

مکى- اقلیت در آن کمیسیون‌ها نیست اگر این کار بشود براى این است که حق ما ضایع بشود و حق اقلیت سلب بشود.

رئیس- آقاى فرامرزى‏

عبدالرحمان فرامرزى- عرض کنم وقتی که ما اجتماع کرده بودیم و جلسه خصوصى بود بحث شد بر این که از کمیسیون‌ها باشد یا از مجلس از شعب صحبت کمیسیون‌ها روى معایبى که داشت از بین رفت گفته شد که یا از مجلس باشد یا شعب حالا راهى ندارد جز مجلس با این که خود من مخالف بودم که از مجلس باشد ولى چون شعب رد شد دیگر مخالفت خودم

+++

را پس می‌گیرم و مخالفت هم نمی‌کنم، براى این که یک راه بیشتر نمانده است ما که نمى‌خواهیم غیر از آن چه گفته شد عمل بکنیم در آنجا جور دیگرى مى‌گوییم و اینجا جور دیگرى عمل می‌کنیم.

رئیس- هر طور که آیین‌نامه گفته عمل مى‌کنیم.‏

مکى- یعنى می‌فرمایید که حق اقلیت سلب بشود.

رئیس- آیین‌نامه حق و غیر حق ندارد رأى می‌گیریم به این که از مجلس انتخاب شود فوریت اول مطرح است.‏

مکى- با فوریت اول مخالفم و نوبتم را به آقاى دکتر شایگان می‌دهم.‏

دکتر شایگان- این همه پیچ و تابى که در کار می‌آورند آقایان نمى‌دانیم براى چیست ما که عرضى نداشتیم ما که ساکت بودیم پیشنهادى به این متانت و بى‌غرضى از طرف آقاى دکتر معظمى تهیه می‌شود نمی‌دانم وقت عمل چطور می‌شود زیرا آقایان همه مى‌گویند خوب است، صحیح است ولى در موقع رأى دادن با آن مخالفت می‌کنند و رد می‌شود بنده با فوریت این لایحه مخالفم این یکى طرحى است که آمده است و اگر بگذرد نتیجه‌اش این است که نمایندگان اقلیت را از اظهار نظر محروم می‌کنند (بعضى از نمایندگان- این طور نیست) عرض می‌کنم ما که اینجا فقراى قوم نیستیم که به ما بگویند شما هم می‌توانید در کمیسیون بیایید ما صدقه نمى‌خواهیم که آقایان بگویندبلى کمیسیون تشکیل می‌شود آیین‌نامه مجلس را بنده بلدم بنده عرض می‌کنم که اگر عنوان، عنوان کمیسیون باشد کمیسیون لازمه‌اش این است که ما و شما نمى‌توانیم در آنجا حضور پیدا کنیم براى این که ما جزو کمیسیون‌ها نیستیم.‏

دکتر طبا- صحبت این است که از مجلس انتخاب شود.

رئیس- آقاى دکتر شایگان شما برخلاف نظرتان صحبت می‌کنید.

دکتر شایگان- شما فرمودید کمیسیون‏

رئیس- من می‌گویم که می‌خواهیم از مجلس رأى بگیریم با فوریت یک نفر مخالف صحبت مى‌کند، رأى می‌گیریم به فوریت اول این طرح آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد به فوریت دوم رأى مى‌گیریم آقاى دکتر بقایى مخالفید؟

دکتر بقایى- بله بنده مخالفم، مخالفت بنده با فوریت این طرح از این لحاظ است که بدون این که مطالعه کافى شده باشد فى‌المجلس مى‌خواهند این کار را بکنند.

رئیس- امروز که رأى گرفته نمی‌شود تا روز پنجشنبه بروید مطالعه کنید.

دکتر بقایى- نوشته‌اند فى‌المجلس پس فى‌المجلس را پس بگیرند.

رئیس- پس گرفتند، حالا رأى می‌گیریم به فوریت دوم آقایانی که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد پس طرح براى طبع و توزیع فرستاده می‌شود و روز پنجشنبه مطرح می‌شود کمیسیونش را هم روز پنجشنبه انتخاب می‌کنیم توافقى هم آقایان بکنند.

کشاورز‌صدر- به مجلس سنا هم باید برود فعلاً که مجلس سنا تعطیل است.‏

5-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر دادگسترى و اعلام حاضر بودن براى جواب استیضاح آقای مکى‏

رئیس- آقاى وزیر دادگسترى مطالبى دارید؟

وزیر دادگسترى (آقاى بوذرى)- یکى از اقداماتى که براى اصلاح قوه قضایى مؤثر به نظر می‌رسید مسئله تأمین حقوق و تأمین حداقل معاش قضات است (صحیح است) در این موضوع مطالعاتى شده است در دولت سابق هم یک لایحه‌اى تهیه شده بود و تقدیم شده بود ولى در بوته اجمال ماند حالا در نتیجه تجدید مطالعاتى که شده درباره حداقل معیشت قضات لایحه امر شده که آن را تقدیم می‌کنم که به کمیسیون برود (احسنت) ضمناً می‌خواهم به عرض مجلس برسانم که در دولت پیش چندین موضوع مورد سؤال نمایندگان محترم بود این سؤال‌هادر دولت حاضر اخیراً به اینجانب ارجاع شده است یعنى در آخر ماه گذشته ارجاع شده و مدت قانونى‌اش هم منقضى نشده است عجالتاً بنده براى جواب دو تاى از آنها که یک سؤال آقاى مجید موقر نماینده محترم خوزستان مربوط به قاچاق بود و دیگرى جواب سؤال آقاى پیراسته راجع به تأمین حقوق قضات حاضر هستم مطلب دیگرى که می‌خواستم به عرض برسانم این است که در جلسه گذشته آقاى مکى نماینده محترم تهران از بنده استیضاحى کرده‌اند بنده براى جواب استیضاح ایشان از همین امروز هر ساعتى را که مجلس شوراى ملى تعیین بفرماید حاضر هستم و این استیضاح ایشان آن طوری که در روزنامه‌ها خواندم دو قسمت بود یکی راجع به توقیف جرائد و دیگر راجع به سوء‌جریان دادگسترى معلوم نبود منظور ایشان اقداماتى است که به بنده در ظرف این بیست و چند روز کرده‌ام و یا عملیاتى است که قبلاً شده این را هم می‌خواستم که ایشان در استیضاح‌شان روشن بفرمایند تا براى جواب موضوع روشن و آماده باشم.‏

6-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر فرهنگ‏.

رئیس- آقاى وزیر فرهنگ بفرمایید.

وزیر فرهنگ (آقاى دکتر جزایرى)- چون اطمینان دارم که مجلس شوراى ملى و نمایندگان محترم توجه خاصى به وزارت فرهنگ و بودجه فرهنگ دارند استدعا می‌کنم به عرایض بنده توجه بفرمایند خود آقایان اطلاع دارند که سال تحصیلى معمولاً از اول مهر ماه هر سال تا آخر خرداد ماه سال بعد طول می‌کشد و فقط سه ماه یعنى از اول خرداد ماه تا آخر شهریور ماه وزارت فرهنگ وقت دارد که تشکیلات جدید خودش را و تأسیسات جدید خودش را فراهم کند به طوری که در اول مهر ماه یعنى در شروع سال تحصیلى معلم مدرسه کلاس اثاثیه و لوازم لابراتوار و سایر چیزها باید تهیه و فراهم شده باشد در سال‌هاى اخیر به واسطه این که بودجه مملکت به طور یک دوازدهم تصویب می‌شد مخصوصاً آقایان نمایندگان شهرستان‌ها ملاحظه فرموده‌اند که همیشه کلاسی که در اول سال باید تأسیس ‌شود اواخر سال باز می‌شود مثلاً اثاثیه در اسفند ماه تهیه می‌شود و بعضى اقلام بودجه طورى بوده است که در فصل زمستان اجازه داده نمی‌شده است که از اعتبار بودجه استفاده بشود با توجهی که کمیسیون محترم بودجه داشته‌اند و مخصوصاً نسبت به بودجه فرهنگ قسمت‌هایی که وزارت فرهنگ پیشنهاد کرده است توجه خاصى کرده است ولى متأسفانه با تصویب این یک دوازدهم‌ها همان وضع سال‌هاى پیش تجدید خواهد شد و آقایان تصدیق می‌فرمایند که ما نمى‌توانیم یک دوازدهم خانه‌اى را اجاره بکنیم بنابراین من یک ماده واحده‌اى پیشنهاد کردم و استدعا دارم که با قید یک فوریت آقایان موافقت بفرمایید که تصویب بشود همان طوری که نسبت به بودجه ساختمانى و راه‌سازى موافقت فرمودید همین طور هم موافقت بفرمایید به سایر احتیاجات وزارت فرهنگ که طبق تصمیمات کمیسیون بودجه سایر قسمت‌هاى بودجه هم پیش‌بینى بشود تا بتوانیم همان طور که نمایندگان محترم در نظر دارند و توافق دارند در اول سال تحصیلى در اول مهر ماه همه تأسیسات را دائر کنیم (شوشترى- دو فوریتش بکنید آقاى وزیر فرهنگ) چون راجع به بودجه است دو فوریت نمى‌‌خواهد اول اجازه بفرمایید آقاى رئیس این ماده واحده خوانده شود (می‌خوانند آقا) سؤالاتى هم از وزارت فرهنگ شده است هر وقت اجازه بفرمایید براى جواب حاضرم.‏

