کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره سیزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13
[1396/05/15]

جلسه: 44 صورت مشروح مجلس روز یکشنبه 30 فروردین ماه 1321  

فهرست مطالب:

1- تقدیم لایحه معافیت یک قسمت خواربار ورودى از هرگونه عوارض

2- تصویب صورت مجلس

3- شور و تصویب لایحه معافیت خواربار ورودى از عوارض

4- اعلام اسامى کارمندان منتخبه جهت دیوان محاسبات

5- بقیه شور و تصویب لایحه بودجه سال 1321 کل کشور

6- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13

جلسه: 44

صورت مشروح مجلس روز یکشنبه 30 فروردین ماه 1321

فهرست مطالب:

1- تقدیم لایحه معافیت یک قسمت خواربار ورودى از هرگونه عوارض

2- تصویب صورت مجلس

3- شور و تصویب لایحه معافیت خواربار ورودى از عوارض

4- اعلام اسامى کارمندان منتخبه جهت دیوان محاسبات

5- بقیه شور و تصویب لایحه بودجه سال 1321 کل کشور

6- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مجلس دو ساعت و ربع پیش از ظهر به رپاست آقاى اسفندیارى تشکیل گردید.

صورت مجلس روز گذشته را آقاى (طوسى) منشى خواندند. (اسامی غائبین جلسه گذشته که ضمن صورت ‌‌مجلس خوانده شده:

غائبین با اجازه- آقایان: حمزه‌تاش، فاطمی

غائبین بی‌اجازه- آقایان: تولیت، نوبخت، نواب یزدی، ناصری، یمین اسفندیاری، شجاع، جلایی، شیرازی، دکتر ادهم، دبستانی، آصف، تهرانچی، صادق‌ وزیری، بوداغیان

دیرآمدگان بی‌اجازه- آقایان: موقر، اکبر)

رئیس- در صورت مجلس نظرى نیست؟

دکتر طاهرى- عده کافى نیست براى رأى‏

1- تقدیم لایحه معافیت یک قسمت خواربار ورودى از هرگونه عوارض

وزیر دارایى (آقاى بدر)- عرض کنم لایحه‌ای است مربوط به معافیت خواربارى که وارد کشور مى‌شود مخصوصاً برنج و خرما و گندم و جو از هرگونه عوارض. چون این موضوع مهم است در نظر داشتم ابتدا در قانون متمم بودجه باشد ولى از نظر اهمیت و فوریت موضوع به طور لایحه علیحده تهیه شد که به قید دو فوریت تقدیم و تقاضاى تصویب آن می‌شود (صحیح است)

(لایحه را تقدیم مقام ریاست نمودند)

2- تصویب صورت مجلس

رئیس- عده براى رأى کافى شد. در صورت مجلس نظرى نیست؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس تصویب شد.

جمعى از نمایندگان- دستور دستور

3- شور و تصویب لایحه معافیت خواربار ورودى از عوارض

رئیس- لایحه‌ای که آقاى وزیر دارایى داده‌اند فوریت هم

+++

دارد واقعاً. قرائت می‌شود آن وقت رأى می‌گیریم به فوریت آن:

مجلس شوراى ملى‏

از لحاظ کمک به تأمین خواربار کشور ماده واحده ذیل را پیشنهاد و تصویب آن را به قید دو فوریت تمنى دارد.

ماده واحده- مجلس شوراى ملى به وزارت دارایى اجازه مى‌دهد:

برنج- خرما- گندم- جو- آرد و سایر حبوبات که از خارجه وارد ایران می‌شود از پرداخت کلیه حقوق و عوارض گمرکى ورودى و غیره معاف بدارد

نخست وزیر وزیر دارایى‏

نمایندگان- صحیح است. بسیار خوب است‏

رئیس- فوریت اول لایحه مطرح است. آقایان موافقین برخیزند (اغلب برخاستند) تصویب شد.

فوریت دوم لایحه مطرح است آقایان موافقین قیام نمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

ماده واحده پیشنهادى مطرح است. قرائت شده است.

امیر تیمور- یک بار دیگر هم خوانده شود.

(به شرح سابق خوانده شد)

رئیس- آقاى طباطبایى‏

طباطبایى- عرض کنم که این یک نظر بسیار صحیحى است و بنده چند مرتبه هم اینجا این عرض را کردم که مقررات سابق (با صرف‌نظر از این که در آن موقع چقدر ضرورت داشته و لازم بوده یا نبوده) با وضعیت امروز از لحاظ واردات و صادرات به هیچ وجه متناسب نیست البته یک روزى شاید مقتضى این بود مقرراتى باشد و واردات را جلوگیرى کنند و از طرفى تشویق هم می‌شد به وسایل مختلفه که اجناس از کشور صادر شود البته آن شدت و حدت عاقلانه نبود و قابل ادامه هم نبود و بر‌خلاف حزم و احتیاط هم بود و موافق مصلحت هم نبود و این است که نتیجتاً ملاحظه می‌فرمایید کار مملکت را به اینجا کشاند که ما حتى براى قوت لایموت خودمان هم باید دست به جاهاى دور دست دراز کنیم و از آن سمت اقیانوس‌ها و دریاها منتظر باشیم براى ما گندم بیاید اینها یک فکر پلید و غلطى بود که در مغزها پیدا شد و نتیجه این است که ملاحظه می‌فرمایید و این اقدام عاقلانه و صحیحى که می‌بایستى لااقل از شش ماه پیش که ممکن بود دست به این جور کارها زد ایجاد و انجام و اجرا شده باشد متأسفانه دیر شده است حالا هم با همان دستى که ما باید جلوگیرى کنیم از صادر کردن اجناس باید متشبث شویم به هر وسیله‌ای که ممکن است براى خودمان جنس بیاوریم به نظر بنده این ماده واحده خیلى خوب است و صلاح هم هست ولى ممکن است همان طور که ما به گندم احتیاج داریم به این مغازه‌هایی که قماش می‌فروشند ملاحظه بفرمایید مثل نانوایى‌ها است در این چند روزه‌ای که نان کم بود و دیشب هم باز دیدم جنجال و غوغا است در دکان‌هاى نانوایى همین طور دیدم جنجالى است و درب دکان قماش فروشى هم ازدحام است براى این دو متر پارچه (مؤید احمدى- سه متر می‌دهند) همان سه متر را هم که کسى می‌خواهد برود بگیرد باید مدت‌ها معطل بشود و هستند اشخاص زیادى که صرف‌نظر مى‌کنند و این نتیجه‌ای است که حاصل شده و این نتیجه براى همان ترتیبى است که در زمان سابق اتخاذ شده است. البته در زمان سابق دولت هر چه را که آن روز جلوگیرى مى‌کرد امروز میسر نیست دیگر و به نظر من بهتر است موافقت بفرمایند که در اینجا یک قسمت اجناسى را هم که به نظر می‌آید امروز مفید و ضرورى است و حالا مبتلا شده‌ایم ضمیمه بکنند من جمله لاستیک و وسایل اتومبیل و دوا و قند و شکر و قماش‏

اعتبار- پس عایدات‌تان از کجا تأمین می‌شود آقا؟

طباطبایى- عایدات؟ عرض می‌کنم به من اجازه بدهید آقاى اعتبار که عرایضم را بکنم بعد هم شما فرمایشات‌تان را بفرمایید و جواب بدهید.

اعتبار- به شرط این که شما هم این کار را بکنید.

طباطبایى- چشم. من اینجا یک تلگرافى را مال دو ماه سه ماه پیش بود آوردم خواندم که یک تاجرى در کرمانشاه قند و شکر وارد کرده بود و جنسش را بردند گمرک خودش را هم تحت تعقیب قرار دادند همان وقتى بود که اینجا در خارج شهر تهران بیرون دروازه گمرک که

+++

یک جایى معین کرده بودند براى گرفتن قند چند نفر کشته شدند یک حرفى را آقا زدند و رد شدند که عایدات دولت چه می‌شود این حرف خیلى سهل است زدنش ولى قیمت جان مردم را هم شما حساب کنید. اما وقتى بود که براى مریض اگر طبیب چهار مثقال شکر براى شربت تجویز می‌کرد که بخورد یا براى شیر طفل شیر خوار شکر گیر نمی‌آمد اگر شما بچه داشتید و می‌خواستید شیر به او بدهید شکر پیدا نمى‌شد حالا شما می‌فرمایید که دولت چه بکند؟ مردم چه بکنند آقا بنده عرض می‌کنم مردم چه بکنند آقا؟ تا کى آخر انحصار قند و شکر تا کى؟ تا قیامت؟ دیگر رمقى هم باقى نیست.

هاشمى- حالا که آزاد است 6 تومان می‌فروشند.

طباطبایى- کى می‌دهد شش تومان؟ کجا گیر می‌آید؟ این طور نیست آقا. شما چشم‌تان به طهران افتاده خیال می‌کنید که جاهاى دیگر هم همین طور است از تهرانى بدبخت بگذرید به خارج هم نگاه کنید ببینید آیا قند مى‌آید از خارجه.

هاشمى- بنده از حضرتعالى بیشتر اطلاع دارم به حال مردم.

طباطبایى- خیال نمی‌کنم (خنده نمایندگان) ولى خدا کند این طور باشد. عرض کنم خدمت آقا شما از حال خودتان خبر دارید و حال طهران که الحمداللّه در طهران همه از هر حیث در مهد آسایش و نعمت و راحتى هستند ولى از خارج هم کسب اطلاع بیشترى بکنید ببینید نیازمندی‌ها و احتیاج‌هایی که من اینجا عرض می‌کنم هست یا نه؟ البته اگر به قدر کافى داشتیم من هم موافق نبودم که گندم مجانى هم وارد شود ولى وقتى که در عسرت هستیم و نیست باید فکرى کرد که مردم هم باید زندگى بکنند. چاى خوردن چاى به اصطلاح یک قاتق عمومى است در این مملکت. همه کس که دسترسى به گوشت و روغن و این چیزها که الحمداللّه زیاد است در طهران ندارند و دست‌شان به این نعمت‌ها نمى‌رسد اگر گیر اشخاص بدبخت و اشخاص رعیت و پا‌برهنه و آنهایى که با یک پیراهن آقا زندگى می‌کنند بیاید چه عیبى دارد؟ این فقط عیبش این است که نان داشته باشد و بزند توى یک استکان چایى و بخورد ولى راجع به قند و شکر.....

رئیس- آقا یک قدرى مختصر کنید چون وقتمان تنگ است.....

طباطبایى- این دیگر جز هیچ نظامنامه و مقرراتى نیست من وقتى که اجازه گرفتم حق دارم صحبت کنم.‏

رئیس- خوب تا قیامت که نمی‌شود.

طباطبایى- تا قیامت هم اگر شد جلسه را ختم مى‌کنیم فردا دو مرتبه بنده مى‌آیم و شروع مى‌کنم به صحبت کردن و ادامه می‌دهم به صحبت خودم. عرض کنم یکى دیگر مسأله قماش بود که عرض کردم نیست آقا، مردم کشور به پارچه احتیاج دارند و نیست گیر نمى‌آید الآن آقاى مؤید احمدى فرمودند سه متر بیشتر نمی‌دهند آنچه را هم که می‌دهند گیر نمى‌آید و این را هم نمی‌شود گرفت این را هم قرار بگذارید تشویق بکنید به این که وارد بکنند به هر اندازه‌ای که ممکن است و یکى دیگر هم موضوع لوازم اتومبیل است و اگر موافقت کنید آقا چند قلم دیگر یعنى آنچه که به نظر رسیده است که ضرورى است ضمیمه این ماده داخل این لایحه بشود و تصویب شود بهتر است و فقط تقاضاى بنده از هیئت دولت همین است که از این جور مواد از این قبیل لوازم که مورد احتیاج عمومى است و در مملکت هم نیست ضمیمه بکنند یا باز یک لایحه قانونى تهیه و پیشنهاد بفرمایند تا تصویب شود. (صحیح است)

وزیر دارایى- عرض کنم البته همان طور که آقاى طباطبایى فرمودند خیلى چیزها مورد احتیاج کشور است ولى باید دید از برداشتن گمرک آیا این چیزها وارد کشور خواهد شد یا نه؟ (صحیح است) عرض کنم ما این چیزهایى را که در این ماده واحده قرار دادیم براى این است که شاید در اطراف مملکت ما و در نزدیکى‌هاى کشور ما باشد از این اجناس و این چیزها مثلاً در خلیج فارس مکرر گفته شده خرما را خوب

+++

ممکن است از آن طرف بخرند یا آرد گندم هم همین طور ممکن است سابق ممنوع بود و نه فقط ازش گمرک گرفته می‌شد بلکه جزو اشیا ممنوعه هم بوده الآن هم هست و ضمن تصویب‌نامه که صادر شده ممنوعیتش برداشته شده یک موقعى بود که خودمان در مملکت چیز داشتیم و اگر از خارج هم اجناسى وارد می‌شد و به قیمت‌هایى به فروش می‌رفت این به ضرر کشور بود ولى حالا نه فقط ممنوعیتش برداشته شده بلکه گمرکش هم برداشته شده که تسهیل بشود مخصوصاً براى ولایات سرحدى که از آن طرف سرحد از این نوع اجناس وارد کنند و استفاده کنند از مصرفش اما قند و شکر آقا آزاد است الآن و هر کس مى‌تواند وارد کند و جزو انحصار هم نیست ولى آقایان باید بدانند ما که دولت هستیم باید به هزار زحمت و مرارت اقدامات مجدانه بکنیم براى این که بتوانیم مقدارى قند وارد کنیم (صحیح است) آن وقت یک نفر تاجر محلى چطور می‌تواند قند و شکر وارد کند؟ همچنین دوا. دوا که در کشورهاى مجاور ما وجود ندارد این دواها باید از یک جاهاى دورترى وارد شود و این را خود دولت اقدام کرده است و اقدام می‌کند و وارد می‌کند و به این جهت به نظر بنده هر قسمتى را که دولت ببیند و مشاهده کند که هم ضرورى است و هم ورودش امکان دارد از ممنوعیت آن جلوگیرى کرده و نسبت به حقوق گمرکى و هر نوع عوارض هم کمک خواهد کرد تا وارد شود و به واردات خواربار افزوده شود و مطمئن باشند آقاى طباطبایى که هر نوع اقدامى را دولت می‌کند و کاملاً هم متوجه هست و آنچه هم که در این لایحه نوشته شده خیلى عجالتاً ضرورى است ولى آنچه را که آقا فرمودید به فرض این که شما گمرکش را هم ببخشید تازه کمک نخواهد شد به وارد شدنش براى چه؟ براى این که موجود نیست و اینها بایستى از ممالک دور دست دنیا خریده شود و وارد شود در دسترس ما و جوار ما که نیست (صحیح است) و بنده تمنى می‌کنم عجالتاً این قدم اولى را که پیشنهاد شده است برداریم و این را زودتر تصویب بفرمایید تا بعد براى آتیه باز هم فکرى خواهیم کرد.

جمعى از نمایندگان- صحیح است. مذاکرات کافى است. رأى بگیرید.

رئیس- چند تا پیشنهاد رسیده است خوانده می‌شود:

پیشنهاد آقاى نقابت

پیشنهاد می‌کنم کره و روغن و سیب‌زمینى هم بر ماده افزوده شود. (صحیح است)

وزیر دارایى- اگر استعجابى در خارج ایجاد نمی‌کند بنده حاضرم قبول کنم ولى ممکن است مورد استعجاب بشود این روغن هم کجاست که وارد بشود؟ بنده ضررى نمى‌بینم که قبول شود ولى می‌ترسم که وارد نشود چون نیست‏....

نقابت- بنده توضیح عرض می‌کنم خیلى کوچک و مختصر است عرایضم. اجازه بفرمایید؟

رئیس- بفرمایید.

نقابت- خیال نمی‌کنم عرایض بنده این قدر مزاحم باشد اگر دو دقیقه هم وقت صرف بفرمایید مطلب روشن می‌شود و آن این است که البته در کمیسیون بودجه و سایر جاها این مطلب زیاد تکرار شده که بعضى از دول دیگر این کار را می‌کنند و در این موقع نحس و قحطى معاف می‌کنند مواد خواربار را از کلیه عوارض البته این اقدام دولت هم خیلى به جا و به موقع است ولى یک تذکر بنده داشتم و آن این است که دولت بعضى قرار‌دادها که در خرید خارج دارد و این ماده متشکل می‌کند آن را زیرا در آن قرار‌دادها فروشنده نظر به گمرک و عواید و عوارض هم داشته و اینها جزو قیمت بوده است و اگر فلان مقدار تن گندم می‌فروختند با در نظر گرفتن مقررات گمرکى بوده است و بعضى‌ها هم معاملات سیف است یعنى تحویل بندر بدون رعایت عوارض البته توجه خواهند فرمود که این معاملات به این که عوارضش اسقاط می‌شود طبق این ماده تأثیرى در قیمت‌هایش می‌کند که دولت ضررى نکند؟ این یکى دیگر این که بنده درخواست کردم کره و روغن و سیب‌زمینى هم اضافه شود امیدوارم موافقت بفرمایید و اگر هم قبول بفرمایید که نوشته شود و سایر مواد خواربار که اطلاق داشته باشد بهتر است تا در

+++

یک موردى هم که ما اسم نبرده باشیم بتوانند از ماده استفاده کنند عقیده دیگرم هم این است که در ماده قید شود به طور موقت که تا وقتى دولت صلاح می‌داند زیرا ممنوعیت اینها اصلاً براى حمایت محصول و امتعه داخلى است اگر انشاء‌اللّه روزى رفع این حوادث شد دولت هم می‌تواند (چون قانون به قوت خودش باقى است) جلوگیرى بکند از ورود آنها و نوشته شود به طور موقت تا وقتى که دولت صلاح می‌داند.

وزیر دارایى- عرض می‌کنم خرید‌هایی که ما می‌کنیم تمام سیف است به این جهت بیم این که شاید از این قانون دولت متضرر شود نیست و این که خواربار در ماده نوشته نشده براى این بود که اگر خواربار نوشته شده بود ممکن بود حتى قوطى‌هاى ساردین و غیره هم که اصلاً مطلوب نیست وارد کشور شود به قیمت‌هاى گزافى ولى روغن و کره را ممکن است بنویسیم مواد نسبى....

اعتبار- مواد نسبى چیزهاى دیگر هم هست پنیر، شیر و غیره.

وزیر دارایى- پس همان طور نوشته شود روغن و کره و سیب‌زمینى.

رئیس- پیشنهاد آقاى امیر تیمور

بنده پیشنهاد می‌کنم بر ماده واحده دام‌هاى زنده نیز علاوه شود.

امیر تیمور- بنده خیلى خوش‌وقت هستم و تشکر می‌کنم از دولت که به یکى از موضوعات اساسى توجه فرموده‌اند و این لایحه را به مجلس تقدیم داشته‌اند واقعاً هم از جناب آقاى نخست وزیر و هم از جناب آقاى وزیر دارایى متشکرم و پیشنهادم هم این است که به ماده واحده علاوه شود و دام‌هاى زنده و توضیح زیادى هم لازم ندارد زیرا همه مسبوق هستند که اگر وسیله‌ای فراهم شود.....

نبیل سمیعى- از کجا بیاید؟

امیر تیمور- بنده چه عرض کنم اگر وسیله‌ای فراهم شد از هر جا که شد کسى وارد کرد معاف باشد و الا بنده نگفتم از کجا بیاید. از آسمان بیاید اگر از آسمان هم آمد مانعش نشوند. (عده‌ای نمایندگان- صحیح است)

وزیر دارایى- بنده قبول می‌کنم اشکالى ندارد که پیشنهاد آقاى امیر تیمور هم علاوه شود.

رئیس- پیشنهاد آقاى اعتبار

پیشنهاد می‌کنم در ماده واحده دارو هم اضافه شود.

اعتبار- عرض کنم بنده با آقاى وزیر دارایى موافق هستم که این برداشتن عوارض کمک نمى‌کند ولى از یک جهت تصور می‌کنم کمک می‌کند و آن را از نظر قیمت دارو است اگر عوارض برداشته شود ممکن است با یک قیمت ارزان‌ترى دارو وارد شود و به فروش برسد از این جهت بنده تقاضا می‌کنم با این پیشنهاد موافقت بفرمایند که اگر کسى دارویى هم وارد کرد از عوارض معاف باشد.

وزیر دارایى- دارو خودش قیمت زیادى دارد و به این جزئى عوارض کمک به ارزانى آن نمی‌شود و اگر از عوارض هم صرف‌نظر کنیم و عواید آن را چشم بپوشیم باز هم فرقى نمی‌کند و فایده ندارد ولى این چیزهایى که نوشتیم چون قیمت زیادى ندارد اگر عوارضش هم کم شود در ارزانى قیمتش تأثیر می‌کند و وارد هم می‌شود از خارج اما دارو از نقاط دور دست باید بیاید و قیمتش هم گران است و عرض کردم این موضوع چندان تأثیرى در داخله در قیمتش نخواهد کرد اگر چه بنده اصولاً مخالفتى ندارم ولى تصدیق بفرمایید که نظایر هم پیدا می‌کند مثل قماش و سایر چیزها و اسباب اشکال می‌شود و خواهش می‌کنم موافقت بفرمایید و پیشنهادشان را مسترد کنند.

اعتبار- بسیار خوب مسترد می‌کنم.

رئیس- پیشنهاد آقاى آزادى

پیشنهاد می‌نمایم ماده واحده به شرح ذیل اصلاح شود:

مجلس شوراى ملى به وزارت دارایى اجازه می‌دهد برنج و خرما و گندم و جو و آرد و سایر حبوبات را از پرداخت کلیه حقوق و عوارض گمرکى ورودى و مالیات صدى سه و مالیات شهردارى و غیره معاف بدارد.

آزادى- عرض کنم که البته مقصود از پیشنهاد دولت

+++

این است که مواد خواربار ورودش تسهیل بشود به کشور وقتى که از قسمت گمرک معاف شد وقتى که وارد شهر می‌شود مالیات صدى سه و عوارض شهرداری‌ها هم به آنها اضافه و تحمیل می‌شود و این منظوری که دولت دارد که این اجناس و مواد خواربار زیاد وارد شود و ارزان باشد و در دسترس همه باشد تأمین نمی‌شود و به این منظور لطمه می‌زند و نقض غرض می‌شود این است که بنده پیشنهاد می‌کنم این اجناس از عوارض و حقوق گمرکى ورودى و مالیات صدى سه و عوارض شهردارى و سایر عوارض معاف باشد.

وزیر دارایى- مالیات و عوارض شهرداری‌ها هنگام ورود به شهر‌ها وصول می‌شود و این اعم از این است که جنس از خارج وارد بشود یا از داخل کشور و این قسمت به نظر بنده خیلى اشکال تولید می‌کند و قبول این پیشنهاد به عقیده بنده در آتیه خیلى تولید اشکال خواهد نمود و بهتر است مسترد بفرمایید. (صحیح است)

آزادى- مسترد می‌کنم.

رئیس- پیشنهاد آقاى دکتر جوان

اینجانب پیشنهاد می‌نمایم در ماده واحده به جاى عبارت دولت اجازه دارد ورود گندم، برنج و غیره را از عوارض معاف بدارد نوشته شود مجلس شوراى ملى ورود گندم، برنج.... را از عوارض معاف می‌دارد.

دکتر جوان- تفاوتى در معنى ندارد قبول بفرمایید.

وزیر دارایى- تفاوتى در اصل موضوع ندارد صحیح است فقط تبدیل عبارت است چون اصل موضوع یکى است. رئیس- رأى گرفته می‌شود به ماده واحده با اصلاحاتى که شد.....

مؤید احمدى- اجازه بفرمایید یک مرتبه خوانده شود آن وقت.

رئیس- بسیار خوب خوانده می‌شود.

ماده واحده- مجلس شوراى ملى ورود برنج- خرما- گندم- جو و آرد و سایر حبوبات را از عوارض معاف می‌دارد.

مؤید احمدى- نشد. اصلاح نشد.

امیر تیمور- دام‌ها چه شد؟

نبیل سمیعى- رفت به آسمان (خنده نمایندگان)

طوسى- بلى دام‌ها- و سایر حبوبات و دام‌هاى زنده را از عوارض معاف می‌دارد.

هاشمى- همان ماده واحده پیشنهادى دولت بهتر است. (اعتبار- صحیح است)

دکتر جوان- اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- بفرمایید.

دکتر جوان- بنده یک پیشنهادى کردم که چون در ماده واحده نوشته شده بود دولت اجازه دارد بنده دیدم این زحمت براى دولت ایجاد خواهد نمود و فردا مواد و موضوعاتى هم که نوشته نشده یک یک مشمول معافیت می‌شود این است که پیشنهاد کردم اساساً این حبوبات و خواربار از پرداخت عوارض معاف باشد ولى چون فعلاً آقاى وزیر دارایى می‌فرمایند که نظر دولت هم همین است....

وزیر دارایى- صحیح است.

دکتر جوان- و این کار را خواهند کرد و در عمل همین رفتار را خواهند نمود بنده براى حفظ جریان عمل و مقررات ادارى خودشان پیشنهادم را استرداد می‌کنم.

وزیر دارایى- پس ماده واحده پیشنهادى دولت را بخوانید ماده واحده را آقاى طوسى خواندند:

مجلس شوراى ملى به وزارت دارایى اجازه می‌دهد گندم- برنج- خرما- جو- آرد و سایر حبوبات و کره و روغن و سیب‌زمینى و دام‌هاى زنده را از پرداخت کلیه حقوق و عوارض گمرکى ورودى و غیره معاف بدارد.

افشار- البته آنچه که از خارج وارد کشور می‌شود.

وزیر دارایى- بلى صحیح است آنچه که از خارج وارد کشور می‌شود.

(مجدداً آقاى طوسى خواندند)

مجلس شوراى ملى به وزارت دارایى اجازه می‌دهد گندم- برنج- خرما- جو- آرد و سایر حبوبات و کره و روغن و سیب‌زمینى و دام‌هاى زنده را از پرداخت کلیه حقوق و

+++

عوارض گمرکى و غیره که از خارج به ایران وارد می‌شود معاف بدارد.

هاشمى- عبارت خوب نشد. بس که بحث در الفاظ می‌شود عبارت خوب در نمى‌آید. یک دقیقه صرف وقت کردن بهتر است و عبارت بهتر و سلیس‌تر می‌شود بالاخره فارسى که فراموش‌مان نشده ماده را خوب تنظیم کنید که چیز صحیحى بیرون برود این عبارت که خوب نیست. باید مرتب و منظم بشود.

رئیس- عبارتى است که خود دولت نوشته است آقا این حرف‌ها چیست؟

وزیر دارایى- آقاى طوسى یک مرتبه دیگر قرائت بفرمایید.

طوسى- چشم

ماده واحده- مجلس شوراى ملى به دولت اجازه می‌دهد برنج- خرما- گندم- جو- آرد- سایر حبوبات- کره- روغن- سیب‌زمینى- و دام‌هاى زنده را که از خارجه وارد می‌شود از پرداخت کلیه حقوق و عوارض گمرکى ورودى معاف بدارد.

طوسى- فقط کره و روغن و سیب‌زمینى و دام‌هاى زنده را علاوه کرده‌اند.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به ماده واحده پیشنهادى دولت با اضافه کره و روغن و سیب‌زمینى و دام‌هاى زنده که قبول شد. آقایان موافقین ورقه سفید خواهند داد.

(اخذ و استخراج آرا به عمل آمده 97 ورقه سفید شمرده شد)

رئیس- لایحه پیشنهادى دولت با 97 رأى به اتفاق آرا تصویب شد. (نمایندگان- صحیح است بسیار خوب)

4- اعلام اسامى کارمندان منتخبه جهت دیوان محاسبات

رئیس- صورت اسامى منتخبین براى دیوان محاسبات قرائت می‌شود:

مقام عالى ریاست محترم مجلس شوراى ملى

نتیجه آرا متخذه در جلسه 29 فروردین راجع به انتخاب ده نفر کارمندان دیوان محاسبات به شرحى است که در زیر به عرض می‌رسد:

عده حضار موقع اعلام اخذ رأى 100 عده آرا مأخوذه 82

یکى از نمایندگان- عده کافى نیست‏.

رئیس- خواندن راپورت است اشکالى ندارد بخوانید آقا

(آقاى طوسى قرائت نمودند)

حایزین اکثریت. آقایان: کمال هدایت- جلالى- دکتر احمد محسنى‏....

مؤید احمدى- آرا‌شان را هم بخوانید.

طوسى- بسیار خوب

آقاى کمال هدایت 74 رأى

آقای جلالى 72 رأى

آقای دکتر احمد محسنى 66 رأى

آقای فخیم 59 رأى

آقای وثیق 58 رأى

آقای منوچهر منوچهریان 57 رأى

آقای رضوى 45 رأى‏

نسبت به سه نفر دیگر اکثریت حاصل نشده است.‏

امیر تیمور- اکثریت نسبى کافى است

آزادى- خیر. تجدید رأى باید بشود.

+++

رضوى- عده حاضرین چند نفر بوده‌اند؟

طوسى- صد نفر

رضوى- پس آقاى رضوى هم حایز اکثریت نیست.

طوسى- عده رأى دهنده 82 نفر بوده است.

رضوى- باشد اکثریت حاصل نیست. مناط عده حضار است. (صحیح است)

اعتبار- اجازه مى‌فرمایید؟

رئیس- بفرمایید.

اعتبار- آقاى وزیر دارایى هم موافق هستند که انتخاب این بقیه کارمندان دیوان محاسبات بماند براى جلسه دیگر (صحیح است)

5- بقیه شور و تصویب لایحه بودجه سال 1321 کل کشور

رئیس- بسیار خوب. لایحه بودجه مطرح است. آقاى ثقه‌الاسلامى

یکى از نمایندگان- نیستند.

رئیس- آقاى آزادى

آزادى- البته همه آقایان نمایندگان توجه دارند که اوضاع اقتصادى کشور خوب نیست تعدیات و فشار مالیات و سیستم غلط اقتصادى باعث شده است که هزینه زندگى روز افزون ترقى کرده و همه را به فقر و بدبختى و فلاکت کشانیده است ایران تهران نیست به عمارات 4 طبقه و 5 طبقه و اتومبیل‌هاى لوکس و براق و لباس‌هاى شیک و گران بها و ازدحام مردم در کافه و رستوران و سینماها نگاه نکنید اینها نمونه وضعیت اقتصادى کشور نیست قدمى از طهران فراتر نهید در اغلب شهرها وقتى در خیابان‌ها قدم می‌زنید کم‌تر لباس نو در تن مردم مى‌بینید و کم‌تر مردم را بشاش و شاد مشاهده خواهید کرد در بسیارى از دهات و قصبات مردم از فقر و بینوایى علف صحرا می‌خورند- مردم لارستان فارس هسته خرما را آرد کرده نانى درست می‌کنند و یک من پنج ریال آن نان را می‌خرند و می‌خورند قسمتى از دشتستان مردم از ملخ‌هاى مصرى تغذیه می‌کنند و در تمام دهات زن و مرد لباس ندارند و اغلب لخت و عور یا با لباس ژنده و پاره پاره می‌باشند.

بیست سال مأمورین (مالیه و افسران ارتش و افراد امنیه شهربانى) به جان و مال (و حتى ناموس) این مردم دست درازى کرده از مال و دارایى این مردم بدبخت ثروتى گرد کرده در تهران به تهیه املاک و ساختن کاخ‌هاى رفیع پرداخته‌اند این شکوه و جلال تهران نتیجه دست رنج مردم بدبخت ولایات است که اکنون از گرسنگى جان می‌دهند و به هیچ وجه کسى به فکر آنها نیست. اخیراً مراسلات رقت‌آورى از لارستان فارس داشتم که در ایام عید نوروز که اغلب شهر‌نشین‌ها در عیش و غرق در مسرت و شادمانى بوده‌اند عده‌ای از مردم لار از گرسنگى مرده‌اند مردم به چشم خود مى‌بینند که جو به اسب‌هاى ارتش می‌دهند و با تقاضاها و عجز و التماس‌هاى مکررى که شده لااقل قسمتى از این جوها را به مردم نمی‌دهند که بخورند و از گرسنگى نمیرند باید فهمید که چرا مردم این طور بدبخت و پریشان روزگار شده‌اند و چرا فقر و گرسنگى سرتاسر کشور را فرا گرفته است به نظر بنده عوامل چندى دست به هم داده تا این فقر و ناتوانى در کشور فراهم شده است سیاست دولت در این بیست ساله این بوده است که از هر راه و هر وسیله است عایدات پیدا کرده و مخارج هنگفت این کشور را که بیشتر صرف تجمل و تشریفات و ظاهر‌سازى می‌شده بپردازد دولت به هیچ وجه نظرى به تقویت بنیه اقتصادى کشور نداشته است وزارت دارایى در سنوات اخیر براى هر یک از پیشکاران و رؤساى دارایى به تناسب قلمرو مأموریت مبلغى تعیین کرده است که بایستى در سال آن مبلغ را تعهد کنند که بپردازند اگر موفق می‌شدند انعام و جایزه و ترفیع رتبه می‌گرفتند و اگر موفق نمی‌شدند محکوم به عدم لیاقت بودند و منتظر خدمت می‌شدند در نتیجه این عهد مأمورین مالیه مجبور بودند اولاً مردم را وادار کنند که تریاک زیاد بکشند و عرق زیاد مصرف کنند تا مصرف خرید تریاک و رسومات زیاد شود ثانیاً در گرفتن مالیات بر درآمد از کسبه و بازرگانان مراعات حساب و عدالت و انصاف و قانون را ننموده و بدون توجه به دفاتر جمع و خرج و بدون رعایت استطاعت افراد مبلغى را تعیین کرده از او دریافت دارند و

+++

به استدلال‌هاى حسابى و عجز و لابه او اعتنایى نکنند ثالثاً به ثبت کلیه املاک اعتراض داده و ادعاى خالصه بودن املاک مردم را بنمایند تا حاضر شوند باز خرید نموده و مقدارى از این بابت به صندوق دولت عاید گردد رابعاً مالیات سال‌هاى گذشته را مجدداً مطالبه نمایید تا اگر بیچاره بخت برگشته‌ای قبوض مالیاتى را مفقود نموده و وسیله براى اثبات پرداخت مالیات در دست نداشته باشد مجبور شود مالیات مورد مطالبه را دوباره بپردازد اینها که گفته می‌شود اغراق نیست تمام آقایان نمایندگان ولایات از این جریان مطلع و از تعدیات مأمورین مالیه مستحضرند.

چند روز قبل در جراید شیراز اعلانى از طرف مالیه شیراز دیدم که اسامى قریب دویست نفر از پیشه‌وران شیراز از قبیل بقال و علاف و سبزى فروش و خیاط و کفش‌دوز و تجار و غیره را نوشته که هر کدام مبلغى بابت مالیات بر درآمد مدیون بوده‌اند و اعلان کرده بودند که این اشخاص محل اقامت‌شان معلوم نیست و به این وسیله به آنها اخطار می‌شود چنانچه تا فلان مدت بدهى خود را نپردازند مشمول جریمه شده و گذشته از وصول مالیات جرایم دیر کرد هم از آنها اخذ خواهد شد بنده تعجب کردم که تمام این کسبه اهل شیرازند چطور محل اقامت آنها معلوم نیست اگر خانه آنها را نمی‌دانند دکان‌شان که معلوم است چرا به دکان آنها مراجعه نمی‌کنند معلوم شد تمام این بیچاره‌ها در اثر فشار مالیات بر درآمد دست از کسب و کار کشیده سر به بیابان گذاشته یا به نقاط دور دست مهاجرت کرده‌اند اخیراً مراسلاتى از لار و بندر لنگه داشتم که نوشته بودند در سال‌هاى اخیر دست کم پنجاه هزار نفر از اهالى لار و لنگه و عباسى و سایر بنادر خلیج فارس در اثر فشار مأمورین و تعدیات آنها (امنیه و شهربانى و ارتش) به بحرین و کویت و عمانات مهاجرت کرده‌اند متجاوز از دویست نفر از پیشه‌وران و بازرگانان شیراز را سراغ دارم که هر کدام به تفاوت از هزار تا بیست هزار تومان سرمایه داشتند و عایله‌ای را اداره می‌کرده‌اند در اثر فشار مأمورین مالیات بر درآمد و زور‌گویى و بی‌حسابى آنها از هستى ساقط شده به طهران آمده تقاضاى شغلى در ادارات دولتى داشتند- عامل مهم دیگرى که به این فقر و بدبختى کمک کرده این است که مالیات بیشتر بر طبقه فقیر و بى‌بضاعت تحمیل می‌شود چون عمده مالیات مالیات غیر مستقیم است و اغلب مایحتاج مردم در انحصار دولت است شاه و گدا و توان‌گر و ناتوان هر دو مثلاً قند را به یک قیمت می‌خرند و قماش را یکسان به دست می‌آورند در حالى که پرداخت قیمت قند و قماش تحمیلى بر طبقه توان‌گر نیست ولى پشت طبقه ناتوان را در زیر این بار خم می‌نماید به نظر بنده بایستى از مالیات قند و شکر و کبریت و قماش که مورد احتیاج عامه است کسر شده و مالیات عمده بر اتومبیل و رادیو و یخچال الکتریکى و بخارى برقى و پارک و کاخ‌هاى چند اشکوبه و باغ ییلاقى و پارچه‌هاى پشمى و ابریشمى و مشروبات فرنگى و سایر اشیا تجملى بسته شده و چندین برابر کسر مالیات قند و قماش از این محل جبران گردد.

موضوع دیگر بودجه خرج این کشور است که به کلى با توانایى و وضعیت اقتصادى مردم تناسب نداشته است این بودجه خرج بزرگ‌ترین عامل افلاس و ورشکستگى این ملت بوده است.

از پانزده سال به این طرف لوکس‌پرستى و هوا و هوس تجمل به ادارات و وزارتخانه‌ها سرایت کرده ساختمان‌هاى مجلل و با شکوه براى ادارات و وزارتخانه‌ها بنا نموده و دفاتر وزارتخانه‌ها را با بهترین و عالى‌ترین مبل‌ها تزیین کرده خانه ملت را خراب و خانه مستخدمین ملت را آباد و زیبا نموده‌اند. دکتر ملسپو که به عقیده افراد اصلاح‌طلب و میهن‌پرست این کشور یکى از مستشارانى بوده است که به مالیه کشور ما خدمات گران‌بهایى نموده وزارت مالیه را در همان عمارت بى‌ریخت جا داده و با همان اثاثیه و صندلى‌هاى کهنه و شکسته مالیه مملکت را اداره می‌کرد وزارت دارایى و سایر وزارتخانه‌ها در هر اطاقى ده الى بیست نفر انجام وظیفه می‌نمودند اکنون چه شده و از کجا پول به این مملکت وارد شده و چقدر قوه تولید زیاد شده است که به این همه عمارات و ساختمان‌ها و خانه‌هاى کرایه و مبل‌هاى گران قیمت و این همه دستگاه تلفن و

+++

چراغ و ساعت و لوازم التحریر لوکس و فرش‌هاى عالى محتاج شده‌اند. یکى از اعضا ادارات نقل می‌کرد که تصادفاً شش ماه در کار پردازى یکى از وزارتخانه‌ها بودم در این مدت دو مرتبه وزیر تغییر کرد به مجردى که وزیر جدید آمد گفت میز تحریر من خوب نیست و مبل اطاق را نیز باید عوض کنید دستور دادند میز تحریر خیلى شیکى ساختند که قیمت آن یک هزار و پانصد تومان شد و یک دست مبل هم به قیمت دو هزار تومان براى اطاق وزیر خریدند اتفاقاً بعد از سه ماه این وزیر تغییر کرد وزیر جدید آمد وزیر جدید از ریخت و قواره این میز تحریر خوشش نیامد دستور فرمودند که میز تحریر دیگرى تهیه نمایند اداره کار پردازى ناچار شد هزار و هفتصد و پنجاه تومان یک میز تحریر دیگر خرید و براى اطاق وزارت فرستاد. تمام وزارتخانه‌ها و ادارات که بایستى معمولاً اثاثیه‌اش ساده باشد به شیک‌ترین و لوکس‌ترین مبل‌ها و فرش‌ها که در خانه‌هاى اعیان کم‌تر یافت می‌شود مزین شده است این تجملات براى ملتى متمکن و ثروتمند بسیار خوب است ولى براى یک ملت فقیر که قسمتى از آنها علف صحرا و هسته خرما و ملخ می‌خورند جز این که مأمورین را به سوء‌اخلاق و تجمل پرستى و بالنتیجه انحراف از طریق راستى سوق می‌دهد نتیجه نخواهد داشت. تکیه بر جاى بزرگان نتوان زد به گزاف- تا که اسباب بزرگى همه آماده کنى. یکى از افسران ارشد نقل می‌کرد که در یکى از جشن‌ها که در باشگاه افسران بر پا شده بود با یک مأمور عالی مقام خارجى تصادف کردم خواستم با او صحبتى کرده باشم گفتم وضعیت باشگاه ما به نظرتان چطور است گفت بسیار خوب و در منتها درجه شیکى و قشنگى است ولى به نظر من براى افسران متناسب نیست افسران بیشتر باید در میدان مشق یا در میدان جنگ به سر برند باید به زندگى ساده سربازى عادت نمایند وقتى افسران به این باشگاه می‌آیند و این ساختمان عالى و این تجملات را مى‌بینند هوس می‌کنند که عین این تجملات را در خانه خود فراهم نمایند می‌دانید که این هوس چقدر به ضرر کشور تمام خواهد شد؟! اتفاقاً در قضایاى شهریور پیش‌بینى آن مأمور عالی مقام درست درآمد اغلب افسران ما که در زمان صلح زور می‌گفتند و تعدى می‌کردند و جمع مال و ثروت می‌نمودند در زمان جنگ و هنگام دفاع از میهن بیچاره سربازان و مردم بى‌دفاع و اسلحه را در زیر بمباران بی‌رحمانه گذاشته اثاثیه خود را در کامیون‌هاى دولتى که مخصوص اعزام نیرو به جبهه جنگ بود جا داده به سرعت برق فرار کرده موجبات بدبختى و سرشکستگى ما را فراهم نمودند.

