کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 48 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 27 تیر ماه 1329  

فهرست مطالب:

1-بیانات قبل از دستور آقایان: فرامرزى- کشاورز‌صدر- دکتر طبا

2-طرح لایحه یک دوازدهم اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور بابت تیر ماه 1329 و ختم مذاکرات آن‏

3-طرح سؤال آقایان: کشاورز‌صدر- حائرى‌زاده- آزاد، آشتیانى‌زاده از وزارت امور خارجه و احاله جواب آن به جلسه خصوصى‏

4-بیانات آقاى نخست وزیر در جواب اظهارات چند نفر آقایان نمایندگان‏

5-تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 48

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 27 تیر ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1-بیانات قبل از دستور آقایان: فرامرزى- کشاورز‌صدر- دکتر طبا

2-طرح لایحه یک دوازدهم اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور بابت تیر ماه 1329 و ختم مذاکرات آن‏

3-طرح سؤال آقایان: کشاورز‌صدر- حائرى‌زاده- آزاد، آشتیانى‌زاده از وزارت امور خارجه و احاله جواب آن به جلسه خصوصى‏

4-بیانات آقاى نخست وزیر در جواب اظهارات چند نفر آقایان نمایندگان‏

5-تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

 

مجلس دو ساعت و نیم قبل از ظهر به ریاست آقاى دکتر معظمى (نایب رئیس) تشکیل گردید.

نایب رئیس- روز گذشته مصادف با تعطیل عید فطر بود به این جهت جلسه حاضر نداریم.‏

اردلان- بنده یک سؤالى از وزارت کشاورزى کرده‌ام تقدیم مقام ریاست می‌کنم.‏

بیانات قبل از دستور آقایان: فرامرزى- کشاورز‌صدر- دکتر طبا

نایب رئیس- آقاى فرامرزى‏

فرامرزى- متأسفانه کارهاى ما به قدرى از همدیگر منقطع است که هیچ‌وقت کارى به آخر نمى‌رسد یک دولتى مى‌آید لوایحى مى‌آورد به مجلس می‌دهد یک کارهایى را شروع می‌کند آن دولت می‌رود، دولت دیگرى مى‌آید آن دولت لوایح دیگرى مى‌آورد مجلس مشغول کارهاى دیگرى بشود و کوچک‌ترین عطف توجهى به کارهاى گذشته نمى‌کند مثل این که آن دولت و آن کارها اساساً مال این مملکت نبوده و احتیاجى هم به آنها نبوده اگر احتیاج به آنها نبوده است چرا شروع شده و چرا مجلس به آن مشغول شده است و اگر احتیاجى بوده چرا مجلس دنبال نمى‌کند و دولت تعقیب نمى‌کند که به جایى برسد مثل این لوایحى که دولت سابق آورده از قبیل قانون انتخابات و قوانین دیگر آنچه بنده امروز می‌خواستم صحبت کنم راجع به این آیین‌نامه‌اى بود که دولت جدید داده من از روزى که شنیدم این دولت تصمیم دارد یک چنین نقشه‌اى را عملى کند که اول گفتند خود‌مختارى شهرستان‌ها است هیچ صحبتى نکردم و بیشتر مطالعه کردم و مخصوصاً جغرافى است که براى این مملکت نوشته‌اند و بهترین جغرافى است که براى این مملکت نوشته شده این جغرافى را مطالعه کردم که ببینم این مملکت تا چه اندازه قوه هضم این غذا را دارد و بعد هم خواستم لایحه را با دقت مطالعه کنم و مطالعه کرده‌ام براى این که مطالب زیادى از آن براى من مبهم است قصد هم نداشتم حرف بزنم بلکه می‌خواستم بگذارم کسانى در این لایحه حرف بزنند چه موافق و چه مخالف که هم فهم‌شان از من زیادتر است و هم مطالعه‌شان، مطالعه را فقط براى این مى‌کردم که خودم بدانم چه جور رأى می‌دهم اما متأسفانه بعد دیدم که مسائلى که در مجلس مطرح می‌شود کمتر روى حقیقت مسئله است و کمتر روى حقیقت اقلیت با هر چیز مخالفت می‌کند باید هم مخالفت کند براى این که وظیفه اقلیت مخالفت است اگر مخالفت نکند دیگر اقلیت نیست و وجود اقلیت هم در هر مجلس محترم است کما این که گویا در مجلس انگلستان بوده یکى از وکلا دائماً خرده‌گیرى می‌کرد و انتقاد می‌کرد و چون حزبش هم اکثریت نمی‌برد همیشه در اقلیت قرار می‌گرفت یک دوره این شخص وکیل نشد رئیس‌الوزرا در مجلس اظهار تأسف کرد و گفت ما از انتقاد‌ها و خرده‌گیرى‌هاى این شخص خیلى استفاده می‌کردیم، اکثریت هم البته وظیفه‌اش این است که رأى بدهد دفاع هم می‌کند اما شرطش این

+++

نیست که هر چه اقلیت گفت و تذکر داد اگر چه آن تذکرات هم به نفع مملکت بود آن وقت بیفتد روى تعصب و آن را رد کند باید اگر یک چیزهاى به جایى بود قبول کند (اردلان- صحیح است) من با اغلب وکلا که صحبت کردم در خارج حقیقت این است که آنها را با این لایحه مخالف دیدم حالا ممکن است آنهایى که مخالف بوده‌اند با آنها صحبت کرده‌ام (گنجه- همین طور است با مخالفین صحبت کرده‌اید) غیر از شخص جنابعالى که گفتید من موافقم و یکى دیگر از آقایان موافق هستند) به شرط این که شرایطش کوچک‌تر بشود ولی من این طور تصور کردم که با این که یا مخالفید و یا این که تردید دارند چطور شده که رأى به فوریت لایحه داده‌اند خیال کردم قضیه رفته روى تعصب به این جهت خودم که تا این ساعت جزو اکثریت هستم خواستم نظریات خودم را بگویم شاید بدون این که ایجاد تعصبى بشود مجلس فکرى بکند علت این که من صحبت می‌کنم این است چون لایحه مطرح نیست علت صحبتم این است که می‌ترسم گزارش کمیسیون بیاید به مجلس یک موافق و یک مخالف صحبت بکند بدون این که قضیه روشن بشود و اذهان روشن بشود آقایان رأى بدهند به این جهت لازم دانستم که گفته بشود و اذهان حاضر‌تر بشود رأى پذیرفتنش یا رد کردنش یا اصلاحش در لایحه دولت یعنى در ماده واحده دیدم که این آیین‌نامه‌ها را کمیسیون مربوطه تصویب می‌کند حالا کلمه مربوطه بی‌ربط یا مربوط چطور شده است که توى زبان ما هست نفهمیدم این خیلى خطرناک است از دو جهت یکى این که اگر بنا بشود مسائل مهم در کمیسیون مطرح بشود و آنجا تصویب بشود و به مجلس نیاید یعنى مجلس ماده به ماده درش اظهار نظر نکند کم کم کار به اینجا می‌رسد که اختیار از مجلس گرفته می‌شود (صحیح است) و این بسیار خطرناک است من اول از خود هیئت دولت خواهش می‌کنم که از این تقاضا که کمیسیون تصویب بکند صرف‌نظر بکند و آیین‌نامه بیاید به مجلس ماده به ماده در مجلس خوانده بشود و رأى گرفته بشود و از آقاى رئیس هم خواهش می‌کنم که به تمام وکلاى موافق و مخالف اجازه بدهند صحبت بکنند (صحیح است) حالا آقایان بدبین‌ها ایرادى که به بنده هم مى‌گیرند وارد است یا وارد نیست اگر وارد نیست از شور و بحث و دقت ضررى نمى‌کنیم (شوشترى- حلاجى مفید است) فهمیده‌تر می‌شود و رأى روى فهم بیشترى و ایمان زیادترى می‌دهیم‏.

چو افتد صید نیکو دیر در دام‏

به است از زود نا‌نیکو سرانجام‏

فهمیده بشود و فهمیده رأى داده بشود البته بهتر است تکرار می‌کنم که واگذار کردن امور مهم به کمیسیون‌ها هم برخلاف اصل فلسفه ایجاد مجلس است هم عاقبت خطرناکى دارد در یک مملکتى باید یک اصولى به قدرى محکم باشد که هیچ‌کس نتواند تقاضاى خلاف آن را بکند (صحیح است) باید یک دولتى فکر نکند که مجلس می‌تواند یک امر مهمى را از خودش سلب کند و بدهد به کمیسیون (صحیح است) مى‌گویند در مجلس طول می‌کشد تا کارى بگذرد این را فقط ما فهمیده‌ایم؟ فقط به عقل ما ملت ایران رسیده که اگر یک کارى در میان صد نفر مطرح بشود بیشتر طول می‌کشد و اگر دو نفر باشند زودتر انجام می‌شود یا همه دنیا آن‌را فهمیده‌اند؟ همه دنیا آن را فهمیده‌اند که اگر زودتر تصمیم می‌گیرد زودتر اجرا می‌کند، اما چرا مجلس را ایجاد کرده‌اند براى این که دیده‌اند یک مجلى که مسائل مطرح بشود و حلاجى بشود لازم است، آن گذشته دنیا فهمیده یک مرکزى که متکى به افکار عمومى باشد و متکى به ملت باشد و قوی‌تر از تمام دستگاه‌ها باشد لازم است، سلب این قدرت از یک چنین مرکزى با ارجاع امور مهم به کمیسیون کم کم سلب می‌شود که دولت‌هاى مقدترى اگر بیایند با همین ترتیب امور مهمه را به کمیسیون ارجاع بکنند و در مجلس مطرح نشود و بعدها مجلس بشود یک صورت مقوایى، از یک مجلس که حقیقت نداشته باشد و این براى همه خطرناک است براى دولت خطرناک است براى نمایندگان خطرناک است براى خود مقام سلطنت خطرناک است براى ملت خطرناک است، یک مثل خیلى نزدیک می‌زنم و آن این است که قوام‌السلطنه در اول دوره که وارد شد به مجلس یعنى وقتی که مجلس باز شد با نظر دیگرى به مجلس نگاه می‌کرد یعنى خیال می‌کرد مجلس باید آتشى باشد در دست او آخر فهمید که اینجا تکیه‌گاهى است که باید به آن تکیه کرد بنابراین باید مجلس را ضعیف نکرد (صحیح است) به خلاف مجلس راه نرفت و کمیسیون را مقدم بر مجلس ندانست (صحیح است) و حتى من پیشنهاد می‌کنم تمام اختیاراتى که در دوره پانزدهم در ایام ضعفش یعنى در شش ماه و هشت ماه آخرى که مجلس مثل بید می‌لرزید از ترسش این اختیارات را داد به کمیسیون‌ها باید آن اختیارات لغو بشود (صحیح است)

آزاد- آقا من اخطار نظامنامه‌اى دارم.‏

نایب رئیس- مطابق چه ماده‌اى؟

آزاد- مطابق ماده 113 نظامنامه‏

نایب رئیس- ماده 113 مربوط به طرح لوایح است الان چیزى مطرح نیست‏.

آزاد- در لایحه دولت من باید یک مطالبى را توضیح بدهم براى این که مجلس برخلاف نظامنامه رفتار کرده است.‏

نایب رئیس- آقاى آزاد الان که این جا لایحه یا طرحى مطرح نیست.‏

آزاد- من با کمیسیون رفتن لایحه هم مخالفم باید صحبت کنم.‏

نایب رئیس- آقاى کشاورز‌صدر

کشاورز‌صدر- بنده می‌خواهم استدعا کنم از آقایان در این مطالبى که عرض می‌کنم نهایت توجه را بکنند و اگر یک نکته‌اى هم در نظرشان غیر‌وارد و یا نا‌صحیح آمد به خودم تذکر بدهند اصلاحش می‌کنم یا بیایند پشت تریبون اصلاح بکنند و تقاضا می‌کنم از دوست عزیز خودم آقاى امامى و دوست خودم آقاى امامی‌اهرى که در آن جلسه ضمن عرایض بنده یک فرمایشاتى فرمودند خوددارى بکنند بنده عرایضم را بکنم اگر بد بود من پنج دقیقه از آخر نطق خودم اختصاص می‌دهم به آقایان که آقایان بیایند پشت تریبون بفرمایند. عرایضى که می‌خواهم عرض کنم عبارت از این است که چون رئیس دولت و هم آقایان در سخنرانى‌های‌شان تذکر می‌دهند که اوضاع دهقانان و کارگران و طبقات دیگر رقت‌بار و تأسف‌آور است یعنى هزینه زندگی‌شان به قدرى گران است و به قدرى سخت است براى آنها که دیگر قابل تحمل نیست ذکر درد هم که درمان نمی‌کند کارها را، بنده یک مطلبى به نظرم آمد که بدون تصویب قانون و بدون آوردن لایحه به مجلس با وسایلى که در اختیار دولت است می‌تواند و فعلاً 6 برابر هزینه زندگى این طبقه را پایین بیاورد و این وسایل را در اختیار شخص خودش است یک اراده‌اى لازم است و یک تصمیم آقایان عموماً اطلاع دارند یعنى قریب به اتفاق در بین دهات و خارج از تهران رفته‌اند چه در حوزه انتخابیه خودشان و چه در نقاط دیگر و دیده‌اند که هزینه زندگانى رعیت و برزگر و کارگر توى شهر و کاسب سر گذر و مستخدمین جزء عبارت است از نان دخانیات و قند و چاى یعنى اگر کسى مدعى بشود در این جا که غیر از این چیزها رعایا و طبقه پایین چیزى می‌خواهند یا الان دارند بنده حاضرم که ثابت کنم این طور نیست (دکتر مجتهدى- قماش) بلى قماش هم هست راجع به قماش هم پیشنهاد کردم بنابراین ما اگر بتوانیم قیمت این اجناس را پایین بیاوریم و بنده بسیار خوش‌وقتم که جناب آقاى نخست وزیر هم تشریف آوردند که این پیشنهادات بنده را بشنوند و اطمینان قوى می‌دهم که مورد توجه واقع می‌شود خوشبختانه این کالاهاى مورد ضرورت مردم یعنى آن طبقه زحمتکش و پایین در اختیار دولت است و مال دولت است دولت تهیه می‌کند مثل سبزى و خربزه نیست که نتوانند فروشنده را ملزم بکنند که جنس خود را ارزان بفروشند چون اعتقاد را من دارم که با زور و فشار و نمی‌دانم محکمه گران‌فروش و شلاق هم نمی‌شود صاحبان تره‌بار را ملزم کرد به ارزان‌فروشى باید اصولى پیدا بشود یعنى در آن مواد اساسى زندگى تنزلى پیدا بشود و خود به خود وقتى سیگار ارزان شود خربزه هم ارزان می‌شود طریقه عاجلى که بنده در نظر گرفته‌ام و پیشنهاد می‌کنم به دولت این است که در این کالاهایی که عرض خواهم کرد دولت عاجلاً تصمیم بگیرد یعنى حداکثر با سود صدى ده بفروشد به مردم این مردم کی‌ها هستند؟

مردمى که بنده اینجا عرض می‌کنم آنهایى هستند که دائم زحمت می‌کشند و فقط قند و شکر و چاى می‌خورند با این ماده حیاتى یعنى با نان و چاى خودشان را حفظ می‌کنند البته خودشان بزى دارند، گاوى دارند با شیر آن قاتقشان را تهیه می‌کنند این است به این وضع می‌شود هزینه زندگى را 6 برابر پایین آورد، کالاهاى مورد نیاز