7-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر دارایى‏

رئیس- آقاى وزیر دارایى بفرمایید.

وزیر دارایى (آقاى دکتر تقى نصر)- بنده عرض زیادى ندارم فقط می‌خواهم لایحه دو دوازدهم بودجه را تقدیم کنم وقتی که بودجه به جریان افتاد لایحه دو دوازدهم بودجه را هم مورد رسیدگى قرار دهند.

شوشترى- تعهدات دولت را هم جزوش گذاشته‌اید آقاى دکتر؟

8-طرح و ختم مذاکره لایحه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور بابت دو ماهه مرداد و شهریور 1329

رئیس- لایحه دولت راجع به دو دوازدهم قرائت می‌شود. (شرح زیر قرائت شد.)

مجلس شورای ملى:

براى این که تا تصویب بودجه سال جارى کشور موجبات پرداخت حقوق و مزایاى کارمندان و خدمتگزاران و مصارف جارى و ضرورى وزارتخانه‌ها و ادارات دولتى و سایر مخارج مملکتى در دست باشد و در جریان امور کشور از این حیث وقفه حاصل نشود ماده واحده ذیل پیشنهاد و تصویب آن را استدعا می‌نماید:

ماده واحده- به وزارت دارائى اجازه داده می‌شود حقوق و کمک و مزایاى قانونى کارمندان و خدمتگزاران و مصارف مستمر و غیر مستمر وزارتخانه‌ها

+++

وادارات و بنگاه‌هاى دولتى و مصارف منظور در بودجه کل کشور در دو ماهه مرداد و شهریور ماه 1329 در حدود دو دوازدهم اعتبارات مصوب سال 1328 با رعایت قانون بودجه سال مزبور و سایر قوانین و مقررات مال از محل درآمد عمومى سال جارى کشور پرداخت نماید اعتبار بودجه مجلس سنا در دو ماهه مزبور به میزان سه میلیون ریال على‌الحساب از درآمد عمومى جارى پرداخت و پس از تصویب بودجه آن محسوب و به خرج قطعى منظور می‌گردد و تعهدات سال قبل که در بودجه‌هاى مصوب اعتبار داشته به مأخذ دو دوازدهم از اعتبار انتقالى قابل پرداخت خواهد بود.

رئیس- قبل از این که وارد این لایحه بشویم پیشنهادى از طرف آقاى دکتر معظمى رسیده است که چون تقدم دارد قرائت می‌شود پیشنهاد می‌کنم لایحه دو دوازدهم مسکوت و از روز چهارشنبه مرتباً مجلس براى تصویب لایحه بودجه تشکیل شود دکتر عبدالله معظمى‏

دکتر معظمى- عرض کنم اساس فلسفه تشکیل مجالس در دنیا فقط براى این است که به دخل و خرج مملکت رسیدگى کند که یکى از کارهاى مهم مجلس شوراى ملى است و الان در عوض این که گزارش کمیسیون بودجه که حاضر است طرح شود لایحه دو دوازدهم داده می‌شود لایحه دو دوازدهم به عقیده بنده یک فرار از انجام وظیفه است البته دولت حق داشته است این موضوع را پیش‌بینى کند وقتی که مجلس تشکیل نمی‌شود براى پرداخت حقوق به مستخدمین خود موازین قانونى در دست داشته باشد ولى وقتى که کمیسیون راپورتش را آورده است به عقیده بنده صلاح مجلس شوراى ملى نیست که مجلس را تعطیل کند و یک دوازدهم بگذرد همین اظهاراتى که آقاى دکتر جزایرى فرمودند همین لایحه که آقاى وزیر فرهنگ تقدیم داشتند دلیل بر این است که یک احتیاجاتى هست که باید رفع شود حالا آقاى وزیر فرهنگ می‌خواهند تشکیلاتى بدهند باید یک لایحه بیاورند آقاى وزیر بهدارى مى‌خواهند اصلاحاتى کنند ایشان هم باید یک لایحه جداگانه بیاورد آن وقت هیچ دلیلى نداریم که لایحه یک وزارتخانه‌اى را تصویب بکنیم و لایحه وزارتخانه دیگر را تصویب نکنیم عقیده بنده تصویب لایحه یک دوازدهم و دو دوازدهم به هیچ‌وجه صلاح نیست که ما مجلس را تعطیل کنیم و بیاییم لایحه یک دوازدهم تصویب کنیم بلکه باید از فردا بودجه را در دستور قرارداد مرتباً بحث کرد و بحث لایحه قانونى بودجه را دولت ابلاغ کند (شوشترى- آخر به ما مربوط نیست هر هیئتى مسئول است که کار خودش را انجام دهد بنابراین این بنده وظیفه وجدانى خود می‌دانم که این پیشنهاد را تقدیم کنم و چون اصلى است پس نمى‌گیرم به عقیده بنده مجلس نباید قبل از تصویب بودجه تعطیل کند این موافق مصلحت مملکت نیست.

مکى- آقاى رئیس آقاى وزیردادگسترى توضیحى راجع به استیضاح خواسته بودند اجازه بفرمایید که بنده جواب عرض کنم‏

رئیس- آقاى وزیر دارایى‏

وزیر دارایى- بنده همین قدر مى‌خواستم عرض کنم که اگر مجلس شوراى ملى منظماً تشکیل جلسه بدهند و در عرض چند روز تصویب بکنند این لایحه بودجه را دولت خیلى خوش‌وقت خواهد شد که بر اساس کار منظمى کار خودش را انجام بدهد.

رئیس- آقاى فرامرزى بفرمایید.

