کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/28]

جلسه: 41 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 6 تیر ماه 1329  

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مجلس‏

2-بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر مصدق. آزاد. دکتر بقایى‏

3-اعلام وصول عهد‌نامه مودت بین دولتین ایران و هندوستان مصوبه در مجلس سنا

4-اجراى مراسم تحلیف از طرف آقاى احد وهاب‌زاده‏

5-طرح بودجه 1329 مجلس شورای ملى از ماده 2

6-معرفى هیئت دولت و تقدیم برنامه به وسیله تیمسارسپهبد رزم‌آرا نخست وزیر

7-بقیه شور و ختم مذاکرات در بودجه 1329 مجلس شورای ملى‏

8-تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 41

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 6 تیر ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مجلس‏

2-بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر مصدق. آزاد. دکتر بقایى‏

3-اعلام وصول عهد‌نامه مودت بین دولتین ایران و هندوستان مصوبه در مجلس سنا

4-اجراى مراسم تحلیف از طرف آقاى احد وهاب‌زاده‏

5-طرح بودجه 1329 مجلس شورای ملى از ماده 2

6-معرفى هیئت دولت و تقدیم برنامه به وسیله تیمسارسپهبد رزم‌آرا نخست وزیر

7-بقیه شور و ختم مذاکرات در بودجه 1329 مجلس شورای ملى‏

8-تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

 

مجلس دو ساعت و سى و پنج دقیقه قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1-تصویب صورت مجلس‏

رئیس- صورت غایبین جلسه گذشته قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد.)

غایبین با اجازه- آقایان: صفوى- اورنگ- منصف- ابوالقاسم امینى- غلامرضا فولادوند- امیرنصرت اسکندرى- طباطبایى- حاذقى- دکتر راجى- ناصر ذوالفقارى- حائرى‌زاده- صدر میرحسینى‏

غایبین بى‌اجازه- آقایان: دکتر مصباح‌زاده- قهرمان- تولیت- حسن اکبر- شهاب خسروانى- دکتر سید‌امامى- معدل- جواد مسعودى‏

رئیس- نسبت به صورت جلسه نظرى نیست؟ آقاى گنجه‏

گنجه- در مذاکراتى که بنده در جلسه قبل عرض کردم اینجا ذکر شده چهار صد هزار تومان در صورتی که چهار هزار تن جنس است این تقاضا را می‌کنم اصلاح کنند.

رئیس- اصلاح می‌شود دیگر نظرى نیست؟ (گفته شد- خیر) صورت مجلس جلسه پیش تصویب شد.

عده‌اى از نمایندگان- دستور

2-بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر مصدق- آزاد- بقایى‏

رئیس- آقاى مکى‏

مکى- بنده نوبتم را به جناب آقاى دکتر مصدق دادم.‏

دکتر مصدق- بنده قبل از دستور می‌خواهم یک عرایضى بکنم.‏

رئیس- بفرمایید.

دکتر مصدق- قبلاً اعلامیه جبهه ملى و بیانیه آیت‌الله کاشانى را قرائت می‌کنم و بعد عرایضى می‌خواهم به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانم.‏

اعلامیه جبهه ملى‏

جبهه ملى به ملت ایران اعلام خطر می‌کند و لازم می‌داند علل و جهاتى را که موجب روى کار آمدن کابینه جدید شده به اطلاع افکار عمومى جهان برساند نمایندگان جبهه در مجلس و همچنین مطبوعات ما از دو سه هفته به این طرف اطلاعاتى را که در زمینه ایجاد یک حکومت (شبهه کودتا) داشته‌اند بدون پروا بازگو کرده و چیزى از ابراز این حقایق مسلم فروگذار ننموده‌اند.

وضع حاضر مملکت و صحنه‌سازی‌هایى که در پس پرده صورت می‌گرفت نشان می‌داد که یک تشنج مصنوعى. یک بحران ساختگى در تمام شئون به منظور محو حقوق اساسى مردم در حال تکوین است و کشور ما یک بار دیگر پس از یک ربع قرن که طعم تلخ دیکتاتورى نظامى را چشیده دوباره به استبداد و رژیم مطلق‌العنانى و سلطه فردى تهدید می‌شود.

آن روز اکنون فرا رسیده و مطامع بیگانگان براى پایمال کردن حقوق سیاسى و محو قانون اساسى و لگد‌کوب کردن استقلال و حق حاکمیت ملى ما دست از آستین عوامل صدیق و خدمتگزار خود بیرون آورده است و می‌خواهد زیر عنوان (حکومت قوى)

+++

خاطره‌هاى استبداد صغیر را تجدید کند.

دولت فعلى با انجام عملیات زیر پرده که بى‌شباهت به یک کودتاى نظامى نیست می‌خواهد زمام امور را به دست بگیرد تمام پست‌هاى حساس انتظامى را براى مرعوب کردن افکار تحت کنترل شدید نظامى قرار داده و بدون تردید حیات رژیم پارلمانى ایران را که خون‌بهاى آزادمردان و قهرمانان مشروطیت است در مخاطره انداخته و زمینه را طورى چیده است که چندى نخواهد گذشت ملت ما را در عزاى آزادى و عدالت و در مرگ قانون و حریت خواهد نشانید.

دولت سابق بدون استحضار مجلسین در فاصله یکى دو ساعت از میان رفت و حکومت جدید بدون این که کم‌ترین سنن پارلمانى را رعایت کند تشکیل و سازمان‌هاى مهم مملکتى را اشغال و آماده براى اجراى بقیه مأموریتى است که انجام آن را به عهده گرفته است.

کسى نیست که نداند با مشکلات سیاسى و اقتصادى موجود ایران یک چنین حمله به قانون اساسى و سنن مشروطیت جز این که حق حاکمیت و استقلال مملکت و آزادى ملت را در خطر اندازد نتیجه دیگرى نخواهد داد.

بیگانگان که به هوادارى از این گونه اعمال غیر قانونى برمی‌خزند و افکار ملت ما را به چیزى نمی‌شمارند خوب می‌دانند چه می‌کنند کاملاً اطلاع دارند به چه منظور حیات یک جامعه را دچار وحشت و قرین تشویق و ناامنى مى‌نمایند.