+++

عموم به قیمتى که تمام می‌شود ده درصد سود رویش بگذارند و بفروشند به مردم (شوشترى- باز محتکرین می‌روند می‌خرند) مثلًا قند و شکر، قند و شکر را دولت تهیه می‌کند و به مردم می‌فروشد، چیت را دولت تهیه می‌کند و به مردم می‌فروشد قیمتى که دولت قند و شکر تهیه می‌کند برایش هر کیلو 4 ریال تمام می‌شود و هر کیلو 20 ریال اسماً فروخته می‌شود و لب بیست و پنج ریال فعلاً به دست طبقه پایین و مردم بدبخت می‌رسد این با حسن‌ظن است که بنده می‌گویم یعنى چى؟ یعنى 6 برابر آن قیمتى که براى دولت تمام می‌شود این جنس به فروش می‌رسد برزگر رعیت و کاسب ده و کارگر شهر و سایر مردم 6 برابر بالاتر از قیمتى که براى دولت تمام می‌شود تهیه می‌کنند نتیجه اگر ما بیاییم این قند و شکر را 4 ریال قرار بدهیم و ده درصدش را هم رویش بکشیم و به این مردم بفروشیم عملاً 6 برابر هزینه زندگى آنها را دفعه پایین آورده‌ایم راجع به کسر درآمد دولت هم عرض می‌کنم تنباکو و سیگار اشنو و توتون چپق اینها مورد نیاز یک کارگر و یک رعیت بدبخت است وقتى که می‌رود به صحرا درو می‌کند یا شیار می‌کند و خسته و فرسوده مى‌آید یک چپق چاق می‌کند می‌کشد با یک سیگار اشنو یک کارگرى می‌کشد این کارگر اشنو را بنده تحقیق کرده‌ام ده عدد سیگار اشنو در یک بسته ده تایى 7 شاهى یا ده شاهى براى دولت تمام می‌شود و می‌فروشد 3 ریال یعنی دولت ظاهراً دو ریال می‌دهد و به مردم 3 ریال می‌فروشند چند برابربالاتر 6 برابر اگر این سیگار اشنو و توتون چپق را که الان 6 برابر قیمتى که براى دولت تمام شده است می‌فروشد اگر ده درصد فقط روى آن بکشد و بفروشد تمام آن مردم لخت و عور و بدبختى که خود آقاى نخست وزیر هم در سخنرانی‌هایشان به آن اشاره کرده‌اند 6 برابر هزینه زندگى این مردم در نتیجه عمل دولت مى‌آید پایین، یک مطلب دیگرى که آقاى دکتر مجتهدى فرمودند و از نظرم محو شد آن موضوع قماش دولتى است که آن را هم می‌تواند که حقوق گمرکى زیادى براى چیت متقال و امثال این چیزها پارچه‌هاى نخى بنده نمى‌گویم براى فاستونى انگلیسى و بلکه معتقدم که از فاستونى انگلیسى 90 درصد حقوق گمرکى باید گرفت آن را عرض نمى‌کنم راجع به این قبیل اجناس مورد احتیاج اگر حقوق گمرکى را تنزل بدهید ولو این که اگر صاحب کالاى عمومى مرد بسیار بى‌انصافى هم باشد به نسبت زیادى پایین مى‌آید یعنى لباس رعیت لباس زن رعیت و زن کارگر قیمت آن پایین مى‌آید و مى‌توان با یک ششم قیمتى که الان به او می‌دهند آن لباس را تهیه کند مطلب دیگرى که باز در پایین آوردن هزینه زندگى این طبقه و طبقات دیگر مؤثر است موضوع وسایل نقلیه است نقلیه در دنیاى امروز در هر مملکتى تأثیر دارد یعنى آن رعیت بدبخت روى معتقدات خودش سالى یک مرتبه باید مشرف بشود به آستان قدس رضوى و زیارت بکند این هم براى تفریحش است و هم روى عقیده و ایمان که این کار را مى‌کنند این مرد الان می‌خواهد حرکت کند فرض کنید 200 تومان کرایه‌اش می‌شود تا از لرستان بیاید به مشهد و این وسیله الان در اختیار دولت است و آن راه‌آهن است این تعرفه راه‌آهن را براى محمولات و براى مسافرین پایین بیاورند یعنى سه برابر چهار برابر پایین بیاورند و بدانید که اگر این طور شد عرضه زیاد می‌شود و بالنتیجه تعرفه راه‌آهن با درآمد زیاد و حمل کثرت کالا جبران می‌شود و هم این که صاحبان وسائط نقلیه در قیمت آنها اثر می‌کند این است که من نظر جناب آقاى نخست وزیر را جلب می‌کنم به این مسائل و بهشان عرض می‌کنم آن چیزى که عاجلاً هزینه ز ندگانى مردم را پایین مى‌آورد و خودشان نیز مى‌خواهند که هزینه زندگى پایین بیاید این قبیل چیزها است بالا بردن سطح زندگى افراد آن چیز جداگانه‌اى است که باز هم دنباله آن بنده عرض می‌کنم به عقیده بنده جناب آقاى نخست وزیر به مراتب اتخاذ این تصمیمات در این مورد از تصویبه این لایحه‌اى که فرمودید ضرورى‌تر است آن لایحه اگر لازم باشد و مردم اختیاراتى داشته باشند در حدود قانون اساسى این مقدم بر آن است، چرا؟ براى آن که تا کسى شکمش سیر نباشد و سلامتى مزاج نداشته باشد جایی که اخذ رأى می‌کنند براى انجمن محلى حاضر نمی‌شود اما یک قدم حساس که این طور برداشته باشد قند و چاى و شکر سیگار و توتون و تنباکو و حقوق گمرکى اینها را در اختیار دولت است پایین آوردند قیمتش فى‌الفور در هزینه زندگى مؤثر واقع می‌شود و این مردم علاقمند می‌شوند باور بفرمایید از مخالفین شما هم کسانى هستند که اگر ببینند یک قدم اساسى برداشتید مدافع شما خواهند شد اما حالا آقایان به من خواهند گفت آقا از درآمد دولت کاسته می‌شود اگر ما این کارها را بکنیم.‏

بنده عرض می‌کنم اولاً اگر کاسته بشود هیچ عیبى ندارد زیرا پارسال ما کسر بودجه داشتیم و تشکر می‌کنم از اعضاى کمیسیون بودجه که این بودجه را تعدیل کردند و این عمل خودش تأثیر دارد در هزینه زندگى. دوم این که قانون مالیات بر درآمد اجرا نمی‌شود چرا اجرا نمی‌شود؟

نایب رئیس- وقت شما تمام شده است‏.

کشاورز‌صدر- الان عرایضم تمام می‌شود قانون مالیات بر درآمد چرا اجرا نمی‌شود؟ براى این که بعضى از آیین‌نامه‌هاى آن تصویب نشده و تقویت کامل از طرف دولت از مأمورین صحیح‌العمل تا کنون نشده است و باید بشود تا این قانون هم خوب اجرا بشود و آن قسمتى که مربوط به بالا بردن سطح زندگى است آن عبارت است از وضع مالیات قانون مالیات تصاعدى است که باید جناب آقاى نخست وزیر لایحه‌اى بیاورید 90 درصد از کسى که 50 هزار تومان یا صد هزار تومان بیشتر عایدى دارد بگیرید اینجا است که دولت باید حسن‌نیت خودش را ابراز بکند و از این راه اصلاحى در مملکت بکند مطلب دیگر بایستى به عقیده بنده خود آقایان نمایندگان اگر دولت هم نیاورد خودشان پیشنهاد کنند این است 25 درصد از درآمد خالص مالکانه مالکین را اختصاص بدهد براى بهبود بهداشت فرهنگ طرز تغییر کشاورزى ایجاد شرکت بیمه رعایا و برزگران و شرکت تعاونى کشاورزى بنده اگر در این باب مفصل صحبت می‌کردم خیلى به جا بود ولى چون فرمودند وقت تمام شده است دیگر عرضى نمى‌کنم و استدعا دارم آقایان نمایندگان عرایض بنده را تأیید بفرمایند و انتظار دارم که ببینم دولت وقت در این زمینه چقدر به عرایض بنده عنایت و توجه می‌کند (احسنت)

نایب رئیس- آقاى دکتر طبا

دکتر طبا- دو موضوعى را که امروز خواستم به طور اختصار به عرض مجلس شوراى ملى برسانم یکى مربوط به حوزه انتخابیه‌ام نائین و دیگرى راجع به لوله‌کشى و برق تهران است نائین و بخش‌هاى تابعه آن انارک و خورد و بیابانک و جندق در کناره کویر قرار گرفته و وضع اقتصادى و عمومى ساکنین آن به قدرى وخیم و اسف‌آور است که جا دارد دولت و سازمان برنامه توجه سریع و فورى به این موضوع معطوف دارند و آقایان هم اجازه مى‌فرمایند که چند کلمه در اطراف آنجا عرایضى که دارم بکنم (نمایندگان- بفرمایید)

عدم رسیدگى به احتیاجات نائین سال‌ها است ادامه دارد و حتى در زمان اعلیحضرت فقید هم که کلیه نقاط کشور حتى دهات و قصبات روى عمران و آبادى نسبى به خود دیدند نائین به مرور و تدریج تبدیل به ویرانه‌اى گردید- غالباً شنیده‌ام در این مجلس اوضاع رقت‌آور مردم کرمان و یا بلوچستان تشریح شده است ولیکن با کمال اطمینان می‌توانم بگویم که وضع نائینى‌ها هم متأسفانه بهتر نیست منتها مردم نائین اصولاً خیلى قانع و بزرگ‌منش می‌باشند و از این جهت کمتر تقاضاى کمک و یا جلب ترحم مى‌نمایند و اگر حالا هم کارد به استخوان نرسیده بود شاید وقت مجلس را با بیانات خودم نمى‌گرفتم- در ماه کذشته سیل مهیبى یک قسمت از حومه شهر را ویران و بیش از یک صد هزار اعانه نقدى به اهالى بى‌خانمان و مصیبت‌زده کمک موقتى نمودند از طرف عموم اهالى نائین تشکر می‌نمایم ولیکن با کمال تأسف بایستى اذعان کنم که دولت با وجود تذکرهاى مکرر کوچک‌ترین اقدامى ننموده و امیدوارم دولت فعلى در جبران غفلت‌هاى گذشته بکوشد- مؤثرترین و ضرورى‌ترین کمک ارسال خواربار و مخصوصاً غله خواهد بود- نائین و توابع در سال‌هاى عادى بیش از مصرف یکى دو ماه غله مورد احتیاج خود را نمى‌تواند تأمین کند متأسفانه امسال به واسطه خشک‌سالى فوق‌العاده حتى در کوهستانات اطراف نائین هم مطلقاً محصولى به دست نیامده و عموم اهالى در حال اضطراب و نگرانى فوق‌العاده چشم امیدشان را به مرکز دوخته‌اند ... کمک سریع دولت مردم بدبخت را از قحطى حتمى نجات خواهد داد و اما راجع به آتیه در موقعی که لایحه سازمان برنامه هفت ساله مطرح بود اینجانب عضویت کمیسیون برنامه مجلس شوراى ملى را داشتم و مخصوصاً در آنجا به اتفاق عده‌اى از آقایان نمایندگان شهرستان‌ها من‌جمله آقاى اردلان تبصره‌اى اضافه نمودیم که شهرستان‌هاى مختلف کشور بالسویه و عادلانه از کمک‌هاى برنامه استفاده کنند. اگر چه این تبصره به تصویب کمیسیون و مجلس شوراى ملى

+++

رسید ولیکن در شهرستان نائین متأسفانه در این دو سال حتى یک دینار هم مصرف نشده و اگر براى دل‌خوشى مردم هم می‌بود ممکن بود مطالعات و تفحصات محلى به عمل مى‌آمد که متأسفانه کوچک‌ترین اقدامى در این باره به عمل نیامده است- اگر کمک جوانمردانه اعلیحضرت همایون شاهنشاهى که با اعطاء یک میلیون ریال براى تأمین آب آشامیدنى نائین بارقه امیدى در قلب مردم پریشان محل تولید نمود نمى‌بود شاید اهالى مجبور به ترک وطن می‌شدند. حفر قنات از محل عطیه ملوکانه با موفقیت کامل و غیرقابل تصورى توأم بوده و امید می‌رود که یک دو ماه دیگر طبق نظر و پیش‌بینى متخصصین بنگاه آبیارى 3 الى 5 سنگ آب شیرین و گوارا در دسترس اهالى نائین قرار گیرد- من نمی‌دانم به چه زبان از این کمک شاهانه که موجب نجات و حیات نائین گردید تشکر کنم همین قدر بدون نجات و حیات نائین گردید تشکر می‌کنم همین قدر بدون ذره‌اى اغراق عرض می‌کنم که عموم اهالى نائین از مرد و زن و کوچک و بزرگ در کلیه محافل دائماً به دعا‌گویى ذات اقدسشان مشغول بوده (صحیح است) روزى را که در دو سال قبل ایشان نائین را به قدوم خود مزین فرمودند روزى بس میمون و مبارک می‌دانند- عطوفت و علاقه و نوع دوستى را که اینجانب در آن روز به راى‌العین از ایشان مشاهده نمودم هیچ‌گاه فراموش ننموده و تا جان در بدن دارم به عنوان یک فرد نائینى از شاهنشاه رئوف و وطن‌دوست خود سپاسگزارم. (احسنت)

اما برگردیم به سازمان برنامه: این دستگاه وسیع و عظیم نه فقط کمکى به حوزه انتخابیه اینجانب ننموده است بلکه بزرگ‌ترین ضربت مخرب را هم به آن وارد آورده است (نمایندگان- در همه جا) و آن تعطیل معادن فلز انارک می‌باشد- این معادن که سالیان دراز است دائر و مشغول به کاربوده و مخصوصاً در زمان اعلیحضرت فقید رونق و توسعه فراوان یافته در ماه گذشته از طرف سازمان برنامه بسته شد من چون معدن‌شناس نیستم وارد این نمی‌شوم که آیا آنچه درباره ثروت تحت‌الارضى انارک گفته می‌شود تماماً صحیح است و یا اغراق است ولیکن آنچه مسلم است و از طرف کارشناسان متعدد داخلى و خارجى به کرات تأیید شده است این است که این معادن از بهترین و غنى‌ترین معادن ایران و خاورمیانه بوده و با اکتشاف و استخراج صحیح و علمى می‌توان مس سرب نیکل کبالت و منجمله طلا و اورانیوم به مقدار زیاد از آن به دست آورد راجع به نفت نیز عرضى نمی‌کنم چون هنوز محقق نشده شاید معادن نفت هم در آنجا داشته باشیم برنامه هفت ساله به عذر این که این معادن در حال حاضر دخل و خرج نمى‌کند و بدون در نظر گرفتن میلیارد‌هایى که تا این تاریخ برای اکتشاف و تکمیل این معادن مخصوصاً در زمان رضا شاه فقید خرج شده است تصمیم به تعطیل آن گرفت و با این عمل عجولانه و به عقیده اینجانب بى‌مطالعه خود نه فقط چهار صد نفر کارگر آن حوزه را بى‌تکلیف نمود بلکه قصبه انارک را که رونق و در حقیقت حیات آن بستگى به وجود و عمل این معادن دارد از حیز وجود انداخت به علاوه امنیت این حدود هم به کلى مختل شد و بیم آن می‌رود که میلیون‌ها اموال دولتى که در این معادن موجود است مورد حیف و میل قرار گیرد این موضوع اهمیت حیاتى نه فقط براى انارک و اطراف آن دارد بلکه براى حیات صنعتى ایران هم کمال اهمیت را داشته و مقتضى است دولت و سازمان برنامه در این باره تجدید نظر بنمایند و من هم در انتظار اقدامات مؤثر دولت بیش از این فعلاً در این مقوله عرضى نمى‌کنم‏.

راجع به خور و بیابانک و جندق قصد ندارم آقایان نمایندگان محترم را با شرح عسرت و بدبختى فوق‌العاده اهالى متأثر کنم جمعیت این حدود قریب چهل هزار نفر است و همین قدر عرض می‌کنم که در این نقطه اصولاً نان گندم نایاب آب شیرین آشامیدنى هم اگر پید اشود فقط به عنوان دوا مصرف می‌شود! این اغراق نیست و اغلب شنیده می‌شود که اهالى می‌گویند با وجود این که به فلان بیمار آب شیرین هم داده شد فوت نمود! تنها توجهى که به این نقطه شده است از طرف سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى بوده است که در سال جارى یک باب درمانگاه ساخته خواهد شد اینجانب و عموم اهالى این حدود از این عمل خیر سازمان سپاسگزاریم ای کاش دولت و سازمان برنامه هم به سازمان شاهنشاهى تأسى می‌نمودند و توجه خود را بیشتر به نقاط دور افتاده و بدبخت کشور معطوف می‌داشتند! ساختمان راه انارک- خور- جندق که چند روز قبل در موقع طرح لایحه راه هم به آن اشاره کرده و همچنین تأمین آب زراعتى و آشامیدنى از اهم اختیارات مردم این ناحیه است و توجه وزارت راه و سازمان برنامه را به این نکته جلب می‌کنم.