فرامرزى- مثل این که توى این مملکت هیچ اصلى مال امروز براى فردا ثابت نیست براى این که هر ساعت یک فکرى براى اشخاص مى‌آید و یک تصمیمى اتخاذ می‌شود به این جهت من می‌بینم که همیشه آیین‌نامه مورد تجاوز خود مجلس است یک آیین‌نامه نوشته شده مادامی که این آیین‌نامه هست مجلس نمی‌تواند از آن تخلف بکند مجلس می‌تواند آیین‌نامه را عوض بکند ولى مادامی که این آیین‌نامه را تغییر نداده است مجلس ملزم است که آن را اجرابکند و نمى‌تواند خلافش را بکند من هر روز می‌بینم که یک فکر جدیدى براى آقایان حاصل می‌شود و فردا یک کارى مى‌کنند و مى‌گویند خیلى خوب خود مجلس رأى داده است در آیین‌نامه هست که یک ماه تعطیل مجلس در تابستان (شوشترى- الزامى نیست) البته الزامى نیست یک ماه را عرض مى‌کنم معلوم است در آخرین ماه تابستان که نیست از پانزدهم آن ماه هوا خنک می‌شود تعطیل پاییز روز پیش در باغ مجلس راجع به این موضوع ما توافق کردیم که بیاییم یک دوازدهم دو دوازدهم را تصویب کنیم براى این که حقوق کارمندان دولت و کارهاى دولت عقب نماند و براى یک ماه مجلس را تعطیل مى‌کنیم تازه امروز توافق حاصل شده است جناب آقاى دکتر معظمى که من به فکرشان به عقیده‌شان به ایمان‌شان احترام می‌گذارم و به همین جهت هم چون ایشان امضا کرده‌اند در دفعه اول نخواستم مخالفت بکنم بلکه یک مسلمان دیگرى پید اشود و مخالفت کند و حالا هم مجلس می‌خواهد به امضاى ایشان رأى بدهد حالا خواهش می‌کنم یا جنابعالى پیشنهاد خودتان را مسترد کنید و یا آقایان شما به پیشنهاد ایشان رأى ندهید نه داداش جون ما رأى نمی‌دهیم و مجلس هم یک ماه تعطیل می‌شود.

نورالدین امامى- بزرگ‌ترین وظیفه‌ای که قانون اساسى براى مجلس شوراى ملى تعیین کرده است رسیدگى به دخل و خرج مملکت است و مطابق قانون اساسى بودجه هر سال باید در آخر سال قبل تصویب شود الان درست 4 ماه و پنج روز از سال می‌گذرد صحیح است که هوا گرم است ولى گرمى هوا دلیل بر نگذشتن بودجه نمی‌شود دلیل بر عدم انجام وظیفه نمى‌شود چهل روز در این گرما آقایان زحمت کشیدند این بودجه را تهیه کردند در پنج جلسه یا ده جلسه یا هزار جلسه فرق نمى‌کند ما هم بیاییم تکلیف بودجه را معلوم کنیم گرما و سرما براى ما تأثیر ندارد اگر روز گرم است ما شب مى‌آییم این بودجه را تصویب می‌کنیم (صحیح است) تا دیگر دولت محتاج نشود به یک دوازدهم در این یک دوازدهم‌ها خلافى می‌شود چون مطابق قانون اجازه یک دوازدهم را مطابق سال 1328 می‌دهیم در صورتی که در بودجه سال 29 ما یک قسمت از مخارجى که در بودجه سال 28 منظور شده بود که کردیم استدعا می‌کنم آقایان موافقت بفرمایند کسر اگر روزها اشکال دارد شب‌ها بیاییم و این لایحه بودجه را تصویب بکنیم بعد برویم راحت بکنیم (احسنت)

رئیس- آقایان توجه بفرمایید یک توضیحى بدهم (پس گرفتند) نه رأى می‌گیریم. آقاى دکتر کیان‏

دکتر کیان- بنده از آقایان محترم تقاضا می‌کنم که به عرایض بنده یک قدرى گوش بدهند بودجه سال 29 به طوری که همه آقایان استحضار دارند و هم در موارد مکررى تأیید فرموده‌اند یک بررسى دقیقى شده است و از نظر طرز تهیه مواد و اسلوب کلى با بودجه سال 28 متغایر است هر چه نظریات اصلاحى استنباط می‌شد از طرف نمایندگان شهرستان‌ها مخصوصاً در این بودجه و در تبصره‌هایش تأمین شده است و از این نظر در سال جارى یک بودجه مرتبى را به طوری که ملاحظه فرمودید با تعادل تنظیم و تهیه شده حالا اگر با گذراندن یک دوازدهم به همین طرز ادامه بدهید نتیجه‌اش این می‌شود تمام نظریات اصلاحى که در موقع تنظیم بودجه به کار رفته بلااثر و بى‌نتیجه بماند و از طرف دیگر بودجه‌هاى عمرانى و فرهنگى و بهداشتى مرکز و شهرستان‌ها که در سال جارى بیش از سنوات قبل اعتباراتى در نظر گرفته شده است همه ا ینها بلااستفاده و بلامصرف خواهد ماند این طور استنباط اگر نظر مجلس این باشد که تصویب بودجه سال 1329 به بعد و اواخر سال موکول بشود به عقیده بنده تمام اصلاحاتى که در کمیسیون براى این کار به عمل آمده است از بین می‌رود از طرف دیگر آقایان نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى چه وظیفه‌اى مهم‌تر از تصویب بودجه دارند؟ آقایان در مقابل یک چنین امر مهمى وظیفه خطیرى می‌خواهند چند روزى تعطیل بکنید چند روز تعطیل را ترجیح می‌دهید سعى بکنید آقایان 5 جلسه 6 جلسه ده جلسه بیشتر حاضر بشوید هم بگذارید دولت دستش باز بشود در اصلاحاتش موفقیت پیدا کند و هم اصلاحاتى که منظور دارید آنها را سعى بکنید روى اصول صحیحى اجرا بشود و مملکت سر و صورتى بگیرد همان طوری که الان آقاى وزیر فرهنگ فرمودند و یک لایحه دادند وزیر بهدارى هم ممکن است فردا یک لایحه‌اى تقدیم مجلس بکنید و شما همین طور کارهاى مملکت را گمان می‌کنم مى‌گذارید کار بودجه چند جلسه بیشتر نخواهد شد استدعا می‌کنم که سه چهار جلسه صرف این کار بکنید و یک خدمت بزرگى از این راه به مملکت و مخصوصاً انجام وظیفه نمایندگى که مهم‌ترین وظیفه‌اش تصویب بودجه مملکت است بکنید و تصویب بودجه که از وظایف خاصه و خصیصه مجلس است انجام شده باشد (صحیح است)

رئیس- توجه بفرمایید پیشنهاد مجدداً قرائت می‌شود و بعد رأى می‌گیریم پیشنهاد می‌کنم لایحه

+++

دو دوازدهم مسکوت و از روز چهارشنبه مرتباً مجلس براى تصویب لایحه بودجه تشکیل شود- دکتر عبدالله معظمى‏

رئیس- رأى گرفته می‌شود به این پیشنهاد آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (عده کمترى قیام نمودند) تصویب نشد

دکتر کیان- آقا مطلب روشن نبود

رئیس- آقا بعد از این که خود جنابعالى مخبر بودید مطلب روشن نشد و دو دفعه پیشنهاد را خواندند و توضیح دادند باز می‌فرمایید متوجه نشدند.

دکتر کیان- نتیجه‌اش را می‌بینید دیگر.

رئیس- لایحه دو دوازدهم مطرح است آقاى جمال امامى شما مخالفید؟

دکتر کیان- با طرحش مخالفم نه با کلیاتش‏.

رئیس- بفرمایید.

جمال امامى- اگر بنده می‌دانستم که پیشنهاد آقاى دکتر معظمى رأى خواهند داد عرایضى که مى‌کنم عرض نمى‌کردم ولى چون دیدم که مجلس یک ماه تعطیل خواهد شد لازم است که این عرایض را عرض کنم در لایحه بودجه تقدیمى دولت دیدم که درآمد نفت جنوب را کما فى‌السابق منظور کرده‌اند این دلیل بر این است که دولت امیدى ندارد که در سال جارى هم یک کارى بکند یعنى یک درآمد بیشترى از نفت عاید بشود این قضیه نفت اینجا هیاهویى که در اطرافش شد تشکیل جبهه ملى رفراندوم تمام اینها هر وقت به یادش می‌افتم مرا به فکر یک حکایتى که در آذربایجان اتفاق افتاد می‌اندازد (مکى- راجع به چه چیز است آقا این مربوط به دو دوازدهم است؟) نخیر بنده با طرحش مخالفم آقاى فرامرزى جنابعالى توجه بفرمایید این حکایت را یادداشت بفرمایید و وجه انطباق بین موضوع را هم براى ما بنویسید حکایت من این است (آزاد- آقاى رئیس این چه وضعى است ایشان که اسم برای نطق ننوشته‌اند چرا اجازه می‌دهید که حرف بزنند اینها که مربوط به دو دوازدهم نیست) (رئیس- این در کلیات است؟) بنده با طرح آن به این دلیل مخالفم که یک ماه مجلس تعطیل می‌شود این قضیه باید مطرح شود آقاى دکتر مصدق طبق ماده 90 مى‌آیند اعلامیه بخواند بیانیه مى‌خوانند حالا ما باید مقدمه بگوییم (آزاد- آقاى رئیس عرض کردم اگر نظامنامه را رعایت نکنند ما هم در مقابل رعایت نمى‌کنیم )‏

رئیس- این تمام کارهایى است که خودتان می‌کنید نظم مجلس را به هم می‌زنید اگر شما نمى‌آمدید و بیانیه و روزنامه پشت تریبون نمى‌خواندید این طور نمى‌شد همان کارهایى است که خودتان کردید من ده دقیقه تنفس می‌دهم.‏

( مجلس ده دقیقه بعد از ظهر به عنوان تنفس تعطیل و پس از بیست دقیقه مجدداً تشکیل شد. )

رئیس- آقاى جمال امامى با طرح لایحه مخالف بودند و پیشنهادى داده‌اند که لایحه از دستور خارج شود، بفرمایید.