جبهه ملى براى وفدارى به تعهداتى که در برابر مردم ایران دارد، به منظور ایفاى سوگندى که نمایندگان ما به کتاب مقدس آسمانى یاد کرده‌اند و از نظر حفظ حقى که به افراد یک ملت تعلق می‌گیرد به جهانیان اعلام می‌دارد که به هیچ‌وجه زیر بار تحمیل حکومتى که با تشتت یا جانب با تحمیل و اسباب‌چینى بیگانگان و به رغم تمایلات عمومى روى کار آمده است موافقت نخواهد کرد و افتخار خواهد داشت که در راه حراست شعائر ملى و دینى و نگهدارى مشروطیت و دموکراسى جان افراد خود را فدا کند.

ما براى مقابله با این خطرى که ایران و ایرانى اکنون با آن رو به رو است نیازمند به پشتیبانى تمام طبقات ملت محتاج به مصلحت‌اندیشى شاهنشاه جوان هستیم و نظر دقیق دنیاى دموکرات و مترقى و زنده را به عظمت مبارزه شرافتمندانه‌اى که در پیش داریم جلب می‌کنیم.‏

ساعت ده بعد از ظهر دوشنبه پنجم تیر ماه 29

جبهه ملى- دکتر محمد مصدق‏

اعلامیه حضرت آیت‌الله کاشانى‏

بسم‌الله خیر‌الاسما له‌الحمد

بنا به تجارتى که از حکومت‌هاى مطلقه و مستبده دارم و زیان آن را براى ملک و ملت ایران به راى‌العین مشاهده کرده‌ام چند روز قبل پیامى توسط جناب آقاى دکتر مصدق پیشواى جبهه ملى به مجلس فرستادم و در آن نظر قطعى و بتى خود را که مبتنى بر افکار قاطبه مسلمین و مردم آزاده ایران است در باب مخالفت با هر قسم حکومت استبداد و دیکتاتورى بیان نمودم و به آن وسیله اولیاى امور و مجلس شورای ملى را از روى کار آوردن این قبیل حکومت‌ها برحذر داشتم اینک مع‌التأسف می‌بینم باز مى‌خواهند مملکت را در چنگال دیکتاتورى بی‌اندازند و ملت ستمدیده ایران را که سال‌ها طعم تلخ دیکتاتورى را چشیده و از حکومت مطلقه هزار گونه مصیبت و شکنجه دیده مجدداً گرفتار این بدبختى عظیم نمایند.

بیچارگى ما مردم این است که اولیاى امور از گذشته عبرت نمی‌گیرند و امرى را که سال‌ها تجربه کرده و نتایج سوء آن را دیده‌اند باز می‌خواهند تجربه کنند به تبعیت از افکار عامه مسلمین ناچارم مخالفت شدید و قطعى خود را با حکومتى که برخلاف افکار عمومى و به کمک بیگانگان و تحریک و تشبث آنان مى‌خواهد زمام امور را در دست بگیرد اظهار کنم و عموم مردم را براى مقاومت در مقابل این بلاى عظیم که جامعه اسلامیت و ایرانیت را به فناى عاجل رهسپار خواهد کرد دعوت نمایم.‏

البته آنچه از وطن‌خواهى و ملت‌دوستى در آقایان نمایندگان سراغ دارم با یک چنین جریانی که مخالف استقلال مملکت و موجب اضمحلال ملت است موافقت نخواهند کرد و ما على‌الرسول‌الابلاغ‏

شب سه‌شنبه یازدهم رمضان‌المبارک 1329 سید ابوالقاسم کاشانى‏

در اوایل جنگ بین‌المللى اول روزى در رستم‌آباد شمیران منزل مرحوم مشیرالدوله رفتم و در آنجا دیدم چند نفر ممیز بلژیکى حاضرند و از ممیزى املاک صحبت مى‌کنند و نتیجه حرف آنها این بود که در ورامین یک دهى را نمونه ممیزى قرار داده‌اند به این طریق که آن ده که داراى مثلاً صد خروار بذرافشان و چهار سنگ آب بود هر قدر عمل بدهد از املاک دیگر هم به همان قرار مالیات بگیرند.

من در مذاکرات شرکت کردم و گفتم تنها آب و خاک ملاک ممیزى نمی‌شود بلکه زارع خوب و زمین حاصل‌خیز هم باید مورد توجه قرار داده شود چه بسیار از دهاتى که آب و خاک زیادى دارند ولى به واسطه این که این دو عامل یا یکى از آنها را فاقدند محصولى نمی‌دهد پس تنها لازم است و چه بسیار از دهاتى که آب و زمین و رعیت دارند ولى به واسطه این که زمین حاصل‌خیز ندارند محصول زیادى به دست نمی‌دهند در جنگ بین‌المللى دوم که احساسات زیادى در این مملکت به نفع دولت آلمان ابراز می‌شد و تنها علت آن تنفر بود که مردم نسبت به سیاست انگلیسى داشتند چون که حکومت دیکتاتورى را که به جان و مال مردم ابقا نمی‌کرد دست نشانده آن دولت می‌دانستند با تمام احساساتى که هموطنانم براى ملت آلمان و آرزوهایى که براى فتح آن دولت و شکست انگلیس داشتند من مى‌گفتم که آلمان حتماً مغلوب می‌شود زیرا براى این که یک دولتى فاتح شود باید داراى سه عامل باشد که بر عوامل ثلاثه طرف متخاصم مزیت و برترى داشته باشد و آن سه عامل عقل و پول و جمعیت است و هیتلر و مستخدمینش آنها را فاقدند.

عقل نداشت براى این که لازم نبود براى اقناع مردم صداى خود را بلند کند و آنچه که مردم را قانع می‌کند صداى بلند نیست بلکه منطق است‏.

پول نداشت براى این که ذخیره طلاى دنیا در آمریکا و انگلیس جمع شده بود و آلمان که می‌خواست با فروش ادویه و تحصیل عواید یومیه جنگ بکند هرگز نمی‌توانست فتح کند.

نفوس آن کم بود براى این که ده یک نفوس عالم در اختیار او نبود

اکنون من به طور حتم و یقین عرض می‌کنم که سیاست آمریکا در این مملکت فریب سیاست انگلیس را می‌خورد و به این جهت پیشرفت نمی‌کند به جاى پول به ما آلات فرسوده جنگى می‌دهد که در موقع جنگ حریف او از آن استفاده کند هم چنان که در کشور چین کرد.

به جاى عقل ایران را مقایسه با یونان می‌کنند که قیاس مع‌الفارق است در حالی که وضعیت جغرافیایى و اجتماعى ایران به چین از یونان شبیه‌تر است و به جاى قشون بر فرض این که دولت آمریکا قشونى بیش از حریف داشت چون قبل از جنگ نمی‌تواند قشونى در این مملکت بیاورد فاتح آن کسى است که با این مملکت صاحب هزارها کیلومتر مرز مشترک است.