موضوع دیگرى را که خواستم به عرض آقایان برسانم و جنبه عمومى دارد مربوط به لوله‌کشى و برق تهران است. راجع به لوله‌کشى دو ماه قبل که نمایندگى ایران را در سازمان بهداشت جهانى داشتیم در جلسه مهمانى خصوصى و ضمن صحبت با نمایندگی‌هاى مختلف تمایل دولت ایران را دایر به انعقاد جلسه عمومى دو سال بعد در تهران اظهار داشتم رئیس یکى از نمایندگی‌ها که وزیر بهدارى کشور خودش نیز می‌باشد و در زمان جنگ هم در تهران بوده است راجع به لوله‌کشى آب تهران سؤال نمود جواب دادم عملیات در جریان است و به طور قطع تا آن موقع دو سال دیگر انجام خواهد یافت گفت آیا اطمینان دارید و حاضرید شرط ببندید من که 4 سال است مرتباً از قرضه هنگفت از بانک ملى و عملیات شرکت الکساندر گیپ و اداره لوله‌کشى و حق انشعاب و ورود هزاران تن لوله به بنادر و کمییسون‌هاى متعدد در وزارت کشور راجع به لوله‌کشى می‌شنوم و مى‌خوانم و گمان می‌کردم که اگر به فرض در انقضا مدت قرارداد یعنى سه سال و نیم هم عمل لوله‌کشى انجام نگیرد منتها با یک دو سال تمدید عملى خواهد شد به او اطمینان دادم ولیکن او هم به من اطمینان داد و شرط بست که این کار به این زودى انجام نخواهد یافت! در مراجعت و تحقیق بیشتر واقف شدم که او یعنى یک نفر بیگانه از من که یک نفر نماینده ملت هستم بیشتر از وضع لوله‌کشى آب پایتخت ما اطلاع دارد آیا صرفاً آشنائى او به اوضاع کشور ما در او تولید بدبینى نموده بود که منجر به این پیش‌بینی صحیح شد و یا اسرارى در کار بوده است که او مطلع بوده و من نمی‌دانستم؟ من و عموم مردم می‌خواهیم بدانیم چرا و به چه علت شرکت مقاطعه‌کار در انقضاى مدت قرارداد یعنى 15 تیر ماه جارى عمل لوله‌کشى تهران را به اتمام نرسانید آیا این غفلت و قصور از طرف مأمورین خودمان بوده است یا شرکت الکساندر گیپ؟ اگر از طرف مأمورین دولت بوده است چرا مسئولین معرفى و مجازات نمی‌شوند به نظر من مدیر کل لوله‌کشى و مهندسین آن آدم‌هاى درستى هستند و به نظر من مقصر نبوده‌اند و اگر هم تعلل از طرف شرکت فوق بوده چرا قرارداد جدیدى با همان شرکت در شرف تنظیم است؟ (شوشترى- آقا چند میلیون دیگر اضافه کردند) آیا صلاح است که مسئولیت لوله‌کشى تهران مجدداً به شرکتى واگذار شود که جز خلف وعده صرف مبالغى زیاد پول و اتلاف سه سال و نیم وقت کار دیگرى براى ما نکرده و حتى نقشه کامل شبکه را هم که می‌بایستى طبق قرارداد در اردیبهشت 26 تحویل می‌داد هنوز پس از این مدت تهیه نکرده است؟

آیا دولت تضمینى دارد که مجدداً چندین سال وقت گران‌بها و مبلغ زیادى پول دولت تلف نخواهد شد این دیگر چیز غریبى است مى‌گویند شرکت مزبور به عوض پرداخت خسارت مطالبه غرامت هم می‌کند و کابینه گذشته تصویب‌نامه‌اى صادر کرده است که حق‌الانظاره این شرکت 52 میلیون ریال یعنى دو برابر مبلغ قراردادی که انجام نشده پرداخت شود دولتى که به بهانه خسارت دو سه میلیون تومان به خزانه دولت کشت خشخاش را که عامل بزرگ بدبختى ملت ما است تحریم و قدغن نمی‌کند ملاحظه بفرمایید چگونه حاتم‌بخشى می‌کند! من اصولاً آدم بدبینى نیستم و غالباً هم به علت خوش‌بینى زیاد در اوضاع مورد ملامت و ایراد دوستان قرار می‌گیرم ولیکن اذعان می‌کنم که جریان لوله‌کشى تهران مرا سخت به حیرت انداخته است و امیدوارم پاسخ دولت مرا روشن کند و الا ناچار خواهم بود موضوع را باز تعقیب کنم اما راجع به بنگاه برق اگر چه وضع برق تهران به هیچ‌وجه این شرکت هنوز شبکه لوله‌کشى را حاضر نکرده است بنده در اینجا مدارکى دارم که متأسفانه نظر آقاى ابتهاج را تأیید نمى‌کند او یک مقدار لوله‌هاى شکسته فقط وارد ایران کرده است، جناب آقاى نخست وزیر من گمان می‌کنم که شما میل دارید تهران لوله‌کشى بشود اگر میل دارید و مى‌خواهید که تهران تا سه یا چهار سال دیگر لوله‌کشى بشود ما باید بفهمیم که مسئول کیست و یک تصمیمى هم داشته باشیم که حقیقتاً باز همان اهمال و تعلل تکرار نشود خدا شاهد است این حرفى را که بنده می‌زنم از روى کمال و شدت تأسف است که چطور یک خارجى چون من تا حدى علاقمند به این امر هستم و آقایان دیگر هم البته علاقه دارند به این موضوع عرض می‌کنم اگر یک خارجى بیاید و یکى از مواد را اجرا نکند اگر سرى درش نیست پس باید توضیح بدهند در مجلس شوراى ملى و سنا اگر آقاى ساعد گزارش داده‌اند و بنده در مسافرت بودم و نشنیدم خیلى خوب است که دولت آقاى رزم‌آرا که یقین دارم به این موضوع علاقمند هستند ما را هم وارد کنند و گزارش

+++

آن را بدهند. اما راجع به بنگاه برق اگر چه وضع برق تهران به هیچ‌وجه رضایت‌بخش نیست و حتى نیمى هم از احتیاجات شهر را تأمین نمى‌کند ولیکن آنچه را که هیچ شخص بی‌غرضى نمى‌تواند انکار کند بهبودى قابل ملاحظه‌اى است که با وجود اشکالات فنى عدیده در عرض سال گذشته در برق تهران پدید آمده است (صحیح است) مهندس نجم ایشان را چون بنده مى‌شناسم به خودم اجازه می‌دهم که اسم ایشان را در پشت این ببرم چون معمولاً بنده پشت تریبون اسم اشخاص را نمی‌برم ولى چون ایشان را خوب می‌شناسم و فعالیت و جدیت ایشان را دیده‌ام و اطمینان دارم اسم او را بردم (نورالدین امامى- آقاى دکتر زیاد تعریف او را نکن که برش می‌دارند) من خیال می‌کنم با این روشى که این دارد ایشان و امثال ایشان را بر نخواهند داشت. (نایب رئیس- یکى دو دقیقه دیگر وقت دارید)

و امید می‌رود با کمک دولت و سازمان برنامه کلیه نواقص رفع شود و تهران داراى 70 هزار کیلو وات نیروى برق شود- قابلیت و پاکدامنى آقاى مهندس نجم مدیر عامل بنگاه برق عامل اصلى این موفقیت بوده و نمونه بارزى است از محسنات و تأثیر نیک واگذارى کارها به اشخاص درست‌کار و کاردان‏ شنیده‌ام که جناب آقاى نخست وزیر هم پیوسته به آقایان وزرا تذکر می‌دهند که دست اشخاص فاسد و نادرست را از کارها کوتاه کنند و کارمندان صحیح‌العمل را تشویق نمایند- فساد به مفهوم کامل و اعم دزدى- جنایت در همه چیز- دروغ- ارتباط با بیگانگان و حتى پادویى و جاسوسى براى آنها به طورى در دستگاه‌های ما رخنه کرده است که افراد صالح و وطن‌پرست به ستوه آمده و می‌ترسم به کلى دلسرد و مأیوس شوند. به عقیده من تنها راه نجات مملکت از وضع اسف‌آور فعلى و تنها راز موفقیت دولت مبارزه با فساد می‌باشد که متأسفانه با وجود تأکیدات مکرر و متوالى اعلیحضرت همایونى و صلحاى قوم در حکومت‌هاى گذشته چندان مورد توجه قرار نگرفته است، حتى قانونى از مجلس 15 براى تصفیه دستگاه‌هاى دولتى از ناپاکان گذشت (در صورتی که اصولاً این از وظایف اولیه وزرا است و احتیاج به قانون و هیئت مخصوص ندارد) ولى آقایان نمایندگان محترم به خوبى از پیشه و طرز اجرای این قانون تصفیه مستحضرند هیئت تصفیه به جاى معرفى و اخراج عناصر نا‌صالح یک سال وقت خود را به بطالت و تعیین مثلاً لزوم و یا عدم لزوم پیشخدمت در کنسولگرى ازمیر گذراند! هنوز چند روزى از عمر هیئت تصفیه باقى است و چقدر خوب بود اگر جبران گذشته را کرده و این چند روز باقى خود را انجام نمایند من عقیده دارم دولت هم بایستى با کمال شهامت و قدرت در مجازات اشخاص فاسد و دزدان ادارى بکوشد و اگر حتى در این باره دیکتاتورى هم به خرج دهد یقین دارم مورد ایراد اقلیت مجلس قرار نخواهد گرفت تحول را از همین جنگ با فساد منتها از بالا شروع کنیم و اگر انشاء‌الله موفق شدید خودتان نیک‌نام و ما طرفدارانتان نیز نزد ملت رو سفید خواهیم بود.

مطلب آخر مربوط به بحرین و فیروزه است در لایحه تقدیمى راجع به تقسیمات کشورى اسمى از بحرین و فیروزه ندیدم امیدوارم مجلس و دولت اقدام مقتضى بنمایند تا حقوق حقه و قطعى ایران تأمین شود (صحیح است- احسنت)

2-طرح لایحه اجازه پرداخت یک دوازدهم حقوق و هزینه کل کشور بابت تیر ماه 1329 و خاتمه مذاکرات آن‏

نایب رئیس- از طرف دولت شرحى نوشته شده که براى جواب سؤال آقایان حاضر هستند ولى اجازه بفرمایید که اول لایحه یک دوازدهم بودجه مطرح شود (صحیح است) و بعد به سؤالات بپردازیم.

کشاورز‌صدر- بنده طبق ماده 138 نظامنامه اخطار دارم.

نایب رئیس- بعد بفرمایید. ماده واحده قرائت می‌شود.

مجلس شوراى ملى‏

نظر به این که تا کنون بودجه سال 1329 کل کشور تصویب نگردیده و از طرفى ماه جاری در شرف خاتمه است و بایستى حقوق و هزینه‌هاى مربوطه پرداخت گردد لهذا ماده زیر پیشنهاد و تصویب آن را استدعا می‌نماید.

ماده واحده- به وزارت دارایى اجازه داده می‌شود حقوق و مزایا و کمک کارمندان و خدمتگزاران و سایر مصارف مستمر و غیر مستمر وزارتخانه‌ها و ادارات و بنگاه‌هاى دولتى و سایر مخارج منظور در بودجه کل کشور را در تیر ماه 1329 در حدود یک دوازدهم اعتبارات مصوب سال 1328 و با رعایت قانو ن بودجه سال مذکور و سایرقوانین و مقررات مالى از محل درآمد عمومى سال 1329 کشور پرداخت نماید. تعهدات سال گذشته که تا انقضاى دوره عمل مالى پرداخت نشده در حدود چهار دوازدهم اعتبارات انتقالى و بر طبق ماده 37 قانون محاسبات عمومى قابل پرداخت و اعتبار بودجه مجلس سنا در تیر ماه کماکان در حدود مبلغ یک میلیون و پانصد هزار ریال به رسم على‌الحساب تأدیه و پس از تصویب بودجه مربوطه محسوب خواهد شد.

نخست وزیر وزیر دارایى‏

على رزم‌آرا- دکتر نصر

نایب رئیس- مذاکره در ماده واحده است آقاى نریمان بفرمایید.

نریمان- چون لوایح 1 دوازدهم‌هاى ماهیانه تماس با مستخدمین دولت دارد و پرداخت حقوق آنان موکول به تصویب این 1 دوازدهم‌ها است و مستخدمین دولت که از طبقه منورالفکر و تحصیل‌کرده مملکت هستند و برخلاف عقیده بعضى مردم من مستخدمین دولت را اکثراً مردمان زحمت‌کش و وطن‌پرست و دلسوز می‌دانم (صحیح است) و اطمینان دارم عایدات متجاوز از صدى 95 آن مستخدمین منحصر به همین حقوق ادارى می‌باشد به این جهت مخالفت من با لایحه 1 دوازدهم تیر ماه ابداً ارتباطى با پرداخت حقوق و کمک و حتى اضافات استحقاقى مستخدمین دولت که اعتبار آن را کمیسیون بودجه در بودجه امسال تصویب نموده باشد ندارد بلکه معتقدم هر چه زودتر این حقوقات و کمک به مأخذ بودجه سال 1328 و به هم‌چنین اضافات کارمندان به شرط این که هیچ‌کدام از اعتباراتی که در بودجه 1329 براى این کار پیش‌بینى شده و مورد موافقت کمیسیون بودجه قرار گرفته است تجاوزنکند در آخر تیر ماه تأدیه گردد و ضمناً مخارج ضرورى و فورى دولت هم پرداخته شود مخالفت من با ماده واحده 1 دوازدهم تیر ماه مربوط به سایر مخارج مستمر و غیر مستمر منظور در بودجه کشور و آن هم در حدود 1 دوازدهم اعتبارات مصوب سال 1328 است. اگر آقایان محترم مندرجات گزارش دولت را در باب پیشنهاد بودجه سال 1329 به خاطر داشته باشند متذکر خواهند بود که دولت سابق خودش اذعان کرده است بودجه سال 1328 که در موقع پیشنهاد سیصد و سى میلیون روى کاغذ کسر محل داشته است در عمل در حدود 450 میلیون تومان کسر پیدا کرد ه یعنى در پایان سال 1328 یک صد میلیون تومان تن‌خواه گردان خزانه‌دارى کل خورده شده بود به اضافه در حدود دویست میلیون تومان از وجوه دیگر خزانه‌دارى کل به مصرف رسیده و تازه در آخر سال در حدود 150 میلیون تومان مخارج تعهد شده پرداخت نشده باقى داشته‌اند. این چیزى است که خود دولت سابق اذعان کرده حال وضعیت حقیقى بدتر از این باشد یا نباشد نمی‌دانم قدر مسلم این است که بودجه مصوب 1328 450 میلیون تومان کسر محل داشته است، بسیار خوب دولت مقتدرى که در ماده دوم برنامه خود دم از تعدیل بودجه و ایجاد توازن می‌زند دولتى که مدعى است برنامه‌اش حرف و نوشته و خطابه نیست بلکه کار و عمل است چگونه از تاریخ ششم تیر ماه که به مجلس معرفى شده و در سیزدهم تیر ماه رأى اعتماد از مجلس گرفته است تا به حال نسبت به بودجه سال 29 و تعدیل آن قدم مؤثرى برنداشته است و حالا مى‌آید 1- دوازدهم تیر ماه را به مأخذ بودجه کسر محل‌دار 1328 پیشنهاد می‌کند آقایان محترم البته به خاطر دارید که بودجه سال 1329 کشور را دولت سابق در اوایل خرداد تقدیم مجلس نمود و از همان اوان کمیسیون بودجه آن را مورد مطالعه قرار داد و از همان وقت در صدد ایجاد تعادل و توازن در این بودجه‌اى که در حدود 250 میلیون تومان کسر محل داشت برآمد و در این مدت چه کمیسیون بودجه چه سوکمیسیون منتخبه براى رسیدن به این منظور قابل تحسین و شایان تقدیر زحمات زیادى کشیده‌اند و موقعی که دولت فعلى روى کار آمد قسمت اعظم این کار مشکل انجام شده بود در اینجا لازم است از زحمات کمیسیون بودجه و مخصوصاً سعى و کوشش آقایان دکتر معظمی و دکتر کیان و نبوى و صاحب‌جمع نمایندگان محترم عضو سو کمیسیون بودجه براى ایجاد توازن و تعادل و مخصوصاً زحمات آقاى دکتر معظمى که صبح و عصر در این هواى گرم وقت خود را مصروف این کار داشته‌اند قدردانى شود، با این که دولت فعلى تعدیل بودجه را در سرلوحه برنامه خود قرار داده است با این که دولت آقاى رزم‌آرا شعارش کار و عمل است نه حرف ولى عملش حرف و خطابه و نطق است تنها عمل این دولت فعال براى اجراى یکى از مواد برنامه‌اش این بوده است که با بعضى از نظریات کمیسیون یا