جمال امامى- عرض کنم بنده تقاضا کردم که طرح این لایحه از دستور خارج شود و مجلس تعطیل نشود به دلیل این که ما کارهاى فورى داریم وضعیت آشفته هم اجازه نمی‌دهد که ما تعطیل بکنیم از این گذشته لایحه یک دوازدهم و دو دوازدهم درد ما را دوا نمی‌کند آقا چرا توجه به وخامت اوضاع نمى‌شود یک موضوعاتى ما داریم که از بودجه مملکت خیلى مهم‌تراست بودجه مملکت را ما می‌دانیم که هر سال مى‌آورید به شکل یک چهار دیوارى و بعد تصویب می‌شود و می‌رود اینها اهمیتى ندارد آن چیزی که مهم است این موضوع نفت است آمده‌اند و آن را کمافى‌السابق به حساب آورده‌اند این دلیل بر آن است که دولت امیدى ندارد که در سال جارى هم یک مبلغ اضافى از شرکت نفت بگیرد این هیاهو و جنجال نفت مرا به یاد آن حکایتى که در آذربایجان معروف است مى‌اندازد آن حکایت این است آقاى فرامرزى خوب شد تشریف آوردید آن حکایت را مى‌شنوید یک مرد شهرى فرض بفرمایید مشهدى حسین‌على از یک نفر دهاتى مثلاً رمضان‌على طلب داشت مدت‌ها بود که طلبش وصول نمی‌شد یک روز آن مشهدى حسین‌على از نزدیک آن ده می‌گذشت گفت برویم ببینیم آخر این مشهدى رمضان‌على براى طلب من چه می‌گوید رفت منزلش را پیدا کرد وقتى مشهدى رمضان‌على چشمش به مشهدى حسین‌على افتاد گفت سلام چه خوب آمدید خبر خوشى دارم گفت چه خبر خوشى است، گفت در همین روزها طلب تو وصول می‌شود گفت خوب الحمد‌الله گشایشى در کار شما پیدا شده گفت نه گفت پس چطور، گفت آخر دارد بهار مى‌شود گفت خوب بهار بشود گفت وقتى بهار شد زمین سبز می‌شود خوب سبز بشود گفت گوسفندها را مى‌آوردند به چرا گفت خوب بیاورند، گفت پشم‌هاى این گوسفندها به خارهاى صحرا گیر مى‌کند خوب گیر کند چه می‌شود، گفت این پشم‌ها را من جمع می‌کنم قالى مى‌بافم و در مقابل طلب به شما قالى مى‌دهم مشهدى حسین‌على دید عجب طلبى وصول کرده است خندید و سرش را تکان داد مشهدى رمضان‌على همین که دید مشهدى حسین‌على می‌خندد گفت معلوم است که می‌خندى چرا نخندى دارى مثل جواهر قالى می‌برى حالا آقایان هم به ما در قبال طلب‌مان از شرکت نفت مثل جواهر قالى می‌دهند مثل ما همان مردی که شده است پنجاه سال است که نفت ما را می‌برند می‌خورند مردم بی‌چاره خیال می‌کنند که با این حرف‌ها طلب مملکت از شرکت نفت وصول می‌شود و وضع پریشان آنها اصلاح خواهد و درست این کار مثل وصول طلب مشهدى حسین‌على است. آقاى نخست وزیر بنده حامى شما هستم شمشیرکش شما هم هستم میلیسپو وطنى را هم قبول داریم ولى باید بروید به اینها بگویید که این لایحه‌اى که ما داده‌ایم به مجلس تأمین منافع ما را نمى‌کند ملت ایران قبول نمی‌کند که دولت انگلستان و مالیاتش بیشتر از حق‌السهم ما باشد (صحیح است) این را دولت ایران قبول ندارد به ایشان بفرمایید آقا کارى نکنید که ما بگوییم خدایا غرقش کن ما هم رویش شما به آنها بفرمایید که ما ملت احساساتى هستیم و مثل شما خونسرد و حسابگر نیستیم اگر فشار آوردید آن وقت طور دیگر می‌شود (صحیح است) این است که استدعا می‌کنم اگر مجلس تعطیل شد یا نشد شما تشریف ببرید با آنها صحبت بکنید و تنها کارى که می‌کنید این است این را ما می‌دانیم شما هم می‌دانید قضیه دیگر آقاى وزیر دارایى شما این آمریکایی‌ها را زبان‌شان را می‌فهمید به آنها بگویید برادر اولاً این شاهنامه را بخوان این قضیه نوش‌دارو و سهراب را برایشان ترجمه کن اگر خودت نمى‌توانى به پسر عمویت (اشاره به آقاى دکتر محسن نصر) بگو ترجمه کند (یکی از نمایندگان- پسر عموشان نیست برادرشان است) به ایشان بگویید که ما این قدرشعور داریم و مى‌فهمیم که منافع شما در ایران چقدر است نه انگلیسی‌ها و نه آمریکایی‌ها به ما کمک نکردند و تنها ملتى که مواجه با کمونیسم شد و خودش را نجات داد ماییم شما هم کارى نکردید. بیایید بالاغیرتاً یک کارى بکنید که ملت ایران پشیمان نشود از این وضع کمکى که دارید حرفش را می‌زنید و بتواند به زندگانى خود ادامه دهد، کمکى که می‌خواهید چند سال است بکنید، بکنید و این ملت گرسنه را عجالتاً از این وضعیت بیرون بیاورید کمک کنید؟ به ما همه‌اش می‌گوییدجانمى، آى مردى لنگش کن بیا وسط میدان با این حرف‌ها نمى‌شود آقا ما هر چه می‌توانستیم کردیم بیش از این هم نمى‌توانیم، باید کمک بکنیم شما را هم که آوردیم وزیر کردیم باید بروید این حرف‌ها را بزنید (شوشترى- همان نوش‌دارو پس از مرگ سهراب است) به ایشان بفرمایید ترجمه کنند (احسنت)

رئیس- به عقیده خروج از دستور باقى هستید؟

عده‌اى از نمایندگان- پس گرفتند آقا.

جمال امامى- باید رأى گرفته بشود.

نورالدین امامى- داداش پس بگیر.

رئیس- پس گرفتید؟

جمال امامى- حالا که مى‌گویند پس بگیر، پس گرفتم.‏

رئیس- آقاى مکى بفرمایید.