هر قدر از عمرم بیشتر می‌گذرد بیشتر عقیده پیدا می‌کنم که تاریخ تکرار می‌شود یک روز سردار منصور زمامدار بود و دولت در خواب رفته او سبب شد که کودتا انجام شود.

دیروز هم آقاى على منصور زمامدار بود که براى همین کار آمده بود آنهایى که می‌خواستند این وضعیت بر پا شود مردمى را آوردند که به واسطه حب و جاه و تأمین مقام به محض این که به آنها گفتند استعفا بدهید استعفا کنند و بروند در سازمان برنامه و دیوان کشور و بانک رهنى صندلى‌هاى خود را اشغال کنند.

منصور همان زمامدارى بود که 48 ساعت قبل از استعفا وزیر دارایى خود را به مجلس معرفى نمود و منصور همان نخست وزیر بود که می‌خواست در این جلسه جواب استیضاح را بدهد پس چه شد که این نخست وزیر نیامد و مشکلات خود را در مجلس نگفت و مردم را مستحضر ننمود و استعفا کرد.

چقدر فرق است بین رجالى که پرورش یافته عهد قدیم و داراى ایمان بوده‌اند با اشخاصى که در دوره دیکتاتورى به دوران رسیده و صاحب آلاف و اولوف شده‌اند.

مرحوم نجف‌قلى‌خان صمصمام‌السلطنه بختیارى که در دوره فترت یعنى بین مجلس سوم و چهارم و به فرمان پادشاه وقت رئیس‌الوزرا شده بود وقتی که خواستند وثوق‌الدوله را بیاورند هر چه کردند براى استعفا حاضر نشد و همیشه می‌گفت تا مجلس چهارم افتتاح نشده و تا به من رأى عدم اعتماد ندهد رئیس‌الوزرا منم و وثوق‌الدوله این مقام را غصب کرده است ولى دولت منصور که به مجلس معرفى شده بود و ایام فترت هم نبود و می‌توانست مشکلات سیاسى خود را در مجلس حل کند .

+++

و مصالح مملکت را بگوید و اگر قبول نشد آن وقت استعفا کند یک کلام حرف نزد و استعفا کرد و اکنون دولتى تشکیل شده که برخلاف سنن پارلمانى است و ما نمایندگان جبهه ملى نمى‌توانیم با آن مخالفت نکنیم قبل از ملاقات قبل از ملاقات اینجانب با سپهبد رزم‌آرا که بر حسب خواهش خودشان در جمعه سوم تیر ماه صورت گرفت با یکى از نمایندگان راجع به برقرارى دولت دیکتاتورى که در تمام جوامع زمزمه می‌شد صحبت در میان بود من می‌گفتم اگر از طریق آزادى و دموکراسى نتوانیم کارى بکنیم از طریق اختناق و زور و قلدرى براى مردم ناراضى نمی‌توانیم کارى انجام دهیم ما باید قانون انتخابات، مطبوعات و حکومت نظامى را که مخل آزادى و ترقى مملکت است اصلاح کنیم پس از آن قدم‌هاى دیگرى در اصلاح ادارات و امور اقتصادى و تعدیل بودجه برداریم.

او می‌گفت این حرف‌هایى که شما می‌زنید براى امشب مردم شام نمی‌شود و من می‌گفتم که حکومت زور و قلدرى ممکن است یک شب و یا این که چندسال به مردم نانى بدهد ولى تا خود مردم نتوانند در امور اجتماعى دخالت کنند هیچ‌وقت صاحب نان نمی‌شوند و باید همیشه سر بى‌شام زمین بگذارند.

اصلاح قانون انتخابات سبب می‌شود که نمایندگان بدانند انتخاب‌شان در دوره بعد منوط به رضایت ملت است اصلاح قانون مطبوعات سبب می‌شود که جرائد وزرا خائن و دزدان را معرفى کنند و قبل از محاکمه روزنامه را توقیف و مدیر آن را زندانى نکنند اصلاح قانون حکومت نظامى سبب خواهد شد که دولت نتواند همین که مردم زبان انتقاد گشودند حکومت نظامى را اعلان و بر مخالفین خود غلبه کند تا در جامعه انتقاد نشود تا بد و خوب گفته نشود کجا مردم در صدد اصلاح خود بر مى‌آیند و به چه طریق دیگر جامعه از اصلاحات برخوردار می‌شوند.

ما می‌خواهیم مملکت صاحب رجالى بشود و اشخاصى در رأس امور قرار بگیرند که شاهنشاه ما بتواند در این مملکت مشروطه سلطنت کند من یقین دارم که اعلیحضرت همایون شاهنشاهى می‌دانند که خطر حکومت دیکتاتورى در درجه اول متوجه مقام سلطنت است اکنون عرض می‌کنم که ما با حکومت دیکتاتورى و هر حکومتى که برخلاف افکار عمومى و آزادى تشکیل شود مخالفیم و هرگز راضى نمی‌شویم که در رأس این دولت کسى واقع شود که قسمت بزرگى بدبختى‌هاى مملکت نتیجه دخالت او در سیاست است. دخالت بعضى از دول بیگانه در امور این مملکت سبب خواهد شد که دول دیگر هم همین رویه را تعقیب کنند و آنها هم از کسانى تقویت کنند که دیکتاتورى سیاه به دیکتاتورى سرخ تبدیل شود همچنان که سوء‌سیاست بعضى از دول کشور چین را به همین درد گرفتار کرده است.

آنهایى که مى‌گویند اصلاحات بسته به روى کار آمدن این قبیل دولت‌ها است سخت در اشتباهند مردم از کسى که چند نفر سرباز تحت امر دارد ملاحظه ندارد و فقط احترام به اشخاصى مى‌گذارند که مورد توجه جامعه هستند و تنها دولتى مى‌تواند اقتدار پیدا کند که به افکار عمومى و قانون تکیه نماید.

دولتى که از بدو ورود بر‌خلاف سنن پارلمانى تشکیل شود دولتى که از ابتدا با اشخاص نادرست و بد‌سابقه همکارى کند یک چنین دولتى چه طور مى تواند صدر اصلاحات واقع شود.