+++

سوکمیسیون بودجه راجع به تقلیل ارقام خرج موافقت نماید و شاید این موافقت‌ها منحصر به تقلیل قسمتى از اضافه اعتبارات منظور در بودجه سال 1329 بوده است اگر دولت آقاى رزم‌آرا حقیقتاً این قسمت از ماده دوم برنامه خود ایمان داشت اگر دولت آقاى رزم‌آرا به جاى حرف عمل داشت و میخواست کار بکند اگر دولت رزم‌آرا حقیقتاً می‌خواست به وضع بد اقتصادى مردم و اوضاع وخیم مالى دولت سر و صورتى بدهد اولین قدم ایجاد یک توازن حقیقى در بودجه سال 1329 که نهایت فوریت را دارد می‌بود حسن‌اتفاق براى این دولت این بود که کمیسیون بودجه زحمات را کشیده و زمینه کار را فراهم کرده بوده و کافى بود دولت فوراً یک تجدید‌نظر کلى در کار می‌کرد و کارد را به دست می‌گرفت و با اطلاعاتى که بهتر و بیشتر در دسترس دولت است اقلام زاید و غیرضرورى و یا آنهایى که فعلاً وصول می‌شود یک اصلاحاتى در بودجه پیشنهادى می‌کرد که کمیسیون بودجه با اطمینان خاطر بودجه سال 1329 را تصویب و به مجلس گزارش آن را می‌داد نه این که بیاید به عنوان فوریت پرداخت‌هاى تیر ماه باز مبلغى کسر بودجه بر مملکت تحمیل کند نمی‌دانم آقاى وزیر دارایى فرصت خواندن بودجه پیشنهادى سال 1329 را داشته‌اند نمی‌دانم آیا ایشان می‌دانند که سال 1328 در عمل 450 میلیون تومان کسر عمل داشته نمی‌دانم ایشان می‌دانند بودجه که دولت سابق به مجلس پیشنهاد کرده است در بعضى اقلام نسبت به اعتبارات سال 1328 اعتبارات کمترى که مجموع آنها در حدود 147 میلیون تومان است منظور داشته است اگر این طور است اگر ایشان وزیر دارایى دولتى هستند که تقلیل بودجه یکى از مواد برنامه‏ آن است چطور آمده‌اند مخارج تیر ماه 1329 را برخلاف برنامه دولت در حدود مأخذ همان اعتباراتى که در سال 1328 450 میلیون تومان کسر عمل داشته و خود دولت صد و چهل و هفت میلیون تومان آن را غیر ضرورى تشخیص داده و پیشنهاد می‌کنند یک دوازدهم سالى 450 میلیون تومان بالغ بر 35 میلیون تومان است به چه مناسبت دولت می‌خواهد مجلس را متقاعد کند با تصویب این یک دوازدهم 35 میلیون تومان کسر محل براى بودجه سال 1329 فراهم نماید مگر دولت معتقد به برنامه خود نیست من قبل از آن که آقاى دکتر نصر در کابینه آقای رزم‌آرا شرکت کنند به ایشان ارادت داشتم این ایراد و اعتراض من مربوط به کارهاى عمومى کشور است از آقاى دکتر نصر وزیر دارایى این انتظار می‌رفت که به محض ورود به تهران اول توجه خود را معطوف به بودجه نمایند زیرا بودجه کشور لااقل براى نه الى هشت ماه دیگر مأخذ عمل ایشان خواهد بود و اگر پایه کار ایشان که بودجه است غلط گذارده شود هیچ کارى براى اصلاح اوضاع مالى و اقتصادى ایران در این مدت نخواهد توانست بکند- من فکر می‌کردم آقاى دکتر نصر اول کارى که خواهد کرد این است که بودجه را مطالعه می‌کند و فوراً در صدد برمى‌آیند یک بودجه عاقلانه که جمع و خرج آن حتماً موازنه نماید و مخارج آن حتماً در حدود عایدات قطعى و وصولى باشد تنظیم نمایند نه این که بگذارند کمیسیون بودجه و سوکمیسیون بودجه این کار را که از وظایف وزیر دارایى است انجام دهد- اینجا سوء‌تفاهم نشود من به هیچ‌وجه قصد ندارم قدم‌هایى که کمیسیون و سوکمیسیون بودجه براى تعدیل بودجه 1329 برداشته‌اند ناچیز بشمارم برعکس من معتقدم این زحماتى که کشیده شده خیلى به جا و به موقع و قابل تقدیر است ولى باید تصدیق کرد وظیفه مجلس شوراى ملى و کمیسیون بودجه و سوکمیسیون این نیست که بیاید قیم دولت بشود و براى دولت بودجه بنویسد و یا مجبور شود قلم را دست بگیرد و بودجه دولت را تعدیل نماید- مجلس باید بودجه دولت را اگر موازنه داشت تحت مطالعه قرار بدهد و الا آن را رد بکند منتها براى این که وقت تلف نشود کمیسیون بودجه آمده است خودش قلم را دست گرفته و متصدیان امر را وادار به اصلاح اقلام کرده‌اند تا به طوری که می‌گویند یک موازنه‌اى به دست آمده- این کار اضطرارى بوده و الا حق این است که دولت خودش در بودجه پیشنهادى تجدید نظر نماید و یک بودجه اصلاح شده که ستون خرج آن با ستون درآمدهاى حقیقى و قطعى آن مساوى باشد و موازنه نماید و در هر صورت ستون خرج از ستون درآمد بیشتر نباشد به مجلس و کمیسیون بودجه بدهد- باید تصدیق کرد وقتى خود متصدیان امر که با جزئیات کار آشنا هستند بخواهند یک منظورى را انجام دهند خیلى بهتر خواهند توانست آن کار را به بهترین وجهى صورت بدهند تا آن که کس دیگرى که در آن کارها وارد نیست و از جزئیات امور اطلاعات دقیقى ندارد بخواهد با کمک ظاهرى متصدیان آن کار را بکند- من می‌ترسم موازنه که در بودجه سال 1329 مژده می‌دهند برقرار شده یعنى در کمیسیون برقرار شده در تمام قسمت‌ها واقعیت نداشته باشد مثلاً شنیده شد یک از راه‌هاى ایجاد موازنه این بوده است که در قسمت خرج بهاى قند و شکر و یا غله موجود را که از محل قرض از خزانه‌دارى کل خریده شده حذف کرده‌اند البته صورت ظاهر امر این است که دولت این پول را داد ه است و لزومى ندارد در ستون خرج این پول منظور بشود و حال آن که اگر براى تهیه این مقدار شکر و قند و غله و غیره که فعلاً موجو داست دولت بدهکار باشد و از جایى قرض کرده باشد این بدهى پرداخته شود و اگر براى خرید این موجودى و پرداخت قرض مربوطه محلى در نظر گرفته بشود مثل این است که دولت از سرمایه مصرف کرده باشد و به اصطلاح از مایه خورده باشد به نظر من حذف این مبالغ در خرج این عیب را دارد که کسر بودجه به جاى خود معادل همین مبالغ باقى است منتها این کسر ظاهر نیست و اگر این طور باشد کسر بودجه هنوز از بین نرفته است.

بنا بر آن چه به عرض آقایان محترم رسید من از آقایان نمایندگان محترم تقاضا می‌کنم لایحه دولت را راجع به 1 دوازدهم تیر ماه تصویب نفرمایند زیرا برخلاف ماده دوم برنامه دولت تنظیم و پیشنهاد شده و به کیفیتى که تنظیم و پیشنهاد شده به عمل توازن و تعادل بودجه لطمه وارد خواهد نمود و چون به موجب آیین‌نامه نمایندگان در مورد یک دوازدهم‌ها نمى‌توانند پیشنهاد اصلاح بدهند چاره منحصر به این است که جناب آقاى وزیر دارایى فى‌المجلس ماده واحده پیشنهادى را طورى اصلاح فرمایند که اجازه پرداخت فعلاً شامل حقوق و کمک و مزایاى کارمندان و مخارج ضرورى و فورى تیر ماه 29 در حدود یک دوازدهم اعتبارات بودجه مصوبه سال 1328 داده است و با رعایت تقلیلى که خود دولت در بودجه پیشنهادى سال 1329 در نظر گرفته است بشود- بهتر خواهد بود مخصوصاً در ماده واحده اصلاحى این مطلب هم تذکر داده شود که یک دوازدهم تیر ماه و 3 دوازدهم‌هاى مصوب 3 ماه اول سال جارى تمام به طور على‌الحساب بوده و بابت اعتباراتى که در بودجه سال 1329 به تصویب می‌رسد محسوب خواهد شد به این معنى که آنچه به استناد این چهار دوازدهم‌هاى چهار ماه اول سال از اعتبارات پرداخته خواهد شد مجموعاً از اعتبارات یک ساله مصوب سال 1329 نباید تجاوز نماید- گر چه می‌گوید رویه وزارت دارایى نسبت به یک دوازدهم‌هایى که تا به حال مجلس شوراى ملى تصویب کرده است به همین نهج بوده است معذلک بهتر خواهد بود این مطلب در ماده واحده تصریح بشود در پایان عرض می‌کنم که فراکسیون وطن راجع به لایحه یک دوازدهم ممتنع خواهد بود.

نایب رئیس- آقاى معاون وزارت دارایى بفرمایید.

معاون وزارت دارایى- راجع به فرمایشات جناب آقاى نریمان از طرف مستخدمین دولت در مورد اظهار لطفى که نسبت به مستخدمین کردند و در حدود نود و پنج درصد اینها را مردمانى صالح شمردند باید تشکر بکنم اما فرمایشات ایشان یک قسمت مربوط بود به این که تعدیل بودجه به وسیله سو کمیسیون به عمل آمده است بدون مداخله دولت و حال آن که از بدو تشکیل دولت حاضر یعنى از همان روز اول دولت با سو کمیسیون در تماس بوده و تعدیلاتى که در آنجا می‌شد همه با نظر دولت بود بنابراین نمی‌شود گفت که سو کمیسیون خودش آمده است عملى کرده است مطلب دوم به طور کلى این بود که یک ارقامى را به عنوان در‌آمد بودجه اضافه کرده‌اند که تردید می‌رود اینها واقعاً در‌آمد باشد و شاید بیشتر صورت حساب‌سازى و رقم‌بازى را داشته باشد اگر دولت حالا مقروض باشد مسلماً این کالا و جنس موجود در مقابل قرض است ولى به طوری که آقاى نریمان ادوار مختلفه در وزارت دارایى سابقه دارند دولت از بابت خرید قند و شکر در جایى اعتبارى منظور نکرده و قند و شکر از درآمد خود دولت خریدارى می‌شود و فروش شده و از این بابت قرضى به جاى ندارد مطلب دیگرى

+++

که فرهمند راجع به بودجه تعدیل و اصلاح این لایحه به نظر بنده نمى‌آید که این لایحه یک چیز فوق‌العاده‌اى داشته باشد این لایحه براى پرداخت حقوق و مخارج ضرورى دولت در حدود یک دوازدهم بودجه سال 1328 می‌باشد اما مطلب مهمى را که ایراد فرمودند این بود که بودجه سال 1328 رقم خرجش زیادى داشته است از درآمد و بالنتیجه نمی‌شود آن را مأخذ پرداخت امسال قرارداد به دلیل تعدیلى که در بودجه شده است این مطلب بوده است و از روز پنجم، ششم تیر ماه که دولت روى کار آمد وزرا شروع به کار کردند فوراً دستور داده شد هر درخواستى که از هر جایى می‌رسد باید در حدود آن چیزهایى باشد که مورد تصویب سو کمیسیون قرار گرفته است بنابراین این توهم موجود نیست (نریمان- ماده واحده را اصلاح بفرمایید) ماده واحده جایى براى اصلاح ندارد این براى پرداخت مخارج و احتیاجات ضرورى است اما یک مطلب دیگر ى که آقاى نریمان فرمودند این بود که باید یک کارى کرد که مخارج بیهوده از بین برود و مخارج لازم و صحیح به جاى خودش باشد و اگر این لایحه با عجله و شتاب تنظیم شده‌ این را خود دولت یک فکرى برایش بکنند فرمودند آقاى وزیر دارایى باید این کار را بکند البته جناب آقاى وزیر دارایى مشغول همین مطالعات هستند و دولت هم از روز اولى که روى کارآمد برایش ممکن نبود که بیاید بودجه‌اى از نو تنظیم کند با ورود به کمیسیون دولت همان بودجه را قبول کرد و اصلاحات هم انجام گرفت و این بودجه همان طور که فرمودند باید به صورت بودجه مملکت بیاید و ارقام درآمد در هزینه‌ها با هم توازن داشته باشد و این عملى است که هیئت دولت و مخصوصاً جناب آقاى وزیر دارایى متوجه این کار هستند و این کار صورت خواهد گرفت به طور کل فرمایشات جناب آقاى نریمان همین‌ها بوده چون من یادداشتى از فرمابشات ایشان نگرفتم اگر فرمایشات دیگری هم فرمودند بفرمایند تا توضیح دهم (یکى از نمایندگان- همین‌ها بوده)

نایب رئیس- آقاى رضوى موافقید بفرمایید.