مکى- عرایض بنده یک تذکراتى است که لازم است به سمع آقایان برسد اگر خسته هستید بفرمایید که جلسه تعطیل بشود اگر به عرایض بنده تمام نشود از پشت این تریبون پایین نمی‌آیم، بنده قبل از این که وارد موضوع مخالفت در طرح تقدیمى دولت مربوط به دو دوازدهم بودجه بشوم از لحاظ توجه آقایان نمایندگان و از لحاظ این که مجلس شورای ملى ایران بایستى که واقعاً همان طور که تعبیر می‌کنند کعبه آمال ملت ایران باشد این احترام و این منزلت را باید داشته باشد که هرکس از هر کجاى ایران یک ستم و یک بدبختى بهش رو‌آور بشود بتواند مجلس شوراى ملى ایران را مرجع و ملجاء و پناه‌گاه خودش قرار بدهد مطلب لازمى را عرض می‌کنم دو روز است که ما می‌بینیم یک دسته‌اى جلوى مجلس ازدحام می‌کنند، من نمی‌دانم که از طرف مجلس تاکنون به این عده‌اى که آمده‌اند تماس گرفته‌اند، به تقاضاى آنها ترتیب‌اثر داده‌اند جواب مثبت یا منفى داده‌اند یا خیر؟ ولى من‌باب

+++

تذکر و من‌باب یاد‌آورى از تاریخ عرض می‌کنم که در 1300 یک سفارتخانه‌اى که در تهران تازه تأسیس شده بود اجازه داده بود که روزهاى جمعه مردم آنجا را تفرج‌گاه خودشان قرار بدهند و بروند در آنجا هر نوع می‌خواهند تفریح و استراحت کنند رجال وطن‌پرست آن روز ایران را مى‌بینند که این به منفعت ایران نیست که یک عده از مردم ایران بروند و در یک سفارتخانه خارجى تفریح و تفرج کنند، اعلامیه مرحوم مشیر‌الدوله‏صادر کرد که مجلس شورای ملى ایران روزهاى جمعه درش براى تمام مردم پایتخت باز است هر کس که می‌خواهد برود در مجلس تفریح کند چقدر فرق بین رجال امروز و رجال 1305 خورشیدى است. امروز من شنیدم که هیئت محترم رئیسه تصمیم گرفته که اگر اشخاصى بخواهند نزدیک در مجلس بیایند آنها را با سرنیزه برانند این به مصلحت مملکت نیست باید مجلس ملجاء و پناه‌گاه ملت باشد، مجلس کعبه آمال ملت ایران است. این در خانه مردم را به روی‌شان نبندید اجازه بدهید که مردم بیایند توى مجلس هیئت رئیسه مجلس در 15 روز قبل تصمیم گرفت که از در مسجد سپهسالار به این طرف یک کسى نباید این برخلاف مصلحت مملکت است. مجلس ایران باید این برخلاف مصلحت مملکت است. مجلس ایران باید پشتیبان و ملجاء و پناه‌گاه مردم بى‌پناه ایران باشد و اگر غیر از این بکنید مردم را گمراه کرده‌اید و ممکن است خداى نکرده بین آنها یک مشت عناصر آشوب‌طلب باشد و آنها را تحریک کند و آنها جاهاى دیگرى بروند.

رئیس- اگر هیئت رئیسه تصمیمى گرفته است براى همان آشوب‌طلب‌ها است آن روز که این طواف‌ها آمدند و می‌خواستند متحصن بشوند پذیرفته شدند و نمایندگان‌شان را بنده خواستم و به دولت هم تذکر دادم که به شهردارى دستور بدهند براى این که بتوانند کسب جاى مناسبى بدهند این براى اشخاصی که متظلم می‌خواهند بشوند نیست: کما این که خانواده اشخاصی که تبعید شده بودند اینجا پذیرفته شدند از دانشکده پزشکى آمدند پذیرفته شدند. اگر کسى بخواهد با چاقو‌کشى به مجلس شوراى ملى بیاید این امر از طرف هیئت رئیسه مجلس جلوگیرى می‌شود ولى هر کس به تظلم بیاید قدمش روى چشم بنده است. (صحیح است)

مکى- چند هزار نفر افراد آزادی‌خواه و شریفى که مى‌آ‏یند در مجلس اینها را نمی‌شود گفت ماجراجو (غلامرضا فولادوند- آمدند صندلی‌ها را شکستند) این تشخیص با ملت ایران است 80 (صفایى- در اطراف بودجه صحبت بفرمایید) نفر را به دولت با سرنیزه له کرد که شما خبر ندارید. آقا بنده در لایحه بودجه صحبتم نامحدود است می‌توانم از منزل خودم تا اینجا صحبت بکنم (صفایى- در دو دوازدهم این طور نیست) در لایحه بودجه بنده این طور صحبت می‌کنم (یکى از نمایندگان- دو دوازدهم غیر از بودجه است) تکلیف براى بنده معین نکنید، تکلیف را نظامنامه معین کرده (صفایى- نظامنامه را بخوانید) شما بخوانید شما که مدعى هستید باید بخوانید. البته على‌المدعى‏

آزاد- آقاى صفایى این از وظایف مجلس است نه شما

صفایى- تذکر که تفسیر ندارد.

آزاد- شما مگر مدعى‌العموم مجلس هستید؟

رئیس- صحبت کنید آقا.

مکى- بنده با تصویب و طرح 2 دوازدهم لایحه بودجه مخالفم. اگر منظور تعطیل یک ماه تابستان است که یک ماه تعطیل تابستان احتیاجى به 2 دوازدهم ندارد. مجلس دو روز قبل 1 دوازدهم تصویب کرد که حقوق تیر ماه بود. اگر مرداد ماه خواست تعطیل بشود حقوق مرداد را هم تصویب می‌کنیم ولى مرداد و شهریور را تصویب کردن تا آخر شهریور ماه و بعد هم که تا 29 مهر ماه دولت احتیاج به پرداخت ندارد بنابراین می‌شود 4 دوازدهم در لایحه بودجه یعنى در گزارشى که از طرف کمیسیون بودجه داده شده است آقاى نریمان یک تذکرات بسیار اصولى دادند.