ذات نایافته از هستى بخش کى تواند که شود هستى‌بخش‏

بعد از کودتا مثل اغلب از ممالک در این مملکت هم در بسیارى در شئون ظاهرى ترقیات محسوسى دیده شد مثلاً آهنگرى نتوانست آهن را خوب بسازد و بنای خانه را بهتر بسازد ولى چون یکى از خصایص دولت دیکتاتورى این بود که رجال مملکت از بین برود در این یکى از شئون اجتماعى کشور ما آن قدر تنزل کرده و به قدرى قحط‌الرجال شده که براى اصلاحات مملکت باید به کسى متوسل شوند که غیر از اداره کردن یک عده‌اى سرباز و آن هم به طور سطحى و ناقص کار دیگرى نکرده است. ملت ایران باید از مزایاى دموکراسى کاملاً برخوردار شود و همان رویه‌ای که دول بزرگ دموکرات براى خود قبول کرده و از آن نتیجه گرفته‌اند قبول و پیروى کند و من نمى‌دانم چطور است دول بزرگ دموکرات تعالى و ترقى و بقاى مملکت خود را در آزادى و دموکراسى تشخیص داده‌اند ولى در ممالکى شبیه به ایران سعى مى‌کنند که مردم را از این مزایا محروم کنند پس این نیست مگر این که مى‌خواهند به وسیله اعمال خود و به وسیله کسانى که از حمایت آنها استفادات نامشروع مى‌کنند در این ممالک به طور نامشروع اعمال نفوذ کنند. ملت ایران با هر حکومت فردى و قلدرى مخالفت و مبارزه خواهد نمود من و تمام رفقایم به یکدیگر قول شرف داده‌ایم در این جلسه به ملت ایران قول مى‌دهیم که تا جان در بدن داریم و تا وداج و سبات ما را قطع نکرده‌اند با هر حکومت انفرادى که مى‌دانیم پس از آن با حکومت انفرادى زنگ زده دیگرى برقرار شود و یا سیاست آمریکا که به کلى از بین رفت دو دولت مجاور ما با هم بسازند قویاً مخالفت مى‌کنیم.

رئیس- آقاى آزاد

آزاد- بنده عرایضى که مى‌خواهم به سمع آقایان برسانم در نتیجه وضعیتى است که امروز در کشور ایران به وجود آمده است بعد از کابینه‌اى که دیروز تشکیل شده براى بار دوم باز یک جریان تازه‌اى در تاریخ ایران باز شده است ما اگر چنان چه یک عملى را که آن دفعه کرده بودند ندیده بودیم چندان براى ما اشکال نداشت که ببینیم و بگوییم این کابینه چه مى‌کند ولى متأسفانه ما یک بار دیگر گرفتار چنین حکومتى شده‌ایم و آثار او را هم تا امروز دیده و مى‌بینیم معروف است که اگر یک شخصى یک عملى را ندیده باشد یا نشنیده باشد و آن کار را بکند و بعد اشتباهاتى در نتیجه آن عمل بکند ایرادى به او نیست ولى وقتى یک مرتبه یک عملى را دید یا شنید یا خودش ناظر بود و دید که نتیجه این کار پیدا است باز دو مرتبه آن کار را بکند مى شود گفت او مرد عاقلى نیست احمق و دیوانه است ما امروز گرفتار شده‌ایم با یک وضعیتى که بیست سال شبیه این وضعیت را ما دیده‌ایم این وضعیتى که در این بیست سال بود و ضرر براى ملت ایران داشت یک ضررهاى شخصى و یک ضررهاى مملکتى بنده مختصرى راجع به این مجلس که آقایان تشریف دارید عرض می‌کنم در دوره گذشته مرا گرفتند حبس کردند من هیچ تقصیرى نداشتم فقط یک کسى گزارش داده بود که آزاد یک حزبى تشکیل داده است یک حزب انقلابى بنده چند نفر رفیق داشتم که از آن رفیق‌هاى من الآن یکى دو نفرشان در این مجلس هستند یکی از آنها آقاى عبدالرحمان فرامرزى است یکی هم آقاى فرهودى، راجع به گرفتارى که من داشتم در گذشته که مرا گرفته بودند گفته بودند که آزاد یک حزب انقلابى تشکیل داده (فرامرزى- دو مرتبه بفرمایید آقا) عرض کردم دو تا رفیق من در آن موقع داشتم که یکى آقاى فرامرزى بودند و یکى هم آقاى فرهودى که اینها البته آن وقت بودند عرض کنم حضورتان که ما را گرفتند و بردند، بعد از مدتى از ما تحقیق کردند و استنطاق کردند، مستنطق نوشته بود که آزاد هیچ تقصیرى نداشته است این عین گزارشى است که در پرونده هست و در روزنامه‌ها این جریان منعکس شده بود، ولى چون یک روزنامه‌نویسى است و افکار انقلابى در روزنامه‌اش نوشته و حزب تشکیل داده است یا بایستى اعدام شود و یا باید از ایران تبعید بشود و یا باید حبس ابد بشود (فقیه‌زاده- او گناه نداشته تقصیر آن راپرت ‌دهنده بوده است) همین آقاى قبادیانى که اینجا ملاحظه مى‌فرمایید ایشان را با برادرشان آوردند حبس کردند. جرم ایشان و برادرشان از بنده یک قدرى کم‌تر بود جرم من این بود که یک حزب درست کرده بودم و یک مطالبى در روزنامه نوشته بودم ولی ایشان هیچ این کار را هم نکرده بودند فقط گزارش داده بودند که خسرو برادر ایشان طرفدار انقلاب است هر دو برادر را به ده سال حبس محکوم کردند گزارش دادند حبس خسرو تمام شده دستور داد تبعیدش کردند بعد از چند روز دیگر گزارش دادند قبادیان حبسش تمام شده است شاه به رئیس شهربانى گفت مگر زندان مهمانخانه است که هر روز گزارش می‌دهید فلان کس ده سال حبسش تمام شده است بعد هم یک کاغذى آمد که آقای قبادیان تا ابد در حبس بماند ایشان ماند و هر روز در زندان کنفرانس می‌دادند که زندانیان را باید از بین ببرید اگر این جریان یک مدتى طول می‌کشید هر چه بختیارى و امثال آنها در آنجا بودند همه از بین رفتند این یک حکومتى بود که بدون تقصیر و بدون حق یک عده مردم بی‌گناه را برمی‌داشتند می‌بردند و تا ابد آنها را حبس می‌کردند این حکومتى که در آن دوره تشکیل شده بود این بود رضا شاه نسبت به من هیچ سابقه بدى نداشت و من هم با او نظر بدى نداشتم ولى بیشتر این عملیات روى سیاست خارجى بود براى این که خارجی‌ها در ایران یک منافعى داشتند که