رضوى شیرازى- در مجلس شوراى ملى مخصوصاً در این ادوار اخیر به قدرى لایحه یک دوازدهم تقدیم شده است و در پیرامون ایراد شده است که بالأخره فلسفه وجود آن به هیچ‌کس مستور نیست آن چه را که باید مدافع نفر بگوید هم آقای نریمان که مخالف بودند فرمودند و هم آقاى معاون وزارت دارایى اشاره کردند و آن عبارت ازاى نبود که یک مقدار بسیارى از این بودجه‌ى که دوازدهم باید به مصرف حقوق کسانى بر شد که از روز بیستم ماه روزشمارى و ساعت‌شمارى می‌کند براى خاطر این که بتوانند از این محل وجهى به دست بیاورند و زندگانى خود و عائله‌شان اداره کنند و البته تأخیرش هم خسارت زیادى به خانواده‌ها و خانه‌داران وارد خواهد ساخت در این مطلب هیچ جاى شک و تردید نخواهد بود به خصوص محل درآمد همین 95 درصد مستخدمین درست‌کار و صحیح‌العمل که فرمودند فقط بسته به همین حقوق است که دریافت می‌کنند که به این جهت بنده معتقد بودم و معتقد هستم که زودتر مجلس شوراى ملى این یک دوازدهم را تصویب بکنند که این خود یک کمکى است که به این دسته و به این جمع شده است ولى در عین حال بنده می‌خواستم تقاضا بکنم به این که چون نه مجلس و نه آقایان دیگر به طور کلى راضی نیستند که وضعیت بودجه به جایى برسد که محتاج به یک دوازدهم باشیم براى خاطر این که آن ساعتى که لازم شد، واجب شد که یک دوازدهم بیاورند یعنى مثل همان ماه پیش که بودجه تصویب نشده است البته پرداخت و تصویب آن لازم و واجب است ولى استدعا می‌کنم هم از هیئت دولت و هم از مجلس شوراى ملى که منتهاى توجه را بفرمایند که انشاء‌الله این اخرین یک دوازدهمى باشد که امسال مى‌آید به مجلس و ما تصویب می‌کنیم و انشاء‌الله زودتر بودجه برسد که علاوه بر این که بالأخره تکلیف پرداخت‌ها روشن می‌شود یک سهم مختصرى از این بودجه کل کشور علاوه بر پرداخت حقوق که براى عمران. و آبادى و مصارف مملکتى است جاى محل آنها محرز و محفوظ باشد گر چه راجع به راه‌ها تصویب گردید ولى باز غیر از راه‌ها یک مصارف لازمه دیگرى هم هست (یکی از نمایندگان- راجع به خرید غله صحبت کنید چون موقعش می‌گذرد)

راجع به خرید غله که یادآورى فرمودند عرض می‌کنم از اکناف و جوانب البته راجع به موضوع غله بسیار مذاکره شده بود و از شیراز هم تلگرافى کرده بودند و به مقامات مربوطه عرض شد البته امسال یک تغییر وضعیت خرید غله با سال قبل پیدا کرده بعضى جاها که بنده شنیدم هنوز تعیین نرخ نشده است ولى در بعضى جاها مثل فارس که تعیین نرخ شده مشکل دیگرى پیش آمده و آن این است که آنچه اداره غله خریدارى می‌کند این غله را ذخیره می‌کند و براى نان شهرها مقید است که باید شهرداری‌ها تهیه غله بکنند بودجه‌هاى شهرداری‌ها هم متأسفانه در محل‌ها کسرى دارند و اضافه‌اى ندارند و این کار محتاج به تهیه یک درآمد خاصى است که به آن وسیله بتوان کارى انجام داد و من حیث‌المجموع روی هم رفته آن نظم و ترتیب که باید در خرید غله باشد امسال به هیچ‌وجه من‌الوجوه موجود نیست (فرامرزى- مقصود از خرید نرخ این است که پایین نیاید؟) (شوشترى- منظور این است که سطح کشت پایین نیاید) این موضوع خرید غله و در سیلو نگاه داشتن در تمام نواحى کشور البته بسیار مفید است ولیکن در نواحى که ارتباط با خارج دارد اینها لازم‌تر و مسامحه‌اش خطرناک‌تر است زیرا در یک نواحى مخصوصاً مثل فارس که سواحل آن ناحیه آن طرف خلیج ناحیه عربستان آن قدر نزدیک است که اصلاً حمل و نقل بسیار آسان است از این جهت است که بنده معتقدم هر قدر دولت بتواند زائد بر میزان و زائد بر مصرف ولو با یک مزایایى خریداری کند چنان که در سال گذشته کردند ممکن است زیاد بیاید، براى سال بعد بماند بهتر از این است که خداى نخواسته یک کسرى بیاید و دولت یک مبلغ هنگفتى بدهد و مجبور شود از ممالک دیگر بخرد.

نایب رئیس- آقاى معاون وزارت دارایى بفرمایید.

معاون وزارت دارایى- راجع به مسئله خرید غله فرمودند خرید غله البته از کارهایی است که دولت جزو وظایفش است و سال‌ها است که این کار این طور معمول بوده است که نرخ خرید در مرکز تعیین می‌شده است و در ولایات با وضع محلى تطبیق می‌کردند امسال وضع محصول خوشبختانه خیلى خوب است و فراوانى در همه جا است مسئله تعیین نرخ به نظر مى‌آید که باید با رعایت چندین مطلب بشود اولاً باید رعایت کرد میزان محصول و میزان درآمد را البته یک جایى که رعیت وقتى زراعت می‌کند تخمى پنج تخم تخمى 6 تخم گیرش مى‌آید قیمت آنجا با جایی که تخمى 20 تخم می‌دهد فرق دارد طبعاً جایى که کمتر محصول دارد باید رعایت حالش بیشتر بشود مطلب دوم که باید رعایت بشود نرخ نقاط هم‌جوار است مثلاً ملاحظه بفرمایید که اگر براى اصفهان یک نرخى معین می‌شود باید نسبت به نقاط شرقى و غربى و شمالى‌اش نرخ یک ثبات و هماهنگى داشته باشد مطلب سوم نسبت به نقاط مرزى یک اشکال دیگرى دارد و آن این است که تا سال‌هاى قبل معمولاً از این طرف مرز تا آن طرف مرز قاچاق می‌رفت حالا البته وضع محصول همه جا خوب است عراق هم خوب است نقاط شمالى و جنوبى آن خوب است طورى نباشد که از آن طرف بیایند به این طرف این است که با رعایت تمام این نکات دولت و وزارت دارایى یک نرخ‌هایى در نظر گرفته و گمان می‌کنم در همین هفته جریان خودش را طى خواهد کرد به طوری که بنده امیدوارم در دهه اول مرداد این عمل در اینجا خاتمه یافته و شروع به خرید بشود.

نایب رئیس- پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده است قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد)

( مقام ریاست محترم مجلس شورای ملى پیشنهاد می‌نمایم بعد از بیانات یک نفر موافق و یک نفر مخالف به کفایت مذاکرات رأى گرفته شود نورالدین امامى)

نایب رئیس- آقاى قائم مقام رفیع با این پیشنهاد مخالفید؟

رفیع- بله مخالفم‏

نایب رئیس- آقاى نورالدین امامى بفرمایید.

نورالدین امامى- مذاکرات آقایان موافق و مخالف در اطراف بودجه همه‌اش صحیح است خوشبختانه تا چند روز دیگر بودجه کل کشور به مجلس تقدیم خواهد شد و وقت زیادى خواهیم داشت که در اطراف مواد آن بحث کنیم و همان طوری که چند روز قبل تذکر دادم تصدیق می‌فرمایید آخر برج است و هر چه زودتر بایستى دولت حقوق مستخدمین خود را بپردازد این است که من استدعا می‌کنم از آقاى مکى که ردیف مخالف دوم اسم نوشته‌اند از مخالفتشان صرف‌نظر فرمایند و همچنین آقایان از پیشنهاداتى که داده‌اند صرف‌نظر بفرمایند. (چند

+++

نفر از نمایندگان- پیشنهاد نمی‌شود داد) و زودتر رأى بگیریم و این تمام بشود و همچنین از آقاى کشاورز‌صدر از جسارتى که کرده‌ام عذر می‌خواهم.‏

نایب رئیس- آقاى رفیع‏

رفیع- مخالفت من با کفایت مذاکرات براى این است که مذاکراتى در مجلس شد ولى رئیس محترم دولت خودشان شخصاً در این باب صحبتى نکردند وقتى که ما رأى می‌دهیم باید بدانیم که اقداماتى خواهند کرد ولله اهم حوائج قلبیه ما به دست ایشان انجام خواهد شد جماعتى در اروپا و آمریکا مشغول مطالعه هستند که ابداً براى ما مصرف ندارند وضع ما مردم را باید یک دولتى اختیار داشته باشد که برسد حقوق اینها را ببرد تا برگردند به اوطان خودشان پول مملکت چرا می‌رود؟ این مطالعه‌کنندگان به قدر یک کدخدا حسین براى این مملکت فایده ندارند این کدخدا حسین یک خربزه خوب به جامعه تحویل داد و یک قران از بودجه مملکت نگرفت خودش با فکر خودش سعى خودش این خربزه را به جامعه تحویل داد موضوع دیگر راجع به این کرایه خانه‌هاى زائد است این خرج‌هاى زائد است که هر وزارتخانه در هر ماه چند هزار تومان یعنى در حدود 200 هزار تومان کرایه می‌دهند اینها را ببرند و قطع کنند (نمایندگان- صحیح است) اداره مال‌الاجاره‌ها براى یک پیرزن یا براى یک نفر که یک دکان دارد فورى اقدام می‌کند ولى کسى نرفت در این اداره بگوید که کرایه ده هزار تومان چیست و تعدیل کنند اینها را همه براى فقرا درست کرده‌اند ما منتظریم از رئیس محترم دولت که در این چیزها اقدام کند در این صورت هیچ اقلیتى وجود نخواهد داشت که بخواهد از دولت انتقادى بکند رفع شکایت مردم را اقدامات به جا می‌کند ما الان به این یک دوازدهم بودجه رأى می‌دهیم و مطابق رأى مجلس تمام آن پول‌ها تأدیه می‌کنند رئیس دولت باید اختیار داشته باشد هر پولى را که براى ملت فایده ندارد باید ببرد باید بیاید در مجلس بگوید با این قانونى که گذشته این پول قانونى است ولى الان این پول براى جامعه فایده ندارد با اجازه شما من بریدم و ما همه به این قسمت رأى می‌دهیم اینها اقداماتى است که باید بشود فرهنگ باید اصلاح شود و این بخت‌آزمایى که مردم را بدبخت کرده است و تمام را بیچاره نموده شما نگاه کنید تمام را 4 بعد از ظهر این بدبخت‌ها می‌خرند یک نفر از اعیان نمی‌خرد اسمش این است که بخت‌آزمایى است، خلاف شرع است ما اینجا به قران قسم می‌خوریم آن وقت در مملکت اسلامى همه چیز داریم قمار و شراب داریم تمام مضار اخلاقى را داریم و دولت جلوگیرى نمى‌کند و هى ما منتظریم که یک مردى پیدا شود و جلوگیرى کند ولى آمدن و نطق کردن و بحث کردن و یک پول فایده نداشتن براى مملکت چه فایده دارد؟

نمایندگان- احسنت‏

نایب رئیس- آقاى نخست وزیر بفرمایید.

نخست وزیر- بنده از تذکرات و فرمایشات جناب آقاى رفیع تشکر می‌کنم براى این که تذکرات‌شان بسیار به جا و به مورد است ولى قبول خواهند فرمود که هر اقدامى مستلزم بررسى و عمل به جا است چون انسان نبایستى با عجله اقدامى بکند و مرتکب یک خبطى بشود که خود آن خبط بزرگ‌تر باشد از روز اولى که این دولت افتخار زمامدارى را عهده‌دار شد بلافاصله با مراجعه به کمیسیون‌هاى مربوطه مخصوصاً کمیسیون بودجه مشغول اقدام شد براى این که تا حدى که مقدور باشد و ممکن است توازن بین درآمد و مخارج برقرار بشود نظریات اصلاحى که کمیسیون داشت همه را ما قبول و مورد پذیرش قرار دادیم و همچنین راجع به هر یک از قسمت‌هاى مربوطه به بودجه اقدام‌هاى خودش را هر جا لازم باشد خواهد کرد و اگر امروز هم لایحه یک دوازدهم از طرف وزیر دارایى به مجلس شورای ملى تقدیم شده براى این است که تأخیر در پرداخت و تأدیه حقوق کارمندان جزء نشود و الا کار بودجه خاتمه پیدا کرده و کمیسیون و بودجه هم باید گزارش خود را تقدیم مجلس کند امید است با تقدیم بودجه از طرف کمیسیون بودجه این کار تسریع بشود و تقاضاى یک دوازدهم بکند ولى راجع به حذف مخارج بی‌جا و بى‌حاصل و بی‌مورد باید به عرض برسانم یکی از نکاتى که در اولین لحظه دولت متوجه این نکته بود همین مطالبى است که جناب آقاى رفیع اظهار فرمودند همین اشخاصى که در اروپا و سایر نقاط به اسم مطالعه اعزام شده‌اند اگر مأموریت آنها یک مأموریت بی‌مورد بوده است به آنها خاتمه داده شود و احضار گردند دولت الان مشغول است و امید است تا خاتمه هفته آتیه این موضوع خاتمه پیدا کند و در قسمت دیگر راجع به جا‌ها و اماکنى که در اجاره دولت است از روز اول دولت توجه کرد و مخصوصاً از کلیه وزرا خواست که صورتى از کلیه اماکنى که در اجاره دارند تهیه بکنند براى این که نظر دولت این است که اکثر این اماکن تخلیه بشود وزارتخانه‌ها هر چقدر هم که جایشان تنگ است و در مضیقه هستند باید این مضیقه و این زحمت را بپذیرند و از تأدیه وجوهات بی‌جا باید خوددارى شود و این عملاً انجام خواهد شد و بنده یقین دارم که این تذکرات به جایى که بعضى از آقایان وکلاى محترم نسبت به مصرف بودجه کشور اظهار می‌فرمایند به نحو خوب و مطلوب به موقع اجرا گذارده شود و آقایان در آتیه به هیچ‌وجه نگرانى از این کار دولت نداشته باشند.

نمایندگان- احسنت‏

نایب رئیس- رأى می‌گیریم به کفایت مذاکرات آقایان موافق قیام فرمایند (تصویب شد)

نایب رئیس- ماده واحده قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده- به وزارت دارایى اجازه داده می‌شود حقوق و مزایا و کمک کارمندان و خدمتگزاران و سایر مصارف مستمر و غیر مستمر وزارتخانه‌ها و ادارات و بنگاه‌هاى دولتى و سایر مخارج منظور در بودجه کل کشور را در تیر ماه 1329 در حدود یک دوازدهم اعتبارات مصوب سال 1328 و با رعایت قانون بودجه سال مذکور و سایر قوانین و مقررات مالى از محل درآمد عمومى سال 1329 کشور پرداخت نماید تعهدات سال گذشته که تا انقضاى دوره عمل مالى پرداخت نشده در حدود چهار دوازدهم اعتبار انتقالى و بر طبق ماده 37 قانون محاسبات عمومى قابل پرداخت و اعتبار بودجه مجلس سنا در تیر ماه کماکان در حدود مبلغ یک میلیون و پانصد هزار ریال به رسم على‌الحساب تأدیه و پس از تصویب بودجه مربوطه محسوب خواهد شد.

نخست وزیر             وزیر دارایى‏

کشاورز‌صدر- بنده اخطار دارم.‏

نایب رئیس- آقاى کشاورز‌صدر بفرمایید.

کشاورز‌صدر- بنده معتقدم که آقایان همه عقیده دارند که آیین‌نامه مجلس شوراى ملى بایستى مراعات و اجرا شود و اگر خلاف آیین‌نامه بشود فردا این معمول می‌شود و از طرف نمایندگان پیشنهاد می‌شود و نقض آیین‌نامه می‌شود و در این ماده 138 آیین‌نامه نوشته شده است به این که خبر جز خود یک دوازدهم یا دو دوازدهم هیچ مطلب و موضوع دیگر اعم از این که مربوط به بودجه باشد یا مسائل دیگر نمی‌شود به آن لایحه یک دوازدهم الحاق کرد و این هم جهت داشته و جهتش هم این است که این بود که اگر آقایان در نظر داشته باشند در دوره 15 که این شرط در آیین‌نامه نبود با پیشنهاداتى که می‌شد در ضمن یک دوازدهم چیزهاى عجیب و غریب تصویب می‌شد الان در قسمت چهار دوازدهم راجع به تعهدات سال گذشته را مربوط به یک دوازدهم نیست و به جناب آقاى وزیر دارایى آن روز هم عرض کردم که این را برخلاف نظامنامه به این ماده واحده یک دوازدهم الحاق کرده‌اند و این خلاف ماده 138 است این موجب خواهد شد که آقایان هم هر یک ده پیشنهاد کنند دولت باید این را حذف کند.