از قرار معلوم در تهران ماهى 200 هزار تومان کرایه خانه ادارات و وزارتخانه‌ها را می‌دهند شنیدم آقاى امیر خسروى در دوره وزارت دارایى خود به یکى از بانک‌ها دستور داده‌اند. که صد هزار تومان به سرلشگر کریم آقا خان بوذر جمهرى قرض بدهند که خانه خود را چهار اشکوبه بنا نماید پس از اتمام ساختمان آن خانه را در ماهى دو یا سه هزار تومان براى یکى از ادارات وزارت دارایى پنج ساله اجاره کرده‌اند که از مال‌الاجاره خانه قرض خود را به بانک بپردازند البته سایر خانه‌هاى کرایه‌ای وزارتخانه‌ها هم مبتنى بر همین مصالح بوده است!!!

با این همه عمارات که براى وزارتخانه‌ها و ادارات ساخته شده چرا پولى که با این سختى از مردم بدبخت می‌گیرید این طور حیف و میل می‌نمایید. آیا این حاتم بخشى‌ها از جیب این ملت فقیر بى‌انصافى و خیانت نیست؟ و آیا هنوز مجلس و دولت در محاکمه این قبیل خیانت‌کاران اهمال و مسامحه را جایز می‌شمارد؟

موضوع دیگر اتومبیل وزارتخانه‌ها است که مکرر گفته شده و مع هذا می‌خواستم در این قسمت بیشتر صحبت کنم اما شنیدم آقاى وزیر دارایى وعده فرمودند که اتومبیل‌هاى وزارتخانه‌ها را تقلیل دهند که یک صد اتومبیل بیشتر نداشته باشیم یعنى کلیه اتومبیل‌هاى دولتى اعم از دربار و وزارت جنگ و سایر وزارتخانه‌ها و ادارات و بانک‌ها و شهرداری‌ها و استانداری‌ها و فرمانداری‌ها و رؤساى ادارات شهرستان‌ها را بگیرند و به صد اتومبیل محدود نمایند این عمل بسیار خوبى است و اگر موفق شوند خدمت مهمى انجام داده‌اند و از این خرج

+++

بیهوده که موجب بغض و خشم ملت شده است جلوگیرى کرده‌اند. باید آقایان این قسمت را متوجه باشند که وزیر آمریکا یا انگلستان نیستند وزیر کشور فقیر و تهى‌دست ایران می‌باشند. این تجملات خوب و اسباب آبرومندى کشور است اما به شرط آن که ملت آن قدر استطاعت داشته باشد که بتواند این مخارج هنگفت را بپردازد.

ترقى سطح زندگى یعنى زندگى خوب و آبرومند کردن مطلوب و هدف دسته روشن فکر و متجدد این کشور است ولى باید طورى باشد که اکثر افراد ملت بتوانند وسایل زندگى خوب و مرفه را فراهم نمایند.

اگر این همه پول که از این ملت فقیر با زور گرفته شده و صرف راه آهن و کارخانه‌جات و ساختمان‌هاى عالى و خرید مهمات و غیره شده خرج توسعه فلاحت و سد بندى و آبیارى می‌شد قوه فعاله فلاحتى کشور به کار مى‌افتاد زمین‌هاى بایر را مزروع و کشور را آباد و بنیه اقتصادى مردم را تقویت می‌کردند و به تولید ثروت کمک می‌نمودند طولى نمى‌کشید که تمام این بنگاه‌ها به خودى خود با سرمایه افراد ملت تشکیل و بدون آن که به ملت تحمیل شود راه آهن و کارخانه‌جات و غیره همه تأسیس می‌گردید و این تجملات و ظاهر‌سازی‌ها تا این حد بر دوش این ملت سنگینى نمی‌کرد. اکنون وزارت دارایى به اقتضاى اوضاع اسف‌آور اقتصادیات دنیا بایستى جلوى مخارج زائد را بگیرد و حتى‌الامکان صرفه‌جویى نموده و از مخارج تجملى و تشریفاتى حتى‌الامکان بکاهند بودجه سیصد میلیونى فوق توانایى این ملت است و مردم از عهده پرداخت آن بر‌نمی‌آیند تا بنیه اقتصادى تقویت نشده و قوه تولید ثروت افزایش نیافته است این مردم استطاعت پرداخت بیش از دویست میلیون ندارند و صد میلیون از بودجه کشور باید کسر کنند نصف بودجه وزارت جنگ حذف و صرف فرهنگ و بهدارى و کشاورزى بشود. در مالیات‌ها مخصوصاً مالیات بر درآمد و تعرفه گمرکى بایستى تجدید‌نظر به عمل آید و از تحمیل بر طبقه فقیر و بى‌بضاعت کاسته گردد تا در طبقات فقیر گشایشى پیدا شده پایه زندگى پایین آید.

موضوع دیگر که عامل اصلى اوضاع اسف‌آور فعلى است بدى تشکیلات وزارتخانه‌ها و ادارات و سوء‌اداره است و با آن که مطابق قانون اساسى بایستى تشکیلات وزارتخانه‌ها به تصویب مجلس برسد اغلب وزارتخانه‌ها قانون تشکیلات ندارند ادارات بیهوده و من درآ‌وردى فقط به نظر کار دادن به اشخاص تشکیل شده و منحل می‌گردد و به واسطه نداشتن قانون تشکیلات وضعیت مستخدمین هر ساعت متزلزل و دست‌خوش میل و اراده و نظریات خصوصى وزیر و مقامات عالیه است یکى از نتایج عمده سوء‌اداره و سوء‌تشکیلات تبعیض است که در تمام جریانات این کشور معمول است ترفیع‌ها و مرخصى‌ها و مأموریت‌هاى ولایات و اقامت در مرکز و انتقالات و غیره همه تابع نظریات شخصى و خصوصى است و هیچ قسم قانون و آیین‌نامه نیست که مستخدمین با اتکا به لیاقت و صحت عمل مطمئن باشند که نسبت به آنها بى‌عدالتى نخواهد شد اگر قانون و آیین‌نامه هم وجود دارد اجرا نمی‌شود و در اجرا همه قسم تبعیض در کار است بایستى تشکیلات وزارتخانه‌ها به تصویب مجلس برسد و آیین‌نامه‌هاى مخصوص براى وضعیت مستخدمین تنظیم شده و از تبعیضات جلوگیرى شود اگر از این تبعیضات جلوگیرى شود افراد خادم و صالح تشویق و خاینین به کیفر برسند مستخدمین تنها به صحت عمل و لیاقت خود تکیه کرده و به عدالت مقامات عالیه درباره خودشان امیدوار می‌شوند و وقتى درباره آنها بى‌عدالتى نشد آنها هم درباره مردم بى‌عدالتى نخواهند کرد. موضوع دیگر که مربوط به بدى تشکیلات و انعکاس بدى در روحیه مستخدمین بخشیده این است که در انتخاب اشخاص براى کار تناسب و تخصص رعایت نمی‌شود چه بسا لیسانسیه‌ها و دکترهاى علوم تربیتى که به جاى تدریس در مدارس به کارهاى ادارى و امور مالى مشغول و دکتر در حقوق رئیس کارخانه یا رئیس دفتر وزارتى شده و مهندس فلاحتى یا مهندس معادن که براى کارهاى حسابدارى تعیین گردیده نمونه این رویه در تمام وزارتخانه‌ها موجود اگر لازم باشد آنها را به اسم و رسم معرفى خواهم کرد این روش ثابت می‌کند که کار را براى اشخاص می‌خواهند نه

+++

اشخاص را براى کار و به علاوه بر ضد تحصیلات عالیه است این رویه مسلم می‌نماید که تخصص و لیاقت شرط کار نیست اگر کاردانى مورد نظر بود هرگز دکتر فلسفه متصدى امور مالى و پزشک حسابدار نمى‌شد و بنابراین چون متصدیان هر کار اهل آن کار و خبره و متخصص نیستند و تناسبى ملحوظ نمی‌شود هیچ کارى در این کشور خوب و آن طور که باید و شاید انجام نمی‌گیرد- تبعیض دیگرى که سر آمد تمام تبعیضات و روى همان نظریات خصوصى و خاصه خرجى است تبعیضى است که نسبت به ولایات می‌شود تمام ولایات را در قسمت اصلاحات به یک چشم نگاه نمی‌کنند و درآمد هر استانى با هزینه‌ای که براى بهبودى اوضاع فرهنگى و اقتصادى و بهدارى آن استان می‌شود تناسب ندارد و همان اصل تبعیض در این قسمت هم حکم‌فرما است نمونه بارز این تبعیض فارس است که در ایجاد وحدت ملى و تمدن و ادبیات این کشور سهم بزرگى دارد و اکنون هم در قسمت پرداخت مالیات از سایر استان‌ها کم‌تر نیست مع هذا در این بیست سال که در اغلب شهرستان‌ها ساختمان‌هایى براى فرهنگ و کارخانه‌جات و غیره شده سهمى به فارس نداده‌اند و بودجه فرهنگ و بهدارى و کشاورزى و راه‌‌سازى و سایر قسمت‌هاى آن از تمام استان‌ها و حتى از بعضى از شهرستان‌ها هم کم‌تر است. اغلب نقاط فارس هنوز سیم تلگراف ندارد و پست را با وسایل قرون وسطى می‌رسانند و هنگامى که در بعضى نقاط کم اهمیت که بیست یا سى خانوار دارد تلگرافخانه دایر است نواحى مهمى از فارس که سیصد هزار نفر جمعیت دارد از داشتن تلگراف محروم و به همین مناسبت از تمدن دور و از ارتباط با مرکز بى‌نصیب است. توجه دولت را به این قسمت معطوف می‌نماید که مراعات این نظریه را فرموده و به وسایل ممکنه از تبعیضى که در کلیه شئون مملکت حکم‌فرما است جلوگیرى نمایند.

رئیس- آقاى سزاوار

سزاوار- چون در اطراف لایحه بودجه خیلى مذاکره شده بنده به اختصار عرایضم می‌کوشم. از مجموع بیاناتى که آقایان نمایندگان اعم از این که به نام موافق یا مخالف اجازه خواسته و در اطراف لایحه مربوط به بودجه بیاناتى فرمودند ما می‌توانیم به یک نتیجه برسیم و آن این است که همه آقایان درخواست دارند و انتظار دارند بودجه را ببینند که آن بودجه از حیث درآمد نسبت به وضعیت عمومى کمر‌شکن و طاقت‌فرسا نباشد و از حیث هزینه هم به مصارف لازم و ضرورى کشور برسد و البته نمی‌توان منکر شد که هر کشورى یک تشکیلات و بودجه‌ای لازم دارد مطلب در اینجا است که می‌گویند این تشکیلات عریض و طویل ما این بودجه‌ا‌ی که همراه دارد و بیشتر درآمدش هم از دست‌رنج زحمت کشان این کشور گرفته می‌شود غیر متناسب با وضعیت عمومى و وضعیت اجتماعى ما است و این قسمت را نیز البته نمی‌توان انکار کرد که وضع مالیات‌ها و پرداخت هزینه‌هاى گزاف در این بیست ساله اخیر غالباً روى تمایل اشخاص و نظریات خاص بوده است و بلکه می‌توان تصدیق کرد که حتى یک قسمت از سازمان‌ها هم بر روى مصالح یک اشخاص و منظور بعضى‌ها تأسیس شده است در این کشور. بنابراین البته از دولت که مورد اعتماد مجلس شوراى ملى است انتظار می‌رود که هر چه زودتر شروع کنند به یک سلسله اصلاحاتى و نتیجه آن اصلاحات را به مجلس شوراى ملى بیاورند ولى از طرفى باید تصدیق کرد که این نواقص و معایبى که به عنوان شکایت گفته می‌شود مربوط به زمان گذشته است و البته در زمان حاضر فقط من باب تذکر به دولت گفته می‌شود (صحیح است) زیرا دولت حاضر دو ماه بیشتر نمیژ‌شود که سر کار آمده و با کارهاى زیادی که مجلس شوراى ملى تصدیق دارد که دولت در پیش داشته است نمی‌توانسته است کاملاً این بودجه را مورد دقت قرار داده و با تشکیلاتى که مجلس شوراى ملى انتظار دارد با آن تطبیق کند و مطابق وضعیت امروزه به مجلس شوراى ملى بیاورد ولى همان طور که عرض کردم همه انتظار دارند که دولت در موقع نزدیکى تجدید‌نظرى در این قسمت بکند و نتیجه آن را به مجلس شوراى ملى بیاورد و پیشنهاد کند بنابراین به طوری که آقاى وزیر دارایى فرمودند تصویب بودجه امریه همراه ندارد که حتماً اگر

+++

به منظور یک اعتباراتی یک ارقامى در بودجه نوشته شده است حتماً باید به مصرف آن اعتبارات برسد البته دولت نهایت صرفه‌جویى را به قدرى که میسر است باید در وزارتخانه‌ها نسبت به این قسمت توجه مخصوص کرده و از هرگونه تفریط و تعدى و تجاوز و مصارف غیر ضرورى خوددارى کند (صحیح است) اما بنده چند قسمت تذکر کوچکى داشتم که این را خواستم عرض کنم که خیلى کوچک و خلاصه است. مبلغ 70 میلیون تومان در بودجه به نام ارتش و وزارت جنگ نوشته است البته این کشور احتیاج به ارتش کامل و نیرومند و توانایى دارد که تحت نظر افسران و صاحب منصبان رشید و شایسته و لایق و میهن‌پرست اداره شوند ولى باید دانست که رقم 70 میلیون یا 700 میلیون ریال پرداختش از طرف این ملت ناتوان فوق‌العاده قابل اهمیت است و بنابراین بنده این را من باب تذکر عرض می‌کنم که در میان ارتش ما صاحب منصبان رشید شایسته لایق و تحصیل کرده هستند که البته باید آنها بدانند که این پولى را که در مدت عمرشان گرفته‌اند و باز هم این ملت بدبختی و سختى و شاید از اعاشه خودش باز می‌گیرد و به آنها می‌پردازد آنها را براى روزى می‌خواهد که صیانت جان و مال و اعراض و نوامیس آنها را در عهده بگیرند و این قسمت را باید ارتش و افسران و صاحب منصبان ارتش بدانند بنابراین چون تاکنون هر چه دیده‌اند بر‌خلاف انتظارشان غالباً بوده است این است که هر چه در اطراف ارتش صحبت می‌شود تصور می‌شود که این طور نیست البته ارتش لازم است ولى ارتشى لازم است که به معنى ارتش و به معنى آن وظیفه‌ای که دارد و در عهده‌اش هست آن وظیفه را نسبت به مردم به موقع عمل بگذارد.

یکى از موضوعاتى که بنده باز می‌خواستم تذکر بدهم استدعا می‌کنم آقاى وزیر دارایى هم توجه بفرمایند حتى‌المقدور به نظر بنده دولت بایستى که از مالیات‌هایى که سر و کارش یعنى سر و کار مأمورین با مؤدیان خیلى زیاد است و شاید ما هر چقدر سعى و کوشش که می‌شود یک ثلث از آن عایدى که گرفته می‌شود به خزانه دولت نمی‌رسد از آن عایدات صرف‌نظر کنند و به یک مالیات دیگرى آن را تبدیل کنند و یک مالیات دیگرى وضع کنند و یا که اصلاً صرف‌نظر کنند من جمله مالیات صدى سه دم دروازه‌ها است چون یک مالیات قپان هم شهردارى می‌گیرد و بنده با سابقه‌ای که دارم انجمن شهر و شهردارى موافقت کرد که این مالیات قپان که همین طور یک مزاحمت کلى براى مردم دارد برداشته شود و روى الکل یعنى مسکرات و روى سیگارت و سیگار گذاشته شود حالا بر فرض این که این مورد قبول واقع بشود یا نشود به نظر بنده آقاى وزیر دارایى بایستى در نظر بگیرند چون این شصت میلیون ریال بیشتر نیست از این مالیات صدى سه از این محل درآمد صرف‌نظر کنند و مالیات دیگرى به جایش بگذارند یا ازش صرف‌نظر کنند چون این خیلى فوق‌العاده قابل اهمیت است.

یکى دیگر این که آقاى دکتر ملک‌زاده در ضمن بیانات‌شان سه چیز را در درجه اول اهمیت قرار دادند و به نظر بنده هم صحیح بود یکیش موضوع بهدارى بود البته بهداشت مردم در درجه اول اهمیت است و البته در درجه اول در هر کجا آبى هست یعنى آب مشروب افراد اهالى آن شهرستان یا دهکده باید از یک کثافات و آلودگى‌ها مصون باشد و ما متأسفانه که این قدر می‌گوییم و مى‌نویسیم در این بیست سال مشعشع پیش رفته‌ایم هنوز نتوانسته‌ایم وسایل لوله کشى تهران را که پایتخت این کشور است فراهم کنیم و این واقعاً از مسائلى است که اگر آقایان دقت بکنند به نظر بنده از هر یک از این ارقامى که در بودجه نوشته شده است ضرورى و مهم‌تر است لیکن از آن طرف خوشبختانه در این موقع از طرف اعلیحضرت همایونى مبلغ پنج میلیون تومان یا پنجاه میلیون ریال از عطیه ملوکانه به این قسمت تخصیص داده شده است و بنده اینجا از جناب آقاى نخست وزیر و وزیر دارایى می‌خواستم تقاضا کنم که این قسمت را نیز مورد توجه مخصوص قرار بدهند و این مبلغ را هم در اختیار شهردارى بگذارند و وسایل این کار را آنها به عهده شهردارى بگذارند خودشان هم کمک کنند که هر چه زودتر این موضوع به موقع عمل در بیاید

+++

و از آن نتیجه مطلوبه گرفته شود و یکى هم بنده در خاتمه عرایضم می‌خواستم عرض کنم که اینجا ما به طور کلى شکایت زیاد از وضعیت و افراد و ادارات داریم البته بنده باید تصدیق بکنم که نسبت به یک قسمتى شاید همین طور باشد ولى یک قسمت دیگر کار خودشان را مى‌کنند از زمانى که آقاى وزیر دارایى تشریف آورده اند به وزارت دارایى شنیده شده و بنده تحقیق کرده‌ام که کار وزارت دارایى هم در قسمت اقتصادى و هم در قسمت دارایى کار خودشان را می‌کنند ولى باید عرض کنم که یک قسمت‌هایى هم مربوط است به یک کارهایى که به نظر بنده جدیت دولت تنها کافى نیست بلکه بایستى که مردم هم کمک کنند به دولت و پیشرفت کار دولت و مردم یک عده‌شان علاوه بر این که کمک نمى‌کنند کار شکنى هم می‌کنند براى دولت دیگر تنها دولت چه بکند مثلاً اینجا در موضوع پارچه و قند و شکر صحبت شد مردم آقا کوپن جمع می‌کنند گرفته شده است. شناسنامه متعدد می‌گیرند در شهر قم 53 هزار نفر سر‌شمارى شده ولى 73 هزار کوپن توزیع شده خوب این بیست هزار تا کوپن چه طور شده و به کى داده شده و این بیست هزار نفر دیگر از کجا پیدا شده‌اند؟ (یکى از نمایندگان- از زوار) اما راجع به کشاورزى که بنده می‌خواستم به سهم خودم تشکر بکنم از آقاى وزیر کشاورزى نسبت به بهاره کارى از وقتى که وزیر جدید کشاورزى که بنده هیچ گونه سابقه خصوصى نداشتم با ایشان تشریف آورده‌اند نسبت به این قسمت آنچه را که بنده در این قسمت از ایشان شنیدم خیلى خیلى کمک شده است و مخصوصاً یک دستورى داده‌اند که از فرمول ادارى خارج شده یعنى گفته‌اند که کاغذ پرانى و تلگراف کردن و این چیزها نباشد در کار آن هیئتى که در هر شهرستانى تشکیل می‌شود تصمیم که گرفتند تصمیم آنها را باید به موقع عمل و اجرا بگذارند و همین طور نسبت به بهاره کارى عمل شده و نتیجه مطلوب هم گرفته شده و بنابراین به عقیده بنده هیئت دولت تا حدى که رئیس محترم دولت که در رأس دولت تشریف دارند و می‌دانم که مشغول این کار هستند امید داریم که انشاءاللّه بعد از تصویب این بودجه تشکیلات و سازمان‌هاى ما را که منظور و مقصود اصلى است که مطابق وضعیت عمومى باشد آن را زودتر تنظیم و به مجلس شوراى ملى بیاورند.

نمایندگان- صحیح است. مذاکرات کافى است.

رئیس- پیشنهادى راجع به کفایت مذاکرات رسیده است‏.

اعتبار- مخالفى ندارد.

هاشمى- چرا بنده مخالفم‏.

معدل- بنده هم مخالف هستم با کفایت مذاکرات زیرا مذاکره در بودجه مذاکره در کلیات امور است این مذاکره براى این اطاق که نمی‌شود براى عموم مملکت می‌شود چرا وحشت دارید از حرف زدن؟

اعتبار- وحشتى نیست. بفرمایید حرف بزنید.

نخست وزیر (آقاى على سهیلى)- بنده خیلى خوش‌وقت و مفتخرم موقعى کار به عهده بنده واگذار شده است که در لوایح دولت مجلس شوراى ملى آزادانه اظهار عقیده و اظهار نظر مى‌کند مخصوصاً در لایحه بودجه که حقیقتاً یکى از مهم‌ترین لوایحى است که در هر دوره مجلس شوراى ملى تقدیم می‌شود دولت البته از مذاکرات و بیانات آقایان نمایندگان محترم اعم از مخالف یا موافق خوش‌وقت است و خیلى هم استفاده می‌برد اگر آقایان مى‌فرمایند مذاکرات در کلیات هم کافى نیست باز ما حاضر هستیم جلسات زیادترى تشکیل شود و مذاکرات آقایان را بشنویم بنده نمى‌خواهم وارد جزئیات بعضى از مطالب بشوم که بعضى از آقایان نمایندگان محترم فرمودند البته آقاى وزیر دارایى در آن باب توضیح داده‌اند و باز هم خواهند داد ولى از مجموع آن بیانات بنده دو جمله‌اش را یک توضیحات مختصرى عرض می‌کنم شاید تا حدى براى ختم مذاکرات مؤثر باشد به طور کلى آقایان نمایندگان محترم مخصوصاً آقایانى که در تحت عنوان مخالفت بیاناتى فرمودند یک سلسله گله‌ها و دلتنگى‌ها و تذکرات از دوره و رژیم سابق بوده و از نتیجه اقداماتى که در آن وقت به عمل آمده بود اشاره فرمودند ولى یقین دارم که دور از عدالت خواهد بود که اینها را حالا بخواهند به پاى ما بنویسند و به پاى ما حساب

+++

کنند (صحیح است) ما البته نه بنده بلکه همه هم می‌دانیم که سوء‌جریان اداره اصولاً یک نتایج بدى هم می‌دهد دولت فعلى نه هر دولتى که در آتیه بیاید همان طورى که بارها مذاکره شده است با کمک مجلس شوراى ملى باید حقیقتاً سعى و اهتمام کند که اصلاحاتى به عمل آید (صحیح است) و اگر یک معایبى در کار بوده آن معایب رفع شود و یک اصلاحاتى در کلیه امور بشود (صحیح است) ما به طور کلى آنچه بنده تصور مى‌کنم باید سعى کنیم باید اهتمام کنیم در درجه اول دولت و در درجه دوم مجلس شوراى ملى و در درجه سوم مردم حقیقتاً اهتمام کنیم و بفهمانیم که بهترین رژیم و بهترین اصول مملکت‌دارى اصول دیگر است و آزادى است (احسنت احسنت) باید ما حقیقتاً طورى عمل کنیم طورى حرف و عمل را به هم تطبیق کنیم که مردم بدانند از آزادى و دمکراسى فایده می‌برند و سعادت ملت در این است که حقیقت آزادى و دمکراسى بدبختى و ذلت نمى‌آورد بلکه براى مملکت خوشى و سعادت می‌آورد ما باید گذشته را هر چه شده است صرف‌نظر کنیم البته در گذشته آنچه که شده است ما می‌دانیم تذکراتش هم شاید مفید است بعضى از آقایان مى‌شنوم و مى‌بینم که حقیقتاً متأثرند و در نتیجه آن تأثرات یک بیاناتى می‌فرمایند ولى ما بایستى اهتمام کنیم و بفهمانیم و عمل کنیم که آن چیزى که به ما داده شده است حفظ کنیم و روى آن شالوده و پایه و اساس مملکت را استوار کنیم. اما آمدیم سر مطلب دوم باز یک سلسله بیانات و اظهارات و اعتراضاتى از طرز تشکیلات ادارات و میز و صندلى زیاد یا اتومبیل یا اعضاى زیادى و آنچه که مربوط است به طرز تشکیلات ادارات شد بنده هم صددرصد با آقایان موافق هستم که ادارات خیلى عیبش زیاد است و باید اصلاح شود (صحیح است- احسنت) بنده مخصوصاً از همکاران خودم تقاضا کردم که قانون تشکیلات هر وزارتخانه را با سرع اوقات حاضر کنند و بیاورند به مجلس شوراى ملى (صحیح است) و این کار خواهد شد اگر آقایان اطمینان نداشته باشند بنده موافقم ممکن است مدت هم قرار بدهند برایش بنده با کمال میل قبول می‌کنم که براى یک مدت معین این آقایان را ملزم بکنند و بنده هم در سهم خودم فشار مى‌آورم که قانون تشکیلات را بیاورند به مجلس شوراى ملى. البته آن طوری که اظهار شده است و اظهار نگرانى هم می‌شود حق هم هست همه روز حقیقتاً تشکیلات یک وزارتخانه را عوض کردن خوب نیست نباید باعث هرج و مرج و ملعبه بشود باید روى یک اساس متین و استوارى برقرار شود و کارش را بکند (صحیح است- احسنت) اما آنچه که مربوط است به زیادى عده اعضا ادارات بعضى از آقایان رشته سخن را به اینجا رساندند که فرمودند درب وزارت کشور را باید بست و همه را بیرون کرد و چه کرد و چه کرد البته عرض کردم در تحت یک تأثیراتى این بیانات را فرمودند ولى یک قدرى جنبه افراط داشت. نبایستى حقیقتاً تصور کرد که از بستن درب وزارت کشاورزى (ببخشید قبلاً هم کشور عرض کردم مقصودم کشاورزى بود. کشاورزى را فرمودند) و یک مشت دهاتى را آوردن آنجاها اصلاح کارها می‌شود؟ این طور که نیست (صحیح است)

کار کشاورزى یک مملکت آقا. مملکت ما مملکت کشاورزى است ما باید سعى و جدیت کنیم و مملکت را آباد کنیم باید تقویت کنیم امر کشاورزى را این تنها به کشت و کار نیست ملاحظه بفرمایید چقدر آفات نباتى در این مملکت است دفع این آفات اداره مى‌خواهد متخصص مى‌خواهد (صحیح است) اینها را باید درست کرد اصلاح کرد خوب آقا ما یک مشت دهاتى را بیاوریم وزارت کشاورزى را درش را ببندیم این صحیح نیست آقا این طرز فکر به عقیده بنده درست نیست و باید تشخیص داد که کدام یک از دوایر و ادارات به حال کشور مفید است و آن را باید تقویت کرد و به عقیده بنده یکى از آنها همین وزارت کشاورزى است (صحیح است) اما آنچه که راجع به وزارت جنگ گفته می‌شود و کراراً هم گفته شده است بنده هم تصدیق می‌کنم که یک بى‌عدالتى‌ها و صدماتى در دوره گذشته از بعضى از افسران وزارت جنگ شده است اما بایستى در نظر گرفت و خوب و بد را از هم تمیز داد حق و باطن را از هم جدا کرد (صحیح است) ما هر وقت

+++

به این مرحله رسیدیم به عقیده بنده آنجا است که ما مى‌توانیم خوب در امور قضاوت کنیم و خوب‏.... از گذشته نمی‌خواهم اسم ببریم همه آقایان اطلاع دارید که چه شده است و جریاناتى بوده است ولى آقایان در بین همین افسران ارتش آقاى ثقه‌الاسلامى بفرمایید ببینم که سرلشگر امین چه داشت در زندگى خودش؟

ثقة‌الاسلامى- هیچ

نخست وزیر- هیچ. هیچ نداشت با داشتن اولاد زیاد و چقدر قرض داشت و چه قدر دانى هم از او شد.

نمایندگان- صحیح است.

نخست وزیر- شما باید بدانید که درون اینها چه اشخاصى بوده‌اند و هستند ولى نباید به قول آقاى اعتبار واقعاً خشک و تر را همه را با هم سوزاند و همه را یک جور دانست و همه را با یک چوب راند باید حق را تمیز داد باطل را هم تمیز داد (صحیح است) و آن کسى که واقعاً تعدى کرده اعم از لشگرى و کشورى باید پاى حساب بیاید و رسیدگى شود و مجازات شود (صحیح است) ولى آنهایى هم که واقعاً خدمت کرده‌اند باید تشویق شوند (صحیح است) امروز همه‌مان تصدیق می‌کنیم که وزارت جنگ یکى از تشکیلات لازمه کشور است ولى امروز یکى از آقایان می‌فرمایند که در او را ببندید و واقعاً بعضى از آقایان مخصوصاً آقاى افشار. من تعجب می|‌کنم اینجا نیستند و من حقیقتاً از ایشان گله دارم که این فرمایشات را می‌فرمایند هر وقت یکى حرف می‌زند راجع به وزارت جنگ ایشان در وسط حرف او هى تند تند تصدیق می‌کنند در حالتى که در بالاى پله و پایین پله‌هاى سرسراى مجلس هى به بنده می‌گویند آقا به رضاییه کى قواى دولتى می‌رود قوا فرستادید به آنجا؟ بنده نمی‌دانم اگر واقعاً ایشان عقیده دارند که باید در این وزارتخانه را بست پس این چه توقعى است که می‌کنند؟ (صحیح است) اگر واقعاً لازم است پس چرا تقویت نمی‌کنند مطلب را باید آقا از هم شکافت و مطلب را باید طورى گفت و طورى قضاوت کرد که در نظر مردم در افکار عامه بدانند که واقعاً یک مرکزى هست که آن مرکز جز در جستجوى حقیقت در جستجوى چیز دیگرى نیست و آن مرکز هم مجلس شوراى ملى است (صحیح است- احسنت) بنده همین طور که عرض کردم چه البته در قسمت کشورى و چه در قسمت لشگرى معایب زیادى است معایب هم باید اصلاح شود و خواهد هم شد و تا زمانى که بنده سر این کار باشم و تقویت و کمک آقایان باشد مطمئن باشند که چهار اسبه رو به این کار خواهم رفت تا آنجایى که اگر هم مقتضى شد با مشورت آقایان و تصویب آقایان بنده مصمم هستم مستشارهاى خارجى بیاورم (صحیح است) و در جاهایى که مقتضى باشد و لازم باشد و احتیاج داشته باشیم و آقایان تصویب بفرمایند ما متخصص خارجى بیاوریم و بنشانیم و از وجودشان استفاده کنیم (صحیح است- احسنت) مسأله بیرون کردن اعضا از وزارتخانه‌ها و اینها آقا اینجا همان طور که آقاى اعتبار هم گفتند پریروز این امر با اوضاع و جریان امروزى مملکت متناسب نیست آقا (صحیح است) ما می‌بایست کارى کنیم که عده بی‌کار و بیچاره را کم کنیم نه این که زیاد کنیم و مردم را رو گردان کنیم از دولت و مجلس و بی‌خود یک حساب‌هایى را بکنیم که امروز شاید اقتضا نداشته باشد (صحیح است- احسنت) اما مطلب سوم بنده راجع به موضوع خود بودجه بود آقاى وزیر دارایى توضیح دادند کاملاً- ما یک ماه و خورده‌ای بیشتر نیست که در سر کار هستیم و در این یک ماه و خورده‌ای هم که البته به اکثریت کار که البته نمی‌خواهم تذکر بدهم و اظهار عجز بکنم ولى تصدیق بفرمایید که خیلى این دولت فعلى مواجه با کارهاى زیاد و مشکلات زیاد شده است (صحیح است) مع هذا ما توانستیم که بودجه مملکتى را نصف کنیم و تقدیم مجلس شوراى ملى بکنیم. این رقم رقم به اصطلاح تظاهرى نیست بیایید ببینید برسید ملاحظه بفرمایید ما بودجه را نصف کردیم براى حالا تا چرخ‌هاى کار کشور را که آنها را هم باید در نظر بگیرید و آنها هم باید بگردد و کار کند (صحیح است) و الا نمی‌توانستم که یک مرتبه بیاییم و همه را به هم بزنیم که فلان مالیات را حذف کنیم و فلان قلم یا فلان اداره زیاد است آن وقت همه کارها و چرخ‌ها می‌خوابد

+++

(صحیح است) بنده اصولاً در کمیسیون بودجه هم عرض کردم و حالا هم اشاره می|‌کنم و مفصل آن را به موقع دیگر می‌گذارم اصولاً بنده و همکاران بنده معتقد هستیم به یک طرز دیگرى از بودجه. اگر اوضاع زمان اجازه داد و ما موفق شدیم کارى خواهیم کرد که بودجه ما معتدل بشود و اگر توانستیم آن طور که ما عقیده داریم عمل کنیم بنده اطمینان می‌دهم بودجه چه از حیث درآمد تخفیف بیاید و کم شود از حیث خرج هم معتدل‌تر بشود بالاخره از لحاظ کارهاى صنعتى کشور هم ما می‌توانیم استفاده‌هاى بیشترى بکنیم (صحیح است- احسنت) ولى چون حالا

موقعش نیست می‌‌گذاریم براى موقع خودش و در این باب توضیح زیاد عرض نمی‌کنم یک توضیحى هم بنده موقع را مغتنم می‌شمارم و در جواب صحبت‌هایى که آقاى مؤید احمدى فرمودند عرض می‌کنم خیلى بنده تحقیق کردم و خواستم به عرض‌شان برسانم راجع به نظامی‌هاى عشرت آباد که آنها را حمام نمی‌برند و به آنها بد می‌گذرد آنچه که بنده تحقیق کردم این طور نیست و نتیجه تحقیقات بنده این است آن طور که به آقا گزارش داده‌اند این طور نیست براى افراد نظامى در عشرت آباد به قدر کافى حمام هست حمام دارند و استحمام می‌کنند و مرض تیفوس هم در آنجا نیست و طبق اطلاعى که بنده دارم از چهار ماه به این طرف فقط 18 نفر مبتلا به تیفوس بیشتر نبوده است و مخصوصاً خواهش می‌کنم آقا این هیچ عیبى ندارد بنده از آقاى معاون وزارت جنگ خواهش کردم خوب راستى آقا چرا نمی‌روید ببینید. چرا آقایان تشریف نمی‌برید به اینجاها یک سرى بزنید؟ این عشرت آباد است نزدیک است و سایر قسمت‌ها هم همین طور چرا نمی‌روید مشاهده کنید. حالا که دیگر مانعى ندارد گاهى بروید قبول زحمت بفرمایید واقعاً ببینید غذاى‌شان چیست آیا درست عمل می‌کنند یا نه حمام‌شان چه جور است هست یا نیست خوب اینها هم کار است دیگر (صحیح است) باید تشریف ببرید و از نزدیک ببینید دیگر (صحیح است) اگر دیدید واقعاً بد عمل می‌کنند به عقیده بنده اول مراجعه بکنید به وزیر مسئول که آقا ما رفتیم و دیدیم و این کار اینجاش بد بود اگر وزیر مسئول انجام نداد بنده در خدمت آقایان حاضرم که هر وقت امرى می‌فرمایند گوش بدهم و بالاخره تا آن روزى هم که این کارها اینجا به حال تذکر یا سؤال یا بالاخره استیضاح برسد و آقایان بفرمایند ما حاضریم ولى به این گزارش‌هایى هم که یک قدرش هم شاید خالى از تحریکات نیست نباید گوش داد و اهمیت به این حرف‌ها ندهید و باید حقیقت امر را رسیدگى بکنید (صحیح است) و قبل از رسیدگى زیاد شاید یک مطالبى متناسب نباشد که در مجلس شوراى ملى علناً گفته شود و اظهار شود (صحیح است) این را اول باید رسیدگى کرد به وزیر مسئول مراجع کرد توضیح از وزیر مسئول خواست اگر واقعاً دیدیم این طور است از هیئت دولت سؤال و استیضاح می‌توانید بکنید و هر طور که مطابق مقررات و اصول پارلمانى است عمل بفرمایید. بیاناتى آقاى آزادى فرمودند که تمام آن البته مربوط به یک تذکراتى بود و لازم نیست بنده جوابى عرض کنم چون تذکر بود حق هم دارند در یک قسمتى ایشان هم البته چون نماینده فارس هستند و علاقه‌مند مى‌باشند امروز هم یک شرحى آقایان نمایندگان فارس به بنده دادند و بنده باید عرض کنم که من به سهم خودم تا آن اندازه‌ای که میسر بشود می‌دانم که فارس حقیقت یک وضع خاصى دارد و یک وضع خاصى پیدا کردن و خیلى هم از اصلاحات و اینها دور مانده بود سعى خواهد شد البته در فارس هم آنچه که میسر بشود در کار فارس بیشتر دقت. بنده دیگر عرض ندارم و بیانات خودم را خاتمه می‌دهم فقط یک قسمت کوچکى هم نسبت به آنچه که آقاى امیر تیمور و آقاى طوسى تذکر دادند باید عرض کنم و آن راجع به این چند نفرى بود که در جراید ملاحظه فرمودید که از طهران دور شده‌اند بنده بایستى اینجا فقط یک کلمه تذکر بدهم که متأسفانه بعضى از اهالى این کشور درست مثل این که متوجه اوضاع ما نیستند و متوجه مشکلات فعلى نیستند و مثل اینکه نمیخواهند هم بفهمند که امروز روزى است که ما باید صبر و حوصله و متانت را پیشه خود قرار دهیم و بى‌خود وارد کارهایی که ما را

+++

به مشکلات می‌اندازد نشویم من البته وعده می‌دهم که نسبت به این اشخاص مشغول تحقیقات هستم نه این که تحقیقات نشود البته تحقیقات می‌شود و البته اگر بی‌گناه باشند و این اتهامات بى‌سبب باشند جبران می‌شود ولى به طور کلى بایستى که یک قدرى بیشتر با احتیاط باشیم و دست به یک عملیات و یک اقدامات نزنیم و در تحت تأثیر بعضى تحریکات واقع نشویم که یک مشکلاتى براى دولت ایجاد نشود (صحیح است- کافى است مذاکرات)

رئیس- پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده است.‏

مخبر فرهمند- بنده مخالفم اجازه می‌فرمایید توضیح بدهم؟

روحى- بنده پیشنهاد کرده‌ام اجازه می‌خواهم توضیح بدهم بعد از آن رأى گرفته شود. الآن آقایان اعضا ادارات در این ماه حقوق نگرفته‌اند از طرفى ماه گذشته هم که نوروز بود و هزینه‌شان علاوه شده‏.....

معدل- یک دوازدهم تصویب کنید.

روحى- خوب است آقایان موافقت بفرمایند که مذاکره در کلیات کافى باشد و وارد در شور مواد بشویم و هر کس هر نظرى دارد در مواد بدهد.

رئیس- آقاى مخبر فرهمند

مخبر فرهمند- عرض کنم که متأسفانه ما همان رویه سابق را داریم دنبال می‌کنیم مقدرات مالى مملکت ما همین بودجه است که آمده است و باید مجلس شوراى ملى درش غور و رسیدگى کند و به دست دولت بدهد و دولت هم روى آن عمل کند.

معدل- بیست سال است این عادت مانده است. بگذارید حرف‌ها زده شود.

مخبر فرهمند- سه جلسه است که بودجه مطرح است و هر جلسه یک ساعت و نیم اینجا صرف وقت شده براى یک بودجه‌‌ای که یک سال جمع و خرج مملکت است آقایان خوب است اجازه بدهند که ما آن رویه قدیم را ترک کنیم و آقایان اگر نظریاتى دارند اظهار بفرمایند و نظرى هم که مى‌دهند براى این است که راهنمایى به دولت کرده باشند و اگر مشکلاتى هست گفته شود و الا مذاکرات کافى است و بعد هم رأى بدهند و بودجه را بدهند به دست دولت که برود عمل کند (معدل- مثل قدیم) بلى همان طور این که نمى‌شود و بنده مخالف این رویه هستم اجازه بدهید مطالب گفته شود جلسه امروز کافى نیست عصرى هم بیایید فردا هم بیایید پس فردا هم بیایید مجلس که کار دیگرى ندارد و مهیاى عمل است و اولین وظیفه مجلس هم دقت در بودجه و مذاکره در بودجه کشور است آن را هم اگر آقایان اجازه ندهند که دیگر به عقیده بنده کار خوبى نیست‏.

رئیس- رأى گرفته مى‌شود به کفایت مذاکرات آقایان موافقین برخیزند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

رأى گرفته مى‌شود به ورود در شور مواد آقایان موافقین برخیزند (اکثر قیام کردند) تصویب شد.