+++

این منافع را فقط و فقط حکومت دیکتاتورى تأمین می‌کرد و بس، براى این که اگر چنان چه یک مجلس ملى بود و مردم آزادى داشتند آن منافع تأمین نمی‌شد. الآن هم عیناً این وضعیت پیش آمده است الآن هم خارجی‌ها یک منافعى دارند که این منافع را این مجلس شورای ملى و این مردم تأمین نمی‌کنند و زیر بار نمی‌روند و براى این که این منافع تأمین بشود باز یک حکومت دیکتاتورى بگیرد، ببندد، انواع و اقسام شکنجه و عذاب را به وجود بیاورد که آن منافع را حفظ کند در نتیجه این حکومت به وجود مى‌آید که منافع بیگانگان را حفظ کند، آزادى تمام آقایانى که اینجا هستند و آزادى تمام مردم از بین می‌رود زیرا لازم و ملزوم بودن این حکومت از بین رفتن بنده و امثال بنده است براى این که آن سیاست منافعش تأمین بشود ماها هم باید از بین برویم من می‌خواهم بپرسم از آقایان آیا عقل و منطق حکم می‌کند که یک نفر آدمى که در گفتارش آزاد باشد در رفتارش آزاد باشد بیاید یک ریسمانى بگیرد و به گردن خود ببندد و سر ریسمان را به دست یک نفر بدهد و بعد زارى و تضرع کند بگوید: گر عقوبت می‌کنى مستوجبم.‏ور ببخشى عفو بهتر ز انتقام، این را شما تصدیق می‌کنید؟

من مى‌خواهم ببینم آقا این از حکومتى که قبل از حکومت امروزى به وجود آمده بود چه ضررى شما دیدید جریان دنیا ثابت می‌کند که هر دولتى که ترقى کرده است در اثر آزادى ترقى کرده است نه در اثر زور و قلدرى تاریخ حکومت آمریکا را بیاورید، تاریخ حکومت سوئیس را بیاورید، تاریخ انگلستان و فرانسه را بیاورید ببینید در کدام یک از این کشورها که امروز ضرب‌المثل هستند همه اینها که امروز ترقى کرده‌اند غیر از حکومت دموکراسى و از نقطه‌نظر عدالت اجتماعى و از نقطه‌نظر آزادى بوده، دو حکومت دیکتاتورى در دنیا تشکیل شد که یکى از آنها حکومت هیتلر بود و یکى هم حکومت موسولینى شما ببینید بهترین دیکتاتورى‌هاى دنیا در درجه اول هیتلر بود که دلش می‌خواست ملت آلمان مافوق تمام دنیا باشد با این حال دیدید که این دو دیکتاتور نسبت به ملت ایتالیا و نسبت به ملت آلمان چه مصیبتى را وارد آوردند پس بنابراین مطمئن باشید که مملکت در اثر حکومت زور و استبداد ترقى نمی‌کند بلکه ساعت به ساعت عقب می‌رود ما امروز در سر یک دو راهى قرار گرفته‌ایم یا بایستى آزادى ملت ایران و حقوق ملت ایران را در اثر آزادى مجلس شورای ملى و در اثر رعایت و احترام به قانون اساسى حفظ بکینم و یا این که زیر بار حکومت دیکتاتورى برویم و پنجاه سال دیگر ملت ایران را تعقیب برگردانیم.

رئیس- آقاى دکتر بقایى‏

دکتر بقایى- آقایان همکاران محترم ما در پشت این تریبون در برابر ملت ایران به کلام‌الله مجید سوگند یاد کردیم که به قانون اساسى که ضامن آزادى سیاسى و مظهر رژیم حکومت ملى ما است باوفا باشیم و به آن خیانت نکنیم. شما و ملت ایران به خوبى تشخیص داده‌اید که مبارزه من از روز نخست بر اساس همین اصل مقدس و بر پایه جهاد خستگى‌ناپذیر در راه آزادى و راستى قرار گرفته است یک سال و چند ماه پیش استیضاح من از دولت ساعد بر همین اساس بود، مبارزه ما در انتخابات دوره 16 بر همین پایه قرار گرفت. متشکل شدن آزادى‌خواهان و ایجاد جبهه ملى هم محور دیگرى جز جهاد در راه آزادى سیاسى و استخلاص و رهایى ملت از زنجیرهاى اسارت و بندگى نداشت. در این میدان راهنماى ما جز مشعل آزادى چیز دیگرى نبود و غایت آمال ما جز استقرار و استحکام مبانى رژیم حکومت سلطنت ملى چیز دیگرى نبوده است. اکنون مشاهده می‌کنیم که درست برخلاف آنچه مورد انتظار و آرزوى ملت ایران بود و برخلاف اصول محققى که در منشور آتلانتیک و اعلامیه اخیر حقوق بشر از طرف زمامداران ملل آزادی‌خواه و دموکرات طرح و تصویب و تضمین گردیده بود امروز ملت ایران را با کمال خونسردى در برابر یک عمل انجام شده و یک حکومت صد در صد مخالف با قانون اساسى و اصول مسلمه آزادى سیاسى قرار می‌دهند. راجع به شخصیت کسی که با عنوان نخست وزیرى به این مجلس خواهد آمد گفتنى‌هاى بسیارى گفته شده و لازم به توضیح مفصل نیست که ایشان عملاً اثبات کرده‌اند که مزاج و فطرتشان با موازین قانون اساسى و احترام به افکار عمومى به هیچ‌وجه سازگارى ندارد. ما آنچه در مبارزه خودمان پیشگاه ملت ایران از روز استیضاح بیان کرده‌ایم امروز به راى‌العین مشاهده می‌شود و جامه عمل می‌پوشد. آقایان به خاطر دارند که در 15 ماه قبل در پشت همین تریبون بنده راجع به حکومت دیکتاتورى صحبت کردم و در پشت تریبون گفتم که عمال سیاست نفت می‌خواهند دیکتاتورى نظامى را بر ما تحمیل کنند، جواب آن همه حرف‌هاى من و آن استیضاح من فقط یک کلمه تکذیب بود که از طرف ساعد بیچاره در پشت این تریبون ادا شد، حرف‌هاى مرا تکذیب کردند ولى الآن می‌بینید که پس از 15 ماه آن پیشگویى جامه عمل به خود پوشیده است. براى این که اگر در آن موقع فقط سیاست انگلیس را خورد و با این فریب آن ملتى که ادعاى پیشوایى آزادى و دموکراسى را در دنیا می‌کند همان‌سان که بعد از جنگ بین‌الملل اول آن دیکتاتور سیاه‌پوست را بر هائیتى تحمیل کردند، همان طور که اکنون از بائودائى در هند و چین تقویت می‌کنند یک حکومت آزادى‌کش قلدرى بر ملت بیچاره ایران که تنها گناهش، تنها گناهش تحمل تمام صدمات و محرومیت‌ها براى پیروزى آنان بود تحمیل می‌کنند. آن عرایض آن روز بنده را به خاطر بیاورید. امروز هم اعلام می‌کنم که برخلاف تصور بعضى سیاست‌هاى بیگانه‌اى که پشتیبان این حکومت جدید هستند نخست وزیر فعلى به واسطه عدم اتکاى افکار عمومى و اعتماد قاطبه مردم براى حصول نتیجه مثبت و آنچه به عنوان اجراى نقشه‌هاى اصلاحى پیش کشیده می‌شود ناگزیر خواهد بود به اعمال خلاف قانون و خلاف آزادى و خلاف بشریت دست بزند و ناچار این سیر تاریخ است ناچار از سراشیب تند حکومت مطلقه پرتگاه خطرناک حکومت دیکتاتورى فرو خواهد رفت این است پیش‌بینى ما لاکن ما از جهت خودمان از این پیش‌آمد به هیچ‌وجه مکدر و مأیوس نیستم بلکه بیشتر ما را مؤمن و معتقد به کمال مطلوب راستى و آزادگى می‌نماید روش ما با کمال متانت و صداقت و منطق و استدلال همان است که بود یعنى مبارزه اصولى با آنچه برخلاف مصلحت ملک و ملت و آنچه برخلاف اصول قانون اساسى که ما به آن ایمان داریم و به آن قسم خورده‌ایم و براى دفاع از آن جامه جهاد پوشیده‌ایم صورت می‌گیرد خواهد بود. این سرمایه جانى ما، سرمایه وجود ما که یگانه سرمایه خدا داده است در این صورت بدون ذره‌ای تقصیر و ذره‌ای اهمال و ذره‌ای ترس و احتیاط مصرف خواهد شد و به سرمشق و پیروى مردمان آزاده جهان و آنان که در راه مصالح و شرف ابناى نوع بشر جان خود را فدا کرده‌اندتا آخرین رمق و تا نفس بازپسین به این نحو و با همین حس گذشت و فداکارى ایستادگى خواهیم نمود (صحیح است) اینها را یادداشت بکنید، الآن به ما ناسزا‌ها خواهند گفت ... (ابتهاج- آنچه که شما با دیگران کردید آنها هم با شما می‌کنند) و در روزنامه‌ها خواهند نوشت ولى روزى می‌رسد که حقیقت عرایض ما در پیشگاه ملت ایران در جهان مکشوف خواهد شد.