نایب رئیس- این اخطار وارد است بنابراین عبارتى که بعد از تعهدات سال گذشته است حذف می‌شود .(کشاورز‌صدر- متشکرم)

نایب رئیس- آقاى دکتر کیان‏

دکتر کیان- بنده می‌خواستم عرض کنم که در اینجا تذکرى دارم چون به طوری که همه استحضار داریم در کمیسیون بودجه نسبت به اقلام پیشنهادى جرح و تعدیلاتى شده و به خصوص نسبت به اقلام سال قبل تعدیل‌هایى شده و آقاى نریمان هم یک تذکراتى دادند که ما به آن توجه کرده‌ایم و به وزارت دارایى تذکر داده شده است که بیش از مبلغى که در کمیسیون بودجه تصویب می‌کنم پرداخت نکند معذلک عقیده بنده بر این است که در این ماده اضافه بشود که به شرط این که از یک دوازدهم بودجه پیشنهادى براى سال 29 تجاوز نکند این جمله باید حتماً اینجا باشد به خصوص که اگر آقایان به خاطر داشته باشند یک دوازدهم بودجه در تمام ممالک دنیا یعنى یک دوازدهم بودجه پیشنهادى دولت است نه یک دوازدهم بودجه سال گذشته حال معمول را که نمى‌خواهیم بر هم بزنیم ولى در سال جارى به عقیده بنده بایستى این قسمت را در این ماده ملحوظ کرد به شرط این که این یک دوازدهم از یک دوازدهم پیش‌بینى شده در بودجه سال 1329

+++

تجاوز نکند (شوشترى- با رعایت قسمت کشور) اگر موافقت دارند از آقاى معاون وزارت دارایى خواهش می‌کنم این را قبول بفرمایند.

نریمان- آقا کافى نیست.‏

نایب رئیس- این موضوع در کمیسیون بودجه مطرح شده و آقاى شعاعى هم در نطق‌شان تعهد فرمودند اضافه بر تصویب کمیسیون بودجه ندهند و به نظرم مانعى نداشته باشد بنابراین یک دوازدهم با حذف قسمتى که تذکر داده شد عیناً براى مجلس سنا فرستاده می‌شود.

ملک‌مدنى- ممکن است که دولت تعهد کند ولى بودجه‌اى که هنوز به تصویب مجلس نرسیده نمی‌شود بر روى آن و مأخذ آن عملى کرد.

نایب رئیس- چون ایشان تعهد کردند که اضافه پرداخت نکنند لذا براى اظهار نظر به مجلس سنا فرستاده می‌شود.

3-طرح سؤال آقایان: کشاورز‌صدر- حائرى‌زاده- آزاد- آشتیانى‌زاده- از وزارت امور خارجه و احاله جواب به جلسه خصوصى‏

نایب رئیس- سؤالات مطرح است اول سؤال آقایان کشاورز‌صدر- دکتر بقایى- مکى- حائری‌زاده- الله‌یار صالح- نریمان- مطرح است آقاى کشاورز‌صدر بفرمایید.

کشاورز‌صدر- یک چیزى آقایان خاطرشان هست که در خبر‌گزاری‌هاى خارجه و در جراید خودمان انتشار پیدا کرد مبنى بر این که راجع به تصمیم شوراى امنیت سازمان ملل متفق خبرگزارى‌ها و روزنامه‌هاى خودمان انتشار داده بودند که جناب آقاى نخست وزیر تلگرافى به شوراى امنیت مخابره کرده‌اند روى این اصل سؤالى بنده تهیه کرده‌ام که حالا یک قسمتش را می‌خوانم و دو سه کلمه هم آخرش عرض می‌کنم- من اعتقاد دارم کشور ما همیشه به مناسبت رعایت مراتب روابط و دوستى متقابل با کشورهاى دوست و هم‌جوار از گزند حوادث و ایجاد اختلاف نظر مصون و بر کنار مانده است ما باید ضمن حفظ دوستى متقابل در حفظ استقلال و آزادى خود در اتخاذ تصمیمات سرسخت و پافشار باشیم همه می‌دانیم وضع دنیا و واقعه کره صورت مخصوصى به خود گرفته است و تمام دولت‌ها و ملت‌ها را واداشته نهایت احتیاط و دقت را در اتخاذ تصمیمات در سیاست خارجى داشته باشند امروز از وضعى که دنیا دارد و با موقعیتى که کشور ما دارد واجب است در مسائل سیاست خارجى حتى مصاحبه با خبر‌گزاران خارجى در مسائل سیاسى با کمال احتیاط و با‌نهایت امساک گفتگو و صحبت کرد و تصممى گرفت و در جمیع امور با مجلسین و یا لااقل با کمیسیون هر دو مجلس مشورت و تبادل نظر نمود حتى به عقیده بنده خوب است با رجال صاحب‌نظر و ارباب اطلاع وطن‌پرست این کشور ولو مسئولیتى نداشته باشند تبادل نظر نمود من یاد دارم وقتى به رجالى مانند مرحوم مشیر‌الدوله و مستوفى‌الممالک خانه‌نشین هم بودند دولت‌ها در مسائل دقیق با ایشان مشورت مى‌نمودند تا مبادا نکته‌اى به نفع کشور قوت شود و نادیده بماند و خداى نکرده زیانى به کشور توجه کند بنابراین مقدمات از آقاى نخست وزیر می‌پرسم آیا صحت دارد که جنابعالى عمل و تصمیم شوراى امنیت را تأیید کرده‌اید یا خیر و اگر خبر انتشار یافته در جراید در این موضوع صحت دارد نحوه و ترتیب آنچه بوده و چه ضرورتى این امر ایجاب نموده است گر چه بر فرض صحت این خبر اقدام مزبور به شوراى امنیت و سازمان ملل متحد است نه تأیید نظر دولت و یا دولت‌هاى معینى اما یک نکته را باید عرض کنم و آن این است که دولت و کشور وطن‌پرست دولتى است که بی‌طرفى ما را مادامى که به ما تجاوزى نشده حفظ نماید و مخصوصاً باید دولت سعى می‌کند که هیچ‌وقت هیچ عملى که خداى نکرده موجب بهانه و یا نگرانى دولت‌هاى دوست و هم‌جوار ما بشود نکند این چه عملى است؟ عملى است که ما مى‌گوییم بنا بر مسائل ملى و حیاتى خودمان در تمام مسائل حیاتى خودمان قدم برمی‌داریم و تمام دولت‌ها و نه شمال و نه جنوب نه شرق و نه غرب حق دخالت در امور داخلى ما را ندارند (صحیح است) و وقتى ما به آن دولت‌هاى دوست و هم‌جوار احترام می‌گذاریم که آنها هم تمامیت و استقلال و آزادى ما را مراعات کنند و در خاتمه عرایضم از دولت تقاضا دارم و خواهش می‌کنم که در جمیع مسائل سیاسى حتى در مصاحبه با خبرگزاری‌ها خارجى وزیر خارجه را بفرستند آن مطالب را در کمیسیون خارجه عنوان بکنند و با تبادل نظر و با نهایت حزم و احتیاط قدم بدارند که مبادا خداى ناخواسته یک روزى به زیان ما تمام شود.

نایب رئیس- خوب است به آقایانى هم که همین موضوع را سؤال کرده‌اند یک مرتبه جواب داده شود، آقاى حائری‌زاده بفرمایید.

حائرى‌زاده- یک اصل مسلم حقوقى است که وکیل اقاریر و اظهارات و مطالبى را که صحبت می‌کند اگر در حدود اختیارات وکالت او است نسبت به موکل او اثر می‌کند و الا اثر نمی‌کند اگر یک وکیلى در محکمه یک اظهاراتى علیه موکلش بکند ولى در وکالت او اجازه این اظهارات را نداشته باشد تعهد‌آور نسبت به موکل او نیست این یک اصل عقلایى است که در دنیا قبول دارند دولت‌ها در حکومت مشروطه حکم وکیل را دارند براى عملیات اجرایى تا حدودى که آن قوانین و مقررات مملکتى را بروند و اجرا بکنند هیچ شخصیت دیگرى ما نمى‌توانیم براى آنها قائل شویم و منتها وکیل در توکیل هستند و صد و چند نفر از طرف ملت ایران جمع می‌شوند و به یک نفر اعتماد می‌کنند که برود از طرف آنها کارهایى بکنند این رئیس دولت اگر یک اظهارات را یک مطالبى را بگوید که براى موکلین او ایجاد یک مسئولیت‌هایى نمی‌کند اگر با اجازه باشد نافذ است و الا عقیده شخص خودش بوده و اظهار کرده هیچ اثر قانونى ندارد بنده چند سؤال از دولت سابق و یک سؤال از دولت جدید تقدیم مقام ریاست کرده بودم که ذیل آن را اغلب از رفقاى فراکسیونى بنده هم امضا کرده بودند و با مشورت و نظر آقایان بود مخصوصاً همین سؤالى که می‌خواهم حالا در اطرافش بحث کنم.‏

یکی از موضوعاتى که مورد پرسش اینجانب از دولت می‌باشد سرچشمه از خبرى می‌گیرد که رادیو صداى آمریکا اعلام نمود:

( آقاى على رزم‌آرا نخست وزیر ایران خبر تلگرافى مبنى بر کمک به کره جنوبى به دبیرخانه سازمان مل مخابره کرده است )

این خبر موجب شد که از جناب نخست وزیر پرسشى شود که ایشان به چه مناسبت قبل از مشاوره با مجلس شوراى ملى و سنا چنین تلگرافى را مخابره نموده و تصمیمى بدون موافقت مجلسین که ممکن است در آتیه سیاست ایران را دگرگون سازد اتخاذ شده.

آقایان نمایندگان ملت کره یکی از ملل قدیم دنیا است که داراى تمدنى عالى بوده و سال‌هاى دراز تحت فشار چین و یا ژاپن قرار گرفته و در نتیجه جنگ دوم جهانى داراى استقلال شده ولى از نظر مطامع دول سرمایه‌دارى و کمونیست‌ها که با یکدیگر رقابت داشتند بعد از ختام جنگ ملت واحد را به دو قسمت کرده قسمت شمالى که منطقه نفوذ روس‌ها بوده طبق اصول کمونیست‌ها اداره شده و قسمت جنوبى برخلاف آنها تشکیلاتى داشته مملکتى که از حیث وسعت مثل ایران است و از حیث جمعیت دو مقابل ایران فداى مطامع جهانگیرى دو امپراتورى یکى آمریکا و یکى اتحاد جماهیر شوروى گردیده و به دو قسمت تقسیم شده ما خیلى متأسفیم که چرا یک ملت زحمتکش قدیمى آلت ملعبه دو سیاست خارجى گردیده و به دو قسمت شمالى و جنوبى تقسیم شده و نیز متأسفم که چرا جنگ داخلى در کره ایجاد شده و مردم شمال و جنوب اسلحه به روى یکدیگر کشیده‌اند و وسیله هدم تمدن و اعدام نفوس فراهم گردیده و نیز متأسفم که چرا ممالک دیگر به جاى این که در مقان رفع اختلاف داخلى برآمده و ملت زحمت کشیده قدیمى را کمک و مساعدت نمایند که در سایه یک حکومت و یک قانون و عدالت زندگانى نمایند با اسلحه و قواى دریایى و هوایى و زمینى کمک به یک طرف براى سرکوبى دیگرى می‌نمایند و ملت بیچاره کره امروز مانند ملت اسپانى بین جنگ اول و دوم آلت ملعبه و زورآزمایى دول سرمایه‌دارى و کمونیست شده است. بدون تحقیق و رسیدگى و ملاحظه موقعیت ایران و بدون مشورت با مجلسین دولت به حمایت یک طرف اظهار عقیده کند. به عقیده اینجانب صلاح مملکت ایران نیست که حتى‌الامکان وارد این مسائل شود و غیر از اظهار تأسف از این پیش‌آمدهاى ناگوار دولت ایران وظیفه دیگرى ندارد و این قبیل تصمیمات ممکن است در آتیه تولید مخاطرات بزرگى برای ملت ایران بنماید.

آقایان الحرب اوله کلام اگر ما اجازه دهیم که دولت‌ها بدون مشورت با نمایندگان ملت و مملکت تصمیماتى اتخاذ نمایند که بالنتیجه منجر به جنگ شود و یک ملت مملکتى که در دهانه آتش‌فشان واقع شده گرفتار مصائب جنگ بشود خیانتى است که به نسل‌هاى آتیه شده آقایان حوادث جنگ اول و دوم را در ایران مورد توجه قرار دهید در جنگ اول تا روز آخر بی‌طرفى

+++

ایران رسماً محفوظ بود و اعلان جنگ به هیچ‌ یک از طرفین داده نشد خسارات جنگ زیاد بود ولى از جنبه اقتصادى آن بدبختى و فلاکت که در دوره جنگ دوم نصیب ملت ایران شد نبود مثلاً در موقع جنگ اول لیره طلا از طرف متخاصمین در ایران به مبلغ 20 ریال فروخته می‌شد و فاضل اشیای قشونى روس و انگلیس در ایران خریدارى نشد بلکه روس‌ها تمام امتیازات و مطالبات و موجودى خود را که در ایران داشتند مجاناً براى جبران نقض بی‌طرفى که کرده بودند طبق قرارداد 1921 به ملت ایران واگذار کردند ولى در جنگ دوم که ایران را من غیر حق قواى خارجى برای ارتباط بین خودشان اشغال کرده و در تمام شئون مملکتى دخالت نمودند وضعیت اقتصادى ما شکلى بود که گندم و شکر براى حفظ حیات این مملکت نایاب شده بود و لیره طلا پنجاه مقابل جنگ سابق در ایران ترقى کرد و مال‌التجاره خارجی‌ها مخصوصاً روس‌ها بدون انجام تشریفات گمرکى و غیره وارد و به قیمت بازار سیاه فروخته شد و در عوض کلیه عوامل زراعتى از اسب و گاو و الاغ و گوسفند و شتر در اغلب نقاط ایران از مرز خارج شد و ایران گرفتار ورشکست عجیبى شد حتى آن مقدار مختصرى که خود قیمت براى اشیای خریدارى خود معلوم کرده بودند و مقرر بود که پول طلا تحویل دهند هنوز تحویل ملت ایران نشده من فراموش نمى‌کنم عکس جناب وزیر راه وقت را آقاى آراسته که چند میلیون دلار موجودى ایران را در مقابل اشیای فاضل جنگ و فاسد و خراب تسلیم امریکایی ها نمود حتى عکس خود و عکس چکى که حواله پرداخت را داده بود و در جراید منعکس شد و به این هم قناعت نشد به عنوان قرض مقدارى اسلحه و اشیای زائد جنگ دوم را آمریکایی‌ها به ما فروختند در صورتی که ایران احتیاج به قانون و عدالت و وسایل زراعت بیش از گلوله توپ و تفنگ دارد این تفاوت بین جنگ اول و دوم براى ایران که مشهور همه ما بود معلول خارج شدن ایران در جنگ دوم از بی‌طرفى است چون ایران در اواخر جنگ رسماً از بی‌طرفى خارج شد و به نفع یکی از طرفین اعلان جنگ داد از تجربیات گذشته باید پند گرفت و بی‌جهت ملت ایران را از حال بی‌طرفى خارج نکرد و این عمل جناب نخست وزیر را من به رسمیت نمی‌شناسم و فقط عقیده شخصى خود ایشان می‌دانم و ابداً ملت ایران حاضر براى شرکت در جنگ جهانى نخواهد بود و باید از عملیاتى که ملت ایران را از بی‌طرفى خارج سازد احتراز کند بیش از این در مجلس علنى گفتن مطابق مصلحت مملکت نیست (آشتیانى‌زاده- صحیح است) و در ضمن من اظهار امتنان می‌کنم که براى جواب در موقع حاضر شدند و امیدوارم آن مطالبى که در دوره پیش راجع به زندانیان راجع به حکومت نظامى راجع به کارگرهاى نفت آبادان به دولت تذکر داده شده بود براى جواب آنها هم حاضر شوند.

نایب رئیس- آقاى آزاد

آزاد- عرض کنم تمام دوستى‌هایى که دول با یکدیگر می‌کنند روى معامله متقابله و فقط کشورهایى که مستملکه یا مستعمره هستند معاملاتشان علیحده است و دولى که داراى استقلال و داراى آزادى کامل هستند معامله را با دولت‌هاى دیگر می‌کنند که آن دولت‌ها هم همان معامله را با آنها می‌کنند، بنده به خاطر دارم در جنگ بین‌الملل اول متفقین آمدند ایران را اشغال کردند عده زیادى هم کشته شد آذوقه ما را هم بردند و در آخر جنگ و روزى که جنگ خاتمه پیدا کرد روسیه انقلاب کرد و رفت دنبال کار خودش دولت انگلستان به عوض این که پاداش به ملت ایران بدهد اول آمد قرارداد وثوق‌الدوله را به ما تحمیل کرد و آمد حکومت بیست ساله را به ما تحمیل کرد ملت ایران بیست سال زیر بار فشار حکومت و چکمه‌هاى پوسیده از بین رفت بعد آمد قرارداد نفت جنوب را به ما تحمیل کرد این پاداش بود که دولت انگلستان در مقابل آن همه فداکارى در جنگ گذشته به ما داد.