ماده اول خوانده می‌شود

ماده اول- مجلس شوراى ملى بودجه سال 1321 کشور را که مطابق صورت ضمیمه از حیث درآمد به مبلغ سه هزار و یک صد و سى هفت میلیون و هشتصد و بیست و دو هزار و نهصد و چهل ریال (3137822940 ریال) و از حیث هزینه به مبلغ سه هزار و یکصد و سى و هفت میلیون و ششصد و نود و پنج هزار و پنجاه و سه ریال (3137695053 ریال) بالغ می‌باشد تصویب شد و در مورد وزارتخانه‌ها و ادارات به وزارت دارایى اجازه می دهد مصارف جارى آنها را در دو ماه و نیم اول سال 1321 در حدود اعتباراتى که در بودجه‌هاى تفصیلى سال 1320 منظور بوده و حقوق کارمندان و خدمت‌گذاران آنها را مطابق با مبلغ پرداخته شده و یا تعهد شده اسفند ماه 1320 از محل اعتباراتى که براى آنها در بودجه 1321 تصویب شده است بپردازد.

پرداخت اعتبارات از 25 خرداد به بعد موکول بر این خواهد بود که وزارتخانه‌ها بودجه تفصیلى خود و بودجه‌هاى تفصیلى ادارات مربوطه به خود را با موافقت وزارت دارایى به کمیسیون مجلس شوراى ملى پیشنهاد نمایند. پرداخت بودجه از تاریخ تقدیم به مجلس منتهى تا دو ماه طبق بودجه‌هاى پیشنهادى (در صورتى که بودجه به تصویب

+++

کمیسیون نرسیده باشد) و بعد از دو ماه طبق تصویب کمیسیون بودجه مجلس شوراى ملى به عمل خواهد آمد.

تبصره- وزارت دارایى مجاز است علاوه بر یکصد و پنجاه میلیون ریال که در بودجه براى اداره کل امنیه پیش‌بینى شده تا میزان پنجاه میلیون ریال اضافه اعتبار از محل اضافه درآمد و یا صرفه‌جویى‌هاى بودجه در صورت احتیاج پرداخت نماید.

رئیس- چون عده زیادى از آقایان در مواد اجازه خواسته‌اند اجازه‌شان محفوظ است در مواد. آقاى طباطبایى‏

انوار- بنده در ماده اول و دوم هر دو اجازه خواسته‌ام آقا. بنده مقدم هستم‏.

رئیس- آقایان طباطبایى و امیر تیمور قبل از شما اجازه خواسته‌اند.

انوار- من جلوتر در مواد اجازه خواسته‌ام.‏

رئیس- جنابعالى در ماده اول و دوم اجازه خواسته‌اید بعد از دو نفر و نمره سوم هستید.

طباطبایى- آقاى انوار بنده اجازه‌ام پیش از شما است‏.

انوار- من نمی‌دانم شاید آقا شب اجازه مى‌گیرند. (خنده نمایندگان)

طباطبایى- عرض کنم که در ماده اول‏.....

جمعى از نمایندگان- عده براى مذاکره کافى نیست.

طباطبایى- بسیار خوب صبر می‌کنم. (در این موقع عده کافى شد)

رئیس- بفرمایید آقا

طباطبایى- عرض کنم که در ماده اول بنده عمده نظرى که دارم این است که چون بحث در کلیات بالاخره زورمان نرسید و مطالبى که گفتیم با این که ملاحظه فرمودید مورد تصدیق هیئت محترم دولت هم بوده است مع هذا طرز قضاوت در امور این است که تمام آن مقدمات و صغرى و کبرى پذیرفته می‌شود و قبول می‌کنیم و تصدیق می‌کنیم بعد با یک اماى استثنایى کلک صاحب حق و صاحب حرف را می‌کنیم و می‌گوییم که مملکت دچار زحمت است و فقر است و پریشانى است صحیح است ادارات وضع تشکیلات از حیث کار و از حیث نفرات خوب نیست این هم صحیح است. سوء‌جریان امور را تصدیق می‌کنیم.

ثقه‌الاسلامى- عده کافى نیست آقا.

هاشمى- بگذارید حرف‌شان را بزنند آقا.

طباطبایى- بلى. وظیفه ناشناسى مأمورین را ملاحظه می‌فرمایید مورد تصدیق همه است بعد از آن که همه این مطالب را تصدیق کردیم آن وقت می‌گوییم اما حالا موقع باریک است تاریک است بودجه دیر می‌شود ادارات معطل هستند چه می‌شود و چه می‌شود چه کار کنیم؟ سیصد میلیون تومان تصویب می‌کنیم بدهیم به ادارات. من از یک معمایى سر در نمی‌آورم که می‌گویند بودجه نصف شده است.

اعتبار- آخر آقا اضافات را هم در نظر بگیرید.

دکتر طاهرى- نصف شده و با در نظر گرفتن اضافات شده سیصد میلیون.

طباطبایى- بنده این را براى آقا می‌خوانم.

اعتبار- بخوانید.

طباطبایى- عرض می‌کنم خدمت آقا درآمد مبلغ سه هزار و یکصد و سى و هفت میلیون و هشتصد و بیست و دو هزار و نهصد و چهل ریال.

اعتبار- هزینه را بخوانید.

طباطبایى- من که هزینه را اسم نبردم می‌گویم بودجه و بودجه اعم است از هزینه و درآمد.

اعتبار- عجب؟!

طباطبایى- بنده دارم این را می‌خوانم این را اول نوشته‌اید اول هزینه را ننوشته‌اید می‌نویسد درآمد مبلغ سه هزار و یکصد و سى و هفت میلیون و هشتصد و بیست و دو هزار و تا فردا صبح هم که بگویید تمام نمی‌شود هزینه را نوشته‌اید سه هزار و یکصد و سى و هفت میلیون و ششصد و نود و پنج هزار و پنجاه و سه ریال.

بودجه سال 1320 درآمدش سه هزار و ششصد و سیزده میلیون و هفتصد و شصت و هشت هزار و هفتصد و هیجده ریال

+++

بودجه سال 1320 هزینه مبلغ چهار هزار و سیصد و بیست و سه میلیون و نهصد و یازده هزار و الى آخر.

در‌آمد سال 1321 مبلغ سیصد و سیزده میلیون تومان درآمد پارسال پیش‌بینى شده بوده 361 میلیون تومان هزینه امسال هم 313 میلیون تومان پیش‌بینى شده. خوب می‌فرمایید نصف شده کجایش نصف شده؟

اعتبار- بلى تقریباً نصف شده است آخر هفتاد میلیون اضافات را هم در نظر بگیرید آقا.

طباطبایى- چرا در نظر بگیرم؟ دو تا سیصد تا می‌شود ششصد تا.

اعتبار- عجب. هزینه را هم در نظر بگیرید که نصف شده.

طباطبایی- این پولى است که به عنوان درآمد از مردم در پارسال گرفته‌اند امسال هم می‌گیرند شما پارسال سیصد و چند میلیون تومان ادارات‌تان از مردم گرفته‌اند و صرف کرده‌اند حالا هم سیصد میلیون تومان و کسرى می‌گیرند صرف ادارات می‌کنند چه فرقى کرد و کجایش نصف شد؟ بنده پارسال که پنج تومان داده‌ام امسال هم 5 تومان می‌دهم چه فرقى کرده است؟

دکتر طاهرى- امسال ده تومان می‌دهید.

طباطبایى- چرا؟ من که راستى سر از این حرف‌ها در نمی‌آورم از این حساب سر در نمی‌آورم و حالى نمی‌شوم. دشتى- امسال شما 475 تومان در هر ماه مى‌گیرید (خنده نمایندگان).

طباطبایى- اجازه بدهید وقتى که اضافات قانونش آمد اینجا ما نگفتیم که این محظور و مشکل و این بدبختى درش هست؟ ولى گوش نکردند همین طور هم بى‌لطفى آقایان نگذاشت حرف حساب زده شود و بالاخره آن روز ممکن بود این اضافه را تصویب نکنیم و طورى هم نمی‌شد حالا هم دست دولت باز بود و ممکن بود آن روز جلویش گرفته شود اگر هم می‌کردیم عیبى نداشت ولى امروز برگشتن آن مشکل است البته بنده وقتى که کلیات مطرح بود یک مقدار یادداشت‌هایى داشتم که عرض کردم بعضی‌ها از بس زیاد بود فراموش کردم و ماند....

(در این موقع چند نفر از آقایان از مجلس خارج شدند)

رئیس- آقایان کجا می‌روید؟ اگر نمی‌آیید جلسه را ختم می‌کنم معنى ندارد که هى می‌روید بیرون.

اعتبار- بفرمایید آقا. اکثریت است.

طباطبایى- بلى یادداشت‌ها ماند.

رئیس- اجازه بدهید آقا. آقایان این تابلویى که اینجا جلوى ما گذاشته شده تنها براى رئیس که نیست این براى این است که آقایان بدانند در وقت مذاکرات و در وقت رأى عده کافى باشد و از مجلس خارج نشوند و این البته موضوع ندارد که هر ساعت مجلس بگوید عده کافى نیست و بفرستیم خارج که بیایند تا عده کافى بشود و با این وقت کم مدتى صبر کنیم و اتلاف وقت کنیم این واقعاً اسباب تأسف است هر دقیقه که نمی‌شود ده مرتبه این کار را کرد. حیثیت مجلس را این کار می‌کاهد (صحیح است) بفرمایید.

طباطبایى- عرض کنم که خوب مسأله بودجه ادارات را اگر می‌فرمایید چاره‌ای نیست و باید به آنهایى که هستند حتماً پول داد تصدیق هم کردند آقاى اعتبار مخبر کمیسیون بودجه عرایض بنده را منتهى گفتند که در این موقع با این مضیقه‌اى که از حیث معیشت هست اگر بیرون بکنیم اینها را چه بکنند بنده می‌خواستم که یک جواب نقضى بدهم به ایشان که خوب مردم چه بکنند. شما از یک آدم لخت و بدبخت پول می‌گیرید و می‌دهید به یک آدم بدبخت دیگرى که توى اداره هست و می‌گویید اگر هم ندهیم این آدم چه کار بکند فکر آن دیگرى را هم بکنید او چه بکند؟ بسیار خوب حالا بودجه ادارات را نمی‌شود دست زد بنده عرضى ندارم اما یک قسمت مخارجى هم هست که اینها را مى‌شود جلویش را گرفت. کمیسیون ارز صد و نود هزار تومان عایدیش هست و سیصد هزار تومان بیشتر مخارجى است این که آن روز بنده اینجا تذکر دادم که کمیسیون ارز را منحل کنید و بگذارید از بین برود از لحاظ لیره و نرخ لیره

+++

فقط نبود از لحاظ مخارجش هم بود اصلاً خود این بساط که درست شده است تحمیل بر بودجه کشور است. ساختمان‌ها اینجا چند قلم است که به اسم تعمیرات است اعتبار ساختمان. ساختمان و تعهدات ده میلیون اعتبار عمران و آبادى سیصد هزار تومان اعتبار تعمیرات صد هزار تومان و کسرى در بودجه منظور کرده‌اند. بنده یک هفته پیش از خیابان ناصریه ساعت ده بود که مى‌گذشتم دیدم در آن بالا در کله عمارت وزارت دارایى در طبقه هفتم و هشتم دیدم چراغ‌هاى برق روشن است و بنا مشغول کار است اول بنده واقعاً از حوصله دولت و متصدى تعجب کردم که با این همه گرفتارى و ابتلا زندگى ببینید چه حوصله‌ای دارند که ساعت ده شب چراغ برق گذاشته‌اند و شب کار مى‌کنند....

امیر تیمور- مقاطعه کار است.‏

طباطبایى- باشد مقاطعه کار باشد بالاخره با پول دولت است این حوصله مى‌خواهد پول مردم را گرفتن و دادن به مقاطعه کار که شب کار کند از پول مردم در صورتی که بنده از یک خیابان دیگر می‌گذشتم دیدم که چندین قصر خالى افتاده است فقط یک پاسبان آنجا گذاشته‌اند و خالى افتاده است خوب آقا آنجا را بدهید به ادارات دولتى و بنایى‌تان را موقوف کنید بگذارید براى روزی که آهن وارد این مملک بشود مصالح بیاید پول داشته باشید عرض کنم که حوصله‌ای که به این عمارات نگاه کنیم براى ما باشد ده میلیون هم از بودجه کسر می‌شود. یکى دیگر این که اینجا در ماده اول مثل سابق که مرسوم بوده نوشته است که بودجه تفصیلى بیاید به کمیسیون بودجه حالا آقایان موافقت می‌فرمایند پیشنهادى بنده داده‌ام که بودجه‌هاى تفصیلى هم بیاید به مجلس و مطابق اصل 18 قانون اساسى که جرح و تعدیل در بودجه اصلاً با مجلس است اسمى از کمیسیون بودجه در قانون اساسى نیست در اصل 18 قانون اساسى تصریح شده است که جرح و تعدیل در بودجه مملکت با مجلس است معنى جرح و تعدیل هم همین است آقا که ما بتوانیم به وزارت مالیه بگوییم شما چند تا مدیر کل دارید و چقدر رتبه نه و ده و یازده درست کرده‌اید در آنجا و علتش چیست و زائد است حالا در این بودجه به طور کلى ما تصویب کردیم و گفتیم که صورت جز و بودجه تفصیلى برود به کمیسیون بودجه و در آنجا البته یک صحبت‌هایى می‌شود و صورت‌هایى هم مى‌آورند و تصویب می‌شود و می‌رود فرصت هم از دست ما می‌رود و باید بیاید به مجلس‏.... (دکتر طاهرى- می‌آید به مجلس)

معدل- اگر به مجلس بیاید شاید به ولایات هم سهم بدهند.

طباطبایى- بلى باید بیاید به مجلس و باید بشود این کار اگر به مجلس آمد همه کارش می‌شود کرد و خوب است آقایان موافقت بکنند که یک اثر تاریخى از مجلس شوراى ملى در این دوره پر اهمیت باقى بماند و واقعاً این یک فکر صحیحى است که تذکر داده شد که ما اصلاً فرمول را موافقت کنیم که عوض شود و این طور نباشد که در اسفند سال 1319 یک بودجه آمد براى سال 1320 اینجا همین طورى و با یک قیام و قعود با ورقه (چون مالى بود) ما تصویب کردیم حالا هم فقط تفاوتى که پیش آمده است این است که یک قدرى می‌گویند بیشتر صحبت کرده‌اند. صحبت نیست آقا توجه بفرمایید به اوضاع اقتصادى مملکت به ابواب بسته از نقطه‌نظر تجارت ما با همه جا که دستمان از همه جا کوتاه شده است به اینها توجه بفرمایید یک قسمت از مملکت که اصلاً تکلیفش روشن نیست از این بیشتر بنده نمى‌خواهم تصریح کنم توجه بکنید به گرفتارى عمومى از نظر معیشت و از حیث خواربار و از هر حیث این بودجه همان طور که آقاى نخست وزیر هم تصدیق فرمودند واقعاً با بنیه مالى ما متناسب نیست هنوز، در قسمت کشاورزى بیانى فرمودند البته اداره کشاورزى باید باشد و اگر به وظایف خودش عمل بکند همه موافق هستیم بنده هم آن روز اساساً عرض نکردم که هیچ توجهى لازم نیست بشود به کشاورزى ولى متأسفانه وضعیت طورى بود که تا به حال فرصت نمى‌داد مجال نمى‌داد که اداره کشاورزى کارى بکند براى مردم برعکس براى مردم براى املاک براى صاحبان ملک صاحبان کشت و زرع جز زحمت و خسارت و جز ضرر چیزى ایجاد نمى‌کرد و نتیجه این اداره کشاورزى که حالا وزارت کشاورزى شده است نگرفته‌ایم.

+++

یک مسأله‌ای که من از آقاى وزیر مالیه خواستم بپرسم اگر خاطرشان باشد جوابى هم بدهند پارسال چهل میلیون تومان از شصت و چند میلیون تومانى که در اختیار اعلیحضرت همایونى بود گویا به دولت داده شده این را جزو بودجه گذاشته‌اند و بنده شنیدم مصرف هم شده است و تمام شده است بنده معتقدم که این چهل میلیون تومان را قرض گرفتند یا مرحمت کردند و همین طور بخشیدند چه جور شده این پول‏

یکى از نمایندگان- قرض گرفته‌اند.

طباطبایى- اگر قرض گرفته‌اند فرع می‌دهند یا فرع نمی‌دهند و ترتیب آن چه جور است بنده نظرم.‏

معدل- گروى هم دارند؟ (خنده نمایندگان)

طباطبایى- ترتیب آن چه جور است بنده نظرم نیست که به تصویب مجلس هم رسیده باشد این پولى را که قرض گرفته‌اند..... بنده بیش از این دیگر عرضى ندارم.

وزیر دارایى- عرض کنم یک مسائلى بود که در جلسه گذشته مطرح شد و چون جلسه ختم شد موفق نشدم توضیحى عرض کرده باشم حالا براى این که مبادا مجدداً مطرح شود بنده قبلاً توضیح می‌دهم که موجب نشود آقایان سؤال بفرمایند و این چند نکته را توضیح می‌دهم یکى راجع به بقایاى مالیات ارضى است این را یک عده از آقایان پیشنهاد فرموده بودند که از بودجه حذفش کنیم بنده تحقیقات دقیقى کردم بیش از 12 میلیون ریال از بقایاى مالیات ارضى باقى نیست از این مبلغ هفت میلیونش را اشخاص هستند که تعهد داده‌اند و البته داده می‌شود پنج میلیونش هم نزد اشخاص است که خورده پا هستند و در متمم بودجه هم پیشنهاد شده که اینها معاف شوند (صحیح است- احسنت) البته این موضوع در متمم بودجه حل خواهد شد و یکى هم راجع به مالیات بر درآمد بود که یک قسمت از آقایان فرمودند که به دفاتر تجار ترتیب اثرى داده نمی‌شود بند گفتم شاید در این دو سه ساله که بنده نبوده‌ام تغییرى داده شده ولى بعد معلوم شد این طور نیست و مطابق ماده ششم قانون اصلاح قانون مالیات بر درآمد مصوب سال 1317 که در اسفند گذشته است اصل دفاتر مدرک تشخیص است و همین طور هم عمل شده است و بعد از این هم عمل می‌شود البته بعضى از اوقات مثل هر مدرکى که تصور شود درش خللى یا نقصى است به آن تخلف و نقص ایراد می‌کنند ولى همیشه دفاتر مدرک و ملاک عمل بوده و خواهد بود و نسبت به پیشه‌وران شکایتى شد من جمله آقاى آزادى گفتند نسبت به یک عده از پیشه‌وران فارس که جلاى وطن کرده‌اند راجع به پیشه‌وران بنده آن موقعى که در وزارت دارایى بودم سابق بر این براى این کار یک مالیات مقطوعى معین کردم و آن هم تشخیصش با کمیسیون‌هاى محلى بود که معین می‌کرد فلان پیشه‌ور و فلان درجه چقدر باید مالیات بدهد و به طور مقطوع از او مالیات گرفته می‌شد و یک مبلغ خیلى عادلانه‌ای هم بود تشخیص مأمورین دارایى هم در آن نبود بلکه به تشخیص یک کمیسیون محلى بود و این ترتیب هنوز هم باقى است و خیلى هم از آن پیشه‌وران جز نمى‌گیرند و از هر یک مبلغ خیلى جزئى می‌گیرند و راجع به فارس صورتى رسیده بود و بنده دیدم 40 ریال 50 ریال و رقم بزرگ و مهم آن 300 ریال بیشتر نبود و آن را هم تحقیق کردم و باز هم گفتم تحقیق کنند از محل راجع به اعلانى که کرده بود مالیه محل که ببینیم این اشخاص که محل اقامت‌شان معلوم نیست کجاست آیا جلاى وطن کرده‌اند واقعاً یا براى فرار از دین جاى‌شان را تغییر داده‌اند. منظورم این است که نسبت به پیشه‌وران جز هم کمال ارفاق شده و می‌شود (صحیح است) و خواهد هم شد از این قسمت هیچ نگرانى نیست.

موضوعى را که آقاى طباطبایى فرمودند راجع به بنایى وزارت دارایى این بنایى وزارت دارایى آقا مقاطعه است و امسال هم یک عملیات خیلى کمى دارد ولى البته مقاطعه کار مخیر است و می‌تواند در هر موقع شب و روز کار کند و تمام کند کارش را عجالتاً در تمام وزارتخانه‌ها به طورى که بنده صبح عرض کردم شاید عنوان بنایى‌ها که در برنامه بنایى‌هاى وزارتخانه‌ها بود پیش‌بینى نشده است امسال و امسال فقط یک قلم در حدود صد میلیون ریال نوشته شده

+++

است در بودجه که هر وزارتخانه براى جلوگیرى از خسارت یا تعمیرات لازم و فوریت زیادى که باشد هیئت دولت آن را مطالعه می‌کند و مى‌بیند که اگر نکند موجب ضرر است از آن اعتبار اجازه خرج می‌دهند و شاید سنوات قبل لااقل شش مقابل هفت مقابل این مبلغ مخارج بنایى می‌شد و تمام آن را ما امسال کسر کردیم و باز هم آقاى طباطبایى فرمودند که موقع و وضعیت کشور یک وضعیت فوق‌العاده است و به همین جهت بنده خواستم عرض کنم که همین وضعیت فوق‌العاده است که ایجاب می‌کند که یک قدرى نسبت به بودجه کشور آزادى به دولت بدهند که دولت در این سال فوق‌العاده بتواند کارهایى در کشور انجام بدهد اگر سال عادى بود که اشکالى نداشت و بنده هم عرضى نداشتم ولى در یک همچو وضع غیر عادى و در یک همچو سال فوق‌العاده مجلس باید همان طور که در سایر جاها معمول است کلیه اختیارات را به دولت تعویض کند که دولت بتواند کار کند نه این که در یک چنین موقعى مجلس شوراى ملى بیاید و یک سخت گیری‌هایى بکند و یک کارهایى بکند که دست دولت بسته شود و نتواند با یک وضعیت فوق‌العاده مواجه شود. راجع به طرح شدن بودجه جز این را باید عرض کنم مطرح شدن بودجه جز در مجلس هیچ موقعى در ادوار مختلفه سابقه نداشته است و هیچ وقت بودجه جز در مجلس مطرح نشده است فقط یکى دو مرتبه شد آن هم نه تمام بودجه و ملاحظه بفرمایید این بودجه که در مجلس مطرح شده چقدر طول می‌کشد تا برسد به بودجه‌هاى جز که یک کتابى است بلکه بودجه هر وزارتخانه یک کتاب است که چندین جلد کتاب خواهد شد و اگر تمام بودجه‌هاى وزارتخانه‌ها در مجلس مطرح شود شاید شش ماه وقت مجلس را بگیرد تا قلم به قلم تصویب بفرمایند و البته این اختیارش با خود مجلس است و هر نوع که مقتضى بدانند همان طور عمل می‌شود در باب آن چهل میلیون عطیه ملوکانه هم آن البته به عنوان قرض بوده است وزارت دارایى آن را به عنوان قرض گرفته است و گویا فرع معمولى هم همان قدر که بانک‌ها می‌دهند داده می‌شود مصرف هم شده است فعلاً هم نمی‌دانم که وضع آن چه خواهد بود که به عرض برسانم.

رئیس- آقاى امیر تیمور

امیر تیمور- عرضى ندارم.

رئیس- آقاى انوار

انوار- بنده خیلى متأسفم که روز اول که آقاى طباطبایى آن همه حمله کردند مخبر کمیسیون وقت پیدا نکردند زحمات کمیسیون و اقدامات کمیسیون را به عرض مجلس برسانند از این حیث حقیقتاً بنده خیلى متأثرم و ناچارم اول این را عرض کنم بعد نظریات خودم را عرض کنم. آقایان به خداى واحد احد قسم است که در این ادوارى که من در مجلس بودم در آن چهار دوره بنده هم در کمیسیون بودجه بودم آن وقت هم خیلى آزاد بودیم هیچ دوره‌ای مثل این دوره کمیسیون بودجه با دقت با ملاحظه اطراف وارد بودجه نشد بودجه در نهایت انتظام و انظباط و آزادى تمام نه ضرب شحنه و نه بیم عبس بدون ترس این که خبر دهنده‌ای در بین باشد تمام عواید را در تحت نظر گرفت و در هر یک از آنها با تمام قدرت و قوه‌ای که داشت اظهارات خودش را کرد و واقعاً یک وزیر مالیه خونسرد و خوش بیانى هم بود که ما با یک حرارتى وارد می‌شدیم ولى ایشان با یک متانت و حوصله‌ای یک آبى به حرارت ما می‌ریختند همین طور وزراى دیگر در تمام موارد و تمام مواد هم مذاکره شد. در باب مالیات بر درآمد که من همیشه از مالیات بر درآمد فریاد می‌زدم چنانچه اگر آقایان مستحضر باشند اول لایحه‌اى که راجع به مالیات بر درآمد آمد در مجلس من پشت همین تریبون با آن عبارت‌هاى شرعى که در سابق می‌گفتم گفتم که این لایحه خبیث را بردارید از مجلس ببرید بیرون ولى در کمیسیون آقاى وزیر دارایى با یک عبارتى که مسلماً فلسفه هم داشت و دلیل داشت و منطق داشت ما را تا اندازه‌ای قانع کردند و تا اندازه‌ای هم وعده دادند که این نظامنامه‌هاى بى‌پیر این بخش‌نامه‌ها این متحد‌المال‌ها که در هر دوره‌ای یک وزیرى آمده است از بین ببرند که هر راپورتى که از یک جایى برایش آورده‌اند مطابق آن راپورت یک

+++

بخش‌نامه‌ای صادر کرده یک متحد‌المالى صادر کرده اینها را وعده دادند قول قطعى دادند در این مسأله و در این قسمت که نهایت اهتمام را بکنند و کارى کنند که این مالیات بر درآمد واقعاً سهل‌الوصول باشد و سخت نباشد و همان طور که آقاى آزادى بیان کردند بنده جراید شیراز را که نوشته بود کسبه‌هاى شیراز دکاکین را گذاشته‌اند و از ایران آواره شده‌اند چون رئیس مالیه نوشته بود که اینها مالیات نداده‌اند این را نشان آقاى وزیر مالیه دادم و فرمودند که رسیدگى می‌کنیم. یکى از مطبوعات کثیر‌الانتشار نوشته بود که در سه جلسه کمیسیون بودجه صرف وقت کرد در سه جلسه خیر در پنج جلسه متوالى هر جلسه‌ای هم پنج ساعت و کاملاً هم همه حاضر می‌شدیم نه این که حاضر نمی‌شدیم چون سال اول بود که بودجه به آزادى مطرح می‌شد و با آزادى صحبت می‌شد همه حاضر می‌شدیم با نهایت انظباط مطالعه می‌شد. چیزى که در طى همین قسمت‌ها عملى نشده است گاهى وزیر مالیه گاهى رئیس‌الوزرا یک اشاره می‌کردند و رد می‌شدند سه موضوع در کمیسیون تصمیم ما بود یکى این که اتومبیل‌هاى بى‌پیر که یک کردار مه تشکلیل داده است که در هر وزارتخانه‌ای که رد می‌شویم یک گردان سواره اتومبیل آنجا هست این اتومبیل‌ها را روز اول آقاى وزیر مالیه فرمودند که من کلیه اتومیبل‌هاى دولتى را اعم از اتومبیل‌هاى وزارتخانه‌ها و استاندارها و فرماندارها را محدود می‌کنم و اتومبیل‌هایى که فعلاً چهارصد و پنجاه تا است در فکر هستند به صد تا محدود کنیم و بیشتر از این لازم نداریم بعد آقاى دیگرى از وزرا بلند شد که نه آقا بیشتر لازم داریم اگر تغییرى کرده در جلسه هیئت وزرا تغییر کرده است (نخست وزیر- خیر تغییر نکرده است) تغییر نکرده خدا عمرتان بدهد پس این قدم اول بود که ما برداشتیم و دولت هم وعده داده است و عمل هم مى‌کنند و تصدیق بکند که عملى شدن این کار چه اندازه به مملکت خدمت مى‌کند و فایده دارد این یک موضوع، موضوع دیگر گرفتن حقوقات مختلفه و به اسامى مختلفه است این مسأله هم مطرح شد که ما اطلاع داریم که از ادارات مختلفه حقوقات مختلقه گرفته می‌شود به آقاى وزیر دارایى هم خبر کردیم ایشان هم صحبت کردند آقایان اعتبار و ملک مدنى و آقایان دیگر هم در کمیسیون بودجه بیاناتى کردند و بنده‏ خودم کاملاً در نظر دارم در زمان دکتر میلسپو این پیشنهاد را کردیم آن وقت آقاى دکتر خلیل خان معاون وزارت فرهنگ بود این پیشنهاد شد و تا یک اندازه‌ای هم پیشرفت کرد اما بعد دیگر آن روح ملى مصادف شد با یک کابوس دیگر و دیگر نتوانستیم پیش ببریم و چون نتوانستیم پیش ببریم رفت بالا هى نه در یک جا و کم‌کم این یک موضوع رسمى شد این است که در این باب هم آقاى وزیر دارایى قول دادند و وعده دادند که جدیت کنند و در بودجه‌هاى تفصیلى وزارتخانه‌ها تا آن قدرى که ممکن است و تا اندازه‌ای که مزاحمت درش واقع نشود در این کار هم یک اقدام اساسى به عمل آورند و کاملاً آقایان تصدیق دارند که این کار در بودجه ما خیلى تأثیر دارد هم در بودجه تأثیر دارد هم تأثیر در خدمت‌گذاران مملکت براى این که وقتى مى‌بینند عده‌ای که واقعاً پاک هستند و کارشان هم رضایت‌بخش است و یک حقوق بیشترى نمی‌گیرند و بعضى‌ها هم هستند که ترهات و اباطیلى مندرج می‌کنند به اسامى مختلف و حقوق مى‌گیرند اینها باعث دلتنگى دسته اول مى‌شود این است که این را هم در نظر گرفتند و قول قطعى دادند که تا آن اندازه‌ای که اکثریت مجلس تصویب کند ما تقلیل می‌دهیم. موضوع سوم که کاملاً آقاى بیات در این باب جدیت کردند مسأله امنیه بود که بیان کردند که این پانزده میلیون که ما به امنیه تخصیص داده‌ایم تأمین نمی‌کند امنیه تمام مملکت را و ما تأمین مى‌خواهیم از دو جهت تأمین مالى و تأمین جانى تأمین مالى را از یک راه تأمین جانى را از یک راه که آن را هم وارد می‌شویم آن را هم آقاى وزیر دارایى بعد از آن که گرفتاری‌هاى خودشان را در بودجه دیدند و وزراى دیگر هم دیدند در اطراف آن مباحثه شد و آقاى وزیر جنگ هم بودند و بیاناتى کردند که قشون در یک محل‌هایى هست هر وقت قوه امنیه محتاج باشد قوه قشون هم کمک می‌کند و بیانات دیگرى هم کردند و باز

+++

ما قانع نشدیم و گفتیم که ما کاملاً عنایت داریم که یک امنیه کاملاً مجزا و منفرد و خارج از قشونى با تشکیلات کاملى داشته باشیم یعنى همان جورى که قوه قشونى براى مرزها دادیم قوه امنیه هم براى امنیت مملکت باشد و این مبلغ پانزده میلیون براى امنیه کافى نیست شاید سه روز در این مسأله در اول جلسه در وسط جلسه در هر قلم که مناسب بود و می‌توانستیم در آنجا یک اتخاذ سندى از وزیر دارایى بکنیم مذاکره می‌کردیم سندهایش هم هست و اتخاذ سند کردیم که یک قلم‌هاى درشتى براى امنیه قرار بدهند بلکه در این باب هم بتوانیم امنیه‌مان را کامل کنیم اسمش را هم تغییر بدهند لباسش را هم تغییر بدهند بلکه موفق شویم که انشاء‌اللّه اخلاق‌شان را هم تغییر بدهیم. این کارهایى بود که کمیسیون بودجه در پنج جلسه متوالى زحمت کشید و کارهاى خودش را کرد و این بودجه‌ای است که تنظیم شده و حالا به نظر مجلس می‌رسد و ملاحظه می‌فرمایید ولى با همه اینها بنده در ماده اول رأى ندادم براى خاطر این که مخالفتى داشتم و عرض کردم که کمیسیون بودجه همیشه راپورت خودش را که می‌داد بودجه تفصیلى را تقدیم مجلس مى‌کرد و باید بودجه تفصیلى هم برود به مجلس و بنده متوجه به این هستم فقط نگرانى که بنده دارم از رفقا و همکاران محترم است که باید تصمیم بگیرند و جدیت کنند و بایستند که در ظرف یک هفته از اول آفتاب چهار ساعت پیش از ظهر تا دو ساعت بعد از ظهر و از سه بعد از ظهر بیاییم تا غروب بودجه را بگذرانیم و اگر این جور باشد تصدیق می‌فرمایید که عملى خواهد شد چون ما همه با دولت تشریک مساعى داریم ما باید کارشان را کم کنیم من پیشنهاد کردم بودجه‌هاى تفصیلى بیاید به مجلس و این را عرض کنم که نگرانى بنده از همین است که بیاییم اینجا و آقاى رئیس بنشینند آن وقت هم ما معطل شویم هم مجلس حالا چنانچه اکثریت از روى عقیده موافقت می‌کنند ما فشار بیاوریم که وزرا در ظرف دو هفته بودجه تفصیلى خودشان را بیاورند و لازم هم نیست در هر جلسه تمام آقایان وزرا بیایند هر موقع بودجه‌ای هر وزارتخانه مى‌آید آن وزیر بیاید فعلاً من عرایضم را خاتمه می‌دهم و یک چیزى که براى من یک بار گرانى اینجا بود آن موضوع چهل میلیون و آن صحبت‌هایى بود که آقاى وزیر دادگسترى آمدند اینجا و صحبت شصت میلیون پول کردند که اعلیحضرت همایونى داده‌اند بعد گفتند آن را هم تقسیم کرده‌اند حالا آقاى وزیر دارایى تشریف آوردند و اظهار مرحمت فرمودند که چهل میلیون هم برایمان قرض درست کردند.

وزیر دارایى- عرض کنم راجع به مسائلی که آقاى انوار فرمودند گویا نظر عموم نمایندگان هم این موضوع حقوقات مختلفه و اتومبیل و امنیه است که باز هم بنده تکرار می‌کنم و یک مرتبه دیگر به اطلاع آقایان می‌رسانم که نسبت به اتومبیل‌هاى دولت نظر بنده این است که تقلیل بدهیم و صورتى هم که وزارت دارایى تهیه کرده و به تصویب هیئت دولت هم خواهد رسید صد اتومبیل است از 459 اتومبیلى که در تمام ادارات دولتى و غیره هست (یک نفر از نمایندگان- براى کلیه کشور و وزارت جنگ؟) وزارت جنگ خیر اتومبیل‌هاى وزارت جنگ بارى است و شامل نمی‌شود (طباطبایى- سواری‌ها چطور؟) سوارى‌ها البته مشمول است. در قسمت حقوق‌هاى مختلفه در این باب هم کاملاً دولت موافق است و فقط عرض کردم نظرى که هست این است که مبادا از این که استفاده نشود از وجود بعضى از اشخاص در ادارات دولتى مخصوصاً بنگاه‌هاى فرهنگى که در کارهایى که دارند معطل شوند و نتوانند از وجود بعضى استادان و پزشکانی که حالا دو کار انجام می‌دهند استفاده کنیم و این قبیل اشخاص که الآن دو کار انجام می‌دهند اگر آنها را منحصراً براى یک کار بگماریم شاید کار معطل شود و نداشته باشیم اشخاصى را که سر آن کار بگماریم فقط اشکال ما در این است که آن را هم مشغول رسیدگى هستیم ولى اصولاً ممکن نیست بگذاریم که یک نفر آدم متصدى دو سه شغل شود و از دو سه محل حقوق بگیرد و این هم البته در ضمن بودجه‌هاى تفصیلى که در کمیسیون بودجه مطرح خواهد شد حل می‌شود نسبت به امنیه هم که یک موضوع حل شده‌ای است فقط یک

+++

موضوع بود که بنده خواستم تذکر بدهم که مبادا سوء‌تفاهم بشود و مربوط بود به این چهل میلیون البته صورتش صورت وام است و این براى مصارفى است که در حقیقت آن مصارف هم مصارف عام‌المنفعه و مخارج دولت است مثلاً پنجاه میلیون ریال آن مرحمت شده است براى مریضخانه پانصد تخت‌خوابى که آن را از دولت خریدارى کردند و یک مقدارى از اراضى دانشگاه را هم که لازم بود براى توسعه دانشگاه آن اراضى را با همین وجه خریدارى کرده‌اند و بالاخره کلیه این وجه به مصرف این طور مصارف خواهد رسید....

طباطبایى- قانونش به تصویب مجلس رسید. مریضخانه را بفروشند و زمین را بخرند این تصویب کیست؟

وزیر دارایى- اینها البته قانونش در موقع خود خواهد آمد. آنچه راجع به زمین است خوب وقتى که اعلیحضرت همایونى می‌خواهند زمینى به دانشگاه اعطا کنند خودشان می‌خرند و اعطا می‌کنند خرجى نیست که براى دولت باشد که ما بیاییم پیشنهاد کنیم اما آنچه که مربوط به فروش از دارایى دولت است البته مطابق مقررات قوانین رفتار خواهد شد منظور این است که گرچه این به صورت وام است این چهل میلیون ولى براى تمام این مبلغ یک هزینه‌هایى تخصیص داده شده که این هزینه‌ها مربوط می‌شود به کارهاى عام‌المنفعه از قبیل بهداشت و مریضخانه‌ها و آن چیزهایى که منظور نظر اعلیحضرت همایونى بود که از همین وجوه کارهاى عام‌المنفعه که به تصویب اعلیحضرت همایونى خواهد رسید مصرف خواهد شد ولى این که در این موقع چرا وزارت دارایى این وجه را مصرف کرده است آقایان اطلاع دارند این راجع به یک موقعى بوده است که فوق‌العاده مهم بوده است در شهریور ماه گذشته و در آن موقع وزارت دارایى از این وجه استفاده کرده و شاید حق این بود که مجلس را هم مستحضر می‌داشتند از این کار ولى نظر به فوریت امر این کار را نکردند و این وجه را مصرف کردند البته به موقع خودش لایحه‌ای خواهیم آورد و نسبت به استردادش اجازه مجلس را جلب خواهیم کرد خلاصه این توضیحى بود راجع به چهل میلیون تومان براى رفع سوء‌تفاهم که آقاى انوار تذکر دادند براى قرضى که کرده و مانده است رفع آن سوء‌تفاهم بشود.

رئیس- آقاى ثقه‌الاسلامى

ثقه‌الاسلامى- عرض کنم که بنده در کلیات اجازه خواسته بودم رفتم و نوبت به بنده نرسید. اول چیزى که می‌خواستم عرض کنم راجع به تشکیلات وزارتخانه‌ها بود که آن روز آقاى رئیس‌الوزرا وعده دادند انشاء‌اللّه عن قریب عملى خواهد شد. بنده یک چیزى که می‌خواستم عرض کنم این بود که سابق بر این بین دولت‌ها یک معمولى بود که می‌گفتند مابین مردم تفرقه بیاندازید که حکومت قوى و خوب شود این یک مثلى است ولى بنده عقیده‌ام این است امروز دولتى که سر کار است در حقیقت دولت این ملت است و این دولت باید با ملت نهایت اتحاد و یگانگى را داشته باشد چنانچه حالا هم نتایجش معلوم می‌شود و تصور می‌کنم اگر این کار عملى شود دولت اقتدارش بیشتر می‌شود و مردم بیشتر در آسایش خواهند بود. راجع به اتومبیل هم که تذکر دادند و بنده دیگر چیزى عرض نمی‌کنم راجع به اتومبیل انشاء‌اللّه یکى از چیزهاى انجام شده و رفته است که انشاء‌اللّه مردم راحت خواهند شد. یکى از آن کارهایى که می‌خواستم عرض کنم چند روز قبل در کمیسیون بودجه آقاى وزیر دارایى هم وعده دادند بستن دکان‌هاى نوشابه فروشى بود که خواستم در مجلس شوراى ملى هم تذکرى بدهم که این مسأله برخلاف مقررات شرع است و هم برخلاف مقررات اخلاق و عرف و این را در تمام ممالک عالم به موقع اجرا گذاشته‌اند و بنده می‌خواستم اینجا هم عملى شود و تمنا می‌کنم آقاى وزیر دارایى در اینجا تصریح بفرمایند که عن قریب تمام این دکان‌ها بسته خواهد شد و این تجاهر به فسق نخواهد شد و مردم دیگر در خیابان‌ها این کار را نمی‌کنند زیرا واقعاً بعضى چیزها است که برخلاف شئون ملى است و واقعاً اسفناک است. اصل اساس مذاکرات بنده راجع به کشاورزى بود راجع به کشاورزى اینجا زیاد صحبت شد و بعضى از رفقا گفتند اصلاً این کشاورزى را ببندیم ولى بنده عقیده‌ام

+++

این است که این کشاورزى بدبختانه تا چندى قبل بسته بود ولى حالا ما باید سعى کنیم و تا قوه داریم کوشش کنیم که کشاورزى را باز کنیم (صحیح است) چون اساس زندگانى مملکت و ملت ایران روى کشاورزى است و مملکت ایران یک مملکت کشاورزى است ولى بدبختانه مثل آن که از هر طرفى یک وزارتخانه‌ای یک دستش را بریده از طرف دیگر یک وزارتخانه یک پایش را بریده بنده اینجا خواستم مخصوصاً از هیئت دولت خواهش کنم و استدعا کنم کشاورزى باید دست و بالش باز باشد و تمام این کارها دست کشاورزى باشد چغندر کارى، توتون کارى، پنبه کارى، آبیارى، سد سازى، کرم ابریشم‏....

طباطبایى- همه اینها خراب می‌شود می‌رود پى کارش.