معاون وزارت دارایى تصدیق کردند مخبر کمیسیون هم تأیید کرد ولى علیهذا باز هم 1 دوازدهم با همان ترتیبى که به مجلس آمده بود تصویب شد در این دوازدهم هم منظور همین طور است یک مبالغ هنگفت و خطیرى پیش‌بینى شده است. مجلس وقتى که تصویب می‌کند مطابق 2 دوازدهم از بودجه مصوب سال 1328 بنابراین آن پیش‌بینی‌ها و آن صرفه‌جویى‌هایی که در کمیسیون بودجه از نظر دور داشته و صرفه دولت هم همین است که با یک دوازدهم و 1 دوازدهم بتواند بیشتر از آن مبلغى که کمیسیون بودجه تصویب کرده از مجلس بگیرد. این مصلحت نیست وانگهى وقتى 1 دوازدهم مى‌آید ما چشم بسته باید رأى بدهیم ولى وقتى که بودجه تفصیلى به مجلس آمد درآمد معلوم است مخارج هم معلوم است آقایان نمایندگان در گزارشى که از طرف کمیسیون بودجه به مجلس داده شده دقت می‌کند و می‌دانند که به چه دارند رأى می‌دهند. از کجا معلوم است که اگر بودجه کل مطرح شود بسیارى از آقایان نمایندگان پیشنهاد حذف یک رقم از بودجه را ندهند یا پیشنهاد بدهند که چند وزارتخانه که همه‌شان داراى یک سازمانی هستند این سازمان‌ها را یکى بکنند، من‌باب مثال عرض می‌کنم هر وزارتخانه‌اى یک بهدارى دارد حتى مجلس هم بهدارى دارد هر وزارتخانه‌اى براى بهدارى خودش تشکیلاتى دارد یک جراح چند تا دندانپزشک چند تا اطباى متخصصین جور دارد که هیچ کدام از اینها در این وزارتخانه‌ها گمان نمى‌کنم آن خدمتى را که باید انجام بدهند انجام دهند آن وقت ما یک وزارت بهدارى داریم که براى تمام کشور است. چه اشکالى دارد که بودجه بهدارى تمام وزارتخانه‌ها را حذف بکنید و نصفش را بدهید به وزارت بهدارى بگویید آقاى طبا شمال ما است. از این رقمى که صرفه‌جویى در بودجه دولت شده است و هم اطبایى که آن طور که در آنجا به طوری که باید و شاید نمى‌توانند یک خدمتى به جامعه بکنند منتقل به وزارت بهدارى شده‌اند که هم وزارت بهدارى آنها را به کار گمارد هم به بهداشت مردم بیشتر توجه بشود و هم یک مبلغى از این راه صرفه‌جویى در بودجه کل کشور مطرح بشود ما مى‌توانیم تشخیص بدهیم که از محل 5% بنزین که از مردم می‌گیرند چقدر عاید مملکت شده و تا کنون این صد پنج‌هایى که گرفته‌اند کدام یکى از راه‌هاى اساسى مملکت را آسفالت کرده‌اند و چقدرش موجود است در صد و پنجى که گرفته‌اند عده‌اى از بیکارها به کار بگمارند از این گذشته راجع به موضوع مالیات بنزین و نفت بنده صحبت دارم ایران یک کشور صادر کننده مواد نفتى است قیمت بنزین در ایران از کشور‌هاى وارد کننده زیاد‌تر است بنده در آخر دوره 15 عرض کردم که بحریه انگلستان مواد نفتى که مصرف می‌کند طبق یک معاهده محرمانه که با شرکت نفت به اثباتى بسته شده است مقدار کثیرى از مواد نفتى را به ثمن بخس از نفت ایران تصاحب می‌کند در سال‌هاى 1940 و 1941 که جنگ بود و تحت‌البحرى‌هاى آلمان در مدیترانه مزاحم آنها بود و بیش از شش میلیون تن نفت و بنزین از ایران خارج نشده بود منافع ملت ایران و دولت ایران در آن سال از سال‌هاى 1946 و 1947 که 21 میلیون تن استخراج شده بود. زیادتر بود. چرا؟ به دلیل این که آن 6 میلیون تن نفت در بازار آزاد فروخته شده بود به قیمت خلیج مکزیک و رومانى فروخته شده بود ولى سال‌هایى که جنگ تمام شده بود نفت و بنزین که از ایران برده بودند و منافع ایران از آن سالى که 6 میلیون تن استخراج شده بود کم‌تر بود بنابراین نفت و بنزین را ملت ایران و حتى وسایل موتورى دولت و ارتش ایران به قیمت گران‌ترى باید بخرند. اینها یک چیزهایى است که باید روشن شود و معلوم شود که به چه مناسبت نفت و بنزینى که ایران مصرف می‌کند از کشورهایى که واردکننده نفت هستند باید بیشتر بخرد یکى دیگر از کارهایى که اخیراً دولت کرده و همه آقایان شنیده‌اند این است که دولت یک مقدارى از قیمت نان کسر کرده البته این را که دولت کسر کرده از جیب خودش که نمى‌دهد از جیب ملت ایران است همه آقایان می‌دانند که تا روزى که از قیمت نان کم نشده بود نان تهران مأکول بود ولى از روزى که از قیمتش کم شده چه نان آزاد و چه نان غیر آزاد غیر مأکول شده است اصولاً اگر قیمت نان در تمام ایران کسر می‌شد این خود یک مساعدتى بود به همه ایران ولى فقط مردم تهران را استثنا کنند یک مشت مردم بیکار و فقیر از اطراف و شهرستان‌ها مى‌آیند تهران و نان را از اینجا می‌خرند و می‌برند و بیکار‌ها و گرسنه‌ها از تمام شهرستان‌ها مى‌آیند تهران اگر بنا است که نان ارزان شود باید در تمام شهرستان‌ها یکسان باشد باید در تمام شهر‌ها به یک نرخ فروخته

+++

شود و تبعیض نشده باشد ولى همین طور با یک تصویب‌نامه ظاهر فریبنده بگویید که ما قیمت نان را پایین مى‌آوریم ولى این پایین آوردن نشد این‏ آن نان سابق نیست یک مشت شن و خاک است که به مردم می‌دهند و باید بخورند و گذشته از این یک شرکتى براى این نان تشکیل داده‌اند و خیال سوء‌استفاده دارند مدت‌ها در کمین بودند که آرد را از دولت بگیرند و خاک و شن و خاک‌اره قاتى آن کند و به اسم نان بفروشند (یکى از نمایندگان- صحیح نیست) شما معلوم می‌شود که نان بسیار خوب برایتان مى‌آورند و نان بازار نمى‌خورید بنده که نان بازار می‌خورم این را می‌دانم به یکى از شاهزاده خانم‌هاى فرانسوى گفتند که مردم جمع شده‌اند و مى‌گویند ما گرسنه‌ایم و نان نداریم که بخوریم گفت نان شیرینى بخورند شما آقا مى‌فرمایید که نان خوب است شما پایتان را از تهران بیرون بگذارید ببینید به سر مردم شهرستان‌ها چه آمده این تبعیض‌هایى که در تهران می‌شود و یا این گرسنه‌هایى که هر روز به تهران می‌آیند شما وضعیت تهران را خراب‌تر می‌کنید بایستى تمام ملت ایران تمام شهرستان‌ها را در نظر گرفت در قزوین در نائین و یزد نان چند برابر تهران قیمت دارد آن وقت تهران را استثنا می‌کنند (فقیه‌زاده- نان قزوین خوب است) نان قزوین خوب است ولى مسلماً از تهران گران‌تر است در یزد چند برابر تهران است جناب آقاى دکتر طاهرى بفرمایید نان یزد الان چند است (طاهرى- الان نان کیلویى 3 ریال و خورده‌اى است گران‌تر بود مقدارى گندم آنجا فرستادند کیلویى 2 ریال و خرده است) این کار را هم تازگى کرده‌اند به هر حال خیلى از نقاط ایران هستند که خون می‌خورند خون گوسفند می‌خورند شما ملاحظه بفرمایید یک از این مستشاران سازمان برنامه که به جنوب مسافرت کرده بود و در مراجعت استعفا کرده بود علت کناره‌گیری‌اش را پرسیده بودند گفته بود مردم از روى زباله‌ها دانه‌هاى جو و برنج را جمع می‌کنند و می‌خورند من نمى‌توانم در این مملکت با این وضع خدمت کنم آقا این وضع این مملکت است آن وقت شما می‌فرمایید نان تهران را این طور می‌کنند این یک بام و دو هوا است آن بیچاره‌اى که در بندرعباس هسته خرما می‌خورد و این گرسنه‌هایى که هر روز از شهرستان‌ها به تهران مى‌آیند و هر روز مشکلات تهران را زیادتر مى‌کنند (دکتر مجتهدى- آقاى مکى شما اختیار را بدهید به دست ولایتى‌ها خودشان این کار را درست می‌کنند) ما با انجمن‌هاى ایالتى ولایتى موافقیم ولى با طرح مستر بوین که در سال 1934 براى ایران خواب دیده‌اند مخالفیم ما با طرحى که دیپلمات آمریکایى مى‌خواهد براى ایران بریزد مخالفیم یا فرض بفرمایید که اگر بودجه کل کشور مطرح بشود بنده به یک رقم 6 میلیون تومانی صرف سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى بشود در دوره گذشته که آن قانون کذایى را از مجلس گذراندند این طور تصور می‌شد که اگر عایدات املاک را گرفتند این 6 میلیون تومان را نخواهد گرفت ولى حالا هم عایدات املاک را گرفتند و هم 6 میلیون را بنده شنیدم از آن 6 میلیون مقدارى صرف آبادى املاک و واگذارى می‌شود (امامى- این که بد نیست) بد نیست که از مردم مملکت بگیرند از مردمى که خون و هسته خرما می‌خورند مالیات بگیرند و املاک واگذارى را به این مالیات آباد کنند؟ بنده چون حقیقت را می‌گویم اهمیتى نمی‌دهم که ممکن است بعضی از حرف‌هایم براى بعضى از آقایان گران تمام شود و خوش‌شان نیاید تا این که خداى نکرده از منطق و حقیقت بخواهم دور شوم بنده براى آرامش وجدام خودم و براى کسانى که به من یک رأى داده‌اند این عرایض را می‌کنم اصلاً مثل این است که در همه جا تبعیض هست شما خیابان‌هاى شمال شهر را ببینید و جنوب شهر را هم ببینید همه عوارض را جنوب شهر می‌پردازد همه جمعیت در جنوب شهر متمرکز است شما یکى از خیابان‌هاى جنوب شهر را بروید بازبین کنید و یکى هم از شمال شهر باید هر 100 متر آن یک رفتگر داشته باشد ولى جنوب شهر آن کوچه‌هاى کثیف و پر زباله و تنگ و تاریک را داشته باشد همان طوری که شمال با جنوب فرق دارد تهران هم شمال و جنوبش با هم فرق دارند در تهران نباید یک تبعیض بشود تهران در آسودگى باشد و تمام مملکت گرفتار بحران باشد براى تعلیمات اجبارى قانون وضع شده از آن روزی که قانون تعلیمات اجبارى وضع شده است بنده سؤال می‌کنم که چند تا مدرسه باز شده است؟ بنده می‌گویم که در همین جاهایى که شاگرد هست و مدرسه نیست مدرسه درست کنید هر کجا می‌رویم درخواست می‌کنند که شاگرد هست مدسه‌اش را باز کنید چندى قبل انجمن شمال غرب عده‌اى از آقایان نمایندگان را دعوت کرده بود بنده و آقاى دکتر بقایى و آقاى دکتر شایگان نیز رفتیم چند نفر یعنى قریب 200 یا 300 نفر جمع شده بودند در یک محلى نزدیک خیابان شاه‌رضا می‌گفتند آقا اینجا اصلاً مدرسه نیست و بچه‌اى ما مثل کرم توى زباله‌ها و خاک‌ها می‌لولند و ما مجبوریم که بچه‌هاى خودمان را از راه‌هاى فرهنک به اسم تعلیمات اجبارى می‌گیرد واقعاً چه کار می‌کند؟ اینها بچه‌هایى هستند که استعداد دارند و مانعى هم ندارند و مى‌توانند تحصیل کنند براى اینها فکرى بکنید تعلیمات اجبارى پیشکش‌تان و راجع به اضافات مستخدمین دولت می‌خواستم این را تذکر داده باشم وقتی که ما یک دوازدهم و یا دو دوازدهم تصویب می‌کنیم این مستخدمین بیچاره از دریافت این حق قانونى خودشان محروم می‌شوند در صورتی که اضافات مستخدمین در کمیسیون بودجه مورد دقت قرار گرفته و پیش‌بینى شده که اضافات و ترفیعات‏ اینها را بدهند ولی وقتی که یک دوازدهم و یا دو دوازدهم تصویب می‌کنیم اینها از ترفیعات‌شان محروم می‌شوند (شوشترى- چرا آقا تصویب شده می‌دهند) یک موضوع دیگرى که می‌خواستم عرض کنم یک نامه‌اى است که از طرق عده‌اى رسیده و اینها مدعى هستند که در اطراف تهران زمین‌هاى تهران نو خریدارى کرده‌اند حالیه ارتش آمده به بهانه این که ما به این زمین‌ها احتیاج داریم مانع از تصرف آنها شده بنده خیال می‌کنم که ما بیش از هر کسى و حتى دولت باید حق مالکیت را در این کشور محترم بشماریم اگر بخواهند با این ترتیب مالکیت را متزلزل بکنند این به مصلحت دولت و به مصلحت مملکت نیست ارتش حق ندارد این کار را بکند (شوشترى- من سؤال کرده‌ام و توضیح خواسته‌ام این اراضى اغلبش مال دولت است) به هر حال بنده با تصرف غیرقانونى اموال اعم از این که دولت باشد یا مردم غصب بکنند مخالفم غصب مخالف شرع است و با هر نوع غصبى باشد مخالفم و شرعاً هم جایز نیست شما هم که آقاى شوشترى متشرعید و ادعاى تشرع می‌کنید و قطعاً متشرع هستید نباید اجازه بدهید که املاک مردم را غصب کنند (عده‌اى از نمایندگان- صحیح است)