نایب رئیس- آقاى آزاد راجع به سؤال خودتان توضیح بفرمایید.

آزاد- بلى بنده مى‌خواهم بگویم که در عوض جنگ بنا چه می‌دهند و مقدمه راجع به همان جنگ کره است، بعد از آن که جنگ دوم پیش آمد کشور ایران پل پیروزى شد آمدند کشور ایران را اشغال کردند و آذوقه ما را بردند بعد از آن که جنگ تمام شد آمدند پاداش ما را بدهند دولت شوروى طلاهاى ایران را برد و نداد آمریکا آمد و گفت 25 میلیون دلار می‌دهد او هم نداد این هم پاداش این دولت من می‌خواهم این سؤال را از آقاى نخست وزیر بکنم که شما آمده‌اید اظهار تمایل کرده‌اید چه چیز مى‌خواهید براى ملت ایران بگیرید صحبت بنده در این است که اگر شما می‌خواهید معامله متقابله بکنید و طرفدارى بکنید چه چیز عاید ما می‌شود این را آقا مطالعه بکنید دقت بکنید بعد در مجلس شورای ملى مطرح بکنید اگر نمایندگان مجلس شوراى ملى موافقت کردند بسیار خوب (دکتر طبا- ایران جزو ملل متحده است) جزو ملل متحده است ولى چه چیز عاید ما می‌شود این غیر از آن است که ما بیاییم بگوییم که با یک بلوک دیگر متحد می‌شویم که تمام سربازان و صاحب‌منصبان خود را در اختیار آنها بگذاریم بنده این را می‌گویم، اگر مثل جنگ اول و دوم می‌خواهید ملت ایران را داخل کشمکش‌هایى بکنید و بعد هم همان پاداش را به ما بدهند این خلاف انصاف و مروت است و اگر ایشان روى یک نقشه‌اى و روى یک پروژه‌اى می‌خواهند این کار را بکنند قبل از این که تلگرافى بکنند باید در کمیسیونى در جلسه خصوصى بیایید مطرح بکنید و بعد در مجلس عمومى بیایید بگویید که این نظر هست این ضرر ملت ایران است یا منفعت آن شما موافقت دارید یا خیر اگر مجلس موافقت کرد بسیار خوب و اگر مجلس شورای ملى موافقت نکرد ایشان چنین حقى را نداشته‌اند که این کار را بکنند.

نایب رئیس- آقاى آشتیانى‌زاده‏

آشتیانى‌زاده- مرسوم کارهاى پارلمانى این است که وقتی که لوایح و موضوعى از طرف فراکسیونى مطرح بشود و یک عضو آن فراکسیون صحبت می‌کند کافى است (صحیح است) در تمام پارلمان‌هاى دنیا این مرسوم است (مکى- ولى آیین‌نامه مجلس چنین چیزى نگفته است) یک دفترچه یادداشتى است که از نوادر اسنادى می‌باشد که امروز موجود است این دفترچه یادداشت متعلق به مرحوم مدرس است، نزدیکى از رجال بسیار خوب و خانه‌نشین امروز است و از این یادداشت نکات بسیار دقیقى می‌توان پیدا کرد یعنى طرز روابط ما را با خارجى‌ها می‌توان تعیین می‌کند، از رویه رجال قدیم و از روابط آنها با خارجى‌ها می‌توان فهمید که چقدر از نظر روابط خارجى و نوع سیاستمدارى ما تنزل کرده‌ایم و مرحوم مدرس می‌گوید روزى یکى از رفقا پیش من آمد که من اینجا اسم او را نمی‌برم به من اظهار کرد که آقاى هاوارد مستشار وقت سفارت انگلیس می‌خواهد تو را ملاقات کند مدرس می‌گوید تو به او چه گفتى، گفت پس از این که هاوارد به وسیله اشخاص مختلفى که بعضى از آنها مقامات عالى دارند و بعضى‌ها هم در ایران نیستند و اغلب در قید حیات هستند چندین مرتبه پیغام داد اصرار کرد که من می‌خواهم تو را ملاقات کنم و کارى فورى دارم و کارى دارم که بر علیه تو و ملت است من به او گفتم که آقا اگر کار تو کارى است که می‌خواهى بر علیه ملت اقدام کنیم وظیفه دینى و ملى من اجازه نمی‌دهد که این کار را بکنم و اگر کار دیگرى دارید که من سى سال نمى‌خواهم تو را ببینم این یک نوع فکر یک نفر سیاستمدار قبل از دوره بیست ساله است و امروز آقاى دو‌هر مى‌آید و مشت می‌کوبد روى هر میزى و مى‌گوید که این دولت را ما آورده‌ایم و مى‌خواهیم ارتش قوى تشکیل بدهیم بر علیه شوروى تجهیز کنیم آن وضعیت آن روز است این وضعیت امروز است .(محمد‌على مسعودى- این حرف‌ها چیست می‌زنید آقا هر خارجى غلط می‌کند که دخالت در کار ما بکند) در دوره بیست ساله یک حکومت مخصوصى در این مملکت بود مکتب دیکتاتورى بود و حکومت فردى‏

نایب رئیس- در اطراف سؤال صحبت بفرمایید.

آشتیانى‌زاده- بله اینها همه در اطراف سؤال است. در دوره بیست ساله یک مکتب مخصوصى در این مملکت ایجاد شد که آن مکتب مکتب دیکتاتورى بود و حکومت فردى اجازه نمی‌دهد که رجال مستقل و سیاستمدار به آن معنایى که در سایر ممالک مقتدر موجود است وضع کنونى این مملکت این طور فارغ التحصیل بیرون نمی‌دهد یک مشت مستخدم فویکسیونر که البته در کارهاى ادارى و بوروکراسى خوب متحصنند و خوب بلدند که پرونده را از روى میزبان روى میز بفرستند و اغلب خانه‌های‌شان هم در بانک رهنى گرو می‌باشد آن دوره یک مشت از این نوع رجال پرورش داد آن رجال با این که دوره عوض شد با این که در نتیجه جنگ دوم دنیا تحول عجیبى در دنیا پیدا شد.

نایب رئیس- آقاى آشتیانى‌زاده اجازه بفرمایید ماده 86 قرائت می‌شود.

( ماده 86 نظامنامه به شرح زیر قرائت شد.)

ماده 86- ناطق نباید از موضوع مباحثه خارج

+++

بشود در صورتی که از موضوع خارج شود رئیس او را متذکر می‌سازد و اگر بخواهد توضیحاتى بدهد که از موضوع خارج نشده است یا آن که خروج او از موضوع دلایلى داشته است اجازه داده نخواهد شد.

نایب رئیس- آقاى آشتیانى‌زاده بفرمایید ولى توجه داشته باشید ازموضوع خارج نشوید ودراطراف سؤال صحبت بفرمایید

آشتیانى‌زاده- بنده از موضوع خارج نشده‌ام به همین دلیل وقتى که جنگ خاتمه پید اکرد و دو مملکت و دو رژیم و دو دکترین در دنیا حاکم شدند یکى حکومت و رژیم توده‌اى و اشتراکى و دیگرى رژیم سرمایه‌دارى بشود جاى بحث در این نیست ولى ایرانی‌هاى وطن‌پرست مایل بودند که اگر این رجال مایل به تمایل و تاندانس به طرف آنها هستند دیگر این قدر از پاپ کاتولیک‌تر نشوند، این قدر دایه مهر‌بان تر از مادر نشوند چنانچه دیدیم وقتى جنگ تمام شد نصیب ما هیچ چیز نشد در این جنگ هر ملتى، هر مملکتى هزار جور ناز کردند، حکومت‌هاى سایر دول هزار نوع بازی‌ها کردند تا این که آنچه مقدور بود از بلوک مغرب زمین استفاده کردند من خوب یادم مى‌آید که تیمسار سپهبد یزدان پناه وقتى که این لایحه تسلیحات را در دوره پانزدهم آوردند در مجلس فرمودند نارنجک دانه 15 شاهى از پرتقال هم ارزان‌تر، جنس به این ارزانى به شما می‌دهند و شما مى‌گویید نمى‌خواهیم (نورالدین امامى- آقاى مکى می‌خواهد) (مکى- مال بد بیخ ریش صاحبش، مال خود آمریکایی‌ها) در نتیجه عجله و وحشت که هیئت حاکمه ایران داشت حتى آن استفاده‌هایى که سایر هیئت‌هاى حاکمه در جاهاى دیگر نظیر ایران کردند که بالمآل آن استفاده هم باز به نفع آن ممالک تمام نشد آقا آن استفاده‌ها را هم نکردیم فقط یک مشت توپ و تانک مستعمل یا نو تحویل ما دادند (صفایى- آن را هم ندادند) ملت‌هاى گرسنه ولایات و بدبخت داراى لشکرهاى موتوریزه شدند تا این که ما دیدیم که همان بزرگوارانى که سازمان ملل متحد را اداره کردند خبط‌هایى کردند در دنیا و در اداره حکومت دنیا که باید یک بلوک‌هایى را تجهیز بکنند در همین تجهیزات و در نوعى که باید سیاست دنیا را اداره کنند مملکتى را به حساب خودشان بر علیه بلوک شرقى تجهیز کنند در همان تجهیزات هم به اندازه‌اى خبط‌هاى سیاسى و اشتباهات غیرقابل بخششى کردند خودشان همه اقرار دارند منجمله حکومت چین و چانکایچک که خود آمریکایی‌ها در سنا گفتند در اغلب جرائدشان گفتند و این موضوع تکرار شد که حکومت کمین تانک و چیانکایچک و دستگاه مالى او تمام کمک‌هایى را که به او کرده بودند به علت فساد دستگاه به جیب زد و در رفت و نتیجه این شد که اقرار کردند به این که چیانکایچک و دستگاه او دستگاه فاسدى بود و لیاقت دفاع را در چین نداشت همان دستگاه باز امروز چیانکایچک را تقویت می‌کند (دکتر مجتهدى- این موضوع به ما مربوط نیست )

نایب رئیس- اگر اجازه بفرمایید دولت راجع به سؤال شما نسبت به قضیه کره اظهار نظر خواهد کرد.

مکى- منظور این است که از بى‌طرفى خارج شده‌اند چرا جلوگیرى می‌کنید؟

نایب رئیس- آقاى مکى مجلس باید اداره بشود یاخیر؟

آشتیانى‌زاده- من از موضوع خارج نشده‌ام.‏

نایب رئیس- جنابعالى سؤال فرمودید در اطراف سؤال هم صحبت بفرمایید.

آشتیانى‌زاده- بنده باید ثابت کنم که نباید از بی‌طرفى خارج بشویم. و با این که ممالک متحده آمریکا از چین و وقایعى که در چین رخ داده است یک درس بسیار تلخى گرفته با متنبه نشد و سیاستمداران همان مملکت در کره هم همان اشتباه را کردند (بعضى از نمایندگان- به ما چه) شما می‌خواهید داخل جنگ بشوید نان ندارید بخورید (بعضى دیگر از نمایندگان- کى مى‌خواهد وارد جنگ بشود) من می‌گویم ملت ایران بى‌طرف است ما چه کار داریم که کره شمالى با کره جنوبى جنگ دارند به ما چه مى‌گوییم.

مسعودى- ایران عضو سازمان ملل متحد است اظهار همدردى می‌کند.

نایب رئیس- بنده ایجا کراراً تذکر دادم که هیچوقت فکر یک نماینده نظر مجلس نیست (صحیح است)

آشتیانى‌زاده- آن هم به خصوص بنده که نه جزو اقلیت و نه اکثریت هستم فردا واحده متمایل به اکثریت شاید بعضى از مواقع‏

غلامرضا فولادوند- ما شما را جزو اکثریت می‌دانیم.‏

آشتیانى‌زاده- اشتباه فرمودید مقصود این است که با وضعیت خاص جغرافیایى که ما داریم و با این سنت کهنه قدیمى که بعد از جنگ ترکمن چاى بالأخص سیاستمداران ادوار گذشته تعدیل کردند که آن عبارت از سیاست موازنه و بى‌طرفى است خاصه این که مشاهده می‌کنیم که تا تریاق از عراق آرند مار گزیده جان می‌دهد وقتی که آمریکایى‌ها نتوانند به کره که زیر دماغ آنها است و نزدیک هلونولولو ژاپن است و به قاره آمریکا نزدیک‌تر است کمک کنند به ما چطور کمک می‌توانند بکنید؟ ما چرا باید اینچنین خبط‌هایى بکنیم چرا ما بایستى خودمان را داخل یک مهلکه‌اى بکنیم که ابداً به ما ارتباط ندارد من امیدوارم و انتظار دارم که چنین چیزهایى حقیقت نداشته باشد ولی بنده اعلام خطر می‌کنم که اگر یک روزى در نتیجه پرووگاسیون‌ها ما بخواهیم یعنى در نتیجه این نوع پرووگاسیون‌ها یک روزى یک بدبختى، یک خطرى گریبانگیر این مملکت بشود بنده مسئول آن بدبختى و آن وقایع را هیئت حاکمه وقت می‌دانم یکى هم راجع به بازداشت شدگان سیاسى من می‌خواستم عرض کنم که توجهى نکردند بنده هم خودم عرض می‌کنم که اگر اقداماتى به آنها نشود و توجهى نکنند ما مجبوریم اقدامات شدیدترى بکنم.‏

نایب رئیس- آقاى صلاحى کفیل وزارت خارجه بفرمایید.

کفیل وزارت خارجه- راجع به موضوع کره سه چهار فقره سؤال از طرف نمایندگان محترم شد دولت البته براى جواب حاضراست ولى نظر دولت این است که اگر آقایان بفرمایند عقیده دولت این است که بحث در این موضوع در کمیسیون خارجه و یا لااقل در جلسه خصوصى مجلس به عمل بیاید (مسعودى- دولت می‌تواند تقاضا کند) البته بسته به نظر آقایان است چیزى را که حالا می‌توانم عرض کنم تا تصمیم و نظر مجلس شوراى ملى معلوم بشود این است که یک اقداماتى از طرف دولت از طرف وزارت خارجه به عمل آمده که جنبه عادى داشته حالا اگر موافقت می‌فرمایید در جلسه خصوصى گفته شود.

نمایندگان- موافقیم‏

4-بیانات آقاى نخست وزیر راجع به اظهارات چند نفر از آقایان نمایندگان‏

نایب رئیس- آقاى نخست وزیر بفرمایید.

نخست وزیر- در دو جلسه قبل در مجلس مطالبى جناب آقاى دکتر مصدق فرمودند که لازم بود شاید در همان لحظه جواب لازم به عرض برسد ولى از لحاظ ضیق وقت و چون موقع نبود لذا امروز بنده اجازه خواستم که مطالبى که لازم است به عرض برسانم چون اگر در مجلس شورای ملى مطالبى بحث بشود و از طرف هیئت دولت بلافاصله جواب لازم به عرض نرسد ممکن است تولید سوء‌تفاهماتى بنماید و تصور بشود مطالبى که ذکر شده است صحیح است و یا دولت نظر خاصى دارد، در دو جلسه قبل جناب آقاى دکتر مصدق در اینجا سه موضوع را مورد بحث قرار دادند که بنده یکایک آن مسائل را تا حدى که وقت اقتضا می‌کند به عرض می‌رسانم و توضیحات لازم خواهم داد.