ثقه‌الاسلامى- به عکس تمام اینها اصلاح می‌شود فعلاً بعضى از اینها با وزارت پیشه و هنر است بعضى با وزارت دارایى است و همچنین خالصه‌جات و بهره بردارى اینجا مثلاً وزارت دارایى براى بهره بردارى در قسمت اقتصادى وزارت دارایى صد میلیون ریال مخارج ملاحظه بفرمایید اگر تمام اینها دست وزارت کشاورزى باشد هم وزارت کشاورزى یک وزارتخانه‌ای می‌شود که واقعاً دنیا پسند باشد و هم وزارت دارایى که سابقاً تمام دستش را روى این منابع گذاشته بود این منابع را خشک کرده بود و مردم را هم مستأصل کرده بود از تمام اینها وزارت مالیه راحت می‌شود مردم هم راحت می‌شوند و وزارت کشاورزى این کارها را اداره می‌کند. مثلاً چندى قبل چند نفر از مالکین دهات ورامین به بنده شکایت کردند که یک نفر میراب هست رودخانه کرج را می‌بایستى بدهد به مردم آبیارى کنند و هر سنگى هم تقریباً چهار تومان پول می‌گرفتند این به واسطه اغراضى که داشته است یا به واسطه بعضى چیزهایى که منتظر بود یا باید به او برسد چندین روز آب را ول کرده است به نمک‌زار می‌رود و حاصل املاک مردم از دست رفته است اگر هم آقاى وزیر دارایى شاهد هم خواسته باشند خیلى‌ها هستند حتى یکى از مأمورین وزارت کشاورزى شاهد همین کار هست و یکى هم راجع به رودخانه کن چندى است آب رودخانه کن می‌رود به دهات شاهزاده عبدالعظیم چند روز است یکى از مأمورین شهردارى جلوى این آب را گرفته است به استناد این که در خود شهر شروع شده است به سیب‌زمینى کارى و حبوبات کارى و این آب باید به شهر بیاید و این کار نتیجه شده است که حاصل آنجاها دارد به کلى از بین می‌رود این است که باید هیئت دولت و آقاى نخست وزیر تصمیم بگیرند این کارها بیاید به وزارت کشاورزى و به یک نفر وزیر لایقى که واقعاً در وزارتخانه‌اش تخصص دارد به او رجوع کنند مثلاً یک املاکى دست کشاورزى است در ورامین بنده رفتم دیدم آن دهات را صد و شصت هزار درخت آنجا کاشته‌اند و به مردم مجانى داده‌اند همچنین حبوبات آنجا می‌کارند و به مردم مجانى می‌دهند مثل فرم مدل این کارها را می‌کنند و اگر عمومیت بدهیم می‌توانیم در تمام مملکت یک کشاورزى آبرومندى داشته باشیم بنده مثلاً یکى از آن مسائلى که چندى قبل تحقیق کردم مسأله سن است مسأله سن بین سه وزارتخانه تقسیم شده بود یک وزارت کشاورزى بود که متخصص می‌فرستاد و یکى وزارت کشور بود که عمله می‌داد یکى هم وزارت دارایى بود که پول می‌داد یک روز وزارت دارایى می‌گفت که من پول می‌دهم وزارت کشاورزى هم متخصص می‌داد از وزارت کشور عمله می‌خواستند دو نفر امنیه وزارت کشور می‌فرستاد در آنجاها که لازم می‌دانستند سر راه‌ها را می‌گرفتند سر این راه را می‌گرفتند سر آن راه را می‌گرفتند و مردم را به زور به عملگى می‌گرفتند و آنها را بى‌نان و بی‌جا و بى‌آب می‌فرستادند براى این کار و وزارت کشور می‌گفت که من صد تا عمله فرستاده‌ام بعضى جاها یک مرتبه پانصد عمله فرستاده بودند تا محل بیشتر از پنج تا نبود و همه در رفته بودند و آن عمله‌ها می‌گفتند که ما یک چیزى هم می‌دهیم و ما را رها کنید این هم کشاورزى بود در سابق و این کار مربوط به کشاورزى هم نبود مربوط به وزارت دارایى و کشور بود. عرض دیگر بنده راجع به وزارت بازرگانى و پیشه و هنر است من نمی‌دانم همه می‌گویند در فلان جا حیف و میل شده است نمی‌دانم چه چیزها شده است و مسئولین را چه بکنیم در وزارت پیشه و هنر اگر ما ملاحظه کنیم خیلى از مأمورین هستند که از روى تخصص یا عمداً بعضى تصمیمات را گرفته‌اند از آن تصمیمات یکى کارخانه روغن‌کشى است

+++

که در ورامین درست کرده‌اند این کارخانه ظاهرش خیلى خوب است گفته شده آقا در مملکت نباید یک کارخانه روغن‌کشى داشته باشیم؟ گفته‌اند خیلى خوب است ولى این کارخانه روغن‌کشى را نخواسته‌اند که یک کارخانه‌اى بسازند که هم خودش خرد بکند و هم خودش روغن بکشد و هم تصفیه بکند این کارخانه روغن‌کشى را آورده‌اند در حدود یک کارخانه خیلى بزرگ عجیب و این تقریباً روزى 25 یا 30 تن روغن می‌تواند تصفیه کند و بدبختانه این کارخانه را یک ثلثش را خریده‌اند و آورده‌اند و سوار کرده‌اند و مابقى آن را نمی‌دانم براى این که ارز نداشته‏‌اند یا بعضى جهات دیگر اصلاً نیاورده‌اند و این کارخانه دو ثلث اسباب‌هایش مانده است در فرانسه و یک بناى عالى هم ساخته‌اند و حالا تقریباً دو سال سه سال است ساخته می‌شود و اعضایش هم بعضى‌ها آنجا هستند و بعضى نیستند و تقریباً ماهى هزار تومان خرج دارند و این کارخانه روغن‌کشى بنده به آقا عرض می‌کنم هیچ وقت روغن‌کشى نخواهد شد براى این که در تمام مملکت وقتى حساب کنید روزى بیست تن روغن کشیده نمی‌شود و باید این روغن کشیده شده را بیاورند آنجا تصفیه کنند و این عملى نخواهد شد. یکى هم کارخانه قند است ما یک کارخانه قند در ورامین داشتیم و گفتند در ورامین چغندر عمل نمى‌آید چغندر کارى خوب نمی‌شود چنین می‌شود، چنان می‌شود و آن کارخانه به آن معظمى را آوردند نصفه کردند بعضى اسبابهایش را بردند طرف شیراز و بعضى دیگرش هم دو سه سال است جلوى خاک و باران و آفتاب افتاده است مثل این است که مال پدر مرده‌ای است اگر می‌خواهید بروید کارخانه قند ورامین را ببینید و آن وقت آورده‌اند این کارخانه را تخصیص داده‌اند که در سایر کارخانه‌ها یک عملى بکنند و بعد بیاورند اینجا که معلوم نیست با کدام کارخانه بکنند و با کدام ماشین بیاورند که در این کارخانه می‌خواهند تصفیه کنند. آمدیم سر وقت کارخانه مس ما می‌خواهیم کارخانه مس درست کنیم کارخانه مس روزى بیست تن سنگ مس می‌خواهد ولى ببینید این بیست تن را وقتى حساب کنیم می‌شود شصت هفتاد خروار این هفتاد خروار را با راه آهن بخواهند بیاورند نیست با اتومبیل بخواهند بیاورند نیست و لاستیک ندارد آن هم در آن جاى بسیار بد کارخانه درست می‌کنند و حالا تازه دارند کارخانه‌اش را درست می‌کنند این هم کارخانه مس. چندى قبل آقاى رئیس‌الوزرا در کمیسیون بودجه فرمودند که براى تمام این کارخانه‌جات یک بودجه‌ای مختصر خیلى مختصر می‌خواهد و آن هم براى این مملکت چیزى نیست تقریباً چهل و پنج میلیون آن هم براى درست کردن و به کار انداختن کارخانه‌هایی که دولت می‌تواند استفاده کند چهل و پنج میلیون یا چهل و سه میلیون لازم است ولى این استفاده کردن نه از روى آنچه تا به حال دولت استفاده می‌کرده ولی نه از روی اداره دولتى باید دولت کارخانه‌ها را از روى اداره‌ای که یک نفر تاجر اداره می‌کند اداره کند و عمل کند. راجع به کارخانه گلیسرین‌سازى عرض کنم یک وقتى یک نفر از تجار آذربایجانى یک کارخانه صابون‌سازى حاضر کرد با دست خالى در بابل این چندین هزار تن صابون می‌دهد یک وقتى در وزارت پیشه و هنر پیشنهاد کردند که دولت گلیسرین لازم دارد این شخص آمد گفت که من گلیسرین که می‌خواهید می‌دهم شما تخم پنبه به من بدهید یا این که مرا آزاد بگذارید که تخم پنبه بخرم و آن اسبابى که لازم است براى گلیسرین‌سازى آن را با صد و پنجاه هزار تومان می‌شود تهیه کرد اگر می‌خواهید اسعارش را بدهید من این اسباب را با حساب خودم وارد می‌کنم و اگر این طور نمی‌خواهید اسبابش را بیاورید و به من بدهید و این گلیسرین را از کارخانه من که صابون می‌پزم نصف می‌دهم به شما و کارخانه را شما نسازید چون آنهایی که در خرید این کارخانه ذى‌نفع بودند و می‌خواستند پولى به خارج برود و از آن خرید استفاده کنند دیدند که ممکن نیست استفاده‌اى که می‌خواهند بکنند با این ترتیب بشود قبول نکردند و این کارخانه قابل است با کارخانه صابون‌سازى و گلیسرین‌سازى دولتى رقابت کند با این خرج کمى که او کرده و خرج زیادى که دولت براى کارخانه خودش نموده است براى او خودش هم صابون می‌پزد هم خودش دفتر‌دارى می‌کند هم انباردارى می‌کند و سالى هم چند میلیون صابون می‌دهد در تهران هم هست و آقایانى هم

+++

که به بابل رفته‌اند دیده‌اند ولى این کارخانه صابون‌سازى چون دولتى است یک رئیس دارد متخصص دارد صد تا منشى دارد چه دارد چه دارد و تمام عواید این کارخانه بیشتر خرجش می‌شود و اگر اینها را بخواهند از نظر تجارتى اداره کنند می‌شود ولى اگر بخواهند با ترتیب دولتى و بودجه دولتى اداره کنند نصف بودجه می‌رود براى این کارخانه‌ها و مردم هم نمی‌توانند نفعى ببرند و دولت هم نمی‌تواند از این کار استفاده کند. بنده با رئیس کارخانه روغن‌سازى صحبت کردم می‌گفت می‌خواهیم راه بیندازیم گفتم براى شما خیلى خوب است چون می‌خواهید حقوق ببرید ولى دولت از کجا روغن بیاورد اینجا تصفیه کند فقط کارخانه‌جاتى که می‌تواند دولت استفاده کند و در این موقع واقعاً به درد مردم می‌خورد یکى کارخانه چیت‌سازى بهشهر است که آن را هم باید از نقطه‌نظر تجارتى استفاده کرد و اداره کرد یکى هم کارخانه شاهى است یکى هم کارخانه چالوس است و یکى هم کارخانه سیمان که اینها یک کارخانه‌هایى است که به درد مملکت می‌خورد ولى باید اینها را با وضع تجارتى عمل کرد. یک مطلب دیگر را بنده می‌خواستم تذکر بدهم و یادم رفت راجع به بخش‌دارها و معاونین استاندارها بنده عرض کردم شاگردان دبیرستان کشاورزى خیلى زیاد هستند و شاگردان دانشکده کشاورزى هم هست.

جمعى از نمایندگان- ختم جلسه

ثقه‌الاسلامى- تصور می‌کنم که دیگر این مجلس مسخره بازى شده است یا این که در بین مذاکرات صحبت می‌کنند یا می‌گویند جلسه ختم شود. معلوم می‌شود راضى هستند دوره سابق برگردد (همهمه نمایندگان- زنگ رئیس) ما لایق آزادى نیستیم.

وزیر بازرگانى و پیشه و هنر- آقاى ثقه‌الاسلامى در پایان فرمایشات‌شان یک مطلب فرمودند که از کارخانه‌هایی که به درد مملکت می‌خورد یکى کارخانه بهشهر است یکى هم شاهى و یک هم چالوس البته این مطلب کاملاً صحیح است و بایستى در این موقع از این کارخانه‌ها استفاده کرد ولى بنده نمی‌دانم سایر کارخانه‌ها چطور خوب نیست. یک فرمایشى ایشان فرمودند راجع به کارخانه‌ها و سایر آقایان هم فرمودند راجع به کارخانه ذوب آهن و سایر مؤسسات مربوط به وزارت بازرگانى و پیشه و هنر. بنده لازم دانستم یک توضیحى خدمت آقایان طباطبایى خوشبختانه کار را آسان کردند و یک بلوک گردشى در تمام وزارتخانه‌ها فرمودند و بالاخره یکى یکى فرمودند لازم نیست من جمله راجع به وزارت پیشه و هنر هم فرمودند اینها چه می‌کنند و چه میل دارند بنابراین معتقد و خلاصه فرمایش ایشان این طور می‌شد که بودجه را هم تصویب نکنیم یعنى درست به تب بگیریم که آخر‌الامر اعضاى ادارات بگویند که مهرمان حلال و جانمان آزاد این خلاصه فرمایش ایشان بود. بنده در آن قسمت اگر تصمیم مجلس بر این باشد عرضى ندارم ولى در جزئیاتى که مربوط بود به کارخانه ذوب آهن عرض می‌کنم که دولت چندین میلیون تومان تا به حال خرج این کارخانه کرده است حالا چه ضروریاتى ایجاب می‌کرده است که این فکر چندین سال در مجلس و در خارج و همه جا در تحت مطالعه و نظر آقایان باشد و بعد از مرور کردن زیاد و متخصص آوردن‌ها بالاخره تصمیم بگیرند که این را بسازند آن به جاى خودش محرز است و وارد آن نمی‌شویم ولى بعد از آن که یک قسمت کارخانه وارد شده است و یک ساختمان‌هایی که شده است و یک مقدار زیادى پول صرف آن شده است هر کدام از آقایان که میل دارند خوب است دو ساعت صرف وقت بفرمایند و تشریف ببرند به کرج ببینند آنچه که وارد شده است به آنجا چه بکنیم؟ اگر فرمودند که اصلاً لازم نیست خرجى براى نگاهدارى این بناها و سایر مصالح و لوازمى که آنجا هست بکنیم این اختیار با آقایان است تمام مسائل مالى اختیارش دست آقایان است می‌فرمایید هیچ خرجى نکنیم خرج پاسبانى و حفاظتش هم اگر لازم است نکنیم و بگذاریم کنار و باشد به امان خدا و اگر از بین رفت هیچ. ولى بنده تصور نمی‌کنم که نظر آقایان این باشد (صحیح است) پس معلوم می‌شود که نظر آقایان این است که آنچه خریده شده است باید حفظ کرد و مخارج حفاظت آنها را هم

+++

باید در نظر گرفت و پاسبان و مأمورین هم براى حفاظت آن معین کنیم (صحیح است). عرض کنم راجع به چغندر کارى و ابریشم کارى که آقاى ثقه‌الاسلامى فرمودند بنده خیال می‌کنم نظر آقایان در تقویت وزارت بازرگانى هر قدر هم بسط داشته باشد بالاخره این نباشد که مردم و زارعین خودشان کشاورزى نکنند و همه‌اش را بدهند به دست وزارت کشاورزى خیر وزارت کشاورزى باید هادى و راهنماى مردم باشد یعنى وسایل بهبودى بذر را براى مردم فراهم کند سد سازى براى مردم بکند که بتوانند استفاده کنند و چغندر کار چغندر کارى خودش را بکند و وزارت کشاورزى کار چغندر کارى را از لحاظ استفاده که باید کرد براى کارخانه‌هاى قند و مورد توجه دولت است توجه کند و کارى هم که وزارت پیشه و هنر می‌کند این است که یک مساعده‌هایى بدهند به مردم که چغندر براى کارخانه‌ها تهیه کنند و وزارت پیشه و هنر کمال تشکر را دارد و از مساعدت‌هاى ذى قیمتى که وزارت کشاورزى و اداره کشاورزى در سنوات عدیده راجع به دفع آفات و بذر و اینها کرده است حالا ما بیاییم چغندر کارى را از اینجا ببریم و به آنجا بدهیم این را نمی‌دانم مقصود چیست همین طور راجع به ابریشم بالاخره این یک چیزى که تقویت بکند سازمان وزارت کشاورزى را نخواهد بود وزارت کشاورزى را باید سرمایه کافى‌تر داد که کمک بکنند به کشاورزان مملکت و کار کنند (صحیح است) اما راجع به فرمایشاتى که آقاى ثقه‌الاسلامى فرمودند در باب کارخانه‌ها یک نکته را خواهش می‌کنم که آقایان توجه بفرمایند بر فرض آن که کارخانه روغن‌کشى ورامین یا کارخانه قند ورامین یا کارخانه مس یا سایر کارخانه‌جات را به نظر ایشان سفارش ندادند و مطالعه کافى هم برایش نشده باشد حالا امروز می‌فرمایید چه بکنیم آقایان یک اختیاراتى در مواقع معین داده‌اید یک اعتباراتى را تصویب فرموده‌اید یک کارخانه‌اى خریده شده و آورده‌اند اینجا نصب شده البته بنده تأثرات آقایان را ملتفت می‌شوم کاملاً به جاى خودش صحیح است ولى یک دفعه دیگر هم تذکر دادم و حالا هم تکرار می‌کنم آقایان مثل یک مادر مهربانى هستند که بچه خودش را داده است به یک پرستارى دلسوز یا نادلسوز که شست و شو بدهد و خودش کنار رفته است و بعد یک دفعه مى‌بیند آب کثیفى در آن طشت است براى این که بچه آلوده به آن کثافات آب نشود یک دفعه آب و بچه را ببرد بریزد بیرون این طور که نمی‌شود تأمل بفرمایید مساعدت بفرمایید ما بچه را برداریم ببریم و خشک کنیم بعد هم اگر آب کثیف است بیرون بریزیم و الا این طور که می‌فرمایید عملى نیست کارخانه مس یا کارخانه فلان را یک مرتبه ببندیم و در و تخته بکنیم برود پى کارش که این عملى نیست تمام این زحمات و مساعدت‌هایى که آقایان و دولت در ظرف این مدت کرده اگر کثیف است بالاخره بچه را باید متوجه بود ما باید در آتیه کارخانه روغن‌کشى و سایر کارخانه‌جات و اینها را هر چه هست نگاهدارى کنیم و حفاظت کنیم چاره هم نداریم (صحیح است) اما راجع به کارخانه روغن‌کشى که خرید این را چه جور سفارش داده‌اند یک قسمت زیادیش هم آمده است و نصب هم شده است بعد جنگ اتفاق افتاده است و نتوانسته‌اند آنها را بیاورند و به کار بیندازند که روغن تصفیه شده تهیه کنیم و آن روغن تصفیه شده هم براى یک کارخانه کنسرو سازى دیگرى که در بندر‌عباس است ضرورت دارد بنابراین یک چیز زائد و بى‌مصرفى نیست. اما راجع به کارخانه مس این کارخانه براى احتیاط قشون لازم بود و ایجاد گردید حالا هم هست معادن مختلف هم در مملکت در انارک و خراسان و زنجان هست وارد هم کرده‌اند و بالاخره موادش هم در مملکت هست حالا اگر لاستیک یک روزى در مملکت نباشد این دلیل نمی‌شود که ما در کارخانه مس را ببندیم براى این که لاستیک نیست و ما نمی‌توانیم سنگ مس را حمل کنیم؟ راجع به کارخانه گلیسرین که فرمودند من از آدمى که با صد و پنجاه هزار تومان می‌توانسته است کارخانه دایر کند که روزى سى تن صابون و گلیسرین بدهد بنده از آن آدم اطلاع ندارم آدم معجزه‌دار شاید در مملکت باشد ولى بنده سراغ ندارم که با صد و پنجاه هزار تومان بشود یک چنین کارخانه‌اى دایر کرد این یک کارخانه‌ای است که روزى سى تن می‌تواند صابون به ما بدهد و در این کشور که امروز تمام مواصلات‌مان گیر کرده و

+++

واردات‌مان به اشکال برخورده بنده خیال می‌کنم که یکى از ضروریات زندگانى مردم صابون است و یکى از کارخانه‌هاى خوب ما همین کارخانه است (صحیح است) راجع به گلیسرین هم عرض می‌کنم که گلیسرین یکى از مواد مورد احتیاج بوده است و بنده خدمت آقا اطمینان می‌دهم که اگر این کارخانه گلیسرین و این صابون نبود آن شخص بابلى هم حاضر نبود این چیزها را به این قیمت به شما بدهد (صحیح است)

بعضى از نمایندگان- ختم جلسه

رئیس- آقاى مخبر فرهمند

مخبر فرهمند- بنده عرایض زیادى ندارم یک موضوعى لازم بود و می‌خواستم عرض کنم و آن این بود که در گذشته مجال این که در بودجه مملکت زیاد دقت شود نبود یا مقتضیات اجازه نمی‌داد یا اجازه نمی‌دادند ولى حالا به عقیده بنده بایستى آن رویه را فراموش کرد. کمیسیون بودجه یک مقرراتى دارد که فقط می‌تواند به اعضا خودش اجازه بدهد و در اطراف بودجه صحبت کنند در باز است اشخاص هم می‌توانند حاضر شوند و می‌آیند ولى مجاز به این که صحبت بکنند نیستند مثل این که دو روز خود بنده بودم و آنجا صرف وقت می‌کردم وقتم را هم تلف کردم و خواستم اظهار نظرى کرده باشم ولى مقررات کمیسیون بودجه اجازه نداد می‌گویند وکیل نمی‌تواند در کمیسیون بودجه اظهار نظر بکند و بودجه‌هاى تفصیلى هم اگر به مجلس نیاید چه می‌شود؟ این نقض غرض است. بنده پیشنهاد کردم که ماده یک را اصلاح کنند و تمام بودجه‌ها به مجلس بیاید یا این کار را باید بکنند یا این که اجازه بدهند که در کمیسیون بودجه هر کس می‌رود اجازه بدهند و مجال بدهند که در آنجا حرف بزنند اینجا هم همان آقایانى که در کمیسیون بودجه عضو هستند وقت مجلس را می‌گیرند به دیگرى هم مجال نمی‌دهند و اگر کسى یک فکرى داشته باشد و یک کمکى بخواهد به دولت بکند از بین می‌رود. راجع به ارقام بودجه که مذاکره شد این نکته را هم باید در نظر داشت که بودجه رقمش نصف شده درست است که از حیث ظاهر نصف شده ولى این را هم باید متوجه باشیم که ما یک عوایدى هم داشتیم که سابق بر اینها محاسبه خاصى داشت و وارد بودجه کل کشور نمى‌شد مثل عواید نفت جنوب و حالا در بودجه وارد شده است سیصد و چهل و هفت میلیون و دویست هزار ریال از این بابت است این یک قلم و یک قلم دیگر درآمد کارخانه‌جات و املاک واگذارى است که در سال قبل نبوده است و این هم صد و پنجاه میلیون اعلام شده است که از این دو قلم تنها پانصد میلیون تقریباً علاوه شده است. یکى از آقایان اظهار کردند که عایدات مالیات بر درآمد سى میلیون تومان بوده است و 11 میلیون کسر کرده‌اند این را کسر نکرده‌اند که بگویند 11 میلیون تومان از مردم نگیرند و فقط نوزده میلیون تومان بگیرند این نوزده میلیون تومان درآمد یعنى وصولى سال گذشته بوده است که عیناً به بودجه درآمد امسال گذاشته شده است عین همان است. بنده می‌خواستم این را توجه بدهم که این مالیات بر درآمد به کلى یک رویه به خودش گرفته است که برخلاف عدالت است. مالیات را یک جا از درآمد می‌گیرند یک جا از مقررى می‌گیرند یک جا از مستغلات می‌گیرند بعد از آن که از همه اینها گرفتند از سهام یک جا در موقعى که سود ویژه را می‌دهند مالیاتش را کم می‌کنند و یک جا هم از عواید سهام هر شخص کم می‌کنند و به این هم اکتفا نکرده تمام اینها که جمع شد حساب می‌کنند و یک جا هم از مجموع مابه‌ التفاوت می‌گیرند این عمل کاملاً برخلاف عدالت است (صحیح است) بالاخره هر درآمدى یک مالیات مستقلى دارد و باید بدهد دیگر از مجموع بدهد خوب نیست (صحیح است) سال گذشته آقاى وزیر دارایى وقت یک ماده درست کردند و در متمم بودجه گذاشتند و این عمل را کردند و حالا خاطر آقاى وزیر دارایى باشد که در متمم بودجه که می‌آورند آن را اصلاح بفرمایند (مؤید احمدى- درست است. موضوع مجموع اصلاح می‌شود) موضوع دیگر عواید راه آهن است. تمام وزارتخانه‌ها یک عوایدى داشته است یا نداشته است اگر داشته است در قسمت درآمد گذاشته‌اند ولى در قسمت وزارت راه و راه آهن هیچ درآمدى ذکر نشده است و یک

+++

قلم مخارج به مبلغ بیست و نه میلیون تومان قید شده است و هزینه گذاشته شده است این درآمدش کجا است (اعتبار- جز بودجه نمی‌آید درآمدش) این کار خوبى نیست باید بیاید هر درآمد مخصوصى هم که هست باید جز جمع بودجه بیاید و مخارجش هم نوشته شود. یک رقم بنده دیدم در توى این ارقام به عقیده بنده برخلاف شئون مملکت است دولت را در سابق وارد هر کارى کردند تاجر بود کاسب بود کارخانه‌چى بود صنعتگر بود دولت خودش را در هر کارى انداخت ولى اینجا بنده یک رقم دیدم قلم 74 است می‌نویسد یک میلیون بابت سهام‏ شرکت نوشابه‌سازى حالا اگر کلمه نوشابه را که رنگ و روغنش زدند برداریم و برگردانیم به همان اصطلاح اول می‌شود شیرک‌چى که ملاحظه می‌فرمایید الفاظ را برداشتیم رنگ زدیم لباسش را عوض کردیم ولى معنى همان است دولت شأنش نیست که بیاید شرکت بکند در یک چیزى که برخلاف شأن دولت و به کلى مخالف بهداشت و اخلاق و شرع و عرف مملکت است هر چه می‌خواهد باشد شرکتش و تشویقش هم هیچ مناسب نیست و دولت حتى‌المقدور باید جلوگیرى کند (صحیح است) نه این که تشویق هم بکند یک میلیون هم اعتبار بگذارند براى این کار که بیشتر باشد و بهتر باشد و فراوان‌تر باشد این رقم را باید حذف کرد. موضوع دیگر این است که بیست سال است در این کشور از ابتدایى که بودجه مملکت را مجلس تصویب می‌کند تا حالا هیچ لایحه تفریغ بودجه به مجلس نیامده است و همه‌اش به وعده بر گذار شده است که عجالتاً این طور بشود و بودجه بگذرد و این را بدهید بعد حساب‌مان را تفریغ می‌کنیم و به عقیده بنده اگر لایحه تفریغ بودجه به مجلس بیاید و معلوم شود عایدات و مخارج چیست و چگونه خرج شده است این همه مذاکره هم در اطراف بودجه‌هایى که به مجلس مى‌آید نخواهد شد. این که زیاد صحبت می‌شود براى این است که حسابى اصلاً از آن اعتباراتى که در این بودجه‌ها تصویب می‌شود نیست و معلوم نیست چه قسم خرج می‌شود و چه قسم گرفته می‌شود و باید توجه بفرمایید که لایحه تفریغ بودجه به مجلس بیاید و اعتماد مجلس را نسبت به دولت زیادتر کند و بعداً هم در خاتمه عرایضم عرض می‌کنم چون وقت آقایان را زیاد گرفتن مقتضى نیست و مخالف عقیده من است این است که معتقدم بالاخره مجلس از هیئت دولت با این که بودجه را تصویب می‌کند سه چیز می‌خواهد که در اینجا هم مکرر مذاکره شده دولت باید قوت خودش را روى این سه موضوع بیندازد. امنیت، خواربار، بهدارى و امیدوار هستیم که با کمک و موافقت مجلس شوراى ملى و با اعتمادی که به دولت دارد و انتظاری که مردم دارند از مجلس و دولت لااقل این سه موضوع را به طور کامل در نظر بگیرند که بالاخره مقدارى از فشارها و گرفتاری‌ها و بدبختى‌هایى که دامن‌گیر مردم است رفع گردد.

جمعى از نمایندگان- ختم جلسه.

عده‌ای از نمایندگان- تنفس

دکتر سنگ- بنده یک پیشنهادى کرده‌ام اگر اجازه می‌فرمایید حالا تنفس بدهیم سه ساعت و نیم بعد از ظهر مجدداً جلسه تشکیل شود.

جمعى از نمایندگان- خیر فردا

دکتر سنگ- فردا صبح جلسه بشود خوب نیست دیر می‌شود عصر جلسه بشود و حالا هم تنفس داده شود چون موضوع مذاکرات خیلى زیاد مکرر شده و خیلى هم تکرار می‌شود قربان باید کارى کرد که این بودجه زودتر بگذرد و مردم هم باید تکلیف خودشان را بدانند و استدعا می‌کنم که موافقت بفرمایید امروز عصر جلسه تشکیل بشود و جلسه به عنوان تنفس تعطیل شود که این کار بگذرد.

رئیس- آقاى طالش

طالش- آقایان همه خسته‌اند و الآن هم یک ساعت بعد از ظهر است و مدتى است کار کرده‌اند عصر نمی‌توانیم کار کنیم آقایان موافقت بفرمایند فردا جلسه را تشکیل بدهیم. (صحیح است)

رئیس- آقاى طوسى

طوسى- به طورى که خاطر آقایان متذکر است یک کارهاى هم راجع به صورت مجلس و غیره داریم که بایستى در

+++

خلال این کارها حاضر شود مثلاً یکى تهیه صورت مجلس است که اگر جلسه ختم شود صورت مجلس بایستى تهیه شود و این کار مشکل است ولى اگر تنفس شود هم کار زودتر می‌گذرد و تهیه صورت مجلس هم لازم ندارد و تنفس که شد رفع این محظور هم می‌شود پس بنابراین آقایان اجازه بفرمایند چهار بعد از ظهر جلسه شود. (صحیح است)

رئیس- فعلاً تنفس داده می‌شود و جلسه چهار و نیم بعد از ظهر تشکیل می‌شود. (صحیح است)

در این موقع (یک ساعت و ربع بعد از ظهر) جلسه به عنوان تنفس تعطیل و پنج ساعت و ربع بعد از ظهر مجدداً تشکیل گردید.

رئیس- آقاى دهستانى

دهستانى- عرض کنم آقاى انوار و همین طور آقاى اعتبار از وقتى که در کمیسیون بودجه شد به عرض مجلس رساندند و بنده لازم نمی‌دانم بیشتر از این به عرض برسانم و از لحاظ این که مى‌بینم وقت ندارند آقایان راضى نخواهم شد که وقت مجلس را تلف کرده باشم. بنده خواستم برخلاف بعضى از آقایان اظهار قدر‌دانى بکنم براى چه؟ براى این که کابینه فعلى به اسرع وقت توانست بودجه‌اش را تنظیم و به مجلس تقدیم کند و این البته مورد توجه و قدر‌دانى آقایان باید واقع شود همین طور کمیسیون بودجه هم علاوه از آن که تصور کنیم و مورد مقایسه قرار دهیم خود بنده رفتم دیدم که دقت‌هاى کافى می‌شود و شده است مع ذالک مى‌بینم در اطراف بودجه یک حرف‌هایى زده می‌شود کدام حرف‌ها؟ همان حرف‌هایى که عکس او را پشت این تریبون اظهار می‌کردند دلیل کافى براى آن حرف‌هایى که از دوره دوازدهم و قبل همان صورت جلسات است یک بودجه سنگینى که مى‌آمد پشت همین تریبون با سلام و صلوات مورد تصدیق واقع می‌شد. امروز به هر جهت یک اوضاعى شده است که همان عظمت و همان قدرت به دست مجلس و دولت افتاده است آن وقت ما مى‌آییم اینجا مى‌نشینیم گاهى تنقید از گذشته مى‌کنیم گاهى تنقید از امروز مى‌کنیم هیچ تصور نمى‌کنیم که دیروز چه گفتیم و امروز چه می‌گوییم. عرض کنم اگر در گذشته خدمتى نسبت به این مملکت شده است مثل آفتاب روشن است و اگر خیانتى هم شده است روشن است تکرار لازم ندارد در و دیوار و آسمان و زمین همه گواهند دیروز از چراغ موشى و واگن اسبى ناله می‌کردیم حالا می‌گوییم ترن و قطار دیر حرکت می‌کند. بنده می‌خواستم از آقایان تمنا کنم در مجلس نگوییم (براى من شرم‌آور است کارى به آقایان ندارم) که یک مرتبه مستخدمین را مثل گوسفند بیرون بریزند یا این که گفته شود دربار حقوق نمى‌خواهد یعنى اگر کسى متمول شد نباید حقوق بگیرد (چند نفر از نمایندگان- مطلب را بفرمایید) آقایان استدعا می‌کنم همه می‌دانید من به همه آقایان ارادت دارم هیچ وقت هم زیادگویى نکرده‌ام مدرکى هم در صورت جلسات ندارم که گفته باشم قاید عظیم‌الشأن و امروز بگویم فاقد. من داراى ثروت هستم ولى مربوط به تشکیلات کشور نیست حقوق می‌خواهم باید حقوق بگیرم نباید گفت که حقوق نمی‌خواهم من در یک قسمت از فرمایشات آقایان که در فلان جا سختى است موافقم باید البته مردم راحت باشند و همه مردم را باید دید نظر خاصى نباید باشد در این لایحه بودجه اغلب آقایان نمایندگان نظریاتى دارند که دولت خیلى استفاده کرد و مسبوق شد ولى سعى بفرمایید که در خارج بعضى حرف‌هاى زننده نباشد بعضى از آقایان می‌گویند فلان تشکیلات نباشد من کشاورز هستم و در قسمت کشاورزى حرف می‌زنم حرف دیگرى را نمی‌زنم وقتى که می‌گوییم کشاورزى نباشد و کشاورزى هیچ کار نمی‌کند ببینید سایر ممالک دنیا چه می‌کنند وزارت تبلیغات دارند این را هم وزارت تبلیغات فرض کنید گذشته گذشت می‌دانم و می‌دانید این عرایض را که می‌کنم یک چیزهایى نیست که قصد خاصى داشته باشم من فقط از روى صداقت و از روى خدمت عرض می‌کنم (صحیح است) من از روزى که پهلوى به سلطنت رسید هیچ او را در تحت توجهات اعلیحضرت همایونى خطاب نکردم ولى امروز هم از او تنقید نمی‌کنم چرا؟ براى این که اگر خدمتى کرده یا خیانتى کرده اظهر من‌الشمس است لازم به تکرار نیست. بنده الآن در وزارت دارایى بودم یک عده اشخاص گله‌مند

+++

بودند و می‌گفتند (سیر از گرسنه خبر ندارد و نمی‌دانند که ما بودجه می‌خواهیم حقوق می‌خواهیم و این مذاکرات و اعتراضات شما باعث می‌شود حقوق ما پس می‌افتد و اسباب زحمت می‌شود و بعضى اظهارات ما بین شما و افراد نگرانى حاصل می‌کند. ما و دولت تصمیم گرفته‌ایم جان‌فشانى کنیم خدمت کنیم آن وقت شما می‌گویید ما را مثل گوسفند از وزارتخانه‌ها بیرون بریزند) من بیش از این وقت آقایان را تلف نمی‌کنم و نظر خاصى ندارم و طرف‌دار کسى هم نیستم آنچه هم می‌گویم از روى وجدان می‌گویم شما خدمت و خیانت را زیر پا نگذارید هر کس خیانت کرده است مؤاخذه کنید حبس کنید و هر کس هم که خدمت کرده است تشویق کنید که باعث امیدوارى کشور و جامعه باشد (صحیح است- احسنت)

رئیس- آقاى فیاض

فیاض- بنده می‌خواستم یک تذکرى راجع به مدارس ملى عرض کنم. به طوری که آقایان اطلاع دارند امروز قسمت عمده خدمت فرهنگى این کشور را مدارس ملى انجام می‌دهند و در اثر سختى زندگانى اینها دچار سختى شده‌اند. موقعى که آقاى تدین وزیر فرهنگ بودند شرحى خدمت‌شان عرض شد و شکایت مدارس ملى به عرض‌شان رسید و استدعا شد که در بودجه مساعدتى با این مدارس بفرمایند بنده هم باز همان مطلب را تذکر می‌دهم باز هم یک شرحى رسیده و هر هفته هم باز می‌رسد و شکایت می‌کنند و انصافاً حق هم دارند این مدارس بر اثر وضع گرانى و افزایش حقوق دچار یک محظور بزرگى شده‌اند لایحه افزایش حقوق به کلى آن تعادلى که بین مدارس ملى و مدارس دولتى بود از میان برد آموزگار در مدارس دولتى یک حقوقى می‌گیرد کافى که مدارس ملى به هیچ وجه نمی‌توانند آن حقوق را بدهند بنابراین هیچ کس دیگر تن به زیر آموزگارى مدارس ملی نمی‌دهد و با این تفصیل بیم آن می‌رود که این مدارس حقیقتاً منحل شود و انحلال این مدارس یک فقدان اسفناک و ضایعه بزرگى براى فرهنگ ایران خواهد بود. بنده تصور می‌کنم لازم است که در بودجه یک قلم کافى براى مدارس ملى منظور کنند که بتوانند آنها اعاشه کنند و امرار حیات کنند که اگر یک روزى وضعیت زندگانى بهتر شود بتوانند تا آن روز بمانند و لااقل یک کمکى بهشان از محل اوقاف بشود راست است یک قسمت از عواید اوقاف را در وزارت فرهنگ در نظر دارند به مصارف مقرره برسانند ولى بنده تصور می‌کنم باز هم از عایدات اوقاف یک چیزهایى باشد به عنوان متعذر‌المصرف اینها را خود وزارت فرهنگ و اداره اوقاف بهتر می‌توانند تشخیص بدهند شاید عواید یک قسمت عمده از مدارس قدیمه در ولایات معتذر‌المصرف می‌شود (هاشمى- صحیح است) که امروز نشود مصرفى براى آن پیدا کرد و اینها را باید حتماً خرج مدارس ملى بکنند و مسلماً اقرب به نظر واقف هم همین است و در قانون وقف اقرب نظر واقف مسلم است و باید عایدات هر محل هم خرج خود آن محل بشود. بنابراین بنده تصور می‌کنم بهتر است عایدات متعذر‌المصرف اوقات را وزارت فرهنگ صرفاً تخصیص بدهند به مدارس ملى (صحیح است) علاوه بر این از محل صرفه‌جویى‌ها و از سایر محل‌هایى که خودشان بهتر می‌توانند تشخیص بدهند و بهتر می‌دانند یک مبلغى هم تخصیص بدهند به کمک مدارس که این سازمان فرهنگى که حقیقتاً با عشق و علاقه معارف خواهى یک عده مردم ملى از افراد این مملکت تأسیس شده است از میان نرود. عرض بنده همین بود.