با زور نمی‌شود ملک مردم را تصاحب کرد همه در مرزبان‌نامه این حکایت پیره زال و انوشیروان عادل را خوانده و به آن پى برده‌اند که یک دخمه پیره زال را به زور نگرفت که خاقانى هم به آن اشاره کرده- نه زال مدائن کم از پیرزن کوفه- نه حجره تنگ این کم‌تر ز تنور آن- یک کسانى که می‌خواهند نام نیک از خودشان در دنیا بگذارند نباید با زور و عنف مال مردم را ببرند و یک وجب زمین را با زور بگیرند اما یک عده‌اى آمدند این کار را کردند خود دولت آنها را تشویق کرده است بنده در شهردارى اطلاع دارم که یک مشت اراضى تهران را یک دسته حقه‌باز با کمک بعضى از آقایان همکاران دوره پانزدهم بنده و با کمک بعضى عناصر دولتى رفتند و ضبط کردند و الان میلیون‌ها استفاده کرده‌اند دولت اگر راست می‌گوید برود مال خودش را ضبط بکند چه کار دارد به این که مالى کى پیرمرد و یک بیوه زن بیچاره را به زور تصرف بکند (اردلان- باید رسیدگى کنند) این کار رسیدگى نمى‌شود براى این که وقتى یکى دزدى مى‌کند سند ثبت اسنادى نمى‌دهد که من دزدى کرده‌ام کسانى که در این مملکت دزدى مى‌کنند طورى ماهرانه عمل را انجام می‌دهند که هیچ‌گونه برگه و اثرى از کارشان در دست باقى نمى‌ماند ضمناً چون آقاى وزیر دادگسترى گفته بودند که براى پاسخ استیضاح بنده حاضرند و موضوعش را می‌خواستند بدانند لازم است عرض کنم مقصود از سوء‌جریان مشمول گذشته و حال است بنده که در این سوء‌جریان صحبت می‌کنم مشمول گذشته و حال می‌باشد یک مقدارش مربوط به گذشته و یک مقدارش مربوط به حال است و چیزهایی که حالا سوء‌جریان پیدا کرده یک قسمتش مربوط است به گذشته است و از گذشته سرچشمه می‌گیرد و به هر حال در حدود آن مواقعى است که ایشان معاون بودند از آن وقت به این طرف است و راجع به چیز دیگرى صحبت نخواهم کرد (اردلان- کافى است رأى بگیرید)

رئیس- آقاى صفایى مختصر می‌کنند یک موافق وى که مخالف صحبت خواهد کرد

آزاد- بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم مطابق ماده 138 که می‌نویسد در موقع یک دوازدهم یک نفر

+++

مخالف صحبت می‌کنند و موافق صحبت نمى‌کند مطابق این ماده رأى بگیرید.

رئیس- اگر نظامنامه این طور باشد من حرفى ندارم آن راجع به پیشنهادات است ماده 138 قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

وقتى لایحه بودجه در مجلس مطرح شد جلسات مجلس بلاانقطاع هر روز هفته غیر از جمعه و دوشنبه و ایام تعطیلات رسمى متوالیاً روزى حداقل مدت پنج ساعت منعقد می‌گردد و تا موقعی که شود و مذاکره پایان نیافته و رأى مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نمی‌شود و هیچ لایحه دیگر یا طرح و یا استیضاح نمى‌تواند مطرح شود مگر لایحه دوازدهم بودجه در صورت ضرورت هیچ‌گونه پیشنهاد یا تبصره یا ماده الحاقیه چه در حین تقدیم از طرف دولت و چه در موقع مذاکرات از طرف نمایندگان راجع به دوازدهم بودجه مجاز نخواهد بود و موقع طرح آن هم بعد از توضیحات مختصر پیشنهاد کننده و جواب مختصر یک نفر مخالف اخذ رأى به عمل خواهد آمد.

صفایى- این در موقعى است که بودجه کل مطرح باشد شما یا آقاى دکتر بقایى مشورت کنید ایشان نظر خواهند داد، این موقعى است که بودجه کل مطرح شده باشد در اینجا طرح بودجه نیست یک لایحه ابتدایى است بنابراین بنده صحبت دارم.‏

کشاورزصدر- پیشنهاد کفایت مذاکرات اگر کسى بدهد حق دارد توضیح بدهد ولى موافق حق ندارد.