رئیس- حالا وارد دستور می‌شویم. بودجه مجلس مطرح است (شوشترى- آقا آن طرح) باید بیست و چهار ساعت بعد از طبع و توزیع مطرح بشود.

شوشترى- آن طرح دیروز طبع و نشر شده است.

فقیه‌زاده- بنده اخطار دارم.‏

رئیس- بفرمایید بر طبق چه ماده‌اى؟

فقیه‌زاده- بر طبق ماده 12 چون آقاى وهاب‌زاده آمده‌اند به مجلس استدعا می‌کنم ایشان قسم بخورند و بعد بودجه مجلس مطرح شود.

رئیس- صحیح است گفته شد مقدمات آن را حاضر کنند بعد

شوشترى- طرح را بفرمایید مطرح بشود.

3-اعلام وصول عهد‌نامه مودت بین دولتین ایران و هندوستان مصوبه در مجلس سنا

رئیس- طرح اول امروز توزیع نشده ثانیاً باید وزیر مربوطه حاضر باشد هم وزیر دارایى و هم وزیر راه باید باشند فعلاً یک نام‌هایى است که از مجلس سنا رسیده و براى اطلاع آقایان قرائت می‌شود به کمیسیون مربوطه ارجاع می‌شود (نامه مجلس سنا به شرح زیر قرائت شد )

ریاست محترم مجلس شورای ملى: قانون عهدنامه مودت بین دولتین ایران و هندوستان که مشتمل بر یک مقدمه و 5 ماده می‌باشد در جلسه روز شنبه 27 خرداد 1329 به تصویب مجلس سنا رسیده است اینک رونوشت آن ارسال می‌گردد. رئیس مجلس سنا- تقى‌زاده‏

رئیس- به کمیسیون مربوطه رجوع می‌شود.

شوشترى- رونوشت آن براى چه ارسال شده؟ باید توضیح بدهند، این ناقص است، بد پایه‌ای است

+++

این باید نوشته بشود که ما اینجا اظهار‌نظر بکنیم‏.

رئیس- به کمیسیون می‌رود و بعد مى‌آید به مجلس و این عبارت نباشد هم ما همین کار را خواهیم کرد.

4-اجراى مراسم تحلیف از طرف آقاى احد وهاب‌زاده‏

( در این هنگام کلام‌الله مجید را با احترامات لازم به تالار جلسه آوردند و آقای وهاب‌زاده قسم‌نامه را به شرح زیر قرائت و امضا کردند.)

من که در ذیل امضا می‌کنم خداوند را به شهادت می‌طلبم و به قرآن مجید قسم یاد می‌کنم مادامی که حقوق مجلس و مجلسیان مطابق قانون اساسى محفوظ و مجرى است تکالیفى را که به من رجوع شده است مهما امکن با کمال درستى و جد و جهد انجام داده و نسبت به اعلیحضرت متبوع عادل مفخم خود صدیق و راستگو باشم و به اساس سلطنت و حقوق ملت خیانت ننمایم و هیچ منظورى نداشته باشم جز فوائد و مصالح دولت و ملت ایران‏

5-طرح بودجه 1329 مجلس شورای ملى از ماده 2

رئیس- ماده دوم بودجه مجلس مطرح است ماده دوم بودجه به شرح زیر قرائت شد.

ماده دوم- براى حقوق و هزینه دوازده ماهه سال 1329 اداره چاپخانه مجلس ده میلیون و هفتصد و پنجاه هزار و هشتصد و نود و هفت ریال (10750897) مطابق فقرات 1 و 2 ضمیمه اعتبار به کارپردازى مجلس داده می‌شود.

تبصره- به کار‌پردازى مجلس اجازه داده می‌شود کمک هزینه کارگران فنى چاپخانه مجلس را تا آخر سال 1329 از محل درآمد چاپخانه مجلس بپردازد.