وزیر فرهنگ (آقاى مصطفى عدل)- با وجود این بار سنگینى که قانون افزایش حقوق به بودجه وزارت فرهنگ وارد آورده است و در بودجه جز امسال هم بنده یک مقدارى به اعتبار کمکى که به مدارس ملى می‌شد بنده اضافه کردم ولى البته در حد مقدور علاوه بر این در نظر گرفته شده در ولایات و در طهران اگر بتوانیم آموزگارهاى مدارس دولتى را اگر ساعات اضافى داشته باشند کمک بدهند به مدارس ملى و از این حیث گشایش می‌شود به کار آنها و راجع به درآمد متغذر‌المصرف اوقات این را البته بنده قبول دارم و همین کار را می‌کنم (صحیح است- بسیار خوب)

رئیس- آقاى هاشمى

+++

هاشمى- یک عرض بنده همین فرمایشى بود که آقاى فیاض فرمودند با توجه به ماده 65 نظامنامه که نمی‌خواستم به عنوان اضافه خرج پیشنهادى کرده باشم که با آن مخالف باشد. زیاد گفتگو شده در موضوع بودجه دولت و بعضى گفتگوها از قبیل واریز کردن تشکیلات و سازمان‌ها گویا یک حرفى بوده است که قدرى مطالعه درش کم‌تر شده است به جهت این که ما در این چند ساله اخیر اگر از یک قسمت‌هایى خوب نتیجه نگرفتیم علت این بود که زود زود معتقد به تشکیل جدیدى می‌شدیم این دردى که در مرکز بود به ولایات هم سرایت کرده بود در هیچ شهرى نبود که دو سال سه سال روى یک برنامه‌اى مأمورین دولت یا اقلاً شهردارى تنها کار کند تا منتج نتیجه‌اى بشود باید افراد به کار بیفتند این سازمان‌ها را به هم زدن و واریز کردن معلوم نیست کارى اصلاح کند. در موضوع اوقاف بنده عقیده دارم اصلاً اوقاف را دولت از گرده معارف و فرهنگ انتزاع کند استمرار بر این جارى شده است چندین سال لفظ معارف و اوقاف مترادف هم باشد و غالباً معارف را هم مقدم بر اوقاف می‌دانند و می‌گویند رئیس معارف و اوقاف، رئیس فرهنگ و اوقاف ولى در عمل اوقاف بر فرهنگ مقدم است همه هم رؤساى فرهنگ و اوقاف در ولایات صرف اوقات تنها می‌شود و در برابر لطمه به حیثیات علمى و فرهنگى وارد مى‌آید. بنده معتقد به آزادى اوقاف آن قسم که اظهار می‌شود نیستم از قدیم حتى از زمان صفویه همیشه موقوفات تحت‌ نظر دولت بود براى آن مجارى خیرى که مرسوم زمان بود باز مقامات دولتى ناظر بودند براى تجربه چندین سال اخیر ببینیم عملاً متولیان اوقاف اوقاف را از بین بردند تا منجر به این شد اوقاف را به ثبت دادند عواید آن را نصف کردند در سایر ممالک یک همچو خیرات و مبراتى در بسیارى از جاهاى دیگر یک حق معلومى براى آن کسى که مباشر خرج است ندارد ولى ایرانیان از قدیم یک حق قابلى براى آن کسى که مباشر خرج این گونه خیرات هستند قرار داده‌اند مع ذلک کلیه آنها به حق خود قانع نبودند حتى اقداماتى هم می‌کردند که مخالف با صرفه آن خیرات بود اى بسا که منجر به ویرانى وقف می‌شد یعنى از وقتى که احساس کردند دولت نظارتى دارد اگر می‌توانستند یک قناتى هم در کنار کاریز وقف حفر می‌کردند و آب کاریز وقف را می‌بردند و ملک را طبعاً خراب می‌کردند که بتوانند عنوان فروش و مسلوب‌المنفعگى را روى آن بگذارند و او را از بین ببرند تجربه شد در همین امساله در وزارت آقاى تدین بنده در همین اطاق خدمت‌شان عرض کردم که وجوهى که براى اطعام مساکین در اوقاف بوده است امسال ممکن است آن را آزاد بگذارند بدهند به ولایات دولت و وزارت معارف هم این کار را کرد ولى آیا در ولایات متولیان این کار را کردند؟ خیر هیچ وقت نکردند پس به آزادى آن بنده به هیچ وجه عقیده ندارم اصل معلوم است از این همه اوقاف منظور خیرات و مبرات بوده است ولى آن را به صورتى در آوردن که متکدى و مرتزق درست کردن خوب نیست با شئون اجتماعى مملکت جور در نمى‌آید در ایران شاید چهارصد پانصد کم‌تر یا بیشتر ما مدارس قدیمه داریم بدیهى است امروز دیگر نه محصل دارد نه طلبه نه کسى می‌رود پى این گونه تحصیلات و همین طور که آقاى فیاض فرمودند آموزشگاه‌هاى ملى که پیش‌قدم فرهنگ جدید ما بودند امساله دچار مضیقه بسیار شده‌اند اینها به دو نوع اداره می‌شدند یکى کمک‌هایى که دولت از حیث دادن دبیر به این نوع آموزشگاه‌ها می‌کردند و حالا هم آقاى وزیر فرهنگ فرمودند ولى این کمک نمی‌شد براى این که غالب ساعاتى که مقرر شده بود این دبیران نمی‌رفتند و علاقه زیادى نداشتند به جهت این که دبیرستان‌هاى دولتى ساعات رسمى آنها را اشغال می‌کردند چند ساعتى هم از آنها خواهش می‌کردند بروند در مدارس ملى درس بدهند و چون نمی‌رفتند غالباً دانش‌ پایه دچار وقفه و تعطیل می‌شد یکى هم از محل اعانه که دولت می‌داده است ولى بالاخره امروز مدارس قدیمه و اوقاف مدارس قدیم مصرفى ندارد بنان آن معطل افتاده است چه بهتر از این که از محل آنها منظور واقف تأمین شود زیرا این مدارس و اوقاف آنها براى تحصیل بوده است آن روز آن قسم تحصیل می‌کردند روى زیلوى مدرسه می‌نشستند و امروز روى نمیکت می‌نشینند و آنچه مطابق مقتضیات عصر است تحصیل می‌کنند. می‌خواستم عرض کنم که جمع‏

+++

بهره حق‌النظاره به کلى به عهده فرهنگ نباشد فرهنگ ایران بعد از سال‌هاى سال تمام کارش برگردد روى فرهنگ و تعلیم دادن فرهنگ و عواید اوقاف به وسایل دیگرى جمع شود و به فرهنگ بدهند. در مثل‌هاى حکیمانه غالباً بعضى امثال خوب یافت می‌شود (وقت آقایان را نگرفته باشم ببخشید) دو گنجشک نر و ماده با هم جنگ کردند دعوا کردند یکى توپ و تشر زد به دیگرى بالاخره ماده گفت من می‌روم شکایت به سلیمان می‌کنم گفت برو اهمیت ندارد من تاج و تخت سلیمان را هم به باد می‌دهم گنجشک ماده شکایت کرد سلیمان احضارش کرد و گفت خوب با زنت نزاع داشتى چه کار به کار من داشتى گفت اى پیغمبر در بین زن و شوهر از این توپ و تشرها خیلى هست و از آن گذشته اگر بخواهم تخت و تاجت را هم به باد دهم می‌توانم سلیمان گفت چه می‌کنى گفت می‌روم از خاک وقف مى‌آورم و روى تخت و تاجت می‌ریزم تا به باد رود وقتى وقف تاج و تخت سلیمان را به باد می‌دهد فرهنگ ما را هم به طریق اولى. پس خوب است آقایان محترم مطالعه بفرمایند و موافقت بفرمایند به کلى عواید اوقاف را از فرهنگ جدا کنند و فرهنگ را از مادیات و جز از موضوعات علمى خالى کنند و این وابستگى را بدهند به جاى دیگر وقتی که فرهنگ آلوده به مادیات شد درست در نمى‌آید. موضوع دیگر این که این بنگاه‌هاى فرهنگى که هر وزارتخانه‌اى دارد حتى شهربانى و راه و غیر ذلک دارند آنها را واگذار کنند به معارف و تحت نظر فرهنگ باشد براى این که در قسمت‌هاى امتحانى و قسمت‌هاى عمومى فرهنگى بهتر است براى این که از فرهنگ دو نتیجه منظور است مخصوصاً این گونه آموزشگاه‌ها که اختصاصى است بدیهى است قسمت تخصص آن باید تدریس شود تردید نیست ولى در عین حال دولت هم باید این منظور عالى یک ایده‌آلى که عبارت از کمال اخلاقى یک ملت باشد داشته باشد وقتى تحت نظر فرهنگ باشد در عین که امور تخصص و دروس تخصص تدریس می‌شود در عین حال آن منظور را تأمین می‌کند و الا در این آموزشگاه‌ها مسأله دوم تصدیق بفرمایید تأمین نمی‌شده است به هیچ وجه من‌الوجوه این هم یک قسمت که نظارت کلى بنگاه‌هاى فرهنگى اعم از تخصص و غیر تخصص تحت نظر وزارت فرهنگ باشد و به همین تناسب هم بنگاه‌هاى متناسب هر وزارتخانه‌اى ملحق به آن وزارتخانه بشود از قبیل بانک کشاورزى که تناسبش با وزارت کشاورزى شاید بیشتر باشد ولى در این قسمت‌ها بنده چندان تخصص ندارم. راجع به موضوع ارتش که صحبت شد به قدر کافى مذاکره شد فقط بنده می‌خواستم این مسأله را عرض کنم و موضوعى است که خوشبختانه جناب آقاى نخست وزیر صبح فرمودند گاهى حرف‌هاى زننده در اینجا گفته می‌شود چندین ماه است مى‌بینیم نسبت به مأمورین دولت مطالبى گفته می‌شود مثل این که آنها خارج از ملت ایران بوده‌اند اولاً ملت ایران خیلى زود رنگ پذیر است در واقع به محض این که دید دولت صالحى حکم‌فرما است بر او مأمورین تغییر رویه می‌دهند بیشتر هم صحبت از استفاده‌هاى گذشته شد آن را بنده حرفى ندارم بنده بیشتر در قسمت رفتاری که سابقاً داشتند انتقاد دارم چون بیشتر غالب مأمورین به همان خوى خود رأیی و استبداد با مردم سلوک می‌کردند و دل‌ها را می‌رنجاندند و یک چیزهاى دیگرى هم بود که رسیدگى خواهد شد و آن خوى مأمورین تقریباً زیانش بیشتر بود و باعث انقطاع و جدایى دولت از ملت بود و باعث دو رنگى بود مثل این که مردم دولت را یک چیزى غیر از خودشان تصور می‌کردند و این را هم در ضمن باید تصدیق کنیم بعد از آن که چندین بار در اطراف مأمورین دولت انتقاد شد بنده این حرف را می‌زنم که شاید یک قسمت خرابى مأمورین برگشت به خود مردم بکند وقتى که می‌خواستند گرده از زیر بار قانون خالى کنند بالطبع متشبث به یک وسایلى می‌شوند که مأمور نه بلکه عیسى ابن مریم را از جاده راستى منحرف می‌کردند اگر مردم درست شدند هیئت حاکمه او هم طبعاً عوض می‌شود. کما تکونویول علیکم همان طور که هستند بر شما حکومت خواهند کرد و حکومت نمونه رشد اخلاقى یک ملت است مردم باید تغییر اخلاق بدهند نباید براى فرار از نظام وظیفه به هر گونه وسایل تشبث کنند باید برود خدمتش را بکند این هم یک مالیاتى است

+++

بدنى که بدون تبعیض باید بروند افراد و مالیات خودشان را ادا کنند. بنده در قسمت نظام و ارتش عقیده‌مندم که‏

باید به تمام معنى باشد ولى قدرتمند‌تر داراى منظور عالی‌تر با مردم مهربان‌تر و قسمت دیگرى را که تکرار می‌کنم رفتار افسران است با افراد وظیفه که سابق خوب رفتار نمی‌شد و حکم یک مستخدم فردى را غالباً داشت شاید مردم هم بیشتر که از زیر این بار فرار مى‌کردند براى همین بود و بالطبع افراد نظام وظیفه هم از این به بعد بهتر نسبت به آنها عمل شود.

جمعى از نمایندگان- مذاکرات کافى است.‏

دکتر جوان- بنده توضیح دارم اجازه بفرمایید بنده در کلیات اجازه گرفته بودم نوبت نرسیده در ماده اول اجازه گرفتم و حالا می‌فرمایند مذاکرات کافى است اجازه بدهید بنده عرایضم را عرض کنم‏....

رئیس- شما مخالفت خودتان را با کفایت مذاکرات بکنید براى این که پیش از شما چند نفر اجازه خواسته‌اند.

دکتر جوان- آقایانى که مخالف هستند با کفایت مذاکرات که صحبت کرده‌اند.

بعضى از نمایندگان- خوب صحبت کنند چه مانعى دارد.

رئیس- آقاى فرمانفرماییان‏

محمد ولى میرزا فرمانفرماییان- بنده چون سال‌ها است افتخار حضور در مجلس را نداشته‌ام با اسلوب و رویه جدید شاید خیلى آشنا نباشم ولى چیزى که بنده این چند روزه به نظرم رسید این است که واقعاً اقلیتى به آن معنى که سابق در مجلس دیده‌ام وجود ندارد (صحیح است) بنده می‌دیدم در آن زمان (البته بعضى آقایان هم هستند و به خاطر دارند) که عده‌اى در واقع اقلیت نفى در مطالب را یک پیشه و هنرى براى خودشان قرار داده بودند و همیشه یک دسته‌اى بودند به هر شکل و به هر صورتى که هر لایحه مطرح بود مخالف می‌شدند ولى در این دوره بنده مى‌بینم که واقعاً همچو چیزى نیست و در حقیقت موقعیت دولت فعلى به عقیده بنده یک موقعیت ممتازه‌ای است با وجود این که آقاى نخست وزیر چند مرتبه از سنگینى و مشکلات پیشامدها تذکرى فرمودند و حقیقتاً هم همین است ولى بنده چون احساس می‌کنم که همه وکلا و پشت سر وکلا اکثریت ملت در واقع امروز با این دولت موافق هستند این است که بنده معتقد هستم که هر بار گرانى هم که در پیش باشد به سهولت می‌تواند از پیش ببرند (صحیح است) در مسأله بودجه البته بنده تصور می‌کنم که این رویه (چنان که مجلس هم در حقیقت اتخاذ فرمودند) که هر کس صحبت بکند بهتر است براى این که این مطالب که در بودجه پیش مى‌آید و می‌شود گفت این مطالب در جلسات آتیه ممکن است جلوگیرى بکند از تقویت وقت چون همه مطالب را در موقع بودجه می‌توان اظهار کرد و هر کس هر نظرى داشته باشد راجع به اطلاعاتى که از حوزه‌هاى انتخابیه خودش و ولایات و سایر جاها داشته باشد می‌تواند اظهار کند و براى رویه و روش دولت مفید است بنده در این بودجه‌اى که تنظیم شده است به کمیت اقلامش کار ندارم چون یقین دارم که آقاى وزیر دارایى خودشان از متخصصین این فن هستند و در حقیقت هوسرانى و یک نظریات خاصى ندارند البته تا آن اندازه‌اى که در این مدت قلیل که سر کار هستند دقت لازم بوده فرموده‌اند موضوع سر این است که اگر واقعاً همین مبلغ از مردم گرفته شود بنده می‌توانم اینجا به جرأت قسم بخورم که مردم راضى و شادمان و خوشنود خواهند بود (صحیح است) اگر همین باشد. ولکن بدبختانه اگر در سابق بنده هم که نمی‌گویم در سابق این طور نبود در سابق هم البته بوده است ولى در این سنوات آن اندازه که بنده خودم اطلاع دارم این رقم که سهل است بنده به جرأت می‌توانم عرض کنم یک برابر (اگر راه اغراق نکرده باشم) که به طور مسلم از کیسه مردم و ملت خارج می‌شده است همین مالیات بر درآمد که در جمع گذاشته شده است بنده یکى از تجار تبریز که خودش براى من دیروز حساب می‌کرد یک موضوع نقل و انتقالى بوده است مالیات بر میراث درباره او تعلق می‌گرفته است پس از آن که یک مبلغ هنگفتى از آنها مطالبه می‌کرده‌اند بالاخره عمل در نوزده هزار تومان خاتمه پیدا کرده است بعد بنده تحقیق کردم (تصادفاً نه این که دنبال این کار بروم) و اطلاع پیدا کردم که از این نوزده هزار تومان دو هزار تومان

+++

به کیسه دولت رفته است و بقیه‌اش در آن میانه‌ها حیف و میل شده است پس ملاحظه بفرمایید به چه عناوین از این مردم آقا خارج می‌شود و این مردم آقا استطاعت و بنیه مالى‌شان به قدر کافى نیست که بتوانند این تحمیلات را قبول کنند البته این است که یک گله‌مندى‌ها و یک شکوه‌هایى بین مردم ملت و دولت ایجاد می‌شود. بنیه اقتصادى ملت آقا روى دو چیز است در این مملکت یا روى اصل کشاورزى است یا روى بازرگانى، آنچه که کشاورزى است بنده در اینجا ثابت می‌کنم که در این مدت پانزده سال اخیر با آن اقلامى که در بودجه می‌نوشتید کم یا زیاد کارى ندارم ولى در عمل خود بنده بودم و در خارج بوده‌ام و تقریباً ده نشین بودم بنده دیدم دیگران هم که اطلاع داشتند بنده از آنها هم کسب اطلاع کردم که ابداً در این مملکت اگر گفته شود کشاورزى ترقى کرده این قسمت را بنده می‌توانم عرض کنم که کذب محض است (صحیح است) هیچ ابداً در قسمت کشاورزى در این مملکت یک قدم برداشته نشده است بنده کار ندارم به قسمت‌هاى دیگر و این تنگى خواربار اگر درست توجه بفرمایید و به ریشه امر بربخورید این از سوء‌عملى است که در امور کشاورزى تولید کرده‌اند (صحیح است) ایجاد کرده‌اند این تصنعى است آقا این مملکت هیچ وقت احتیاج نداشته است از هندوستان گندم بیاورد شاید در بندر‌عباس یا بوشهر این احتیاج پیدا بشود ولى آذربایجان هیچ تاریخى نشان نمی‌دهد که احتیاج به این داشته باشد که از خارج گندم حمل کنند به آنجا یا از گرگان گندم حمل کنند به آنجا هیچ آذربایجان به هر سنى که رسیده باشند همچو چیزى را به خاطر نمى‌آورد. آنچه که بازرگانى است البته بنده آن اندازه اطلاعات کافى شاید نداشته باشم ولى عمل را بنده دیده‌ام و مى‌بینم و با مردم تماس دارم البته آن هم در تحت این انحصارات واقعاً یک صورت خاصى پیدا کرده است ممکن است در مرکز و بعضى نقاط بنیه افراد بازرگانان خیلى پیش آمده باشد ولکن اصل بازرگانى در ولایات رمقى برایش باقى نمانده است به درجات وضعیت بازرگانان از وضعیت کشاورزان هم بدتر شده است در این قسمت هم فقط بنده یک تذکرى بود که عرض کردم از این هم بگذرم. راجع به امنیت خیلى مذاکره در اینجا شد بنده استماع می‌کردم آقایان همه در امنیه فرمایشات خیلى مفصلى فرمودند البته امنیت دو قسم است یکى صحبت از امنیه جاده‌ها است وقتى که صحبت از امنیه می‌شود همه در نظرمان مجسم می‌کنیم هیولاى یک نفر امنیه را ولکن بنده تصور می‌کنم به عقیده بنده مخصوصاً با آن بیانى که آقاى نخست وزیر راجع به اصول دمکراسى و ترویج این اصل فرمودند که باید مردم به این اصل آشنا باشند و واقعاً محب این اصل باشند بنده تصور می‌کنم امنیت قضایى در تمام از این گفتارها اهمیتش بیشتر است (صحیح است) و اگر امنیت قضایى ما خلل پذیر بشود تمام این بنیان تمام این مذاکرات تمام این مباحث روى یک پایه سست و ضعیفى نهاده شده است ولى اگر امنیت قضایى‌مان را تأمین کنیم و امنیت قضایى واقعاً به تمام معنی داشته باشیم و ایمان به امنیت قضایی خودمان و نسبت به خودمان داشته باشیم بنده تصور می‌کنم بزرگترین ترقى که به او می‌شود فخر کرد این خواهد بود و بدبختانه چیزهایى..... البته بنده نظر تنقید نسبت به گذشته ندارم براى این که به عقیده بنده این تنقید مورد ندارد زیرا ما زیاد در تحت احساسات واقع هستیم و با این احساسات نمی‌توانیم قضاوت به تمام معنى و بی‌طرفانه نسبت به گذشته بکنیم این کار مورخین و تاریخ است که بگویند در این بیست سال وضعیت ما وضعیت واقعاً مشعشعى بوده است یا این است که لفظاً مشعشع گفته شده است این کار کار مورخین است ولى یک چیزهایى گفته می‌شود از نقطه‌نظر تنقید نیست از نقطه‌نظر تذکرات از نقطه‌نظر این است که پى ببریم و بر بخوریم به آن معایب و آن مفاسد که از آن معایبى که در این مملکت بوده است می‌توانیم بر کنار باشیم. وضعیت قضایى ما ریشه قضاوت و قانون و خود قانون یک چیز مرده‌ای است یک چیز حى و زنده‌اى نیست قانون را واقعاً قاضى روح می‌دهد قاضى است که از فکر و بیان او قانون یک حیاتى پیدا می‌کند و این قضاتى که ما داریم به اور بفرمایید آقا که طرف اعتماد این ملت نیستند به واسطه این که در بین اینها شهامت دیده نشده است بنده هیچ نفهمیدم که اگر یک قاضى به وظیفه

+++

خودش عمل می‌کرد کدام یک آنها را بردند حبس کردند و به دار کشیدند که سایرین که به وظیفه خودشان عمل نمی‌کنند ترسیده باشند و به وظایف خودشان عمل نکنند این هیچ دیده نشده است که یک نفر دادستان یک نفر قاضى در یک کار جزئى واقعاً قانون به تمام معنى را در مد نظر گرفته و مطابق وجدان مثلاً کوچک‌ترین مقاومت و ایستادگى را در مقابل یک فشار و زور از خودش به ظهور رسانده باشد. اشخاصى که شهرتى داشته‌اند در این مملکت که واقعاً آنها را نور و فروغ محاکم قضایى مى‌نامیدند ما دیدیم که در این ده پانزده سال چگونه براى حفظ مقام خودشان براى حفظ صندلى خودشان و براى این که ماهى پانصد تومان و شش تومان خودش را حفظ کرده باشند چه عملیاتى را مرتکب شدند (معدل- صحیح است) و این باید گفته شود که از نقطه‌نظر (رهبرى- صحیح نیست) بله آقا صحیح است یا صحیح نیست این نظر بنده است (خنده نمایندگان) بنده مخصوصاً براى این که می‌فرمایند صحیح نیست ناچارم یک مطالبى را بى‌پرده عرض بکنم: البته آقایان به خاطر دارند حال مدت مدیدى نیست در 1309 محکمه‌اى تشکیل‏ دادند و در آن محکمه قرار بر این بود که مرحوم نصرت‌الدوله محکوم بشود و هیئت حاکمه تمیز که به این کار رسیدگى می‌کرد جلسه تا نصف شب و بعد از نصف شب ادامه داشت فشار کاملى هم وارد آمده بود که حتماً رأى محکمه قبلاً معلوم بشود از آن عده‌اى که بودند اشخاصى که باز هم شهامت و جسارت این را داشتند که بر‌خلاف وظیفه و وجدان خودشان رأى ندهند یکى همین آقاى آهى هستند که در آن وقت از قضات عالیمقام بودند یکى حاج شیخ اسد‌اللّه ممقاتى یکى مرحوم فلسفى چه شد اینها را چه کردند ممکن است آقا چندین سال و چندین ماه بی‌کار شدند ولى حفظ حیثیات خودشان را کردند و مطابق وجدان خودشان حاضر نشدند که رأیى بر‌خلاف حق بدهند اینها چیزهایى نیست که فراموش بشود ولو این که آقا می‌گویند صحیح نیست. (خنده نمایندگان) در مملکت اینها یک تأثیراتى داشته است اینها یک چیزهایى است که در هر گوشه این مملکت هر کسى که کوچک‌ترین فکرى را دارد می‌گوید عیب دارد تنها فرقى که با سابق دارد این است که پیش نمى‌گفتند امروز می‌گویند که فرق دیگرى ندارد. بنده نتیجه‌اى که مى‌خواهم بگیرم این است که آقاى وزیر دادگسترى را می خواهم متوجه کنم که راجع به این امر جدیتى بکنند و یک نام نیکى از خودشان بگذارند و در نظر بگیرند که این مرغان بهشتى چون در آن مقام هستند نباید تا ابد بمانند هیچ دلیل ندارد آقا یک روزى آقا می‌رفتند تقاضا می‌کردند بنده خودم به خاطر دارم اشخاصى را دعوت می‌کردند به این که بیایند یک مقامات عالى قضایى را اشغال کنند فقط از نظر این که مردم اعتماد بکنند و آن اشخاص چون می‌دانستند چه خبر است زیر بار نمی‌رفتند و قبول نمی‌کردند ولى امروز آن موانع نیست چه ضرر دارد اگر آقاى وزیر دادگسترى تصمیم بگیرند این اشخاص را امسال آقاى دکتر مصدق آقاى علا دیگران هستند چنین نیست که نباشد در واقع آنها را بیاورند در رأس امور قضایى ما بگذارند آقا تا مردم و عامه اعتماد پیدا بکنند زیرا آن تصوراتى که می‌فرمایند نیست آن اعتماد از بین رفته است (صحیح است) البته چنان که مخصوصاً ناطق محترم اخیر آقاى هاشمى فرمودند این مردم آقا مستخدم و غیر مستخدم همه از یک ملت هستیم همه از یک گروه هستیم بالاخره فرقى در بین نیست بین وکیل و مستخدم چه فرق است بالاخره ولى مسأله سر این است که همین رویه‌ای که مستخدمین داشتند همین براى آنها یک رویه‌اى شده است بنده هم نمی‌خواهم تنقید کنم البته بدون مستخدم دولتى که معقول نیست این سازمانى که هست امروز گله و شکوه‌اى که مردم دارند آقا از سازمان و رفتارى است که آنها با مردم می‌کنند در اطراف این مسأله البته خیلى حرف‌ها زده شده است ولکن در همین قضایاى اخیر بنده خودم بیرون‌ها در ولایات آن اشخاص که بایستى حافظ مال خود دولت باشند مثلاً تصور بفرمایند امروزه هیئت تفتیشیه رفته است در آذربایجان و سایر نقاط تصور بفرمایید که مثلاً لوله‌هاى تریاک که در فلان شهر در انبار بود این چه شده است این

+++

را کى آمده است غارت کرده است این را بنده اطلاع دارم از همه جا حالا اطلاع ندارم ولى از بعضى جاها اطلاع دارم حتى به وزارت دارایى هم اطلاعاتى که داشته‌ام صلاح خودم و صلاح جماعت را در آن دیده‌ام که بروم و به آنها بگویم مطلب را خودشان اینها را برداشته‌اند لوله‌هاى چهار تومان پنج تومان به معتادین فروخته‌اند بالاتر از این بنده عرض کنم در یک محلى رئیس شهربانى آنجا گارى و دوچرخه راه انداخته بودند شب‌ها می‌رفتند خط آهن و ریل‌ها مى‌آوردند در بازار می‌فروختند (انوار- بارک اللّه از این شهربانى) به اور بفرمایید این را که عرض می‌کنم در یک حوزه‌اى بود که خود بنده در آنجا بودم این یک چیز پنهانى نیست همه می‌دانند البته ما در این موقع که عرایضى را عرض می‌کنم شاید بعضى آقایان بفرمایند که چه تناسب دارد این براى این است که در این بودجه بنده مى‌بینم نه میلیون قلمى است که به شهربانى باید داده شود این نه میلیون را ما به کى باید بدهیم شما اسمى که براى اینها گذاشته‌اید این است که پاسبان است پاسبان باید یک شخصى باشد که همه با اطمینان خاطر عزیز‌ترین چیز خودشان را ببرند به او بسپارند ولى‏ اینها در یک موقع مخاطره هم باید پیدا بشوند اگر در موقع مخاطره دزد آمد خانه انسان آوا کشیده بود پاسبان پشتش را بر گرداند برود به خیابان دیگر این چه پاسبانى است همین طور است در همه قسمت‌ها امروز آقا با دادن این بودجه با این که در زمان قدیم در همین مجلس در دوره چهارم می‌گفتند راجع به قضات آن وقت به مستخدم مخصوصاً آن وقت بیشتر مسأله قضات مطرح بود فلان وزیر داد گسترى می‌آمد در پشت تریبون می‌گفت که شما چه طور می‌توانید با ماهى چهل تومان از یک نفر قاضى توقع داشته باشید آمدند و آن قضیه اشل استیناف آمد و آن تشکیلات که حالا بنده درست در نظرم نیست ولى در دوره پنجم حالا نمی‌دانم چهارم بود یا پنجم به هر حال بنده حضور داشتم بعد هم یکى از مسائلى که بنده تصور می‌کنم شخص آقاى وزیر دارایى متوجه هستند خودشان هم البته عمل کرده‌اند بنده تصور می‌کنم در این که در این سنوات قانون استخدامى که در دوره چهارم گذشته آن را به کلى بر هم زدن و به کلى دگرگون کردن این هیچ نتیجه‌اى براى مملکت ندارد و در دوره چهارم با یک دقت کاملى بنده خودم بودم در آن دوره قانون وضع شد و در آن شالوده و بنایى ریخته شد و در آن تعبیر کردند که مستخدم دولت کیست بعد آمدند مستخدم دولت را محدود کردند خود این یک خدمت بزرگى است به عقیده بنده سپس براى مستخدم یک حقوقى قائل شدند که نسبت به او ایجاد اطمینان و اعتمادى کردند آن وقت تنقید می‌کردند که هر وزیرى می‌آید روى کار یک عده مستخدم را بیرون می‌کند و یک عده را از توى خیابان می‌آورد مستخدم می‌کند یا کس و کارش را وارد کار بکنند این تنقیدات بود بعد از آن که قانون وضع شد براى مستخدم یک شخصیت و یک اعتماد به نفس خودش پیدا کرد که اگر کار بد نکند و خلاف قانون نکند کسى نتواند او را معتزل کند تغییر بدهد در این اقدامات ادارى ولکن بنده مى‌بینم در این سنوات همان وقت هم بنده خودم باز بودم در دوره پنجم و ششم شروع شد این ترتیبات و این ضربت‌ها واقعاً بر پیکر قانون از همان وقت شروع شد هر وزیرى آمد در تحت ماده واحده‌اى به کلى یک دروازه باز کرد و بنده نمی‌دانم حالا قانون استخدام چیست قانون استخدام مدونى را بنده ندیدم که در تحت چند ماده است در سابق همه قانون را می‌دانستند و می‌توانستند مطالعه بکنند ممکن بود موادش را در نظر بگیرند این بابى که مفتوح شد به اندازه‌اى گشاد شد که در واقع هیچ حد و حصرى نداشت همه دوباره مثل همان مستخدمین سابق شدند مثل مستخدم شخصى و حالا بنده تصور می‌کنم که به این قسمت مخصوصاً آقاى وزیر دارایى یک توجه مخصوصى بفرمایند و اگر مقتضى است یک اصلاحاتى در تحت عنوان قانونى به مجلس در این باب بیاورند چون این یک خدمت عمده‌ای است براى این که این ایرادات و شکایات و گله‌هایی که مردم دارند رفع بشود امروز مستخدم نه اعتماد به خودش دارد و نه معلوم است که مستخدم اصلاً کیست همان طور که البته ما و دولت در واقع از مردم و ملت مخصوصاً امروز با این روزگارى که داریم انتظاراتى از آنها داریم و

+++

نمی‌خواهیم که در واقع حکومت خود سرى تولید شود و بهتر از همه ما که در این قرن زندگى می‌کنیم و از این محل هستیم بهتر تشخیص می‌دهیم که اگر برگردیم به قضایاى گذشته دیدیم چه قضایایى تولید کرد آن شدت و حدتى که پانزده سال بلکه بیشتر این ملت با یک محرومیتى در واقع بردبارى می‌کرد آن وضعیت البته در اثر انقلاب و اغتشاش و در اثر اصول خود‌خواهى و خود‌پسندى بود امروز البته ما که طالب این وضع هستیم با کمال صمیمیت این مردم (این که عرض کردم امروز وضعیت دولت ممتازه است به همین نظر است) که مردم هم چون این فشار را کشیده‌اند بنده تصور نمی‌کنم امروز افرادى باشند که نفهمند که اگر به یک عملیاتى دست بزنند و یک خود سرى‌هایى بکنند باز هم وضع برمی‌گردد به همان خبرى که ارتش فرار می‌کردند بنده تصور می‌کنم همه به این امر معتقد هستند از این نظر است که امروز دولت و مجلس و اکثریت مردم یکى هستند یک جهت و یک رنگ براى این که بتوانند هم مملکت را حفظ کنند و هم پرهیز بکنند که یک اغتشاشاتى در مملکت تولید نشود که مبادا باز مبتلا

بشویم به همان چیزى که از او فرارى هستیم ولى البته این دلیل نمی‌شود که اینجا این مطالبى که عرض می‌کنم بعضى‌ها تصور می‌کنند که این خودش ایجاد وحدت می‌کند بلکه برعکس نظر بنده این است که ایجاد وحدت می‌کند و آن گله‌اى که مردم دارند به عرض می‌رسد تا واقعاً آنها را مرتفع نمایند نظر و غرض دیگرى البته نیست. در قسمت کشاورزى که همه واقعاً امروز علاقه‌مند به آن هستیم و همه می‌دانیم که چه ابتلایى براى این مملکت ما تولید می‌شود اگر نسبت به این امر توجه کامل نکنیم این مسأله یک وقتى مسلم شده است در یکى از ادوار گذشته این مجلس که بنده بودم این مسأله را بحث می‌کردند که ایران یک مملکت کشاورزى است یا صنعتى البته تصور می‌کنم که وطول مدت ثابت کرده است که ایران مملکت کشاورزى است و نسبت به این کشاورزى هم اگر توجهى نشده است البته امروز دولت کاملاً توجه دارد مى‌بینیم علایم و آثار آن کاملاً ظاهر است که دولت متوجه است و واقعاً می‌خواهد مجدداً سوق بدهد این مملکت را که از راه کشاورزى تأمین احتیاجات خودش را بکند سهل است بلکه بازارهایى هم پیدا بکند چیزى که کشاورزى را در واقع مختل کرده به عقیده بنده همان مداخله دولت است بعضى چیزها بود مثل مسأله انحصارهاى دولتى و این که در فلان محل شلتوک بکارند یا نکارند بنده به اندازه‌اى متأسف هستم اگر عرض کنم قحطى تصنعى که در آذربایجان ایجاد شد و در سال 1317 و 1318 بدون دلیل مردم آنجا مثل امروز در دکان نانوایى طهران اقلاً باز اینجا قرص نانى پیدا می‌کنند آنجا این را هم پیدا نمی‌کردند در صورتی که در آذربایجان در سال 1316 و 1315 متجاوز از دویست هزار خروار گندم به خراسان و فارس و اصفهان حمل شده بود براى این بود که همین مقررات و مداخلات باعث شد که در فلان نقطه شلتوک بکارند در صورتی که اراضى آنجا باید شلتوک کاشته شود صیفى‌جات کاشته شود تا سال بعد استعداد داشته باشد که گندم بکارند از طهران دستور مطلق دادند که نکارید در نتیجه آن نکاشتن‌ها مردم دچار این سختى و صعوبت در زندگانى شدند و البته امروز این که بنده عرض می‌کنم براى این است که تذکرى باشد که دولت ترویج کند و پرهیز بکند از مداخله در این قبیل امور و بگذارند خود مردم بهتر می‌دانند که چه باید بکارند و در چه موسم بکارند و در چه موسم درو کنند مداخله دولت در این امور به جز این که سیر قهقرایى بکند هیچ نتیجه ندارد و به زیان مملکت و ملت خاتمه پیدا بکند (صحیح است). در قسمت معارف بنده تذکرى داشتم در اینجا توجه آقاى وزیر فرهنگ را معطوف بداریم و آن این است که در این بودجه‌اى که تدوین می‌شود با بعدها هم تدوین بشود باید در نظر گرفت که ولایات هم خودشان را ذی‌حق می‌دانند که از یک مراکزى که هست در مشهد در شیراز در تبریز دلیلى نیست که در آنجاها مدارس عالیه وجود نداشته باشد آذربایجان مطابق احصاییه در حدود چهار میلیون نفوس دارد دلیل ندارد در شهر تبریز یک مدرسه طب نباشد مدرسه طب نشد یک مدرسه فلاحتى نباشد الآن

+++

اگر شما احصاییه مدرسه کرج را نگاه کنید می‌بینید دو ثلث این شاگردان همه از ولایات آمده‌اند بلکه به عشق از ولایت آمده‌اند از طهران کسى پا نمی‌شود برود به کرج براى امور فلاحتى کم‌تر ذوق این کار را دارند بروند دنبال کارهاى دیگر اغلب این شاگردان اهل تبریز هستند یا از کرمان و سایر جاها ولى اکثریت آنها اهل آذربایجان هستند تحقیق بفرمایید این مسأله روشن و واضح می‌شود چه دلیل دارد جوان‌ها وقتى بیایند اینجا عایله‌شان مادرشان باید پاشند پشت سرشان بیایند اینجا یا نگران از حال و احوال آن جوان باشند که در طهران تنها زیست می‌کند و این مسأله را جداً تحت توجه قرار بدهند چه ضرر دارد که در شهر تبریز یک مدرسه عالى بنا شود در شیراز هم بشود در مشهد هم بشود فرض بفرمایید از این طول و تفصیلى که در طهران داده شده است کاسته شود مانعى ندارد.

در قسمت کارخانه‌جات هم بنده مختصر تذکرى داشتم البته این هم از آن مطالبى است که قابل بحث نیست به نظر بنده نیست که امروز ما کارخانه داریم خوب است یا خوب نیست داریم البته بهتر از این است که نداشته باشیم مسأله‌اى هست این است که این کارخانه به دست دولت باشد بنده اینجا یک مقایسه‌اى کردم در این ارقامى که هست بنده مى‌بینم که بعضى از این کارخانه‌جات صدى هفتاد صدى هشتاد مخارج دارد در مقابل در آمدشان بنده نمی‌توانم بفهمم که یک کارخانه چرا صدى هفتاد صدى هشتاد مخارج باید داشته باشد در این که کارخانه لازم است حرفى درش نیست ولى چرا این اندازه مخارج باید داشته باشد بنده نفهمیدم البته معلوم می‌شود که یک عیب داخلى و عیب انتظامى در این کار هست و الا هیچ فلسفه و حکمتى ندارد دیگران کارخانه تأسیس می‌کنند استفاده می‌کنند دولت نظر استفاده نداشته باشد دولت می‌خواهد سمنت را به یک قیمت محدودى نگاهدارد که مردم استفاده کنند خیلى خوب قابل تقدیر است ولى چرا در بعضى قسمت‌ها ضرر می‌کند یا چرا صدى هفتاد و هشتاد خرج دارد اینها یک مطلبى است اما واقعاً یک قدرى نقص اداره کردن ما را ثابت می‌کند مثلاً تلفنخانه یکى از مؤسساتى است که در همه جا باید انتفاع ببرد انتفاع خیلى گزافى می‌برد در ایران مثلاً ضرر می‌کند این براى این است که اداره می‌شود براى این است که آن نظرى که باید در اداره کردن باشد در اینجا نیست و این معایب پیدا می‌شود و باید این معایب را مرتفع کرد بنده بیش از این مزاحم اوقات نمی‌شوم.

وزیر دادگسترى- بنده بدواً از اظهار محبتى که آقاى نماینده محترم نسبت به شخص بنده و چند نفر از قضات دیگر فرمودند تشکر مى‌کنم و سپاس‌گذارم (محمد ولى میرزا- اظهار محبت نبود آقا یک حقیقتى بود) راجع به تذکراتى هم که فرمودند و باید داده شود البته در موقع بودجه بهترین مورد است براى دادن تذکرات و بهترین موقع براى شنیدن تذکرات و باید هم استفاده کرد و بنده مکرر این را عرض کرده‌ام که احتیاج به اصلاحات داریم اصلاحات هم در همه جا مخصوصاً در کشور ما یکى از بدیهیات است که بنده دیگر نباید آن را تأیید بکنم. البته در همه قسمت‌ها به طورى که تذکر دادند و تذکر داده می‌شود باید اصلاحات به عمل بیاید و البته در قسمت کادر قضایى هم باید اصلاحات بشود ولى بنده نظر به نتیجه‌اى که آقاى نماینده محترم گرفتند از مقدمه‌اى که خودشان چیدند و اختلافى که بین مقدمه و نتیجه بود خواستم یک مختصرى عرض کرده باشم آقاى نماینده محترم شکایت کردند و فرمودند که محیط قضایى ما و کادر قضایى ما داراى آن صفاتى که باید باشد نیست و آن اعتمادى که باید به قضات باشد نیست و حال آن که خودشان فرمودند و مثل هم زدند یک مثل بارزى را در یک موقع شاید خیلى مهمى که نمونه هم زیاد دارد نظایر و امثال هم در موارد دیگر بسیار دارد (جمعى از نمایندگان- خیلى کم) همین نمونه‌اى که خود آقاى نماینده محترم ذکر کردند دلیل بر این است که حوزه قضایى آن طور نیست که ایشان تصور فرمودند و خوشبختانه محیط قضایى ما داراى عناصر با تقوى و نیکو‌کار و با شهامت است (صحیح است)

+++

و تصور مى‌کنم آقایان هم همه تأیید خواهید فرمود. یک مطلبى را ما فراموش می‌کنیم وقتى که می‌خواهیم در این جور مطالب قضاوت کنیم مخصوصاً راجع به قاضى فراموش می‌کنیم که به قاضى که می‌رویم لامحاله دو نفر هستیم از این دو نفر هم یکى باید ناراضى باشد آن وقت ملاحظه بفرمایید یک قاضى که باید قضاوت در کار جمعى بکند این چقدر ناراضى ممکن است تولید کند این ناراضى‌ها قهرى و طبیعى است با کمال عدالتى که می‌خواهد قاضى بکند؟ البته قاضى عادل نمی‌تواند در عین حال دو طرف را راضى نگاه دارد و یک طرف مسلماً ناراضى خواهد بود و البته این ناراضى ممکن است شاکى باشد حق هم دارد شاکى باشد اما این دلیل بر این نیست که ما سلب اعتماد قضایى نسبت به قضات خودمان بکنیم و نسبت به کسانى که فداکارى می‌کنند زحمت می‌کشند و واقعاً کارهایى را انجام می‌دهند و خدماتى را انجام می‌دهند و در مشکلاتى واقع می‌شوند که شاید فرضش هم براى نماینده محترم پیش نمی‌آید این که بنده این مثل را عرض کردم نه براى این است که خواستم دفاعى کرده باشم از اشخاص خیر این براى این است که کلیه طبقه مستخدمین عموماً و مخصوصاً جامعه قضایى ما دلسرد نشوند. آقایان نمایندگان البته روا نمی‌دارند کسانی که در موارد مشکلى واقع شده‌اند و داراى احساسات پاکى هستند و می‌خواهند هم از روى کمال وجدان و عدالت قضاوت کنند البته مصلحت جامعه و کشور نیست که آنها را دلسرد کنیم بنده تصور می‌کنم همان طور که آقاى نماینده محترم در مقدمه بیان خودشان فرمودند که ما نباید تابع احساسات باشیم و با داشتن یک احساساتى نمی‌توانیم قضاوت عادلانه بکنیم اگر چه ایشان داراى صفات کامله بسیارى هستند ولکن به طور کلى در این مورد قضاوت‌شان راجع به قضات کار بسیار مشکلى است براى این که ایشان شاید حقاً در تحت تأثیراتى هستند متأثر هستند و با آن تأثرى که دارند نمی‌توانند قضاوت عادلانه در این مورد بکنند و این مطلب نبایستى باعث این شود که ما سلب اعتماد از قوه قضاییه خودمان بکنیم و مطلب را طورى اظهار بکنیم مثل این که حقیقت داشته باشد در صورتى که خوشبختانه این طور نیست و این امر حقیقت ندارد، جامعه ایرانى هم به جامعه قضایى خودش اعتماد دارد البته بنده نمی‌گویم که تمام افراد و اشخاصى که در این جامعه قضایى واقع شده‌اند همه نیکوکار و همه خوب هستند ولکن اکثریت آنها را مسلماً اشخاص نیکوکارى تشکیل می‌دهد (صحیح است) البته افرادى هم که احتیاج به اصلاح دارند احتیاج به این دارند که جامعه آنها را اصلاح بکند و هم خودشان خودشان را اصلاح بکنند هستند و آنها هم طبیعتاً اصلاح می‌شوند. بنده در سایر مطالبى که آقاى نماینده محترم فرمودند عرض نمی‌خواهم بکنم آقایان‏ رفقاى دیگر بنده مطالب را خواهند فرمود فقط خواستم عرض کنم تشکیل مدارس عالى در ولایات اگر توجه داشته باشید این هم امرى است خیلى مشکل بلکه الآن محال است براى این که بنده حالا از جنبه‌هاى دیگرش نمی‌گویم در تبریز در شیراز ما تجربه کرده‌ایم آزموده‌ایم و دیده‌ایم که عده کافى شاگرد پیدا نمی‌شود اگر شاگرد هم پیدا شود معلمش نیست براى این که بشود یک دانشکده علمى یا دانشکده فلاحتى در تبریز یا شیراز درست کرد. اما در کرج از همه نقاط مملکت می‌آیند و می‌شود آن مؤسسه را نگاه داشت ولى در سایر جاها نمی‌شود.