صفایى- آ ن مال موقعى است که بودجه کل مطرح باشد مال حالا نیست.‏

رئیس- آقاى صفایى یک توضیح مختصرى بدهید.

دکتر بقایى- بگذارید روشن بشود اینجا می‌گوید در موقع طرح آن، این و آن یکى برمى‌گردد ما می‌خواهیم این مطلب روشن بشود.

صفایى- بنده قبلاً موافق با لایحه دو دوازدهم نبودم ولى وضعیت نشان می‌دهد که آقایان نمایندگان معتقد به تعطیل مجلس هستند (صحیح است) در این صورت از دو لحاظ حتماً باید این دو دوازدهم مطرح بشود و رأى گرفته بشود مطلب این است که با تصویب این دو دوازدهم الان سه دوازدهم تصویب شده و دست دولت در کارهاى عمرانى و تولیدى بازتر است و بهتر می‌تواند به کارهاى عمرانى توجه کند تعطیل هم که شد آقایان تشریف می‌برند براى آخر مرداد پرداخت حقوق ممکن نمی‌شود ولى بنده مقصودم از این موافقت تذکرى براى مازندران بود متأسفانه وضعیت مازندران از لحاظ اصلاحات، اصلاحات عمومى تأثر‌آور است چون نه در بودجه فکرى براى آنجا کرده‌اند و نه در برنامه هفت ساله بنده تقاضا دارم از جناب آقاى نخست وزیر که پیشنهادات جناب آقاى نواب استاندار مازندران که راجع به اصلاحات عمومى مازندران نموده‌اند مخصوصاً براى سد تجن و راه هراز توجه بفرمایند آقاى نواب از استانداران اشخاص باشرف و با تجربه هستند و یکى از رجالى هستند که خدمات زیادى به مازندران کرده‌اند استدعایم این است که به پیشنهادات ایشان توجهى بفرمایند (احسنت)

رئیس- پیشنهاده‌ایى رسیده است قرائت می‌شود (پیشنهاد آقاى کشاورز‌صدر به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم بعد از یک موافق و یک مخالف مذاکره کافی است (پیشنهاد آقاى غلامرضا فولادوند به شرح زیر قرائت شد) پیشنهاد ختم مذاکره می‌نمایم.‏

رئیس- آقاى کشاورز‌صدر

کشاورز‌صدر- بنده یک تذکر دارم و مذاکره را هم کافى می‌دانم تذکر بنده به آقاى وزیر دارایى است راجع به پانزده در صد گمرکى که براى قماش نخى معین کرده‌اند این به ضرر مردم است این را ملغى بکنید و مذاکره هم کافی است‏.

رئیس- آقاى ناظرزاده‏

ناظرزاده- آقایان از اعتصاب کارگران دولت استحضار دارند جناب آقاى رئیس امروز چند دفعه به بنده امر فرمودند بنده هم رفتم با آنها صحبت کردم آقایان آمدند اینجا موافقت فرمودند که در بودجه منظور می‌شود و آقایان هم اعتصاب‌شان را خاتمه بدهند الان هم در کمیسیون بودجه تصویب شده است از آقاى وزیر دارایى خواهش می‌کنم که موافقت بفرمایند که ابلاغ ترفیع و اضافات کارمندان دولت داده بشود.

رئیس- آقاى وزیر دارایى موافقت خواهند کرد و در نظر خواهند گرفت‏.

شوشترى- بنده با کفایت مذاکرات مخالفم .(نمایندگان رأى، رأى)

دکتر معظمى- پیشنهاد اصلاح عبارتى دارم.‏

رئیس- اعلام رأى می‌شود و مى‌فرستیم رأى نظر مشورتى سنا، رأى می‌گیریم به کفایت مذاکرات آقایانى که با کفایت مذاکرات موافقید قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد حالا دو تا پیشنهاد هست که قرائت می‌شود، در پیشنهاد اصلاحى پیشنهاد دیگرى نمى‌شود.

( پیشنهاد آقاى دکتر معظمى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم در ماده واحده اصلاح ذیل به عمل آید به جاى عبارت اعتبارات مصوب 1328 قید بشود اعتبارات مصوب کمیسیون بودجه موضوع گزارش شماره 4 مورخه 31 تیر ماه 29

یک نفر از نمایندگان- در یک دوازدهم پیش هم این کار را کرده‌اند.

جمال امامى- آقاى وزیر دارایى قبول می‌کند.

دکتر معظمى- این پیشنهادى که بنده کردم به عقیده بنده خیلى ضرورى است براى این که یک قسمتى از ارقام هست که ما حذف کرده‌ایم که مال سال 1328 بود و بعد هم یک اصلاحاتى است که ما اضافه کردیم که دولت بتواند آن مخارج را کم کند و از طرفى کمیسیون بودجه آن اضافات را هم قلم زده است و با آن تطبیق نمى‌کند از این جهت بود که بنده این پیشنهاد را کردم.‏

رئیس- آقاى دکتر بقایى‏

دکتر بقایى- بنده می‌خواستم از جناب آقاى رئیس خواهش کنم که ماده 138 را خودتان تفسیر بفرمایید چون این ماده در ابتدا یش نوشته شده که در یک دوازدهم پیشنهاد نمی‌شود و بعداً نوشته شده که در موقع طرح پیشنهادات باید توضیح جزئى داده بشود و رأى گرفته بشود.

رئیس- این پیشنهادات مربوط به بودجه کل است.‏

دکتر بقایى- دو تا پیشنهاد اصلاحى هم بنده دارم.‏

رئیس- آقاى وزیر دارایى‏

وزیر دارایى- بنده موافقت دارم با پیشنهاد آقاى دکتر معظمى‏

رئیس- پیشنهاد آقاى دکتر بقایى هم نظیر پیشنهاد آقاى دکتر معظمى است‏.

دکتر بقایى- یک پیشنهاد دیگر هم داده‌ام.‏

رئیس- یکى از پیشنهادات وارد است و تطبیق می‌کند با پیشنهاد آقاى دکتر معظمى که قبول کردند ولى آن دیگرى تطبیق نمى‌کند.

صدرزاده- پیشنهاد دیگر قابل طرح نیست‏.

رئیس- آقایانى که موافقند با این پیشنهاد آقاى دکتر معظمى قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد بنابراین فرستاده می‌شود براى نظر مشورتى سنا آقاى دکتر جهانشاه صالح لایحه‌اى دارید بفرمایید.

9-تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر بهدارى‏

دکتر جهانشاه صالح (وزیر بهدارى)- یک لایحه‌ای است راجع به انستیتو پاستور که تقدیم ریاست مجلس می‌کنیم.‏

10-قرائت لایحه وزارت فرهنگ و تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

رئیس- آقایان تأمل بفرمایید یک لایحه مالى وزارت فرهنگ است فوریت دارد و یک ماده واحده است که قرائت می‌شود (لایحه وزارت فرهنگ به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده- وزارت دارایى مجاز است اعتبارات اضافى سال جارى وزارت فرهنگ را اعم از حقوق و مزایا و هزینه تأسیس مدارس و آموزشگاه‌هاى حرفه‌اى و صنعتى و کشاورزى و دانشکده‌هاى شهرستان‌ها و بیمارستان‌هاى وابسته به آن و سایر هزینه‌هاى آن به میزانى که مورد رسیدگى و موافقت کمیسیون بودجه واقع گردیده و طبق صورتی که وزارت فرهنگ تهیه و تسلیم خواهد نمود از محل درآمد کل کشور تأمین و تأدیه نماید.

نخست وزیر رزم‌آرا- وزیر دارایى دکتر نصر

وزیر فرهنگ- دکتر شمس‌الدین جزایرى‏

رئیس- اول جلسه آینده مطرح می‌شود جلسه آینده به روز پنجشنبه موکول می‌شود.

( مجلس یک ساعت و بیست دقیقه بعد از ظهر ختم شد.)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294569!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)