رئیس- کسى اجازه نطق نخواسته است بنابراین پیشنهاد‌هایى که رسیده است قرائت می‌شود.

( پیشنهاد آقاى ملک‌مدنى به شرح زیر قرائت شد.)

به ماده 2 پیشنهاد می‌شود: تبصره- سوابق خدمت کارمندان فعلى مجلس شورای ملى در قسمت فنى چاپخانه مجلس جزو سنین خدمت رسمى آنان محسوب و مشمول کلیه مقررات و قوانین استخدامى می‌باشند احکام آنان با احتساب سوابق مذکور اصلاح و ابلاغ خواهد شد. کسور بازنشستگى ایام خدمت بالا در 36 قسط سه ساله کسر به صندوق بازنشستگى ارسال می‌گردد.

رئیس- آقاى ملک‌مدنى (مخبر- پیشنهاد خرج است)

صدرزاده- در همین زمینه هم آقاى حسین مکى و آقاى محمد‌على مسعودى پیشنهاد کردند.

ملک‌مدنى- در ماده اول من راجع به این پیشنهادى که کردم توضیح دادم و جلب نظر جناب آقاى مخبر و جناب آقاى پالیزى کردم نمی‌دانم مطالعه کردند یا نه نظر بنده چون من عادت ندارم قضیه خیلى روشن است یک عده کارمندانى بوده‌اند که سابقاً در قسمت چاپخانه مجلس کار می‌کردند بعد به کادر مجلس منتقل شده‌اند در اینجا آن سوابق خدمت‌شان را باید محفوط کرد زیرا آنها روز تقاعدشان که می‌رسد باید حقوق آنها کافى باشد براى این که بتوانند زندگى کنند عمرشان اگر در آنجا گذشته قسمت فنى چاپخانه مجلس و قسمت ادارى مجلس هر دو از مؤسساتى است که جزو مجلس است و به نظر بنده مورد دارد که آقایان توجه بفرمایند و حقوق حقه آنها را تأمین که با آسایش خیال مشغول انجام وظیفه باشند.

رئیس- آقاى مخبر

اردلان- بنده خواستم عرض کنم این پیشنهادى که نماینده محترم فرمودند پیشنهاد خرج است آقاى رئیس پیشنهاد خرج است که نمی‌شود و درش رأى گرفت براى این که آقاى ملک پیشنهادى که جنابعالى فرمودید یک هزینه اضافى به وجود خواهد آورد و اصولاً قابل رأى نیست معهذا بنده یک توضیحاتى عرض می‌کنم جنابعالى هم توجه بفرمایید فرض بفرمایید که در کارخانه حریربافى چالوس یک عده کارگر هستند و همه هم حقوق می‌گیرند ده سال پانزده سال مى‌آیند بعد می‌روند در یک وزارتخانه‌اى سمتى پیدا می‌کنند اگر بخواهیم آن سوابق را حساب کنیم این فرد می‌شود رتبه 8 و 9 (شوشترى- مثل این که شدند) این بودجه مملکت را به قدرى بالا می‌برد که قابل تحمل نیست به علاوه براى یک نفر دو نفر محسوس شاید نباشد ولى وقتى ما یک سابقه‌اى را قائل شدیم هر کارگر فنى در هر چاپخانه‌اى کار کرد بعد از 15 سال 16 سال آمد در یک وزارتخانه‌اى یک منشى رسمى شد آن سوابق را اگر ما بخواهیم حساب کنیم می‌شود رتبه 9 این اصلاً قابل قبول نیست بودجه مملکت به هیچ صورتى نمی‌تواند قبول کند بنده به آقایان عرض کردم که کارگران چاپخانه مجلس شورای ملى یک قانون بسیار خوبى دارند به اسم قانون کار که می‌توانند استفاده کنند اما اینها را نمی‌شود مشمول قانون استخدام کشورى کرد این را استدعا می‌کنم حضرتعالى هم موافقت بفرمایید پیشنهاد‌تان را پس بگیرید و ما اگر بخواهیم رأى به یک همچو ماده‌اى بدهیم یک بودجه فوق‌العاده سنگینى تحمیل به این مملکت خواهیم کرد.

رئیس- آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى- اولاً جناب آقاى اردلان مجلس شوای ملى باید طرفدار حق و عدالت باشد (صحیح است) مجلس شورای ملى اگر در داخله خودش و نسبت به اعضا و کارکنان خودش حق آنها را حفظ نکند نمی‌تواند در قسمت‌هاى دیگر جلوگیرى از بى‌عدالتى‌ها بکند (صحیح است) اینها عده زیادى هستند صورت‌شان هست بنده این را خدمت‌تان نخواستم توضیح بیشترى بدهم اینها چند نفر بیشتر نیستند و در بودجه مجلس تأثیرى ندارد به علاوه چاپخانه مجلس جزو مجلس است مستخدمین گاهى از این جا به آنجا منتقل می‌شوند مجلس، رئیس اداره حسابدارى را مأمور کردید چاپخانه مجلس را اداره کرد چاپخانه مجلس با یک چاپخانه خارج و مؤسسه خارجى خیلى فرق دارد جنابعالى یک مرد با وجدانى هستید من خودم همیشه در پشت این تریبون به عقاید شما احترام گذاشته‌ام شما یک وکیلى هستید که طرفدار حق و عدالت هستید انصاف نیست که یک مردمى که در آنجا کار کرده‌اند سابقه خدمت دارند در آنجا که حالا به کادر ادارى منتقل شده‌اند سنواتى را که در آنجا خدمت کرده‌اند جزو سنین خدمت‌شان محسوب نشود اینهاچند نفر بیشتر نیستند اسامى آنها را می‌دهم خدمتتان و استدعا می‌کنم آقایان عنایت بفرمایند عرض کنم شایسته مقام نمایندگى این است که اگر جایى حرف حقى دید ولو برخلاف نظریه خودش باشد آن را قبول کند (صحیح است) بنده اعتقادم این است که اساساً رویه ما بایستى این طور باشد که هر لایحه‌اى در این مجلس آوردند که مخالف منافع شخص من بود. ولی موافق منافع مملکت و عامه بود ما باید او را قبول کنیم منافع شخصى و نظریات شخص نباید حکومت کند بنده می‌دانم که آقایان هیچ کدام نظریات خصوصى ندارند و کمیسیون محاسبات و کارپردازى مجلس تصمیماتى گرفته و مجلس می‌تواند پیشنهادات اصلاحى بدهد پیشنهاد خرج هم نیست ما می‌گوییم سوابق اینها را در پرسنل اضافه کنید.