جمعى از نمایندگان- مذاکرات کافى است.

معدل- بنده مخالفم بنده در کلیات اجازه خواسته‌ام.

رئیس- آقاى محیط فرمایشى دارید.

محیط- بنده عرضى ندارم آقایان عرایض بنده را فرمودند.

رئیس- آقاى معدل

معدل- بنده همان طوری که اینجا هم مذاکره شد می‌خواهم عرض کنم در آن صورت نام موافق و مخالف شاید فرقى گذاشته شده است ولى در واقع و حقیقت مخالفى در میان نیست موقعیت کشور ما و وضعیت ما اجازه نمی‌دهد که هیچ ایرانى با دولت مرکزى و حکومت خودش مخالفت بکند (صحیح است) هرگونه اشتباهى هم که در پایتخت مملکت ما هست و یا اشخاصى از خودشان و یا به قلم خودشان در جراید منتشر می‌کنند و تصور می‌کنند که به خصوص مردم

+++

ولایات با حکومت مرکزى مخالفت دارند بنده از یک قسمت از کشور بنادر فارس میایم و از آن سرزمین چیزهایى به گوش شما می‌رسانند این مطلب را تکذیب می‌کنم (صحیح است) شاید اختلاف سلیقه‌اى بین افراد باشد ولى هیچ کس هیچ آدمى که خون ایرانى در رگ داشته باشد هیچ آدمى که از پدر ایرانى باشد امروز وجود ندارد که با حکومت مرکزى طهران مخالفت داشته باشد به خصوص اگر از نظر وحدت ملى بخواهیم صحبت کنیم به عرض شما می‌رسانم که ما فارس‌ها نسبت به آذربایجان که یک قسمت از عزیزترین قسمت‌هاى کشور ما است چه علایقى داریم من آنجا شاهد و ناظر بودم که از آلام آنها از آلامى که بر مردمان آنجا وارد شده بود صحبت‌هایى می‌داشتند همه مردم فارس متأثر بودند براى این که می‌دانیم و همه می‌دانند که برادران آذربایجانى ما عزیزترین برادران ما هستند ما نه تنها خودمان مالمان جانمان اولادمان را در راه آذربایجان فدا می‌کنیم روى این قسمت وحدت ملى است که به آقاى نخست وزیر و هیئت دولت که همه از افراد خوب تشکیل شده‌اند عرض می‌کنم که عرایض ما روى مخالفت نیست هر کس امروز در رأس حکومت باشد او محبوب است همه دور او حلقه می‌زنیم و در تحت لواى شیر و خورشید ما باید معتقد ملى‌مان را که عبارت از حفظ ایران تاریخى و ایران بزرگ است پیش ببریم و به این جهت جاى هیچ نگرانى از این حیث نیست و بنده مخصوصاً از رفقایى که کافى است می‌گویند بیشتر نگرانم که نمی‌گذارند همه صحبت‌ها گفته شود و تصور می‌کنند که یک عده مخالفى وجود دارد که اینها اگر حرفهاشان را بزنند شاید ایجاد یک ناراحتى‌هایى شود (جمعى از نمایندگان- خیر همچو نیست) بنده می‌خواستم از آقایان تقاضا کنم که بگذارند همه صحبت کنند تا آنچه که باید گفته شود حتى بنده از یکى از ارکان مهم مشروطیت که جراید باشد نگرانى دارم که مذاکرات مجلس شوراى ملى را به تفصیل نمی‌نویسد این مذاکرات تنها براى این اطاق و این مجلس نیست براى تمام کشور است این مذاکرات باید در سرخس در زابل در بوشهر در بنادر در اقصى نقاط کشور منتشر بشود تا تصور نکنند که حرف‌ها زده نمی‌شود یا دولتى نیست که این حرف‌ها را بشنود نظر دیگرى از این عرض بنده این است که مأمورین سابق یعنى مأمورینى که حالا داریم به وضع سابق آشنا شده‌اند آنها باید این حرف‌ها را بشنوند جواب دولت را بشنوند تا مأنوس به وضع جدید بشوند وقتى که یک نفر مأمور دارایى در اقصى نقاط کشور هستند می‌شنود که وزیر دارایى در مقابل ملت چه می‌گوید او هم رویه خودش را عوض می‌کند به این جهت بنده خواهش می‌کنم از جراید که بیشتر در این باب صحبت بکنند تا این که اقلاً سرمشقى براى مأمورین باشد. اما عرایض بنده براى این که آیندگان و آنهایی که بعدها راجع به بودجه امساله کشور می‌خواهند عرایض ما را متوجه باشند عرض می‌کنم که روى مقتضیات امسال و روى مقتضیات امروز کشور من این عرایض را می‌کنم و اگر این مقتضیات نبود عرایض دیگرى می‌کردم بنده عرایضم را روى بودجه (که مجالى می‌دهد به هر نماینده که در کلیات اوضاع کشور صحبت بکند) تقسیمات کردم که جز به جز به طور اختصار عرض کنم: اول در سیاست خارجى بنده انتظار دارم که دولت پیمان اقتصادى را که به عقیده بنده متمم پیمان سیاسى است زودتر منعقد بکند و به مجلس تفصیل و تشریح او را بیاورند براى این که ما نه تنها از پیمان اقتصادى این انتظار و نتیجه را داریم که امروز به ما گندمى داده شود سایر مایحتاج امروزى ما رفع شود بلکه ما فکر می‌کنیم که فردا جنگ تمام شد و ورشکستگى و کسادى بازار دنیا را بیشتر از امروز در مضیقه انداخت آن وقت یک کسى باشد که به داد ما برسد به کمک ما برسد ما آنچه که توانستیم در طبق اخلاص گذاشتیم و به همسایگان خودمان عرضه داشتیم ملاحظه‏ کنید که ما حتى آن رویه مهمان دوستى و آن چیزى که شأن ما بود آن را هم از کف دادیم و براى خاطر همسایگان‌مان مهمان‌هاى خودمان را از خانه‌مان بیرون کردیم و در مقابل این آن توقع سیاسی نداشتیم و انتظار ما این است که در مقابل این دو همسایه بزرگ دو همسایه نیرومند دو همسایه قوى با ما کمک بکنند انتظار ما از دولت این است

+++

که در مقابل مشکلات طاقت‌فرسا با نیرویى که ملت به آنها می‌دهد به پشتیبانى افکار عمومى و به پشتیبانى همین مجلس شوراى ملى که بنده مى‌بینم که صدى صد موافق با دولت هستند با سیاست بالاخره منظور خود را انجام بدهد و پیمان اقتصادى را به امضا برسانند دوم موضوع قانون وام و اجاره است دولت بزرگ آمریکا دولتى که امروز به آنهایى که هنوز تکلیف‌شان معلوم نیست به آنهایى که به قول معروف چو بید بر سر ایمان خویش لرزانند کمک و مساعدت می‌کند و قانون وام و اجاره را درباره آنها اجرا می‌کند و نسبت به ما که صمیمانه تا حال انجام وظیفه کرده‌ایم و راهى را که میل داشتند رفتیم هنوز این قانون را شامل نکرده انتظار ما از دولت این است که در سیاست خارجى این دو قسمت را نصب‌العین خود قرار بدهند و جلب موافقت سه دولت را در این قسمت بکنند مخصوصاً دولت آمریکا که افراد ایرانى نسبت به این دولت و این ملت حسن روابط دارد و دوستى صمیمانه دارد و انتظار زیاد دارد. از قسمت سیاست خارجى که بگذریم راجع به کشاورزى که مقدم می‌دانم و شغل خود من هم هست بنده تصور می‌کنم فصل اول و آخر کشاورزى آبیارى است و آن چیزى که ما تا حالا ازش غفلت کرده‌ایم و کاش این پول‌هایى را که در این مدت خرج کردیم به این مصرف رسانده بودیم این مرد بزرگوار امریکایى را که آوردند من هم او را ملاقات کردم مرد توانا و دانا و فهیمى است اگر اسباب و وسایل کار براى او فراهم نکنیم کارى از پیش نمی‌رود و بنده اول پیشنهادم به وزارت کشاورزى انفکاک کار آبیارى از سیاست وزارتخانه است به این معنى که اداره آبیارى اداره مستقلى باشد که هر وزیر کشاورزى مى‌آید نتواند در برنامه عملى آن مداخله کند و این مرد در تمام ولایات و در تمام استان‌ها و شهرستان‌ها نمایندگانى داشته باشد و متخصصینى داشته باشد و براى خودش برنامه پنج ساله ده ساله‌اى تنظیم بکند. عمل آبیارى را تقریباً باید به دو قسمت کنیم یکى قسمت‌هایى که از وظیفه افراد جامعه می‌شود یعنى افراد می‌توانند عمل بکنند یکى هم آنهایى که باید با سرمایه عمومى و سرمایه ملى انجام بشود مثل کارهاى بزرگ آنها که کار دولت است یا باید از بودجه کشور یا باید به وسیله استقراض انجام بشود. بنده فکر می‌کنم که در سال دولت یکیش را انجام کند و آنهایی که وظیفه عمومى هست آنها را می‌خصصینى تهیه پروژه‌اش را بکنند موجباتش را فراهم بکنند مخارجش را برآورد کنند بودجه کشاورزى هم مساعدت لازم را بکنند و اداره آبیارى یک اداره‌اى باشد که نظارت بکند بر عمل آنها که در سال بدانند چقدر کار پیشرفت کرده است هر گاه ما وسایل این کار را فراهم نکنیم به نتیجه قاطعى نخواهیم رسید دوم لزوم تهیه نقشه فلاحتى براى وزارت کشاورزى است وزارت کشاورزى شاید هنوز نداند که چه می‌خواهد از ما کشاورزان که انجام بدهیم یک روز یک نفر می‌آید و می‌گوید چغندر را می‌خواهم توسعه بدهم یک روز یکى می‌آید می‌گوید گندم را زیاد کنید در صورتی که یک آب و یک زمین و یک عده رعیت محدودى و معدودى است باید این وزارتخانه از نظر احتیاجات تشخیص بدهد که بالاخره چه حاجاتى داریم در کدام نقطه کشور کدام محصول بهتر عمل مى‌آید و به چه مقدار عمل مى‌آید و این را جز برنامه خودش قرار بدهد و این را اعلان کند تا هر کس آن گفته را در سهم خودش انجام بدهد. سوم موضوع برزگران نسبت به زارع و کشاورزان کوچک‌ترین توجهى نه از طرف دولت و نه از طرف مالکین و نه از طرف دلسوزهاى ملت براى اینها نشده و نمی‌شود بنده خودم را هم جز آنهایى می‌شمارم که البته در این کار قاصر و مقصرم من متأسفانه باید به استحضار دولت و مجلس شوراى ملى برسانم که در قسمت فارس که این طور است خیال نمی‌کنم جاهاى دیگر بهتر از این باشد کشاورزها لباس به تن ندارند لخت و عور هستند (بعضى از نمایندگان- سایر جاها بهتر است) من آن قسمت را عرض می‌کنم، بهداشت ندارند (ملک مدنى- طرف ما این طور نیست) (لیقوانى- آذربایجان هم این طور نیست) اگر طب و دوا و حکیمى هم به طور فرض هست اینها براى شهر‌نشین‌ها است هنوز براى رعیت و ده‌نشین نه دوا نه حکیمى وجود ندارد و در قسمت‌هاى جنوب این را هم عرض می‌کنم که همه تقصیر را ما به گردن دولت نیندازیم بهره و سهم

+++

رعایا کم است باید بر بهره و سهم برزگران افزود تا توانایى آنها بیشتر بشود و این امر را هم ما بایستى زودتر انجام کنیم و به دست خودمان مالکین انجام بکنیم یعنى مالکین فهمیده و داناى هر قسمتى باید بنشینند و خودشان رسیدگى به این کار بکنند و آنچه که لازم است خودشان انجام بدهند یکى دیگر از تذکرات بنده موضوع دفع آفات است در قسمت کشاورزى دفع آفات چه از نظر نباتى و چه از نظر حیوانى توسعه پیدا نکرده در کشور ما بیشتر از زحمات کشاورزان و مالکین را آفات هدر می‌دهد و از میان می‌برد بایستى وزارت کشاورزى مملکت را از نظر آفات تقسیم کند و در هر نقطه هر آفتى زیاد‌تر است براى آنجا یک تشکیلات مخصوص بدهد تا این همه زحمت و انرژى و کار و آب و زمین و تابش خورشید به هدر نرود و از میان نرود. اما راجع به مدارس کشاورزى با این که جناب آقاى وزیر دادگسترى فرمودند که در استان‌ها و در شهرستان‌ها شاید به مقدار کافى دانش آموز و دانشجو وجود نداشته باشد ولى این در شعب دیگر و رشته‌هاى دیگر است بنده مطمئنم که براى کشاورزى در استان‌ها و شهرستان‌ها شاگرد بیش از سایر رشته‌ها است و بهترین وسیله براى آشنا کردن مردم به سواد و آشنا کردن مردم بعلوم یعنى آن علم و موادى که بدردشان مى خورد و آموختن اصول کشاورزى و فن کشاورزى در استان‌ها و شهرستان‌ها است. در قسمت بهدارى بنده مى‌خواهم عرض کنم که از این سیصد و کسرى میلیون تومان بودجه ملاحظه بفرمایید که پنج میلیون اعتبار به وزارت بهدارى داده شده است، اگر حساب دقیق بکنید از صدى دو کم‌تر است بنده خیال مى‌کنم از آقاى نخست وزیر گرفته تا آن مرد مستخدمى که اینجا ایستاده اگر به بودجه خانه‌اش نگاه کنید مى‌بینید که دوا و حکیم خانه‌اش از صدى دو بودجه خانه‌اش نگاه کنید مى‌بینید که دوا و حکیم خانه‌اش از صدى دو بودجه زندگیش بیشتر است بنده فکر مى‌کنم که آیندگان ما اولاد ما فرزندان ما نسبت به این بودجه ما با این رقم بهدارى چه قضاوتى خواهند کرد می‌گویند اینها که به حال خودشان دل‌شان نمی‌سوخت چه طور به حال ما و آینده و به حال کشور دل‌شان می‌سوزد اصلاً چه انتظارى از وزارت بهدارى با پنج میلیون تومان اعتبار در مقابل س صد و کسرى میلیون تومان اعتبار بودجه داشته باشیم خاصه در این موقعى که جنگ هست و در این موقعى که طوفان بدبختى از چهار طرف ما برخاسته و خواه و ناخواه ما را در میان خواهد گرفت قرانطیه‌هایی که ما اجبار داریم براى این که بگذاریم و وسایلى را که از نظر مبارزه با آفاتى که دیگران به طور اجبار براى ما تهیه کرده‌اند باید فراهم کنیم حالا البته بنده به طور کلى این را عرض کردم که هرگاه کمیسیون بودجه که دوست گرامى و محترم من آقاى ملک مدنى رئیس هستند و آقاى اعتبار هم که با فصاحت و بیان خودشان هر مسأله‌اى را هر رقم بخواهند ممکن است جلوه بدهند عرضى ندارم ولى بنده عرض می‌کنم آقاى انوار حضرتعالى را چه جور قانع کردند این زحماتى که در کمیسیون بودجه کشیدند که در طول عمر مشروطیت فرمودید کشیده نشده بود نتیجه‌اش چه بود یعنى کدام هشت تا را نه تا کردید قبول کردیم بسیار خوب شما را قانع کردند به چه چیز ده ما شیرازى‌ها همین جور زود باور هستیم که همیشه این جور کلاه‌مان پس معرکه است خوب آقا این کمیسیون بودجه چه کرده این لایحه دولت را آورده خوانده خوب با سابق چه فرق کرده سابق می‌گفتند حق ندارى حرف بزنى و صدا هم نده ولى حالا می‌گویند هر حرفى دارى بگو ولى جواب تو را نمی‌دهم ولى این را بنده عرض می‌کنم که براى تمام استان هفتم یعنى فارس و بنادر در سال سیزده هزار و هفتصد تومان بودجه بهدارى می‌دهید آخر اگر شما در آنجا یک عده حیوان‏ ول کرده بودید گاو و گوسفند ول کرده بودید آیا تصدیق می‌فرمایید که براى آنها بیش از سیزده هزار و هفتصد تومان خرج بهدارى می‌دادید! آقا شما که وکیل فارس هستید و نماینده شیراز هستید چه دلیل دارید که براى بهدارى تمام آن استان سیزده هزار و هفتصد تومان در سال داده‌اند و این فقط براى مصرف کرایه اطاق آنجا و خانه آنجا و کرایه درشکه آنجا نمی‌رسد. آخر چرا تصدیق نمی‌کنید. بنده عرض می‌کنم اگر دولت امروز نخواهد این

+++

اوضاع گذشته را به هم بریزد و عوض کند فرقش با دولت قدیم چیست. بنده عرض می‌کنم اگر آقاى نخست وزیر که بنده معتقدم بار سنگینى به روى دوش‌شان است و مجال ندارند تمام این کارها را دقیقاً برسند ولى یک اصل کلى را شعار خودشان قرار ندهند و آن این است که یک خط بطلان روى گذشته بکشند و یک حساب تازه‌اى درست کنند پس ما به چه چیز امیدوار باشیم من عرض نمی‌کنم فارس براى این که فارس و خراسان و کردستان و لرستان فرق نمی‌کند فقط براى این است که من از نظر این که اطلاعم از آنجا بیشتر است عرض می‌کنم اگر درشکه‌چی‌هاى طهران می‌خواستند براى بهدارى فارس اعانه بدهند بیش از این می‌دادند. من عرض مى‌کنم اگر یک نفر فارسى بخواهد صدقه بدهد بیش از این می‌دهد آخر این چه رفتارى است با ما می‌کنند مگر ما انسان نیستیم مگر ما مالیات نمی‌دهیم! مگر حق‌مان نمی‌رسد که این قدر به ما می‌دهند در جواب من آقاى وزیر بهدارى که سمت اولویت و آقایى به همه ما شیرازى‌ها دارند می‌گویند که ما نمى‌توانیم از جاى دیگر کم کنیم و به شما بدهیم این هم که هست باید به همان مصارف سابق برسد پس باز همان آش و است و همان کاسه فقط امنیت را از ما گرفتند آخر می‌خواهیم بفهمیم فرق دوره حاضر با دوره گذشته چیست این کابینه این هیئت دولت این آزادى این مشروطیت هیچ کدامش این بالاخره کمیسیون بودجه چه آورده است براى ما. کرمانى‌ها موفق شدند رفتند از آنچه ازشان غصب شده بود گرفتند و بردند ما چه توانستیم بگیریم بنده می‌خواهم این را عرض کنم که هیئت دولت ما این اصول دیرینه و کهن را دور بریزند و یک اساس نوى در کار از نظر تقسیم آنها بر روى اساس عدالت بگذارند فقط گرفتن مالیات روى عدالت تنها کافى نیست تقسیم هم باید بر روى عدالت باشد یا روى جمعیت است یا روى خاک است یا روى سابقه است یا روى استان است یا روى شهرستان است در هر حال باید روى یک اصلى تنظیم و تعدیل شود حقوق مغصوبه فارس باید بهش بر‌گردد بهش برسد و بى‌جهت و بى‌سبب مردم آنجا را که این جور مردمان دد و وحشى جلوه داده‌اند و فکرى کنند که یک مشت مردم وحشى آنجا ریخته‌اند این طور جلوه ندهند تمام مردم فارس از بى‌توجهى دولت از گرسنگى از بى‌دوایى از بى‌عدالتى از بى‌امنیتى دارند فریاد می‌کنند هیچ کس با دولت مخالف نیست کوچک‌ترین اثرى از عمران و آبادى در آن حدود وجود ندارد اگر تنها یک کارخانه قند و یک سیلویى نیم ساخته را از اینجا بردارند در بیست سال و هیجده سال به فارس چیزى و سهمى داده نشده این را که بنده عرض مى‌کنم نه این است که دفاع از حقوق و از مسقط‌الرأس خود مى‌کنم. خیر بنده می‌خواهم که دور نماى یک گوشه از خاک ایران را به شما نشان بدهم و بنمایانم تا بفهمید که چرا اهالى ولایات با شما هم آهنگى و هم صدایى نمی‌کنند شما اوضاع را با این سى چهل فرسخ اطراف تهران مقایسه نکنید آقا بفرمایید بروید آنجا ببینید اگر کسى پول هم دارد در فارس قماش نیست که بخرد اگر کسى پول هم دارد در آنجا نان نیست که بخرد بنده الآن تلگرافى دارم که در شهر جهرم نان یک من 12 قران یا 18 قران است شما فکر کنید که اگر در تهران این طور بود راحت توى خانه‌تان مى‌نشستید؟ چون من معتقد هستم باید حرف‌ها را زد و تمام این معایب از نگفتن‌ها است من خودم خبر رسمى فرماندار لار را خواندم و اطلاع موثقى از آنجا داشتم که در لارستان فارس مردم در مدفوع سگ هسته خرما را پیدا کرده می‌شویند دو مرتبه آرد می‌کنند و می‌خورند.

همهمه بین نمایندگان- آقا این حرف را نزنید.....

معدل- آخر آقایان به این مردم بدبخت که این جور دچار بدبختى هستند چرا مى‌گویید غارتگر چرا می‌گویید دزد چرا مى‌گویند یاغى؟ بلند شوید براى آنها وسایل راحتى و آسایش فراهم کنید آن وقت ببینید که چه طور در مقابل حکومت مرکزى سر تعظیم خم مى‌کنند. مردم آقا آسایش مى‌خواهند نان مى‌خواهند وسیله مى‌خواهند شما اینها را به آنها نمى‌دهید خرج آنها نمى‌کنید آنها هم به صدا در مى‌آیند آن وقت نام یاغى به رویشان مى‌گذارید.

+++

بنده در قسمت وزارت جنگ یک عرایضى دارم که چون مى‌دانم که تند هستم و چون مى‌دانم که عصبانى هستم و چون خبر دارم که ناروایى‌هایى از طرف این وزارتخانه به ما شده حتى‌المقدور به کوتاهى سخن می‌پردازم و مختصر عرض مى‌کنم و فقط تذکرى مى‌دهم و آن این است که به طورى که دیده می‌شود 70 میلیون براى وزارت جنگ در نظر گرفته شده است که بودجه درست بشود بنده عرضم این است که تجربه گذشته براى ما اقلاً مى‌تواند یک سرمشقى باشد. رفقا و دوستان من استدعا مى‌کنم به عرایض من توجه کنید شما مدتى است که صداى وکلاى فارس را نشنیده‌اید فارس این حق را دارد از شما ما طلب داریم از شما استدعا مى‌کنم به این حقایقى که لازم است ذهن‌تان متوجه بشود گوش بدهید بنده عرضم این است که 16 یا 17 یا 18 سال یا 15 سال تجربه کافى است براى این که وضع گذشته را دیدید سکوت کردیم مالیات دادیم به ما گفتند قوایى داریم که دنیا در مقابلش تکریم و تعظیم مى‌کند این تجربه کافى است براى این که یک ساعت هم شما عرض ما را بشنوید و مطابق نصیحتى که ما مى‌کنیم عمل کنید. کیست که از سرباز ایرانى خوشش نیاید کیست که از عظمت و جلال ارتش مملکت خودش لذت نبرد ما فارسى‌ها و شیرازى‌ها هنوز به صورت‌هایى که از سنگ در تخت جمشید از دوره هخامنشى کشیده‌اند تعظیم مى‌کنیم تا چه رسد به سربازهاى جان‌دار که برادران و فرزندان ما هستند. کیست که منکر شرافت و حیثیت نظام باشد کیست که مخالف این کارها باشد؟! مگر این درفش که بلند می‌شود جز براى آسایش‌ها است؟ مگر این نظامى که درست شده جز براى تأمین استقلال ماست. نه این است که براى رفاهیت ما است؟! اما وقتى اینها خوب است که براى ما باشد 20 سال است مالیات دادیم و تشکیل این قشون را دادند و یک روز به ما نشان دادند و ملتفت شدیم که تمام این قدرت‌ها و عظمت‌ها براى نشان دادن به ما داخلى‌ها بود شما این افسرها را در شهر تهران نبینید با این شکل توى خیابان لاله‌زار اینها وقتى که پاى‌شان را از این تهران بیرون مى‌گذارند ببینید چه بادى توى آستین‌شان می‌اندازند؟ این زرق و برق‌ها این ستاره‌ها اینهایى که خودمان درست مى‌کنیم و روى دوش‌شان می‌زنند اینها بلاى جان برادران ولایاتى شما می‌شوند. این آقایان وزرا واللّه باللّه بهتر از من و شما می‌دانند که این افسران مطیع قانون نیستند و اینها خودشان را بالاتر از قانون مى‌دانند مافوق قانون، قانون مملکت مى‌دانند.... همهمه نمایندگان- این طور نیست آقا (زنگ رئیس)

رئیس- آقاى معدل اجازه نمی‌دهم این حرف‌ها را بزنید. یعنى چه؟ من به شما عرض می‌کنم مجلس شوراى ملى براى خدمت به مملکت است نه براى اظهاراتى که هتک آبروى ملت و دولت بشود. قابل تحمل نیست آقا این حرف‌ها

معدل- من وظیفه خودم را می‌دانم آقا....

رئیس- این حرف‌ها قابل تحمل نیست آقا....

معدل- براى شخص جنابعالى نیست. براى ملت است. در هر عملى همان طور که عرض کردم یک استثنایى هست بنده اول عرض کردم که احترام هر سرباز هر افسر هر ارتش را محترم مى‌شماریم واجب می‌دانم ولى آنهایى که استثنا هستند آنها باید امروز مورد توجه باشند. هفتاد ملیون تومان براى آنها بودجه معین شده است پانزده میلیون تومان براى امنیه بودجه معین شده بنده مقصودم این است که سى میلیون تومان از مال ارتش را ضمیمه امنیه بکنند و با 45 میلیون تومان یک افرادى استخدام بشوند افراد خوبى که بتوانند امنیت داخلى را تأمین کنند و امنیت ما را اداره بکنند که ما مطمئناً بدانیم که داخله خودمان را مى‌توانیم اداره کنیم ما جنگ با کسى نداریم که بخواهیم یک ارتش قوى را ایجاد کنیم ما یک ارتشى تهیه مى‌کنیم که آن ارتش نمى‌تواند جنگ با خارجه بکند و همچنین مداخله در امنیت داخلى هم نمى‌کند ولى اگر یک امنیه قوى درست کنیم که بتواند داخله ما را منظم کند هزار رجحان دارد بر این ارتش قوى و این امنیه نیم ناقص. چون در قسمت نظام وظیفه رفقاى دیگر بنده صحبت‌هاى خودشان را داشتند بنده دیگر از آنها صرف‌نظر می‌کنم در قسمت وزارت دارایى هم اکتفا به این نکته

+++

مى‌کنم که وزارت دارایى باید اکتفا بکند به آنچه را که قانون گفته است آن را از مردم بگیرید و بس نه این که اضافه هم بگیرد من یک مثالى در این باب می‌زنم که خاطر آقاى وزیر دارایى روشن شود معمول است مطابق قانون مى‌بایستى دم دروازه‌ها صدى سه مالیات از اجناس وارده براى دولت گرفته شود خود وزارت دارایى هم براى این کار آیین‌نامه درست کرده است که این را بر‌حسب کشیمن از مردم نگیرند یعنى نکشید و از مردم بگیرند بلکه معین کرده است که دم دروازه‌ها از روى بار گرفته شود و حالا معین مى‌کنند که بار چقدر حساب می‌شود قاطر چه طور الاغ چه طور خوب حالا آیا خبر دارید که این عمل در مورد گندم و در مورد جو و در مورد سایر چیزها رعایت نمی‌شود و از آنها کشیمن گرفته می‌شود بنده این را به رئیس دارایى آنجا گفتم که دولت احتیاجى به این کار ندارد اگر این صدى سه را بکنید صدى چهار صدى پنج ولى آنچه را که قانون می‌گوید همان را بگیرید یعنى دولت خودش اول کسى باشد که به کار خودش عقیده داشته باشد و خودش مجرى قانون باشد هرگاه دولت این طور قانون را اجرا کند از دیگران نباید این توقع را داشته باشد که اجرا کنند حالا تذکرات بنده در قسمت وزارتخانه‌ها اینها بود که عرض کردم در کلیات هم عرایضم همین بود که عرض کردم تصوراتى را که آقاى رئیس درباره عرایض بنده مى‌کنند به نظر بنده روى فکر خودشان است و اگر بخواهم در مجلس جواب خاصى به فرمایش ایشان بدهم خلاف ادب است و نباید به نصیحت یکى از دوستان وظیفه بنده کوچکى است نسبت به ایشان ولى فقط این جمله را عرض می‌کنم که هر کس براى عصرى ساخته شده است‏

رئیس- بنده خیلى متأسفم که وقتى بعضى آقایان داخل صحبت می‌شوند تصور نمى‌کنند که صحبت را باید طورى کرد که به ضرر کشور و به ضرر همان ملتى که می‌خواهند از آن دفاع کنند تمام می‌شود (صحیح است) مملکت آبرو دارد یک وقایعى که واقع می‌شود که تذکر آن به نظر لازم نمى‌آید باید به طور شایسته به دولت تذکر داد و طورى صحبت نشود که شایسته مجلس شوراى ملى باشد نه این که اظهاراتى بشود که اسباب سر‌شکستگى همه باشد (صحیح است) بنده نمی‌خواهم ایراد کرده باشم البته حق صحبت کردن دارند ولى صحبت را باید با ترتیب و نزاکتى که به صرفه و صلاح مملکت باشد و البته مقتضى نیست یک مذاکراتى بشود که هم براى دولت سرشکستگى داشته باشد و هم براى ملت. شما آقایان می‌دانید که بنده و فلان کارمند و فلان نظامى و آقاى معدل دیگران در یک زمان باریک که در یک اسلوبى واقع بود داخل بودیم حالا یک قضیه گذشته را منطبق با امروز نباید کرد و امروز یک دولتى بر سر کار آمده است و وظایفى را به عهده گرفته است که همگى باید کمک کنیم که بتوانند آن وظایف را انجام دهند و معایب گذشته را تدریجاً رفع نماید نه این که هر ساعت برگردیم به اوضاع گذشته و وارد مطالبى بشویم که خلاف مصلحت و خلاف صرفه دولت است (صحیح است) بایستى کمک کرد و به اتفاق دولت باید جدیت کرد که معایب مرتفع شده و افراد ملت بتوانند با سعادت و خوشى زندگانى کنند. بنده عرضم این است بى‌ادبى هم به سر کار نکردم و این حرف را به سر کار گفتم به همه هم می‌گویم و از روى عقیده ملى است نه از روى عقیده شخصى.

وزیر دارایى- همان طورى که آقاى فرمانفرماییان تذکر دادند فرمایشات آقایان در واقع مخالفت نیست عرایضى هم که حالا می‌شود من باب توضیح است براى این که خاطر آقایان روشن بشود و اگر یک سوء‌تفاهمى در بعضى مسائل هست مرتفع بشود آقاى فرمانفرماییان این طور تذکر دادند که رقمى که در بودجه به عنوان درآمد نوشته شده و پیش‌بینى شده اگر همین مبلغ گرفته شود خیلى مردم خوشنود می‌شوند و بلکه یک برابر شاید بیشتر گرفته شود بنده عرض می‌کنم که بنده نمی‌دانم و به طور قطع عرض می‌کنم که مأمورین البته تا آن دینار آخرى که می‌گیرند وارد خزانه دولت می‌شود و همین طور هم مأمورین بد اگر باشند ملاحظه می‌فرمایید که دایماً دادگاه وزارت دارایى و دادگاه دیوان کیفر عمال دولت اینها مشغول هستند محاکمه می‌کنند محکوم می‌شوند

+++

اینها هست البته در یک کشورى که شاید در حدود سى هزار نفر مأمور وزارت دارایى دارد خوب بین اینها اشخاص بد و خوب هستند به این جهت بنده به طور کلى عرض می‌کنم سیاست دولت و وزارت دارایى این بوده (سابقاً هم البته این بوده) حالا که قطعاً همین است که همان طور که اجازه ندارند یک دینار کم بگیرند و در واقع فوت شود از حق دولت همین طور هم اگر یک دینار علاوه بگیرند به همان اندازه مورد تعقیب و مجازات خواهند شد و این موضوع مکرر از آن زمانى که بنده وزیر دارایى بودم به طور خیلى روشن به تمام مأمورین گفته شده و حالا هم به آنها گفته خواهد شد و به آنها خاطر نشان می‌کنم که دولت هیچ وقت از مأمورى رضایت نمی‌دهد که چیزى از جانب دولت علاوه بگیرد به طریق اولى براى خودش هم همین طور وآن موضوع به خصوصى را که تذکر دادند که از مالیات ارثى که نوزده هزار تومان بوده است دو هزار تومان به صندوق دولت رسیده است بقیه‌اش به کیسه آن مأمور رفته است خوب اولاً معلوم می‌شود آن شخص که این طور رفتار کرده ما‌بقى را به عنوان رشوه داده به مأمورین خود او هم باید مبلغ بیشتر از این داده باشد که راضى شده پول را به این ترتیب تقسیم کند و بعد از آن هم تمنى دارم به طور خصوصى این مورد و مأمور را به بنده معرفى بفرمایند که این یک خدمتى است و همان طور که در سایر موارد اطلاع به دولت می‌دهند این را هم به بنده اطلاع بدهید یک موضوع دیگر بود قانون استخدام. تذکر دادند که قانون استخدام در این سنوات اخیر به واسطه یک قوانین دیگرى که وزارتخانه‌ها داشته‌اند از بین رفته است این را بنده تصدیق می‌کنم قانون استخدام از بین رفته است و تا این اندازه مشکل شده و اجرایش هم براى دولت مشکل است براى این که قوانین مختلفه استخدامى براى هر قسمتى از وزارتخانه‌ها آمده است و بعضى از اینها شاید متضاد باشد و شاید بعضى‌ها عادلانه نباشد و این را هم دولت در نظر دارد که تجدید‌نظرى بکند و آنچه را که لازمه اصلاح است اصلاح کند و بعد هم البته تقدیم مجلس شوراى ملى می‌کنم. دیگر قسمت کارخانه‌جات بود که تذکر دادند که کارخانه‌جات بعضى دیده می‌شود که مخارجش از درآمدش زیادتر است بنده در جلسه قبل توضیح عرض کردم این کارخانه‌جات آنچه درآمد دارد یک درآمد حقیقى که بنا بشود شما این جنس را در بازار بفروشید و از آن بهره ببرید این نیست اکثر این درآمد‌ها یک در آمدى است که معاملات با خود دولت می‌شود فرض بفرمایید معادن زغال این معادن زغالش فروخته می‌شود به‌ کارخانه‌جات ممکن است که ما قیمت این زغال را بالا ببریم دخل کارخانه زیاد می‌شود اگر پایین بیاوریم درآمد معدن کم می‌شود همچنین یک چیز‌هاى دیگر خود آقاى وزیر پیشه و هنر در جلسه قبل مشروحاً بیان کردند این کارخانه‌جات که ملاحظه می‌فرمایید روى کاغذ آمده این در‌آمد حقیقى نیست این کارخانه اگر مال یک نفر شخص بود البته درآمدش بیش از این بود ولى تردیدى درش نیست که این کارخانه‌جات به نحوى که الآن اداره می‌شود شاید طورى نیست که آن مبلغى که باید و شاید یعنى با مبلغ کم بهترین فایده ازش برده شود نمی‌شود و به همین جهت هم هست که وزارت دارایى و پیشه و هنر اخیراً طرحى را در نظر گرفته‌اند که یک رژیم مخصوصى براى کارخانه‌جات در نظر گرفته شود که روى اصول بازرگانى کارخانه‌جات اداره شود و این طرح هم البته به موقع خودش به عرض مجلس خواهد رسید. شرحى هم آقاى معدل فرمودند البته این را بنده نظر به یک قسمت‌هایى که مربوط به وزارت دارایى است توضیح عرض می‌کنم در قسمت‌هاى دیگر هم آقایان همکارن محترم بنده خواهند فرمود. یکى در قسمت پیمان‌هاى اقتصادى بود که هرچه زودتر در نظر بگیرید و بسته شود این را گویا در جلسات قبل هم عرض کردم حالا هم عرض می‌کنم که دول متفقه در این باب مأمور مخصوصى فرستاده‌اند الآن هم در تهران است و هر روز هم با وزارت دارایى در تماس است و مشغول تهیه زمینه این قرار‌داد هستیم حتى در جلسه گذشته هیئت دولت هم طرحى که وزارت بازرگانى تهیه کرده بود مطرح بود و مرتباً هم مذاکرات در این باب می‌شد و البته در این طرح و این پیمان که ما در نظر خواهیم گرفت آنچه را که دولت و مردم انتظار دارند که از طرف

+++

این دو همسایه کمک باید بشود البته در آنجا پیش‌بینى خواهیم کرد. و البته همان طور که در پیمان اصلى پیش‌بینى شده در این پیمان اقتصادى هم آنچه مشکلات اقتصادى داریم تصفیه می‌شود و نسبت به کمکى که از آمریکا تذکر دادند که ما از امریکا انتظار داشتیم که مشمول قانون وام و اجاره شویم حالا در این قسمت هم اگر مشمول قانون وام و اجاره نشویم ولى به عناوین دیگر اطمینان داریم که کمک‌هاى جالب توجهى از طرف آن کشور نسبت به ایران بشود و آن را هم البته به موقعش به عرض خواهیم رسانید. دو موضوع دیگر آقاى معدل اظهار داشتند که بنده به آن جواب عرض می‌کنم یکى راجع به بهدراى بوده که فرمودند در حدود صد و بیست سهم بهدارى می‌شود ولى توجه نفرمودند که در وزارتخانه‌هاى دیگر هم بهداشت هست و مخارج بهداشت می‌شود مثلاً یکى دو قلم را عرض می‌کنم یکى دانشکده پزشکى که جزو وزارت فرهنگ است و سى میلیون بودجه‌اش است و همچنین انستیتو پاستور است و همچنین در وزارتخانه‌هاى دیگر مثل وزارت راه و قشون و جاهاى دیگر هر یک به سهم خودشان براى بهداشت کارهایى می‌کنند که اگر مجموع اینها را در بودجه‌هاى جز استخراج کنیم و جمع کنیم ملاحظه خواهید کرد که تناسبش خیلى بیش از این می‌شود ولى البته هیئت دولت هم به اهمیت بهدارى کاملاً متوجه هستند و هر موقعى که اجازه بدهد و واقعاً توانایى و استطاعت دولت اجازه بدهد کمک خواهد کرد بلکه زیادتر خواهند کرد این را باید عرض کنم این که امروز نوشته‌ایم این بودجه‌ای است که آن بنگاه‌ها و سازمانى که براى کشور اساساً لازم است ما آنها را نگاهداشتیم اینجا موضوع توسعه نبود اگر موضوع توسعه در بین بود البته حق داشتید. می‌فرمایید چرا در راه‌سازى توسعه داده شده ولى در بهدارى داده نشده و چرا در دادگسترى شده و در بهداشت نشده ما امسال با این وضع نکس مالى توانسته‌ایم آنچه داشته‌ایم نگه داریم ملاحظه بفرمایید حتى در یک قسمت‌هایى در سال 1320 شما براى راه و راه آهن تقریباً در حدود یک هزار میلیون ریال خرج می‌کردید بلکه بیشتر امسال آمدید رسانده‌اید به دویست و پنجاه میلیون ملاحظه می‌فرمایید این را که بنده عرض کردم ما از بودجه متجاوز از دو هزار میلیون ریال کسر کردیم البته از همه جا کسر کردیم ما چیزى اضافه نکردیم که شما می‌فرمایید در فلان جا اضافه کردید و فلان جا اضافه نکردید ما خیلى توانستیم وضعیتى که داشتیم حفظ کنیم و بعد هم البته باز هم عرض کردم نظر دولت این است که اگر در وسط سال دیدیم که وضعیت مالى بهتر شد و یک امیدواری‌هایى پیدا شد البته مضایقه نخواهیم کرد آنچه که به دست ما پول زیادى بیاید البته به طریق الاهم فالاهم آن را هم تقسیم خواهیم کرد و منظور تأمین می‌شود این بودجه‌ای است که با حفظ آن چیزى است که داریم حفظ مدارس، مریضخانه‌ها و ارتش آنچه داشتیم حفظ کردیم و الا تا به حال نداشتیم که توسعه بدهیم اینها را و این را هم البته آقایان تصدیق می‌فرمایند که ما نمی‌توانستیم درب مدارس را ببندیم درب مریضخانه‌ها را ببندیم یا یک کارهاى مهم دیگرى که داشتیم قطع کنیم و به بهدارى بیفزاییم به اندازه‌اى که مقدور بود کردیم ولى به نظر بنده بعد از ملاحظه بودجه‌هاى جز خود آقاى معدل هم اگر توجه می‌کردند می‌دیدند که آنچه ما کم کردیم بیش از آن نمی‌توانستیم و یکى هم راجع به اوضاع ارزاق جهرم و لارستان فرمودند بسیار اسباب‏

تأسف بنده شد (انوار- تکرارش لازم نیست) براى خاطر این که خودشان اطلاع دارند در همین قلیل مدتى که بنده بودم آنچه را که لازم بود خودشان آمدند در وزارت دارایى براى خاطر آنچه که می‌توانستیم زیرا البته بنده که نمی‌توانم وضعیت را تغییر بدهم یعنى یک مرتبه تمام انبار هم مملو از گندم بشود. یک همچو اعجازى از هیچ دولتى ساخته نیست (صحیح است) ولى آن اندازه که مقدور بود و توانستیم از خارج گندم وارد کردیم آن اندازه که توانستیم جمع آورى کنیم جمع آورى کردیم و به نقاطى که خیلى لازم بود رساندیم خود جنابعالى هم اطلاع دارید این را هم باید عرض کنم که ادراه تثبیت غله در یک جاهاى

+++

معدودى تأسیس شده و دولت هیچ وقت همچو داعیه‌اى نداشته است که نان تمام مملکت را تهیه کرده باشد همچو چیزى نبوده است ما در نقاط متعدد و محدودى اداره تثبیت تهیه کرده بودیم براى یک منظورى و یک نقاطى من جمله جهرم و لار و اینها اداره تثبیت نداشته ولى مع هذا دولت نمی‌تواند ببنید که در یک نقطه مملکت مردم دچار قحطى و فلاکت و بدبختى شوند هر طور شده باید برساند مع ذلک خودتان اطلاع دارید که برایشان فرستادیم و باز هم اطمینان می‌دهم که خواهیم فرستاد مع ذلک نمی‌دانم گله و شکایت از کیست؟ از گذشته است یا از ماست. از ما که همچو شکایتى نیست و تازه مشغول کار شده‌ایم و داریم کمک می‌کنیم یک مسأله دیگر هم تذکر فرمودند که وزارت دارایى از آنچه قانون اجازه می‌دهد زیادتر نکند اگر بکند مقصر است چون مطابق قانون اساسى دولت نمی‌تواند بگیرد جز آنچه را که به موجب قانون معین می‌شود و این چیزى است که فرض بفرمایید مالیات صدى سه را باید از وزن نگیرند از بار بگیرند این براى این است که در بعضى اوقات بار الاغى که فرض بفرمایید باید بیست و پنج من باشد و تا بیست و پنج من دو ریال گرفته می‌شود طرف بگوید این یک بار نیست و فرض بفرمایید بگوید ده من است آن وقت مجبور می‌شوند پایین بیاورند و وزنش کنند که واقعاً این بیست و پنج من هست یا نیست آن وقت است که وزن می‌شود و الا از لحاظ تسهیل به طور عادى روى بار و بارنامه گرفته می‌شود که تسهیل شده باشد و روى سیستم و نصاب خودش گرفته می‌شود حالا چون مالیات صدى سه مالیات بدى است عرض می‌کنیم چون شاخص آن چهار نفر مأمور دون رتبه یا شاید آدم‌هایى هستند که خیلى هم نسبتاً اطمینان به عملش نمی‌شود کرد دیگر ما نمی‌توانیم در تمام اداره‌هاى ایران یک مأموریت عالى رتبه بگذاریم. نمی‌شود ممکن است کار دیگر بکنیم به همین جهت هم هست که مالیات بدى تشخیص داده شده و در اولین فرصت هم تغییر داده خواهد شد این عرایضى بود که بنده در جواب آقایان لازم دانستم عرض کنم.