جناب آقاى دکتر مصدق در ضمن فرمایشات خودشان فرمودند که بنده افتخار ملاقات ایشان را داشته‌ام و در ضمن صحبت‌هایى که به عمل آمده گفته شده است مطالب ملاقات محرمانه بماند و بعداً گفتگویى نشود ولى متأسفانه با وصف این که خودشان این توضیح را اظهار کردند بلافاصله فرمودند که بنده گفته‌ام در ایران غیر از من کسى نیست که بتواند عهده‌دار امور بشود چون آن مذاکراتى که شده بود تا وقتی که صحبت شد چون ممکن است تولید سوء‌تفاهماتى بکند بنده مجبورم قسمتى از مطالبی که به عرض‌شان رسانده‌ام و توضیحاتى که فرموده‌اند به عرض وکلاى محترم برسانم بنده در موقعی که صحبت زمامدارى بود تقاضا کردم و مایل بودم که اساساً ایشان را ملاقات کنم آقاى دکتر هم به وسیله چند نفر از رفقا و آقایان وکلا پیغامى داده بودند که بنده با ایشان صحبتى بکنم و ایشان حاضر شدند براى ملاقات بالأخره یک روز عصرفرصت دست داد و این افتخار ملاقات حاصل شد و بنده خدمت‌شان شرفیاب شدم و صحبت کردم بنده در بدو ملاقات به عرض‌شان رساندم که نظریات من از نقطه نظر مملکت چیست پس از این که مطالبم را استماع فرمودند مطالبى

+++

فرمودند و در خاتمه این طور اظهار نظر فرمودند که خود ایشان میل دارند نخست وزیر بشوند بنده هم عرض کردم که اگر شما میل دارید نخست وزیر بشوید بنده هم حاضرم تحت نظر شما کار کنم ولى فرمودند که من با این شرط حاضرم که ماده واحده‌اى از مجلس بگذرد بتوانم مجدداً وارد مجلس بشوم بنده عرض کردم که این کار از عهده بنده خارج است به واسطه این که مجلس شوراى ملى وظایفى دارد و در عهده بنده نیست که بتوانم چنین ماده واحده‌اى از مجلس بگذرانم بعد فرمودند اگر چنانچه این قسمت عملى نشود راه حل دومى را قبول کنیم و آن این باشد که یک شخص ضعیف را در رأس دولت قرار بدهیم و ایشان با بنده در خارج بتوانیم آن شخص را اداره کنیم و بالأخره در حدود قدرت و امکان خودمان با آن شخص صریحى در زندگانى هستم هیچ‌وقت چنین چیزى را نمى‌پذیرم و معتقدم که هر کس مرد مردانه باید عهده‌دار امورى بشود و الا در کنار نشستن و سر نخ را کشیدن کار یک شخص به همین میهن‌پرستى نخواهد بود. (صحیح است) که آن روز به عرض‌شان رساندم و بعد موکول به ملاقات بعدى شد و بعد هم ملاقاتى که به نفع میهن و براى خدمت به میهن و کشورم باشد این بود خلاصه‌اى که از آن ملاقات بنده هیچ‌وقت عقیده ندارم که مرد بى‌نظیر و یکتایى هستم برعکس یک شخص کوچکى هستم (مکى- صحیح است) مفتخرم که یک نفر ایرانى هستم و مفتخریم که در ایران زندگانى کرده‌ام و حاضرم هر روزى هر لحظه‌اى که وجودم براى کشور مفید و مؤثر باشد خدمت بکنم به هیچ‌وجه ممکن نیست چنین فکرى در مغز من خطور پیدا بکند که اشخاص برجسته و زمامداران و متصدیان امورى که سالیان دراز زحمات بسیارى متحمل شده‌اند و به این مملکت خدمت کرده‌اند از من کوچکترند چنین فکرى ممکن نیست در مغز من خطور بکند امروز بنده مفتخرم و خوش‌وقتم که چنین اشخاص صلاحیت‌دارى به بنده نصیحت بکنند بنده را راهنمایى بکنند به بنده مطالب و تذکرات خودشان را بفرمایند باعث افتخار من خواهد بود رزم‌آرا براى خودش کار نمی‌کند براى مملکتش کار می‌کنند به بنده مطالب و تذکرات خودشان را بفرمایند باعث افتخار من خواهد بود رزم‌آرا براى خودش کار نمی‌کند براى مملکتش کار می‌کند (صحیح است احسنت) کار اجتماعى و کارى که براى مملکت و میهن است این مملکت نیست که فکر شخصى و نظر واحدى در آن شرکت داشته باشد باید از فکر عمومى و نظر عمومى استمداد کرد و در قسمت دوم در چند وهله‌ای که صحبت فرموده‌اند اشاره به بودجه وزارت جنگ و اختلاسات آنجا فرموده‌اند بایستى به عرض برسانم این اعتماد را بایستى داشت که شاید در وضع کنونى ایران یگانه وزارتخانه‌ای که بودجه‌اش به جاو بی‌مورد خرج شده است وزارت جنگ است بودجه وزارت جنگ در دست وزارت جنگ و در دست امرای ارتش نیست از طرف وزارت دارایى یک مدیر کلى همیشه مأمور اداره امور مالى ارتش است این مدیر کل از طرف خودش همیشه یک عده نظار مالى انتخاب می‌کند که این نظار مالى در تمام شهرستان‌ها و مناطق عهده‌دار امور مالى ارتش مى‌باشند و بایستى مستحضر باشید که تا یک ورقه و تا یک معامله بالأخره با اجازه و تصویب نظار عملى نشود صورت عمل به خود نمی‌گیرد و این از آنجایی که هر قدر حقایق روشن بشود بیشتر به حقایق پى برده می‌شود من مخصوصاً از جناب آقاى دکتر مصدق تقاضا دارم و تمام محاسبات وزارت جنگ در اختیارشان است که رسیدگى بکنند و پس از رسیدگى و دقت در مطالب و محاسبات پشت تریبون صحبت بفرمایند نه این که فقط روى گفته اشخاص مغرض یا تبلیغات اشخاص که روى نظریات خصوصى مطالبى را به عرض ایشان می‌رسانند و ایشان هم بدون توجه این مطالب را قبول می‌فرمایند این بودجه ارتش است این وجوهى که به ارتش داده می‌شود صرف 150 هزار نفر افسر و درجه‌دار و افراد ارتش می‌شود که‏ در سراسر این مملکت تمام پراکنده هستند وزیر جنگ و رئیس ستاد چه بنده باشم چه هر کس مسئولیت مالى ندارد و به هیچ‌وجه تا روزی که بنده بودم و حالا که نیستم اصلاً وارد بحث امور مالى در ارتش نه مى‌تواند بشود و نه می‌شود و نخواهد شد با این مطالب تقاضا دارم که جناب آقاى دکتر مصدق بتوانند بیشتر نسبت به این موضوع رسیدگى بفرمایند و یک مطالبى که مورد احتیاج و ضرورت و حقایقى که پس از رسیدگى به نظرشان خواهد رسید به عرض آقایان نمایندگان محترم مجلس برسانند تا معلوم شود وزارت جنگ چه کرده و سازمان ارتش چگونه و چطور انجام وظیفه خودش را کرده است قسمت سوم صحبت فرمودند راجع به یکى از دوستان‌شان که بنده او را از راه و صراط مستقیم منحرف کرده‌ام و براى استاندارى خواسته‌ام بنده تصور می‌کنم که مقصودشان آقاى امیر علایى باشد مدت‌ها است بنده به ایشان ارادت دارم براى این که راجع به مسائل مربوط به شهرستان‌ها کمیسیونى تشکیل بشود از تعدادى اشخاص که مورد احتیاج و اعتماد بودند دعوت شد و براى این که شخصاً مطمئن باشم که این دعوت بدون نظر و موافقت این اشخاص انجام نمی‌شود یکایک این اشخاص را من دعوت کردم که نظر دولت تشکیل یک کمیسیونى است که در آن کمیسیون صحبت‌هایى بشود نه موضوع فرماندارى نه استاندارى نه حقوق و مساعدت هیچ چیز در آن مذاکرات نداشت یکایک آقایان خودشان پذیرفتند و یادداشت دادند و قبول کردند که شرکت کنند در صورتى که اصلاً احتیاج به این کار نبود ولى بنده براى این که مبادا در آتیه یک مطالبى پیش بیاید یک چنین کارى را کردم پس از چند روز دعوت ثانوى شد آقایان تشریف آوردند مسائل آن روز را طرح کردم مخصوصاً که آقاى امیر علایى بحث بسیار مفصلى فرمودند بسیار هم متشکر و خوش‌وقتم از نظریات اصلاحى که ایشان دادند دیگر بنده اطلاعى از ایشان نداشتم تا این که یک روز بنده صبح که می‌خواستم از منزل خارج بشوم دیدم تلفن زنگ زد رفتم پای تلفن آقای امیر علایی بودند دیدم ایشان با یک وضع بر‌آشفته‌اى بسیار واقعاً باید عرض کنم ایشان فرمودند که خواهش دارم من را از این کار معاف کنید من در تحت فشار و خطر جانى و روحى قرار گرفته‌ام خواهش می‌کنم مرا از این کار معاف بدارید من به ایشان گفتم آقا من از شما تقاضایى نکردم گفتم اگر چنان چه مایل هستید از شما خواهش می‌کنم که در یک امر اجتماعى اگر وقت شما اجازه می‌دهد و اگر تمایل دارید شرکت بکنید و اگر پیش‌آمد و جریانات مانع از این است که شما شرکت بکنید بدانید که من همیشه شما را از دوستان خودم می‌دانم و به شما ارادت دارم و براى هر کار اصلاحى شما را دعوت می‌کنم براى این که رئیس دولت وظیفه‌دار است براى هر کار اصلاحى به اشخاصی که در اقلیت هستند این وظیفه را انجام دادم و هیچ‌وقت تکدر و رنجش آنها یا حمله و گفتارهاى سخت آنان موجب نیست که متأثر بشوم یا این که رویه خودم را تغییر بدهم به واسطه این که این آقایان از اشخاصى هستند که داراى تجربه هستند و از تجربیات سودمند آنان باید در موقع خودش استفاده بشود ولى اگر چنان چه خود آقایان سر باز بزنند و بنده را گاهى دیکتاتور و گاهى تجزیه‌طلب بخوانند به آن دیگر کارى ندارم و آن نقص بنده نخواهد بود بنده جز با حسن‌نظر و جز با علاقه داشتن به مملکت نظر دیگرى ندارم پس این سه قسمت بود لازم بود بنده به عرض جناب آقاى دکتر مصدق برسانم که براى انحراف کسى کارى نشده و بنده عملى انجام ندادم بلکه بر سبیل یک نخست وزیر و یک شخصى که دوست شخصى است و با دوست خودش عمل می‌کند عملى انجام دادم و این نکته‌اى که ایشان بیان کردند به خلاف آن نه موضوع حقوق در بین بود نه موضوع استاندارى او در اینجا صریحاً اعلام می‌کنم که آقایان استحضار داشته باشند چند نفر از آقایان نمایندگان مطالبى در اینجا بیان فرمودند که بنده به طور اختصار یکایک مطالب آنها را تا حدى که وقت اقتضا دارد جواب خواهم داد جناب آقاى کشاورز‌صدر در بیان خود صحبتى راجع به قسمت ارزاق و وسائط نقلیه فرمودند که بایستى به عرض برسانم که اینها مسائلى است که الان مشغول عمل هستیم ولى متأسفم که تمام آقایان تصور مى‌فرمایند که دولتى که گفت می‌خواهم کار کنم این اعجاز را هم باید بکند براى این که هر کارى مستلزم توجه است شما وقتى راجع به تنزل قیمت ارزاق مى‌فرمایید در این قسمت لازم است توجه به خصوصى به کار برده شود که قیمت را بیاوریم پایین همچنین سایر ارزاق و تمام احتیاجات را این نمی‌شود هر کدام از این قسمت‌ها یک اشخاص مطلعى در مملکت دارد که باید هر کدام را آن اشخاص معین بررسى کنند و اگر در هر یک خبطى بشود پس فردا خود آقایان مى‌فرمایند که چرا این کار شد و خود آقایان تصدیق مى‌فرمایند که این کار خوب نیست و به نظر بنده اسباب تأسف خواهدبود پس نظر اصلاحى جناب آقاى کشاورز صدر کاملاً مورد توجه است و دولت و همکاران بنده اقداماتى را که کرده‌اند به عرض مجلس شوراى ملى و آقایان نمایندگان محترم خواهند رسانید

+++

جناب آقاى دکتر طبا نسبت به نائین مطالبى فرمودند که اقدام خواهد شد و راجع به لوله‌کشى بیاناتى فرمودند که شاید لازم باشد به عرض برسانم در موضوع لوله‌کشى در سه سال قبل کنتراتى با شرکت الکساندر کیپ بسته شده بود و این کنترات به کلى راکد مانده بود و اقدامى نشده بود این دولت بلافاصله از روز اول مشغول کار شده و اشخاصى در این امر شروع به کار کردند و شاید تمام کنترات مطابق اصول و قوانین موضوعه صورت عمل به خود گرفته است و شاید در ظرف 15 روز دیگر با مراجعت مأمورین کمپانى بتوانیم کار کنیم چون جریانات آن مستلزم که بایستى در ظرف امروز و فردا مراجعت کنند بررسى بیشترى است طبعاً در جلسات آتیه می‌توانیم اطلاعات بیشترى به عرض برسانیم راجع به کوتاه کردن دست اشخاص ناصالح این موضوع موضوعى است که الان مورد عمل است و اقدام می‌شود ولى بایستى توجه کرد که در این کشور اغراض و نظریات مخصوص و حتى دشمنی‌ها به لباس بسیار مطلوبى درمى‌آید آقایان باید توجه داشته باشند مبادا با حسن‌نظر اصلاحى آنان نسبت به چنین اشخاصى عملى بکنیم که مبادا عمل ناروایى انجام بدهیم بنده و همکاران بنده میل نداریم که یک چنین عملى بشود و دست اشخاص صالح به واسطه این حملات کوتاه شود با دقت باید این کار را کرد و باید وقت بدهیم فرصت بدهیم که این کار بشود راجع به بحرین و فیروزه فرمودند موضوع بحث در شهرستان‌ها بود موضوع دهات و قرا نبود در ایران‏ مطابق تقسیمات کشور یک تقسیمات شهرستانى وجود دارد این نقاط هم طبعاً ضمیمه شهرستان‌هاى مجاور و استان خودشان باید باشد این بود که ممکن نبود که اسامى خاصى نسبت به اینها برده شود اینجا نسبت به بیاناتى که جناب آقاى حائرى‌زاده فرمودند چون این قسمتى بود که بایستى کفیل وزارت خارجه جواب بدهند چون تقاضا کردند که بیایند این را در جلسه خصوصى به عرض برسانند بهتر است همان طور عمل شود ولى اگر اصرار بشود که در جلسه علنى باشد ما در اختیار آقایان هستیم (نمایندگان- باشد در جلسه خصوصى) و هر چه آقایان میل دارند عمل می‌کنیم بنده از این تصدیعى که دادم معذرت می‌خواهم ولى باید رویه بنده و همکارانم را آقایان بپذیرند که هر وقتى که مطالبى اظهار شد و سؤالى شد و نکاتى صحبت شد ما افتخار این را داشته باشیم که بتوانیم مطالبى را که ممکن است ایجاد سوء‌تفاهمى بکند به عرض برسانیم و از اظهار این مطالب ایجاد هیچ نوع سوء‌تفاهم و یا اخلال ذهن آقایان محترم نشود و همین مطالب حقایقى است که به عرض می‌رسانم تا وکلاى محترم با استحضار به مطلب بهتر بتوانند قضاوت بفرمایند.

5-تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

نایب رئیس- آقاى دکتر مصدق اجازه نطق خواسته‌اند ولى چون وقت منقضى شده و چون دولت هم تقاضاى جلسه خصوصى کرده لذا جلسه را ختم می‌کنیم و جلسه خصوصى اول ساعت جلسه پنجشنبه و جلسه علنى هم بعد از آن خواهد بود و دستور لایحه راجع به چوب جنگلى خواهد شد.

( مجلس ده دقیقه بعد از ظهر ختم شد.)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى- دکتر عبدالله معظمى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294567!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)