معاون وزیر جنگ (سرتیپ ریاضى)- بنده عرایضم خیلى مختصر است نمی‌خواهم دفاع از ارتش بکنم ولى خواستم خاطر محترم آقایان را مستحضر کنم که در این موقع که وضعیت ما در حال بحران است و از کردستان تا فارس تمام افسران باید اجراى وظیفه بکنند چنانچه همه روزه مى‌بینید یکى دو نفر کشته می‌شوند و زخمى‌ها هم هر روز در بیمارستان‌هاى ما هستند به نظر بنده خیلى بعید است که از طرف نمایندگان محترم اهانتى به این نوع لباس بشود (نمایندگان- صحیح است) بنده این دو سه روزه که کارهاى زیادى در وزارت جنگ بود آقاى وزیر جنگ به بنده فرمودند براى دفاع بودجه برو در پارلمان بنده عرض کردم براى این که مبادا اهانتى به این لباس بشود. (نمایندگان- خیر اهانت نمی‌شود) چون با حفظ مقام به وزارت جنگ منتقل شدم اجازه بفرمایید لباس کشورى بپوشم که اقلاً فحشى اگر می‌شنوم هم رنگ جماعت باشم فرمودند بروید و چون به اندازه من عصبانى نیستید البته بهتر انجام وظیفه خواهید کرد. بنده می‌خواستم به آقاى معدل عرض کنم که بنده چهار سال رئیس فرهنگ فارس بودم هم شما بنده را می‌شناسید هم بنده شما را می‌شناسم شما به این لباس من حق اهانت ندارید براى این که شما در تمام مدت وکالتتان استفاده می‌کردید براى این که نفوذ محلى تحصیل کنید. با این وضعى که شما دارید شما حق ندارید به من توهین بکنید. افسر در تمام دنیا محترم است (نمایندگان- صحیح است) اگر افسرى خیانت کرده باسم بگویید ما تعقیب می‌کنیم مجازات می‌کنیم اما اهانت به افسر مخصوصاً به افسرى که نماینده دولت باشد شما حق ندارید بکنید. (صحیح است)

رئیس- آقاى اعتبار

اعتبار (مخبر کمیسیون بودجه)- بنده قبل از این که عرایضى دارم عرض بکنم یک اصلاحى از آقایان خواهش می‌کنم بفرمایند یک موافقتى شده است بین وزارت فرهنگ و وزارت راه که دو میلیون و پانصد هزار ریال از بودجه وزارت راه کسر می‌شود و به بودجه وزارت فرهنگ افزوده می‌شود یعنى از قسمت 48 هزینه کسر می‌کنیم از ساختمان راه آهن

+++

یک قسمت دو میلیون و پانصد هزار ریال کسر مى‌کنیم و مى‌شود 000،172،165 ریال و اضافه مى‌کنیم به قسمت 21 که می‌شود 000،500 142 ریال. اینجا دولت موافقت کرده‌اند و کمیسیون هم موافقت کرده. موضوع دیگر این که متأسفانه آقایان محترم بدواً شروع مى‌کنند و اظهار می‌دارند که ما به نام مخالف صحبت نمى‌داریم بلکه به نام موافقت یک تذکراتى داده می‌شود اگر حقیقتاً نیت و رویه این باشد به نظر بنده بحث مطلوب است خیلى هم خوب است زیرا این مملکت از یک بار شدت و یک بار بیست ساله بیرون آمد و خیلى خوب است و خیلى به جا است که هر کس تذکراتى دارد گرفتارهایى که در سابق بوده است آنها را به دولت حاضر بدهد و بگوید ولى مجلس هم انصافاً تا به حال مجال داده است و ملاحظه فرمودید چند جلسه است که ما اینجا نشسته‌ایم و هر وقت هم گفتند مذاکرات کافى است خواهش کردم و تمنى کردم که بگذارند آقایان تذکرات‌شان را بدهند ولى باید انصاف داد که در عمل و در بیان و در جریان صحبت دیده می‌شود که این حرف یعنى آن مقدمه‌اى که آقایان مى‌چینند با آنچه مى‌گویند که مى‌خواهند یک تذکراتى بدهند و مخالف نیستند بنده نمى‌دانم که اگر بناشان بر‌مخالف بود چه می‌گفتند و چه می‌خواستند بگویند. اینجا آقاى محترم نماینده فارس آقاى معدل خودشان مى‌دانند من به ایشان ارادت دارم بیاناتى فرمودند در قسمت کشاورزى و آبیارى و نقشه که همه آنها کاملاً صحیح است بایستى گفت که کشاورزى مدت لازم دارد فرصت لازم دارد و وضعیت کشاورزى باید تدریجاً اصلاح شود. ما یک مؤسسه کشاورزى داشتیم که بعد هم وزارت کشاورزى شد اگر وضعیت کشاورزى را در سابق ملاحظه می‌فرمودید اگر به کمیسیون بودجه تشریف بیاورید بنده بهتان ثابت می‌کنم که صدى هفتاد این کشاورزى صرفاً خرج یک قسمت از املاک اختصاصى بود و بالاخره کشور از کشاورزى استفاده نمى‌کرد و ما حالا یک وزارتخانه‌اى داریم وزارتخانه‌اى تأسیس کردیم و تشکیل دادیم و باید البته هر کس هم نقشه اصلاحى و نقشه تکمیلى دارد بدهد بنده هم قطع دارم وزیر کشاورزى و سایر آقایان همه با کمال میل آن نقشه‌هاى خوب و طرح‌هاى خوب را مى‌پذیرند و راجع به این که برزگرها لباس ندارند بنده این قسمت را تصدیق مى‌کنم ولى فقط در قسمت فارس و در قسمت جنوب به چه دلیل حالا عرض مى‌کنم اینجا آقاى وزیر دادگسترى تشریف دارند ما کمیسیون‌هایى با ایشان تشکیل دادیم براى معامله رعیت و مالک چند ماه تمام (یک روز هم آقاى قوام در این کمیسیون تشریف داشتند) کمیسیون کردیم بنده تصدیق مى‌کنم که وضعیت فارس و معاملاتى که مالکین فارس با زارعین فارس مى‌کنند غیر عادلانه است براى این که ما آنجا نشستیم دیدیم که وضعیت فارس معامله‌اى که مالکین فارس مى‌کنند نسبت به مالکین سایر نقاط کشور هیچ متناسب نیست اصلاً زارع فارس عمله است یک نان بخور و نمیرى مالک به او مى‌دهد و او هم رعیتى مى‌کند پس اگر لباس ندارد گناه بر کى است؟ بر خود آقا است بر شما است بر مالکین فارس است که باید معاملات‌شان را تعدیل کنند اگر قبول ندارید تشریف بیاورید آن صورت مجلس و آن پرونده به این بزرگى را که سه ماه تمام ما نشستیم در کمیسیون دادگسترى و تهیه کردیم بگیرند و بخوانید تا ملاحظه بفرمایند عیب کار کجاست و الا زارعین مملکت تمام لباس دارند تمام زندگى دارند و این که ملاحظه مى‌کنید زراعت کم شده اگر انصاف بدهید ملاحظه خواهید فرمود وضعیت رعیتى یک قسمت شاید همان طور است که آقاى فرمانفرماییان تذکر دادند روى یک دستورات غلط دستوراتی که روى نفهمیدگى سابقاً داده می‌شد مثلاً در همدان خود بنده وارد بودم چهار سال تمام فشار آوردند که آنجا پنبه بکارند هر چه گفتیم همدان سرد سیر است و پنبه کارى نمی‌شود در توى صورت نوشتند همدان شانزده هزار هکتار پنبه کارى براى این که یک ارقام و یک لیست‌هایى را درست کنند آمدند یک رعیتى و زراعت معمولى را از بین‏ بردند این بود صدمه مهم را به موضوع رعیتى و موضوع کارگرى زد. موضوع کارگرى امروز رعیت استفاده مى‌خواهد و مى‌خواهد

+++

هر چه برایش برایش بیشتر صرف مى‌کند دنبال او برود شما اهل رقم و حسابید بگیرید یک رعیتى که یک جفت گاو‌بندى داشته باشد در قسمت شما که هیچ ولى در قسمت ما که حساب کنیم ملاحظه می‌فرمایید که اگر او با سه ماه کارگرى (سه ماه را با دوازده ماه حساب مى‌کنیم تا جنابعالى ملاحظه بفرمایید) سه ماه از قرار روزى یک تومان یا هشت قران که حالا بیشتر می‌دهند هفت قران هشت قران هم که بگیرند ملاحظه می‌فرمایید در این مدت کارگران در قسمت ساختمان راه آهن بهتر استفاده مى‌کنند تا دوازده ماه بیایند رعیتى شما را بکنند. این قسمت البته کارهاى راه سازى و اقتصادى و راه آهن در قسمت کشاورزى ما مؤثر بود و به همین دلیل که عرض کردم یک قسمت از گاو‌بندی‌هاى ما و زارعین ما دنبال کارگرى رفتند و هنوز این وضعیت هست این هم یک چیز طبیعى است و نمی‌شود گفت بردند خوب بالاخره راه آهن مملکت را باید مردم این مملکت بسازند راهش را هم مردم این مملکت باید بسازند بالاخره بنده و جنابعالى که نمی‌رویم همین عمله و رعیت باید برود این را هر چه اسمش را بگذاریم کارگر است اینجا به آقاى انوار فرمودید و خیلى آقا عصبانى بودید که در کمیسیون بودجه بودید و چرا به داد فارسى‌ها نمی‌رسید بالاخره در تمام فارس 700،13 تومان به قسمت بهدارى داده می‌شود اینجا بایستى به آقا عرض کنم که ما در مقابل یک رقم درشتى بودیم به نام وزارت بهدارى (ملک مدنى- بودجه تفصیلى هنوز نیامده) البته وقتى که بودجه تفصیلى آمد به مجلس شوراى ملى ما به این قسمت‌ها مراجعه می‌کنیم خود آقا هم لطف بفرمایید که تشریف بیاورید حرف‌هایمان را آنجا می‌زنیم و به همان نسبتى که فرمودید به همان نسبت ما تقسیمات قائل می‌شویم ولى بنده خیال مى‌کنم که اگر به سایر استان‌ها مراجعه کنید غیر از آذربایجان، (آذربایجان یک وضعیت خاصى داشته و در همان دوره‌اى که براى بنده و جنابعالى مجال حرف نبود در همان اوقات به آذربایجان یک سهام بیشترى داده شده در قسمت بهدارى و فرهنگ (پارسا- به تناسب فارس بیشتر داده شده) البته نسبتاً عرض می‌کنم عرض نمی‌کنم کافى بوده ولى سایر استان‌ها در مقابل رقمى که به فارس مى‌دهند ملاحظه خواهید فرمود که خیلى کم‌تر است بنده اینجا به آقاى وزیر بهدارى عرض مى‌کردم که آقا چه ضرر دارد که این بودجه‌هاى کوچک کوچکى که به وزارتخانه‌ها می‌دهیم به نام بهدارى و از آنها کوچک‌ترین استفاده‌اى هم انصافاً نمی‌شود آنها را جمع کنیم و تمرکز بدهیم به وزارت بهدارى مستخدم وزارت کشور و پست و تلگراف و دارایى چه فرق مى‌کند او هم مثل بنده است وزارت بهدارى وضعیت بهداشت کشور را باید در نظر بگیرد و تمام مؤسساتی که هست مراجعه می‌کنند و استفاده می‌کنند به چه دلیل وزارت کشور و دارایى و راه یک اداره بهدارى داشته باشد و یک پول‌هایى از این بابت خرج بکنند این به نظر بنده صحیح نیست این پول دور ریختن است در هر صورت این قسمت را ما فرصت داریم موقع داریم که در بودجه تفصیلى وزارتخانه‌ها دقت کنیم تا آن اندازه‌اى که به صلاح و خیر این کشور است کمیسیون بودجه اقدام می‌کند اما اگر توقعى باشد از کمیسیون بودجه که بخواهیم فکر کنیم وضعیت حاضرى را ما به هم بریزیم و بیرون بکنیم اینجا و آنجا این تشخیص ممکن است مال یکى دو نفر باشد ولى مجلس شوراى ملى با این فکر موافق نیست این فکر این و آن ممکن است باشد ولى به اصطلاح مجلس شوراى ملى مجلس انقلابى نیست (نمایندگان- صحیح است) مخصوصاً فرمودند در قسمت فارس سیلو داریم و کارخانه قند و سایر استان‌ها را هم ملاحظه کنید ببینید هست یا نیست. به نظر بنده صحبت فارس و غیر فارس و خراسانى و اینها نباید بکنیم باید تمام کشور و احتیاجات کشور و شهرستان‌ها بدون این که بنده نماینده کجا هستم شما نماینده کجا باید مورد نظر و مورد توجه باشد و البته هر جا که بیشتر محتاج باشد باید زودتر به آنجا توجه شود اعم از این که فارس باشد یا غیر فارس. در قسمت تنگى معیشت و خواربار در قسمت جهرم و جاهاى دیگر بیاناتى فرمودند بنده حقیقتاً متأثر شدم‏ واقعاً متأثر شدم و من انتظار نداشتم از آقاى معدل یک همچو بیانى بکنند اساساً بنده از آقاى معدل می‌پرسم که سگ هم خرما می‌خورد که مدفوع او را کسى بگیرد و هسته‌اش را آرد کند (مؤید احمدى- تکرار نکنید آقا) این بیان براى یک نماینده‌اى اصلاً زیبنده نیست جز ایجاد وحشت و نگرانى کردن آیا نتیجه دیگرى دارد؟ خیر و حال آن که این اغراق است فارس و اهل فارس حافظ و سعدى دارند و اهل شعرند و اغراق هم یک اندازه‌اى دارد ولى تا این اندازه به نظر بنده لازم نبود زیرا نگرانى تولید کردن و ایجاد وحشت در کشور کردن به نظر بنده خوب نیست، اینجا بنده لازم می‌دانم عرض بکنم که ما بحمداللّه وضعیت‌شان از حیث خواربار خیلى خوب است ما احتیاج نداریم کسر نداریم این را بنده حضور آقاى نخست وزیر هم عرض کردم و ثابت هم شد ثابت هم می‌شود چیزى که ما ناقص داریم و کسر فقط وسیله حمل و نقل است اگر وسیله حمل و نقل را تهیه بفرمایند در هیچ جا دچار زحمت و مشقت نخواهند شد همه جا بهشان می‌رسد. البته در یک محلى هست حاصل‌خیز است مثل قسمت غرب و شمال ما آنجا محصول بیشتر می‌شود در قسمت جنوب کمتر است بایستى از آنجا فرستاد به آن نقاط و دولت باید توجه بکند به این که حمل و نقل منظم شود هر وقت حمل و نقل منظم پیدا کرد بنده به آقا قول می‌دهم در اقصى نقاط این کشور کوچک‌ترین نقیصه‌اى نباشد. (صحیح است) اما در قسمتى که آقاى سرتیپ ریاضى متأثر شدند این تأثر تنها مال ایشان نبود این تأثر مال تمام مجلس بود (صحیح است) و حقیقتاً این نغمه این بیان باید اینجا گفته شود که اگر یک کسى یک نفرى می‌آید اینجا به ارتش اهانت می‌کند این شخص او است مجلس شوراى ملى نیست (صحیح است) مجلس شوراى ملى به ارتش احترام می‌گذارد و افراد ارتش خودش را دوست دارد بالاخره به افسران خودش نهایت احترام و تکریم و تعظیم می‌کند (صحیح است) همان طور که گفته شد در جلسات قبل هم گفتیم افسرانى که خیانت کرده‌اند فرق نمی‌کند چه افسر چه مستخدم کشورى چه من آن که خیانت کرده خائن است و باید حقیقتاً رسیدگى شود، تعقیب شود تنبیه شود ولى اگر چنانچه واقعاً ما یک مردمانى که خودمان می‌دانیم خودمان می‌شناسیم اینها مردمان شریفى هستند اشخاص خدمت‌گذارى هستند یکى از آنها را امروز جناب آقاى نخست وزیر به طور مثال و فرمودند مرحوم سرلشگر امین آیا تو را به خدا انصاف هست که ما روح او را متأثر و متزلزل بکنیم از این بیاناتى که آقا اینجا کردند از این جهت بنده استدعا می‌کنم واقعاً مجلس شوراى ملى که همیشه بایستى رویه‌اش سرمشق تمام کشور باشد تمام مؤسسات باشد همان طور که مکرر عرض شده رعایت احترام اشخاص، رعایت احترام مؤسسات را بکند (صحیح است) از دولت خودش بخواهد که قانونى به مجلس شوراى ملى پیشنهاد کند که این اشخاص که تصور می‌رود آنها انجام وظیفه نکرده‌اند آنها را بیاورند و تحت تعقیب قرار بدهند و بالاخره به تمام کشور هم اعلان بکنند (صحیح است) این بود عرایض بنده و موضوع صدى سه هم که اینجا صحبت شد راجع به مالیات صدى سه لازم بود که خدمت آقایان عرض بکنم که این موضوع در کمیسیون مذاکره شد و آقایان اعضا کمیسیون بودجه نراقى بودند و آقاى وزیر دارایى هم موافقت کردند و وعده کردند که این مالیات را بردارند و الغا کنند. البته آقایان هم بایستى این نظر را داشته باشند که به جاى آن ما باید یک مالیات یا عایدات دیگرى بگذاریم یعنى مالیات مزروعى را ملغى کردیم به جاى آن صد سه گذاشتیم حالا در عمل دیدیم مالیات صدى سه هم خوب نیست او را هم برمی‌داریم ولى باید متوجه بود که جایش باید یک مالیاتى گذاشته شود که بالاخره بودجه کشور را مردم این کشور باید بدهند.

نخست وزیر- بنده خیلى خوددارى کردم نسبتاً سعى کردم پشت تریبون نیایم و اسباب زحمت آقایان را فراهم نکنم ولى بنا به مسئولیتى که مجلس شوراى ملى به عهده بنده گذاشته است دیدم که کار بر من دارد مشکل می‌شود یک بیاناتى اینجا آقایان می‌فرمایند که به عقیده بنده یا می‌خواهند ابراز فصاحت و بلاغت کنند یا می‌خواهند زمینه‌اى براى وکالت آینده فراهم کنند (نبیل سمیعى- که حالا وقت

+++

بسیار است) یا می‌خواهند حقیقتاً رویه‌اى اتخاذ کنند که امروز به هیچ وجه مقتضى و صلاح این مملکت نیست (جمعى از نمایندگان- صحیح است) و آن تخم نفاق کاشتن در این مملکت است (صحیح است) بنده آقا بنا به مسئولیتی که دارم چون رئیس مستخدمین دولت هستم و وزارت جنگ هم جزو آن است شما دارید آقا با این حرف‌ها شکاف بزرگى بین ملت و دولت ایجاد می‌کنید. بین مجلس و دولت دارید ایجاد می‌کنید.....

چند نفر از نمایندگان- نظر مجلس نیست. نظر شخصى است.

نخست وزیر- اجازه بفرمایید آقا. این طرز بیانات اینجا حقیقتش را می‌گویم امروز که یک قسمت از مملکت را نا‌امنى گرفته و اغتشاش تولید شده براى بنده کار را مشکل می‌کند که بتوانم آنجا امنیت ایجاد کنم. بنده نمی‌توانم امروز که یک کسى می‌رود کشته می‌شود بچه‌اش یتیم می‌ماند زنش بى‌سرپرست می‌ماند ببینم به او اهانت شود (صحیح است) نمی‌توانم آقا نمی‌توانم ببینم. این رویه صحیح نیست آقا (صحیح است) ما یا در حال افراط هستیم یا در حال تفریط. آقاى معدل بفرمایید ببینم بیست سال قبل تا حالا ثروت شما چند مقابل شده؟ می‌دانید در تحت چه است. در تحت امنیت در تحت امنیتى که براى فارس ایجاد شد من می‌خواهم عرض کنم این سرمایه‌اى که شما تحصیل کردید و البته از راه مشروع بوده براى امنیتى بوده است که در فارس ایجاد شده آقایان بیایید احصاییه نظامیانى که در این مدت کشته شدند ببینید در فارس بیشتر کشته شدند یا در جاى دیگر؟ (صحیح است) چرا قدر نمی‌دانید آقا؟ چرا نمی‌خواهید تقدیر کنید؟ (صحیح است) بنده صبح عرض کردم حالا هم عرض می‌کنم شما بیایید قدر‌دانى کنید از اشخاصى که صحیح کار کرده‌اند این بزرگترین چوب و تنبیهى است براى اشخاصی که بدکار کرده‌اند (صحیح است) این را درست کنید. تا زنده هستند قدر‌دانى کنید تشویق کنید وقتى که مردند مجسمه‌شان را بریزید. یاد بگیرید از کسان دیگر. این که زندگانى نیست. وقتى که به شما آزادى دادند پا می‌شوید می‌آیید اینجا در پشت تریبون دستتان را می‌گذارید پشت کمرتان و بنا می‌کنید حرف‌هایى زدن که من واقعاً شرم دارم دیگر پا توى وزارتخانه‌ها بگذارم. شما آمدید رأى به من دادید مسئولیت بزرگى به گردن من گذاشته‌اید من باید با ارتش کار کنم. با امنیه کار کنم. یک روز می‌گویید امنیه بد است و آن حرف‌ها و یک روز می‌گویید تمام پول قشون را بدهید به امنیه؟! من چه طور می‌توانم حق و حقوق مستخدمین را دفاع کنم. شما آمدید به من رأى دادید اظهار اعتماد کردید من یک ماه و نیم است سر کار آمده‌ام تمام بلایا تمام ذلت‌ها تمام خفت‌ها را می‌خواهید به اسم موافقت بر سر من بریزید. این طرز کار کردن نیست. مجلس اگر اعتماد می‌کند به دولتى باید محکم بایستد دولت هم که اعتماد مجلس را دید محکم می‌ایستد. مطمئن باشید آقا. بنده آن روز عرض کردم وقتی که می‌خواستند رأى بگیرند که وقتى من نصف به علاوه یک رأى داشته باشم مثل کوه می‌ایستم. تا زمانی که شما اعتماد به من دارید و پشت سر من ایستاده‌اید مطمئن باشید جز اجراى عدالت جز حق‌گذارى چیز دیگرى از من نخواهید دید ولى وسیله و مجال بدهید من کارم را بکنم ما یک بودجه‌اى را آوردیم در مجلس در یک همچو تنگنایى یک ماه از سال گذشته و کارهاى مملکت باید به جریان بیفتد. تمام دلتنگی‌ها تمام گله‌گذاری‌ها آشفتگی‌ها گذشته‌ها آمده است البته بنده صبح عرض کردم حالا هم عرض می‌کنم خیلى هم خوش‌وقت می‌شوم که آقایان تذکر بدهند. سؤال بکنند. حتى استیضاح بکنند ولى بدانید این بیاناتى که شما می‌کنید در ولایات سوء‌اثر دارد و یا قدرت دولت را کم می‌کند. من دیگر نمی‌توانم به کسى بگویم که آقا سر جایت بنشین. آقا این ترتیب ترتیبش نیست. مملکت، آزادى، مشروطیت صحیح اما اگر ما میهن دوستیم، وطن‌پرستیم باید ترتیب کار خودمان را طورى بدهیم که دولت‌مان را قوى کنیم نه ضعیف. (صحیح است- احسنت)

جمعى از نمایندگان- مذاکرات کافى است.

دکتر ملک‌زاده- من مخالفم با کفایت مذاکرات.‏

رئیس- بفرمایید.

دکتر ملک‌زاده- عرایض بنده یک جمله بیشتر نیست اگر اجازه بدهید و آن این است که بنده به نام سعادت کشور به نام امنیت کشور که بیش از هر چیز کشور به آن محتاج است با در نظر گرفتن وضعیت روز از اظهاراتى که نسبت به ارتش مملکت شده است از طرف مجلس شوراى ملى اظهار تأسف می‌کنم. (نمایندگان- صحیح است) اگر دولت وقت متوجه سیاست دنیا نبود اگر فرمانده کل قوا قشون و ارتش را بلاتکلیف گذاشت در مقابل آن مهاجمه اگر یک عده خیلى معدودى پنجاه نفر صد نفر دویست نفر از صد و بیست هزار نفر قشون ایران انجام وظیفه نکردند نباید یک ارتش صد و بیست هزار نفرى که بنده می‌شناسم که بسیارى از عناصر صالح وطن پرست فداکار که الآن از وضعیت پیشامد ارتش متأثرند مورد مذمت و ملامت و سرزنش و این مذاکراتى که می‌شود واقع شوند با این که نمی‌خواهم وارد در شخصیات بشوم مع هذا یکى از افرادى که وارد در ارتش است (اشاره به معاون وزارت جنگ) همین مردى است که الآن اینجا نشسته است من سى سال است این مرد را به شرافت به پاکدامنى و بزرگوارى و تقوى (نمایندگان- صحیح است) در انجام وظیفه و تحصیل می‌شناسم (صحیح است) این است که اجازه بدهید تأسف و تأثر خودم را از طرف مجلس شوراى ملى نسبت به اظهاراتى که در موضوع ارتش شد اظهار کنم استدعا کنم از طرف حضرت آقاى رئیس دولت و همین طور از ارباب جراید که این اظهار تأسف مجلس را در جراید بنویسند و به ارتش مملکت ابلاغ شود. نمایندگان- صحیح است. صحیح است.

جمعى دیگر- مذاکرات کافى است.

طباطبایى- اجازه بفرمایید بنده عرض دارم.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات. موافقین با کفایت مذاکرات برخیزند (اکثر برخاستند)

رئیس- تصویب شد به پیشنهادها قرائت می‌شود:

بنده پیشنهاد می‌کنم ماده یک را از سطر هفتم به ترتیب زیر اصلاح شود. مخبر فرهمند

پرداخت اعتبارات از 15 خرداد به بعد موکول بر این خواهد بود که وزارتخانه‌ها بودجه تفصیلى خود و بودجه‌هاى تفصیلى ادارات مربوط به خود را با موافقت وزارت دارایى به مجلس شوراى ملى پیشنهاد نماید.

پرداخت بودجه از تاریخ تقدیم به مجلس منتهى تا دو ماه طبق بودجه‌هاى پیشنهادى و بعد از دو ماه طبق تصویب مجلس شوراى ملى به عمل خواهد آمد.

رئیس- آقاى مخبر فرهمند

مخبر فرهمند- بنده صبح هم عرض کردم عقیده‌ام این است که بالاخره یکى از وظایف مجلس رسیدگى به بودجه‌ها است بایستى در درجه اول تمام نمایندگان از بودجه جز مملکت مستحضر باشند و همین طور کلیه اهالى کشور باید اطلاع پیدا کنند و الا یک رقم‌هاى در بست اینجا بیاورند و رویش مذاکره شود و از بودجه جز وزارتخانه‌ها نه تنها مردم مطلع نیستند وکلا هم اطلاع پیدا نمی‌کنند این بود که بنده خواستم پس از مدت‌ها که از مجلس شوراى ملى یک وظیفه‌اى طرد شده بود دو مرتبه آن وظیفه را انجام بدهند حالا بسته به نظر مجلس است‏.

مخبر- عرض کنم این نظرى که آقاى فرهمند و بعضى دیگر از آقایان دارند با این که ملاحظه می‌فرمایید این ماده واحده مخصوصاً امروز صبح ملاحظه فرمودید با این که یک قانونى بود که همه با او موافق بودند با یک نظرهاى مختلف و یک پیشنهادات زیادى تصویب شد خود آقاى فرهمند که اهل فن و بالاخره شخص ادارى هستند خدمت‌شان عرض می‌کنم که واقعاً معتقدند که ممکن است یک بودجه تفصیلى از مجلس شوراى ملى بگذرد. به نظر بنده که ممکن نیست براى این که ملاحظه می‌فرمایید در این مجلس هر یک از آقایان نمایندگان در طرز تشکیلات هر اداره‌اى سلیقه‌هاى مختلف دارند یکى رتبه هشت شود یکى رتبه نه شود یکى رتبه یک شود و نتیجه این خواهد بود که بودجه‌ها تصویب نمی‌شود و اما این که فرمودید آقایان اظهار نظر بفرمایند این را خود آقا که غالباً در کمیسیون تشریف داشتید و حالا هم که مى‌بینیم غالب جلسات تشریف می‌آورید مانع ندارد هر یک از آقایان میل

+++

داشته باشند تشریف بیاورند در کمیسیون بودجه اظهار نظر بفرمایند و اگر نظر اصلاحى دارند اگر مقررات کمیسیون بودجه اجازه نمی‌دهد که آقایان صحبت بدارند به بنده و آقایانى که آنجا هستند نظر اصلاحی‌شان را بفرستند و تصدیق بفرمایید که کمیسیون بودجه اگر همچو پیشنهادى را مجلس تصویب کند به نفع کمیسیون است که از سنگینى کار راحت شود ولى از نظر عمل تصدیق بفرمایید که عملى نیست.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى مخبر فرهمند موافقین برخیزند.

(چند نفرى برخاستند)

رئیس- تصویب نشد.

پیشنهاد آقاى طباطبائى

پیشنهاد می‌کنم سطر ما قبل آخر ماده اول قانون بودجه 1321 به شرح زیر اصلاح شود:

«بودجه‌هاى تفصیلى ادارات مربوطه به خود را با موافقت وزارت دارایى به مجلس شوراى ملى پیشنهاد نمایند»

جمعى از نمایندگان- مثل همان است. رد شده است.

طباطبایى- بنده صبح عرض کردم مطابق اصل هشتم قانون اساسى که تصریح شده اگر بنا شد در بودجه مملکت جرح و تعدیلى بشود باید به مجلس بیاید بنده آنجا دقت کردم اسمى از کمیسیون ندیدم بنده که پیشنهاد می‌کنم یا آقا یا هر کدام از آقایان که در این صدد باشند یعنى معتقد باشند که باید در بودجه جرح و تعدیل بشود ناچار باید این پیشنهاد را بکنند و اصرار هم بکنند و تقاضا بکنند از مجلس که موافقت کند بودجه بیاید به مجلس. این یکى. دلیل دیگر بنده این است که متأسفانه با همه این فرمایشاتى که شد کمیسیون بودجه برخلاف انتظار و عقیده بنده که معتقد هستم بودجه زیاد است عمل نکرده است وقتی که کمیسیون بودجه این جمع و خرج را تصویب کرد و پذیرفت مسلماً در بودجه‌هاى تفصیلى هم می‌آید و همان جا ملاحظه خواهید کرد که بودجه‌هاى تفصیلى هم می‌آید اینجا ادارات زیادى خواهد بود مستخدمین زیادى خواهد بود و قانون استخدام که از بین رفته است باز همین طور خواهد بود باز درهاى استخدام به عناوین مختلفه باز خواهد شد و به بهانه‌هاى عجیب و غریب به روى ادارات باز است یعنى هیچ عایق و مانعى نیست باز هم به عنوان کنترات نمی‌دانم و فنى و عناوین دیگر تحمیل می‌شود به خزانه مملکتى تصدیق بفرمایید که در مرتبه اول اصل بودجه که نوشته‌اند برود به کمیسیون مطابق قانون اساسى باید جرح و تعدیل بودجه بیاید به مجلس می‌فرمایید که طول می‌کشد هر کارى یک مدتى دارد ناچار ما یا باید با شما هم عقیده باشیم که همین بودجه به همین شکل تصویب و اجرا شود ما اگر عقیده خودمان را بگوییم تعدیل بودجه است و باید بیاید به مجلس و تصویب شود نظر این است که ادارات این مملکت را با مقتضیات و استعداد امروزى مملکت تطبیق کنیم اگر این پیشنهاد را که بنده تقدیم کردم اطمینان داشته باشم و امیدوار باشم اى کاش بکنند اما اطمینان ندارم بکنند خوب چون مأیوس هستم که تصویب بشود این است که از کمیسیون بودجه و دولت تقاضا می‌کنم که لااقل آقاى وزیر دارایى توجه بفرمایند که استخدام جدید در ادارات نشود چون این را بنده مى‌بینم که هر رئیس اداره کوچکى هم به عناوین مختلفه هر روز وارد می‌کند آقایان می‌فرمایند مقتضى نیست که ما یک عده‌اى را از ادارات بیرون کنیم لااقل اضافه نکنید زیاد نکنید نگذارید زیاد شود.

رئیس- آقاى ملک مدنى‏

ملک مدنى- آقایان توجه دارند به اصل قانون اساسى بنده هم براى رفع اشتباه ایشان می‌خواهم عرض کنم این موضوع مربوط است به همین قانون بودجه که الآن مطرح است و اصل بودجه اصل قانون اساسى که اختیار به مجلس شوراى ملى داده است براى جرح و تعدیل‌هایى که آقا فرمودند آن براى این است که این مبلغ‌هایى که فعلاً در مواد بودجه هست مجلس می‌تواند کسر کند و به اندازه‌اى که مصلحت بداند و بنیه کشور را در نظر بگیرید این مربوط به بودجه تفصیلى نیست که کمیسیون بودجه می‌تواند جرح و تعدیل بکند یا نه آن موضوع مربوط است به سازمان و تشکیلات کشور به این جهت اگر مجلس عملى می‌کند و پیشنهاد آقاى مخبر فرهمند

+++

را قابل توجه قرار نداد برخلاف قانون اساسى عمل نکرده است بلکه برحسب سوابق و عملى بوده است که در همین مجلس شده است و قسمتى را که فرمودند راجع به استخدام جدید اشخاص گمان می‌کنیم آقاى وزیر دارایى توضیح دادند که حتى‌المقدور سعى می‌کنند در هر جا که ممکن باشد تشکیلات و سازمان را کوچک کنند مضافاً به این که قانون استخدام اجازه نمی‌دهد اشخاصى که داراى سوابق استخدامى نباشد وارد شوند از این حیث نگرانى نداشته باشند به علاوه خود حضرتعالى می‌توانید در موقع طرح بودجه تفصیلى تشریف بیاورید هر جایى که مورد توجه‌تان است نظر اصلاحی‌تان را بدهید و البته قبول می‌کنم.

جمعى از نمایندگان- رأى بگیرید.

رئیس- استرداد کردند- آقاى دکتر ملک‌زاده‏

دکتر ملک‌زاده- بنده اینجا یک راه حلى به نظرم رسید براى این که از نظریات کلیه آقایان و نمایندگان محترم که حقیقتاً حق نظارت و رسیدگى به بودجه دارند استفاده شود و بودجه هم زودتر بگذرد به نظر من این طور رسید که مجلس شوراى ملى اجازه بدهد که کلیه نمایندگان نظریاتى که دارند به طور پیشنهاد به کمیسیون بودجه بفرستند (اعتبار- مانعى ندارد) اجازه بدهید عرضم را تمام کنم و به علاوه مقصودم این است آقایانی که پیشنهاد می‌دهند این حق بهشان داده شود که در کمیسیون حضور پیدا کنند و در پیشنهاد خودشان و نظریات خودشان توضیح بدهند و دفاع کنند. از این جهت خواستم مجلس شوراى ملى این حق را به آنها بدهد و به نظر بنده این جمع بین تمام نظریاتى است که در مجلس شوراى ملى اظهار شده است.

رئیس- آقاى اعتبار

اعتبار- البته در صورتی که مجلس شوراى ملى با این نظر موافق باشد مانعى ندارد ولى البته باید نظامنامه‌اى را که داریم عرض می‌کنم ماده نظامنامه اصلاح شود بعد این پیشنهاد به موقع اجرا گذاشته شود از این جهت کمیسیون بودجه اصرارى ندارد که تمام بودجه را خودش ببیند و بالاخره عمل بکند و اقدام بکند آقایان هم هر وقت بخواهند تشریف بیاورند این مانعى ندارد و هر نظرى که اتخاذ کنند البته قبول می‌شود.

رئیس- پیشنهاد که رد شده. پیشنهاد دیگر را بخوانید.

پیشنهاد آقاى دکتر ملک‌زاده

پیشنهاد می‌کنم که بودجه‌هاى جز با این قید در کمیسیون بودجه طرح شود آقایان نمایندگان که در ارقام بودجه نظر دارند پیشنهادهاى خود را به کمیسیون بدهند و از طرف مجلس به آنها اجازه داده می‌شود در کمیسیون حضور پیدا کنند و از نظریات خود دفاع کنند. دکتر ملک‌زاده‏

امیر تیمور- این برخلاف نظامنامه است.‏

رئیس- آقاى بیات

بیات- عرض کنم بر‌حسب سابقه نظامنامه کمیسیون‌هاى دیگر را البته در بسته معمول داشته ولى کمیسیون بودجه را همیشه باز گذاشته است براى این که تمام نمایندگان می‌توانند در کمیسیون بودجه حاضر شوند و از مذاکرات و مطالبى که در کمیسیون بودجه مطرح است اطلاعات پیدا کنند و البته آقایان هم هر پیشنهادى هر نظرى داشته باشند اگر چنانچه خودشان نتوانند صحبت کنند ممکن است به رفقای‌شان بگویند و نظریات و پیشنهادات‌شان را به رفقا بدهند و رفقایى که در کمیسیون بودجه هستند آن نظریه را اظهار کنند و تأیید بکنند و چون این رویه بر‌طبق نظامنامه است و حالا اگر بخواهیم یک ترتیبى بدهیم باید آن ماده نظامنامه هم اصلاح شود و راه عمل هم نیست براى این که مقصودى که آقاى دکتر ملک‌زاده دارند انجام شود یعنى پیشنهاداتى که آقایان دارند به کمیسیون داده شود و مطالب‌شان هم به وسیله اعضا کمیسیون مذاکره شود البته آقایان اعضا کمیسیون هم با کمال میل حاضر هستند هر مطلبى رفقاى ایشان داشته باشند اظهار بدارند مورد مداقه قرار دهند و دقت کنند بنابراین بنده گمان می‌کنم چون نظریه ایشان هم تأمین شده است از این پیشنهاد صرف‌نظر کنند عملاً ما این را اجرا خواهیم کرد

+++

بعد هم اگر لازم بشود باز هم در نظامنامه اصلاحى بشود آن وقت آن نظر ایشان تأمین می‌شود.

دکتر ملک‌زاده- مسترد می‌دارم.

طوسى- سه فقره پیشنهاد است مربوط به این که بودجه در مجلس مطرح شود.

نمایندگان- رد شد.

طوسى- صاحبانش باید بگویند.

رئیس- رأى می‌گیریم به ماده اول.

بیات- بنده پیشنهاد داده‌ام.

رئیس- بخوانید.

پیشنهاد آقاى بیات

مقام ریاست مجلس شوراى ملى‏

تبصره ماده اول را به شرح ذیل اصلاح و پیشنهاد می‌نمایم.

تبصره- وزارت دارایى مجاز است علاوه بر یکصد و پنجاه میلیون ریال که در بودجه براى اداره کل امنیه پیش‌بینى شده تا میزان پنجاه میلیون ریال اضافه اعتبار از محل اضافه درآمد و یا صرفه‌جویی‌هاى بودجه بر‌حسب تقاضاى وزارت کشور به اداره کل امنیه پرداخت نماید. مرتضى بیات

بیات- بنده معتقدم که امروز حقیقتاً وظیفه مجلس شوراى ملى و عموم آحاد و افراد این مملکت این است که در قسمت وحدت ملى هر قدر می‌توانند سعى کنند و امروز متأسفانه یک صحبت‌هایى شد که البته با مذاکراتى که بعد شد رفع آن سوء‌تفاهمات شد و بالاخره همه طبقات بایستى نظرشان این باشد که با یک فکر و یک عقیده‌اى براى اصلاحات مملکت سعى و کوشش کنیم و قسمت اصلى که امروز براى ما لازم است موضوع امنیت مملکت است که بایستى به وسیله دو قسمت یکى ارتش و یکى امنیه در مملکت برقرار شود ما باید با کمال شعف واقعاً آن قدر که لازم است نسبت به ارتش و نسبت به اداره امنیه قدردانى کنیم که آنها بتوانند از روى صفاى نیت و از روى صداقت همان طور که عمل کرده‌اند حالا هم براى امنیت ما اقدام و عمل بکنند و خیال ما را از این قسمت راحت کنند بنده مخصوصاً در این بودجه از نقطه‌نظر این که مى‌بینم یک قدرى بودجه اداره امنیت مطابق احتیاجات ما شاید کم باشد در کمیسیون بودجه با دولت مذاکره کردیم آقاى نخست وزیر آقاى وزیر دارایى هم موافقت فرمودند که پنج میلیون بر بودجه اداره کل امنیه اضافه بفرمایند که بتواند اداره تشکیلات امنیه تا آن اندازه‌اى که لازم است حفظ امنیت را کرده باشد ولى در آن تبصره این یک کلمه در آخرش بود در صورت احتیاج چون این قضیه محرز است که احتیاج هست براى این مخارج که باید اضافه شود و باید گرفته شود بنده پیشنهاد کردم که این کلمه احتیاج برداشته شود و برحسب تقاضاى وزارت کشور به اداره کل امنیه پرداخته شود این است که خواستم آقاى وزیر دارایى این قسمت را قبول بفرمایند که رفع این اشکال که ممکن است ایجاد شود شده باشد.

وزیر دارایى- بنده موافقم که این اصلاح در قسمت آخر تبصره بشود.

رئیس- پیشنهاد آقاى امیر تیمور

بنده پیشنهاد می‌کنم در قسمت هزینه از رقم 18 مبلغ ده میلیون ریال از اعتبار وزارت خارجه کسر و به بودجه ارتش علاوه بشود. امیر تیمور

امیر تیمور- این پیشنهاد را بنده تقدیم کرده و تمنى می‌کنم جناب آقاى نخست وزیر هم توجه بفرمایند بودجه سال قبل وزارت خارجه که از تصویب مجلس گذشته و مورد عمل هم قرار گرفته یعنى بودجه 1320 بیست و نه میلیون و چهارصد هزار ریال بوده و بودجه امسال 36 میلیون ریال شده است و در واقع مبلغى بر بودجه وزارت خارجه امسال اضافه شده در صورتی که بر اثر پیشامد‌هاى دنیا ما با اغلب ممالک دنیا روابط سیاسی‌مان مقطوع شده و سفارتخانه‌هاى ایران هم در آن نقاط برچیده شده که بالطبع مخارج‌شان هم از بین رفته است و یک صرفه‌جویى براى وزارتخانه شده به علاوه به طوری که اخیراً هم در روزنامه خواندم روابط دولت ایران با دولت ژاپن هم قطع شده و سفارتخانه ایران هم بالطبع از آنجا خواهد رفت از این جهت هم باز صرفه‌جویى در

+++

بودجه وزارت خارجه خواهد شد این است که این پیشنهاد را کردم و در صورتی که مقتضى باشد راجع به قطع روابط هم توضیحى داده شود و امیدوارم که علل سیاسى نداشته باشد و یک علل اقتصادى باعث شده باشد که دولت را مجبور به این قطع روابط نموده باشد در هر حال منظور بنده این است که چون صرفه‌جویى‌هایى در بودجه وزارت خارجه شده است این مبلغ از بودجه آنجا کسر و به بودجه ارتش علاوه شود.

وزیر دارایى- عرض کنم بنده در کمیسیون بودجه هم در همین قسمت توضیحاتى خدمت آقایان عرض کردم که چه علت دارد که بودجه وزارت خارجه با این که عده‌اى از سفارتخانه‌ها هم بسته شده مع ذلک اضافه شده است یکى از علل عمده‌اش این است که در اروپا هم مثل ایران مخارج زیاد شده روى همین خرج زیاد است که این اضافه پیش‌بینى شده است و این خرج را بنده خودم وقتى پیشنهاد کردند به دقت مطالعه کردم البته در آن موقع هنوز تعطیل سفارت ایران و ژاپن در بین نبود ولى مع هذا اضافه که پیشنهاد کردند و تقاضا نمودند بنده دیدم مخارجى است که باید بشود از این جهت تمنى می‌کنم پیشنهادشان را آقاى امیر تیمور مسترد بفرمایند زیرا با قبول این پیشنهاد یک قسمتى از مخارج وزارت خارجه معوق خواهد ماند.

امیر تیمور- بنده مسترد کردم پیشنهاد دیگرم را بخوانید.

رئیس- پیشنهاد آقاى مؤید احمدى

تبصره زیر را به ماده اول پیشنهاد می‌کنم.

عایدات موقوفات مجهول‌التولیه و مجهول‌المصرف و موقوفات وقف بر تعلیم و تربیت و موقوفات متعذر‌المصرف هر محل کمک و مساعدت به مدارس ملى همان محل بشود.

رئیس- آقاى مؤید احمدى

مؤید احمدى- البته آقاى وزیر فرهنگ خوب متوجه هستند که مدارس ملى در ایران زیاد داریم در همین طهران هم مدارس ملى خیلى هست در ولایات هم هست البته دولت مدارس خود را پول می‌دهد اما معلمینى که در مدارس ملى هستند یا مدیران و ناظمین آنها آنها هم اهل این مملکت هستند در مدارس دولتى حقوق‌ها‌شان را دو برابر کرده‌اند اما این بیچاره‌ها هیچ گیرشان نمی‌آید از آن طرف در بودجه دولت چیزى نیست که محل داشته باشد و بنده پیشنهاد کنم از این جهت بنده پیشنهاد کردم که موقوفات مجهول‌التولیه و مجهول‌المصرف موقوفاتى که براى تعلیم و تربیت است اینها را اختصاص بدهند به مدارس ملى.

وزیر دارایى- بنده اصولاً با پیشنهاد آقاى مؤید احمدى موافق هستم ولى این مخالف با بعضى مقررات و قوانینى است که تصویب شده است در قانون متمم بودجه باید این موضوع مطالعه شود و تقدیم مجلس شوراى ملى شود.

مؤید احمدى- چون فرمودند در قانون متمم بودجه تأمین می‌شود بنده مسترد می‌کنم.

رئیس- پیشنهاد دیگر

بنده پیشنهاد می‌کنم رقم 66 که سه میلیون اعتبار عمران است نوشته شود براى آوردن آب مشروب به شهر بوشهر. امیر تیمور

رئیس- بفرمایید.

امیر تیمور- تمنى می‌کنم آقاى وزیر دارایى توجه بفرمایند و اگر این پیشنهاد را قبول بفرمایند حقیقتاً خدمتى به عمران و آبادى کشور خواهد شد. بوشهر یکى از بنادر کشور و مهم‌ترین شهر جنوبى ایران که داراى استعداد کافى و جمعیت نسبتاً زیادى می‌باشد و متأسفانه آب خوردن ندارد و آب مشروب آن منحصر به آب باران است که اگر یک سال بارندگى نشود مردم آب خوردن ندارند و دچار عسرت و تنگى می‌شوند در صورتی که در نزدیکى بوشهر چندین رودخانه بزرگ از قبیل رود شاپور و رودخانه‌هاى دیگر جریان دارد و با مختصر خرجى می‌شود آب آنجا را به این شهر آورد و یک قدم اساسى براى عمران و آبادى کشور برداشت مخصوصاً بنده استدعا می‌کنم آقاى وزیر دارایى که مستحضر می‌باشند دولت می‌خواهد قدم‌هایى در راه عمران و آبادى بردارد در این باب موافقت بفرمایند و سه میلیون ریالى که براى آبادى و عمران منظور شده این را براى آوردن آب به بوشهر اختصاص دهند و این یک قدم خوبى است و بنده به نام تمامى اهالى جنوب تشکر خواهم کرد.

+++

وزیر دارایى- عرض کنم این سه میلیون که اینجا نوشته شده براى اسکان یک عده طوایف و عشایر است که الآن اسکان شده‌اند و خرج آنها است مخصوصاً در لرستان که الان داریم می‌دهیم و همین طور در جاهاى دیگر خرج می‌شود ولى بنده نظر آقا را به وجه دیگرى ممکن است تأمین کنم و از اعتبار دیگرى که براى عمران و آبادى داریم موضوع آب مشروب بوشهر تأمین گردد و ممکن است خود آقاى امیر تیمور هم تشریف بیاورند به وزارت دارایى و در این باب مطالعه کنیم و مشاهداتى شده یکى آب رودخانه شاپور است که از شبان کاره برمی‌گردد به آنجا مطالعه می‌کنیم اگر چیزى بود که مقدور بود بنده اقدام می‌کنم که بانک فلاحتى شروع کند و بعد هم در بودجه تأمین خواهیم کرد.

امیر تیمور- چون فرمودند نظر بنده را تأمین خواهند فرمود بنده پیشنهادم را مسترد می‌دارم و امیدوارم انشاء‌اللّه این موضوع عملى گردد.

رئیس- پیشنهاد دیگر

بنده پیشنهاد می‌کنم رقم 74 اعتبار بهاى سهام دولت در شرکت‌هاى نوشابه سازى حذف شود مخبر فرهمند.

رئیس- بفرمایید.

مخبر فرهمند- بنده صبح هم حضورتان عرض کردم هر کارى را که دولت برخلاف مصالح ملت و اخلاق ملت و مذهب مردم بکند بنده مخالفم مجلس هم مخالف است براى این که دولت اگر جلو را نگیرد یک جرم کرده اگر کمک کند دو جرم کرده. جلوش را باید بگیرد در خیابان‌ها این مغازه‌ها را ملاحظه بفرمایید آن وقت توجه به اشخاص بکنید ببینید چه اشخاصى آنجا هستند. این جوانانى که باید مرد فردا باشند همین‌هایى که باید اداره مملکت شما را بچرخانند آنها تمام خودشان را مسموم می‌کنند. بنده خجالت می‌کشم بگویم از چه طبقه هستند تشریف ببرید ببینید. نباید کمک کرد و نباید سرمایه داد و مردم را مسموم کرد، مردم را به بداخلاقى سوق داد بنده پیشنهاد کرده‌ام آقایان می‌خواهند رأى بدهند می‌خواهند ندهند ولی اگر رأی ندهند خود بنده به لایحه رأى نخواهم داد.

وزیر دارایى- براى این پیشنهاد لازم است یک توضیحى بنده عرض بکنم این شرکت‌هایى است که براى بهتر کردن وضع این چیزها و براى بهبودى ساختمان نوشابه مخصوصاً صادرات نوشابه تأسیس شده است دولت کمک کرده است حالا هم یک درآمدى از این شرکت‌ها برده می‌شود و این به نظر بنده یک در‌آمدى است براى دولت که به هیچ کس هم ضررى وارد نمی‌کند. منظور این است که برخلاف حفظ‌الصحه و بهداشت چیزى دست نکنند و اینها یک شرکت‌هایى است که براى دیگران مثل نمونه است و حالا بسته است به نظر آقایان‏

رئیس- آقاى دکتر طاهرى‏

دکتر طاهرى- بنده خواستم عرض کنم راجع به منظور آقاى فرهمند که جلوگیرى از توسعه فروش مشروبات به طور خورده فروشى و به اصطلاح پیاله فروشى در کمیسیون بودجه مذاکرات مفصل شد و ضرر اخلاقى و مزاجى آن تذکر داده شد و دولت هم قبول نمودند بنابراین منظور آقاى مخبر فرهمند تأمین است و خوب است از پیشنهاد خودشان صرف‌نظر کنند.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى مخبر فرهمند موافقین برخیزند.

(عده قلیلى برخاستند)

رئیس- تصویب نشد. رأى گرفته می‌شود به ماده اول قسمت درآمد سه هزار یکصد و سى و هفت میلیون و هشتصد و بیست و دو هزار و نهصد و چهل ریال (3137822940 ریال) موافقین برخیزند.

(اکثر برخاستند)

رئیس- تصویب شد. رأى گرفته می‌شود به قسمت هزینه به مبلغ سه هزار و یکصد و سى و هفت میلیون ششصد و نود و پنج هزار و پنجاه و سه ریال (3137695053) موافقین برخیزند.

(اغلب برخاستند)

رئیس- تصویب شد. رأى گرفته می‌شود به مجموع ماده با تبصره که ضمیمه شد و اصلاحاتى که شد موافقین برخیزند.

(غالب نمایندگان برخاستند)

رئیس- تصویب شد. ماده دوم:

+++

ماده دوم- مواد متمم بودجه سال 1320 تا آخر اردیبهشت 1321 به قوت خود باقى خواهد بود.

رئیس- آقاى انوار

انوار- هم وقت ضیق است هم آقایان کسل و خسته هستند یک موضوعى را در نظر داشتم به عرض هیئت دولت و آقاى وزیر دارایى برسانم این است که در اینجا عرض مى‌کنم. راجع به قانون استخدام‏..... (اعتبار- موضوع صحبت ماده دو است مربوط به اینجا نیست) عرضم راجع به قانون استخدام است قانون استخدامى که در 1313 گذشته است و تحقیقاً همه اطلاع دارند آقاى بیات و دیگران این قانون یک شهداى زیادى ایجاد کرد بى‌جهت یک اشخاصی که سوابق خوبى در خدمت داشتند مقابل قانون استخدام واقع شدند. قبل از این کابینه در کابینه سابق در مجلس و کمیسیون مذاکره شد آقاى وزیر دارایى سابق قول دادند که این قانون استخدام را اصلاح کنند به طورى که اشخاصى که این قانون بى‌جهت قلم نه روى این بیچاره‌ها کشیده است آن را جبران کنند این موضوع را بیان کردند در اینجا هم نوشته است که مواد قانون گذشته به قوت خودش باقى است یکى از موادش راجع است به باز‌نشستگان براى خاطر این که تجدید‌نظرهایى خواهند کرد در اینجا و اینها را جزو متقاعدین قرار داده‌اند در قانون استخدام در نظر بگیرند این اشخاص را که از وزارت کشور و وزارتخانه‌هاى دیگر به موجب آن قانون اصلاحى متقاعد کرده‌اند چیز غریبى است این قانون آمده است آدم چهل و پنج ساله را شصت ساله حساب کرده است این است که بنده از آقاى وزیر دارایى تمنى مى‌کنم چون قصد دارند قانون استخدام را تصحیح کنند این نقیصه ازش برداشته شود.

وزیر دارایى- چشم اطاعت می‌کنم. موقعى که قانون استخدام را اصلاح مى‌کنیم در آن موقع رعایت مى‌شود.

مخبر- این که بنده به آقاى انوار عرض کردم مربوط به رقم بودجه نیست مربوط به قانون متمم بودجه کشور است در آنجا یک اختیاراتى به وزارت کشور دادند بعد هم در تجدید‌نظرى که کردند در آن قانون و به مجلس آمد این مطلب انجام شد و اما بنده خودم شخصاً یک عرضى داشتم و آن این بود که در ضمن بیاناتى که در اینجا شد چند نفر از آقایان که به همه‌شان ارادت دارم به همه نمایندگان محترم فارس خودشان هم مى‌دانند که بنده همیشه نظر احترام به همه‌شان داشته‌ام و اگر تصور کردند که من منظورى داشته‌ام و حال آن که منظورى نبوده است و اگر قدرى تند صحبت شده است باور بفرمایید صرف تأثر بوده است و هیچ منظورى نداشته‌ام و اگر بیانى هم خارج از رویه بوده است معذرت می‌خواهم.‏

مهذب- بلى مالک فارس به رعیت ظلم نمى‌کند.

ذوالقدر- صحیح است.‏

رئیس- آقاى بهبهانى‏

بهبهانى- عرضى ندارم.‏

رئیس- آقاى صفوى‏

صفوى- عرض کنم در ماده دوم نوشته است که مواد متمم بودجه سال 1320 تا آخر اردیبهشت ماه 1321 به قوت خود باقى است. در متمم بودجه سال 1320 ماده نهم مربوط به قسمت مالیات بر درآمد و ما به التفاوتى است که امروز بعضى از آقایان هم در جزو بیانات‌شان فرمودند و بنده خیال مى‌کنم آقاى وزیر دارایى هم متوجه این قسمت هستند. این موضوع مابه التفاوت در عمل اسباب زحمت مردم شده است وصولش براى مأمورین و دادن اظهار‌نامه هم براى مؤدیان مالیاتى اسباب زحمت است حالا در اینجا وقتى که به ماده دوم رأى بدهیم باید به موجب قانون متمم بودجه سال گذشته مؤدیان این مابه التفاوت را که از راه دیگر هم مالیات آن را پرداخته‌اند تا آخر اردیبهشت ماه به ادارات مالیه صورت بدهند و مالیاتش را هم بدهند براى این که در ماده 9 مخصوصاً تصریح شده است کسانى که مالیات مستغلات‌شان پرداخته‌اند همین طور مالیات‌هاى دیگر را پرداخته‌اند باید جمع آنها را در اظهار‌نامه بنویسند و مابه التفاوت را هم حساب

+++

کنند مقصود این است که این ماده مصرح است مى‌نویسند: (درآمد مستغلات از نظر مالیات مستغلات مشمول قوانین مخصوص به خود مى‌باشد لیکن صاحبان این نوع در‌آمدها مکلفند تا 15 خرداد ماه هر سال کلیه اجاره بهایى را که از مستغلات خود در سال پیش دریافت داشته‌اند ضمن سایر درآمدهاى مشمول مالیات بر درآمد خود در اظهار‌نامه رسمى نوشته و به اداره دارایى محل تسلیم و پس از وضع آنچه که به شهردارى‌ها پرداخت می‌شود چنانچه میزان درآمد آنها با در نظر گرفتن نرخ‌هاى مقرر در ماده اول قانون اصلاح قانون مالیات بر درآمد مصوب 28 اسفند 1317 مشمول مالیات بیشترى شناخته شود مابه التفاوت مالیات متعلقه را بپردازند) بنده خیال مى‌کنم وقتى که از یک عایداتى یک مالیاتى گرفته شد دیگر آن را جمع کردن و در یک جاى دیگر مالیات گرفتن این خوب نیست. این قسمت را پارسال در متمم بودجه گذاشتند و وصولش هم براى ادارات مالیه اسباب زحمت شد و همین طور مؤدیان هم با مأمورین وصول در کشمکش بودند. خیال مى‌کنم آقایان هم در ضمن بیانات‌شان متذکر این قسمت شدند و آقاى وزیر دارایى هم با آن حسن نیت و نظرى که دارند توجه و وعده فرمودند که این قسمت را اصلاح بفرمایند حال وقتى که ما به این ماده دوم رأى دادیم تصدیق می‌شود که این مابه التفاوت را مؤدیان بایستى بپردازند چون وعده فرمودند و ممکن است زحمت هم براى مؤدیان باشد و آن کسانى که عایدى مستغلات دارند و به علاوه امروز هم یک گرفتارى از حیث گرانى و تعمیرات و مخارج زیاد بنایى دارند بهتر این است که این قسمت را اصلاحش بفرمایند که ما در ضمن این که به ماده دوم رأى مى‌دهیم این را تصدیق ضمنى نکرده باشیم.

وزیر دارایى- اگر ملاحظه فرموده باشید اینجا در ماده اول مجلس به دولت اجازه مى‌دهد که مخارج دو سه ماه اول را طبق بودجه سنه گذشته بپردازند و این دلیل بر این نیست که عین بودجه سابق را تصدیق ضمنى کرده باشد این قسمت براى این است که دولت مجالى داشته باشد و بتواند قانون متمم بودجه را تهیه کند چون الآن مجالى نیست که در قانون متمم بودجه جرح و تعدیلى بکند این است که اجازه داده می‌شود قانون متمم بودجه تا آخر اردیبهشت ماه که چیزى هم نمانده است به قوت خودش باقى باشد تا قانون متمم بودجه جدید نوشته شود و به تصویب مجلس برسد به این جهت این تصدیق ضمنى به ماده نهم نیست بلکه متمم این مواد بعداً مورد مطالعه قرار مى‌گیرد و به شکل یک لایحه قانونى تقدیم مجلس می‌شود. بودجه سال گذشته را هم براى سه ماه مجلس تصویب کرد و این دلیل نیست که این مخارج را تصدیق ضمنى کرده باشد براى این است که مجالى باشد که دولت و مجلس بتوانند بودجه 1321 را در کمیسیون بودجه اصلاح کنند و تصویب کنند و اجرا شود و همچنین مواد قانون متمم بودجه سال گذشته براى یک مدت قلیلى که تقریباً یک ماه بیش نمانده تا آخر اردیبهشت ماه به قوت خودش باقى باشد براى چه براى این که وقت باشد تا قانون متمم بودجه جدید نوشته شود و تقدیم مجلس شود. بنابراین تصدیق ضمنى نشده. عجالتاً همان قانون هست و به علاوه خودتان ملاحظه فرمودید که اظهار‌نامه باید در پانزدهم خرداد داده شود نه حالا. این است که تا آن وقت مجال هست و متمم بودجه می‌آید و هر نظرى آقایان داشته باشند خواهند فرمود.

رئیس- آقاى شاهرودى

شاهرودى- بنده یک عرض مختصرى داشتم. در برنامه دولت راجع به آبیارى و سد سازى البته خیلى اهمیت دادند و راجع به سد سازى قزوین چند سال قبل از این بنده پیشنهادى کردم به دولت و طرف توجه واقع شد و مهندس بلدى فرستاد آنجا بازدید کردند در حدود هشت میلیون تومان بازدید مخارج کردند پس از سد بندى که خواهد شد در حدود بیست و پنج هزار هکتار زمین در آنجا آبیارى خواهد شد و چند میلیون تومان به صادرات کشور افزوده

+++

خواهد شد (نبیل سمیعى- گیلان خشک می‌شود) خواستم تذکر بدهم که آقاى وزیر دارایى این قسمت را در متمم بودجه در نظر بگیرند این موضوع عملى شود و آب شاهرود سد بندى شود و به قزوین بیاید.

وزیر دارایى- عرض کنم این جایش در متمم بودجه نیست راجع به موضوع آبیارى بود که بنده عرض کردم مطالعه خواهد شد و اگر عملى باشد بانک کشاورزى مطالعه خواهد کرد.

نبیل سمیعى- عملى نیست. به گیلان صدمه می‌زند.

رئیس- موافقین با ماده دوم برخیزند.

(اکثر برخاستند)

رئیس- تصویب شد ماده سوم خوانده می‌شود:

ماده سوم- اجازه که به موجب قانون 28 دی ماه 1320 به وزارت بازرگانى و پیشه و هنر داده شده بود دایر به این که مطابق حداقل احتیاجات و در حدود بودجه‌هاى مصوب سازمان ادارى خود را تا آخر اسفند ماه 1320 بدهد براى دو ماه و نیم تمدید می‌شود تا در ظرف این مدت وزارت نامبرده سازمان خود را به طوری که در قانون مذکور مقرر شده است اصلاح و تکمیل نموده و در ضمن بودجه تفصیلى 1321 به مجلس شوراى ملى پیشنهاد نماید.

رئیس- موافقین با ماده سوم برخیزند.

(عده کثیرى برخاستند)

رئیس- تصویب شد. مذاکره در کلیات دوم است. مخالفى نیست. رأى گرفته می‌شود به کلیه لایحه بودجه موافقین ورقه سفید خواهند داد.

(اخذ آرا شده 76 ورقه سفید شماره شد.)

رئیس- عده حاضر در موقع رأى 93 با 76 رأى بودجه دولت تصویب شد.

رئیس- آقاى وزیر دارایى

وزیر دارایى- بنده خواستم از این که آقایان توجه فرمودند و بودجه را با این عده تصویب فرمودند اظهار تشکر بکنم و عرض کنم که منظور و منویات مجلس شوراى ملى اولاً آنچه بنده فهمیدم صرفه‌جویى کامل در مخارج کشور است و دوم این که آنچه باید وصول شود مطابق قاعده و جلوگیرى از هرگونه تعدى باشد این کاملاً از طرف وزارت دارایى رعایت خواهد شد و منظور مجلس شوراى ملى از هر جهت تأمین می‌شود و خواستم اظهار امتنان بکنم از این که در این موقع در این جلسه همه فرمایشاتی که آقایان فرمودند براى بنده کمک بود و همچنین اتود بود و امیدوارم هستیم که بتوانیم امسال کاملاً این بودجه را اجرا کنیم و بر‌خلاف انتظار هم وصولى ما خوب باشد و هم مخارجى که می‌شود در واقع مخارجى باشد که مفید به حال مملکت باشد.

6- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

جمعى از نمایندگان- ختم جلسه

رئیس- اگر تصویب می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم (صحیح است) جلسه آینده روز سه‌شنبه اول اردیبهشت ماه سه ساعت قبل از ظهر. دستور شور دوم لایحه املاک

(مجلس هشت ساعت و سه ربع بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى

+++

قانون‏

معافیت برنج و گندم و جو و حبوبات وارده از خارجه از حقوق و عوارض گمرکى‏

ماده واحده- مجلس شوراى ملى به وزارت دارایى اجازه می‌دهد: برنج- خرما- گندم- جو- آرد و سایر حبوبات و همچنین روغن- کره- سیب‌زمینى و دام‌هاى زنده که از خارجه وارد ایران می‌شود از پرداخت کلیه حقوق و عوارض گمرکى ورودى و غیره معاف بدارد.

این قانون که مشتمل بر یک ماده است در جلسه سى‌ام فروردین ماه یک هزار و سیصد و بیست و یک به تصویب مجلس شوراى ملى رسید.

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى‏

قانون‏

بودجه کل سال 1321 کشور

ماده اول- مجلس شوراى ملى بودجه سال 1321 کشور را که مطابق صورت ضمیمه از حیث درآمد به مبلغ سه هزار و یکصد و سى و هفت میلیون و هشتصد و بیست و دو هزار و نهصد و چهل ریال (3137822940 ریال) و از حیث هزینه به مبلغ سه هزار و یکصد و سى هفت میلیون و ششصد و نود پنج هزار و پنجاه و سه ریال (3137695053 ریال) بالغ می‌باشد تصویب و در مورد وزارتخانه‌ها و ادارات به وزارت دارایى اجازه می‌دهد مصارف جارى آنها را در دو ماه و نیم اول سال 1321 در حدود اعتباراتی که در بودجه‌هاى تفصیلى سال 1320 منظور بوده و حقوق کارمندان و خدمت‌گذاران آنها را مطابق با مبلغ پرداخته شده و یا تعهد شده اسفند ماه 1320 از محل اعتباراتى که براى آنها در بودجه 1321 تصویب شده است بپردازد.

پرداخت اعتبارات از 15 خرداد به بعد موکول بر این خواهد بود که وزارتخانه‌ها بودجه تفصیلى خود و بودجه‌هاى تفصیلى ادارات مربوطه به خود را با موافقت وزارت دارایى به کمیسیون مجلس شوراى ملى پیشنهاد نمایند. پرداخت بودجه از تاریخ تقدیم به مجلس منتها تا دو ماه طبق بودجه‌هاى پیشنهادى (در صورتی که بودجه به تصویب کمیسیون نرسیده باشد) و بعد از دو ماه طبق تصویبى کمیسیون بودجه مجلس شوراى ملى به عمل خواهد آمد.

تبصره- وزارت دارایى مجاز است علاوه بر یکصد و پنجاه میلیون ریال که در بودجه براى اداره کل امنیه پیش‌بینى شده تا میزان پنجاه میلیون ریال اضافه اعتبار از محل اضافه درآمد و یا صرفه‌جویی‌هاى بودجه برحسب تقاضاى وزارت کشور به اداره کل امنیه پرداخت نماید.

ماده دوم- مواد متمم بودجه سال 1320 تا آخر اردیبهشت 1321 به قوت خود باقى خواهد بود

ماده سوم- اجازه که به موجب قانون 28 دی ماه 1320 به وزارت بازرگانى و پیشه و هنر داده شده بود دایر به این که مطابق حداقل احتیاجات و در حدود بودجه‌هاى مصوب سازمان ادارى خود را تا آخر اسفند ماه 1320 بدهد براى دو ماه و نیم تمدید می‌شود تا در ظرف این مدت وزارت نامبرده سازمان خود را به طوری که در قانون مذکور مقرر شده است اصلاح و تکمیل نموده و در ضمن بودجه تفصیلى 1321 به مجلس شوراى ملى پیشنهاد نماید.

این قانون که مشتمل بر سه ماده و صورت پیوست می‌باشد در جلسه سى‌ام فروردین ماه یک هزار و سیصد و بیست و یک به تصویب مجلس شوراى ملى رسید

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى

+++

صورت پیوست قانون بودجه کل سال 1321 کشور

شماره ترتیب

شرح

مبلغ

ملاحظات

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

وزارت دارایی

مالیات مستقیم

مالیات بر درآمد و حق تمبر

مالیات بر ارث و نقل و انتقالات بلاعوض

بقایای مالیات املاک مزروعی و بازخرید منال خالصه‌جات انتقالی

مالیات غیر مستقیم

مالیات صدی سه

مالیات نفت و بنزین

مالیات مصرف برق در حدود نصف بهای آن

مالیات رسومات و متفرقه و سود شرکت‌های نوشابه‌سازی که دولت سهیم است

مالیات ذبایح و متفرقه

درآمد جنگل‌‌ها و متفرقه

حق‌الثبت وسایل بارکشی غیر موتوری و مالیات دوچرخه و سه‌چرخه

درآمد متفرقه غیر مستقیم به انضمام درآمد حراج و مزایده و عشر اضافه وصولی عوارض شهرداری‌ها

مالیات تمبرنامه‌ها و برگ‌های تمبردار

گمرک- انحصار قند و چای و درآمد بندری

حقوق گمرکی و درآمد شانسلری و متفرقه

درآمد انحصار قند و شکر و چای

مالیات راه

عوارض بندری

سود سهام دولت

سود سهام بانک‌ها

سود سهام نفت جنوب

معادن- املاک خالصه و شیلات

درآمد املاک خالصه

عشور کان‌های روی زمین و نمک و ذغال‌سنگ و شیلات داخلی

198000000

2000000

100000

60000000

130000000

10000000

45000000

10000000

15000000

3500000

6200000

2500000

221500000

109500000

73500000

2250000

120000000

5144832

7169635

3924228

 

+++

بودجه درآمد سال 1321 کشور

شماره ترتیب

شرح

مبلغ

ملاحظات

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

+++

37

38

39

40

41

درآمد انتقالی از وجوه مخصوص

صدی چهار پوست بره فرستاده

مطالبات دولت

مطالبات دولت از اشخاص

سایر درآمدها

درآمد متفرقه و غیر مترقبه

درآمد کمیسیون ارز

امتیازات

حق امتیاز دولت از شیلات دریای خزر و بقایای آن

حق امتیاز تلفن و درآمد سایر امتیازات و بقایای آن

حقوق نمایندگی دولت در نفت جنوب

حق امتیاز وصولی از نفت جنوب

درآمد قسمت اقتصادی وزارت دارایی

درآمد معاملات بازرگانی

مجلس شورای ملی

مجلس شورای ملی

وزارت دادگستری

درآمد دادگاه‌ها

درآمد دادگاه‌های بخش و نمایندگی دادسراها

درآمد صدی بیست و پنج اسناد و املاک

درآمد ثبت اسناد و املاک و حق نسبی از حق اجرا

درآمد حق‌السهم صاحبان دفاتر رسمی

درآمد فروش برگ‌ها و دفاتر

+++

وزارت کشور

درآمد شهربانی و گذرنامه و درآمد گذرنامه شهرستان‌ها

درآمد ثبت احوال

وزارت بهداری

درآمد وزارت بهداری و بنگاه پاستور

درآمد معاینه بهداری ناوها و قرنطینه‌ها

وزارت امور خارجه

درآمد شانسلری و گذرنامه و شناسنامه

600000

1000000

10000000

1900000

2800000

450000

392000

347200000

1040000000

4000000

5000000

100000

4000000

16000000

2000000

1000000

+++

800000

1300000

300000

10000

500000

 

شماره ترتیب

شرح

مبلغ

ملاحظات

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

+++

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

وزارت پست و تلگراف

درآمد پست (به علاوه مرسولات دولتی)

درآمد تلگراف (به علاوه مخابرات دولتی)

درآمد حق‌النظاره از شرکت تلفن و متفرقه

وزارت فرهنگ

درآمد شهریه آموزشگاه‌های غیر ابتدایی

درآمد تمبر پروانه و گواهینامه و غیره

درآمد متفرقه

درآمد فروش کتب سالیانه و برنامه‌ها

درآمد اوقاف

اداره امور بیمارستان‌ها و درآمد شهریه- تمبر کارنامه و متفرقه دانشجویان دانشکده پزشکی

درآمد اداره انتشارات و تبلیغات

وزارت بازرگانی و پیشه و هنر

درآمد تمبر درخواست پروانه بازرگانی و متفرقه

درآمد صدی یک واردات و صادرات

درآمد فروش وزنه

+++

درآمد هنرستان‌ها و زری و کاشی و غیره

درآمد کارخانه شماره (پنج)

درآمد کارخانه قیراندود و اشباع تراورس

درآمد کارخانه گلیسیرین و صابون‌سازی

درآمد کارخانه سیمان

درآمد کارخانه‌های قند

درآمد اداره کل معادن

درآمد کان‌هایی که به وسیله اداره درآمد معادن وزارت دارایی اجاره داده می‌شود

درآمد کارخانه جوهر نمک

درآمد کارخانه تعمیرات میکانیکی و افزارسازی

درآمد نوغان

درآمد کارخانه کنسرو ماهی

20000000

52500000

100000

1000000

500000

150000

100000

2300000

230000

70000

100000

10000000

2000000

+++

650000

3000000

25000000

30000000

67200000

151000000

47348000

10714245

600000

120000

35000000

11000000

 

67

کارخانه گودرن

2000000

 

68

69

70

71

وزارت کشاورزی

از بابت فروش ماشین کشاورزی

درآمد مزارع امتحانیه و متفرقه

سایر درآمدها

انتقالی به حساب سال 1321 بابت درآمد مربوط به سال قبل

درآمد ویژه کارخانه‌جات و املاک واگذاری

جمع

300000

200000

50000000

150000000

3137822940

 

+++

بودجه هزینه سال 1321 کشور

شماره ترتیب

شرح

مبلغ

ملاحظات

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

وزارت دربار

مجلس شورای ملی

ریاست وزیران

اداره انتشارات و تبلیغات

وزارت جنگ و تفاوت خرید جنس ارتش

وزارت کشور

وزارت کشور

اداره امنیه

اداره کل شهربانی

اداره آمار و ثبت احوال

مجلس سربازگیری و هزینه راه مشمولین بی‌بضاعت

وزارت بهداری

وزارت بهداری

بنگاه پاستور

فوق‌العاده مأمورین بهداری در قرنطینه‌ها و بنادر

وزارت دادگستری

وزارت دادگستری

اداره ثبت اسناد و املاک

مأمورین دادگاه‌های بخش و نمایندگی دادسراها

حق‌السهم صاحبان دفاتر اسناد رسمی

وزارت امور خارجه

وزارت امور خارجه

سازمان کلانتران مرز و ساختمان بناهای کلانتری و تعهدات سال قبل

وزارت پست و تلگراف

وزارت پست و تلگراف

وزارت فرهنگ

وزارت فرهنگ

دانشجویان اعزامی به خارجه

اوقاف در حدود درآمد

دانشکده پزشکی و اداره امور بیمارستان‌ها

5162740

16352442

2050000

7250000

700000000

30000000

150000000

90000000

35000000

1000000

52000000

2400000

10000

44000000

35000000

60000

2000000

36000000

1000000

120000000

140000000

2500000

2300000

30000000

 

+++

شماره ترتیب

شرح

مبلغ

ملاحظات

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

وزارت کشاورزی

وزارت کشاورزی و هزینه دفع آفات

وزارت دارایی

وزارت دارایی- دیوان محاسبات

اداره کل گمرک

ضرابخانه

کمیسیون ارز

هزینه پاسبانان و دربانان وزارت دارایی

هزینه بهره‌برداری قسمت اقتصادی وزارت دارایی

وزارت بازرگانی و پیشه و هنر

وزارت بازرگانی و پیشه و هنر

کارخانه چیت‌سازی و دستگاه نشاسته‌سازی و هنرستان نساجی

کارخانه گلیسیرین و صابون‌سازی

کارخانه شماره (5)

کارخانه‌های اشباع تراورس و کرثوزوت

کارخانه گوردرن

کارخانه‌های قند

اداره کل معادن و تصفیه مس

کارخانه سیمان

کارخانه روغن‌کشی

کارخانه کربنات دوسود

کارخانه جوهر نمک

کارخانه تعمیرات مکانیکی و افزارسازی

کارخانه کنسرو ماهی و تعهدات آن

اداره نوغان

وزارت راه

وزارت راه

ساختمان راه ‌آهن و مصارف بنادر و تعهدات آن

اداره کل راه شوسه و تعهدات آن

سایر هزینه‌ها

اعتبار شهریه و وظیفه و هزینه بقاع متبرکه و عوض بهره

100000000

142000000

45000000

4900000

3100000

5000000

100000000

40000000

15000000

28000000

4700000

20000000

4000000

140000000

80000000

35000000

1500000

15000000

1000000

5000000

9000000

35000000

2328000

165172000

95000000

5301000

 

+++

شماره ترتیب

شرح

مبلغ

ملاحظات

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

اعتبار حقوق انتظار خدمت و تعهدات

اعتبار ساختمان و نگاهداری کشتارگاه‌ها و هزینه بهداری روده

اعتبار فرع و حق‌العمل‌ بانک‌ها و هزینه انتقال وجوه

اعتبار سهم شیر و خورشید سرخ مشهد و تبریز

اعتبار هزینه‌ محاکمات دولتی و اعتراضات ثبتی و قضایی و غیره

اعتبار نگاهداری قرق و باغات سلطنتی و حقوق و هزینه مأمورین کاخ‌ها و تعمیرات

اعتبار حقوق نمایندگی دولت در نفت جنوب و هزینه مربوط به آن

اعتبار حقوق و هزینه بازرسی بانک ملی ایران

اعتبار هزینه انتفاعی کشور و تعهدات

اعتبار ساختمان سیلوها و تعهدات

اعتبار سرمایه ساختن وزنه

اعتبارات دولت و تعهدات

اعتبار دیون خارجی دولت و خرید سهام

اعتبار قسط وام دولت به بانک ملی ایران

اعتبار کمیسیون‌های مرزی و هزینه‌های مربوط به آب‌های مرزی

اعتبار عمران

اعتبار دیوان داخلی و تعهدات

اعتبار تعمیرات ابنیه دولتی و تعهدات

اعتبار سهم بنگاه‌های خیریه

اعتبار دوام شرکت‌های سابق به بانک کشاورزی و پیشه و هنر

اعتبار سرمایه بنگاه بهره برداری

اعتبار تفاوت‌ بهای زرهای خریداری شده

اعتبار انتقالی به حساب سال 1320

اعتبار بهای سهام دولت در شرکت‌های نوشابه‌سازی

اعتبار سرمایه بانک رهنی ایران

پرداخت به میسیون آمریکایی بابت نهصد هزار دلار (سه قسط)

پرداخت به میسیون‌های انگلیسی

ساختمان ابنیه دولتی و تعهدات

جمع

5600000

22000000

30573194

519050

660000

1662840

462491

64440

14000000

26405677

2100000

10000000

9963150

100000000

1691980

3000000

10409580

1039100

878800

26627558

18640000

529487

50000000

1100000

80781524

19000000

1400000

100000000

3137695053

 

صورت بالا پیوست قانون بودجه کل سال 1321 کشور بوده و صحیح است

رئیس مجلس شورای ملی- حسن اسفندیاری

+++

یادداشت ها
Parameter:293910!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)