رئیس- آقاى اردلان‏

اردلان- بنده خواستم به جناب آقاى ملک عرض کنم که بنده مخالفتى که کردم یک مخالفت اصولى بود و الا شخص بنده اگر مى‌بایستى از حقوق خودم کسر بکنم و چیزى بدهم حاضر بودم ولى شما باشید اگر کسى سابقه در چاپخانه مجلس داشته باشد می‌توانید آن سوابق را جزو خدمت او حساب کنید؟ این تحمیل به بودجه مملکت است، این کار اصولاً صحیح نیست حالا بسته به نظر مجلس شورای ملى است.‏

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى ملک‌مدنى آقایان موافقند قیام کنند (اغلب برخاستند) تصویب شد. پیشنهاد دیگرى از آقاى مسعودى و یکى دیگر از آقایان رسیده که مشابه این است که تصویب شده و چون پیشنهاد دیگرى نیست به ماده دوم با این اصلاح رأى گرفته می‌شود آقایانى که موافقند قیام کنند (اغلب برخاستند) تصویب شد ماده سوم قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

ماده سوم براى حقوق و هزینه دوازده ماهه سال 1329 اداره روزنامه رسمى کشور شاهنشاهى ایران مبلغ سه میلیون و سیصد و بیست و یک هزار و نهصد و شصت ریال (960/ 321/ 3) مطابق فقرات 1 و 2 ضمیمه اعتبار به کار‌پردازى مجلس داده می‌شود.

تبصره- به کارپردازى مجلس داده می‌شود صورت مشروح مذاکرات مجلس را تا دوره ششم طبع و منتشر نماید و هزینه آن را از حیث دستمزد و استنساخ و بهاى کاغذ و طبع از محل صرفه‌جویى‌هاى بودجه سال 1329 مجلس بپردازد.

رئیس- در این ماده کسى اجازه نگرفته است (شوشترى- بنده مخالفم) بفرمایید.

شوشترى- بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. بنده اصولاً اگر مخالفت با این ماده می‌کنم از نظر مخالفت با چاپخانه مجلس و روزنامه رسمى کشور نیست.

+++

مخالفت من از نظر مطالبى است که در خارج شنیدم و اثر روزنامه رسمى کشور را در نفع و ضرر جامعه تشخیص کرده‌ام از این جهت باید مخالفت کنم روزنامه رسمى کشور که على‌الاصول باید اعلان مناقصات و مزایدات عموماً در او درج بشود و مردم مملکت بهره‌مند بشوند این در یک بوته معوق و محصور، محدود چند نسخه‌اى بیشتر منتشر نشده در مناقصاتى که در مملکت داده می‌شود عموم مناقصه‌ها.

6-معرفى هیئت دولت و تقدیم برنامه به وسیله تیمسار سپهبد رزم‌آرا نخست وزیر

( در این موقع هیئت دولت وارد تالار جلسه شدند)

نمایندگان فراکسیون وطن- براى چه آمده‌اید ملت ایران با دیکتاتورى مخالف است و زیر بار دیکتاتورى نمی‌رود (زنگ ممتد رئیس- دعوت به سکوت)

دکتر بقایى- ما دیکتاتور نمی‌خواهیم (همهمه نمایندگان)

دکتر شایگان- ما تسلیم دیکتاتورى نمى‌شویم.‏

دکتر بقایى- ملت ایران تسلیم دیکتاتورى نمی‌شود (زنگ رئیس)

پیراسته- ساکت شو آقاى دکتر بقایى (زنگ رئیس)

نورالدین امامى- دیکتاتور شما هستید شما خودتان می‌خواهید دیکتاتورى ایجاد کنید (زنگ ممتد رئیس) (در این موقع نظم در میان تماشاچی‌ها به هم خورد.)

رئیس- ساکت شوید تماشاچی‌ها را که اخلال می کنند و نظم را به هم می‌زنند بیرون کنید.

دکتر بقایى- ما تسلیم دیکتاتورى نمی‌شویم‏.

رئیس- بنشینید و الا من به شما اخطار می‌کنم.‏

مکى- ما دیکتاتور نمى‌خواهیم (زنگ ممتد رئیس)

رئیس- این که نمی‌شود مجلس مظهر اراده ملت است. (صحیح است)

پیراسته- آقاى رئیس ساکت کنید اینها را.

نمایندگان فراکسیون وطن- ما دیکتاتور نمی‌خواهیم. (زنگ ممتدرئیس)

رئیس- تا فردا صبح هم این حرف را بزنید نمی‌شود.

دکتر بقایى- نمی‌شود مجلس را این طور مرعوب کنید (زنگ ممتد رئیس)

رئیس- شما تا فردا صبح هم بفرمایید فایده ندارد من به شما اخطار کردم دفعه دوم هم اخطار می‌کنم.‏

دکتر بقایى- این کسى است که آیت‌الله کاشانى را تبعید کرد.

دکتر شایگان- محال است، محال است که ما تسلیم دیکتاتورى شویم.‏

مکى- ما دیکتاتور نمی‌خواهیم.‏

دکتر بقایى- این شخص آزادى ملت ایران را از بین برده این حکومتى است که آیت‌الله کاشانى را تبعید کرد ما تسلیم نمی‌شویم شما رئیس مجلس بودید که عمل به تبعید انجام شد. (زنگ ممتد رئیس)

فقیه‌زاده- همیشه این ده نفر نمی‌گذارند مجلس کار بکند مگر حکومت مشروطه نیست؟

نمایندگان فراکسیون وطن- ما تسلیم دیکتاتورى نمی‌شویم (زنگ ممتد رئیس)

رئیس- مگر مملکت مشروطه نیست بنشینید آقایان.

پیراسته- اینها عوام‌فریبى است.

دکتر بقایى- ما در اینجا تنها هستیم ولى ملت ایران تسلیم نخواهد شد (همهمه نمایندگان)

نصرتیان- مجلس که مطیع شش نفر نمی‌شود.

شوشترى- حکومت پارلمانى است (زنگ ممتد رئیس)

پیراسته- اینها هیچ کدام حق ندارند در مقررات این مملکت دخالت کنند: (زنگ ممتد رئیس)

دکتر بقایى- ما نمایندگان تهران هستیم و به نام ملت ایران زیر بار دیکتاتورى نمی‌رویم (زنگ ممتد رئیس)

شوشترى- اجازه بدهید آقایان حکومت پارلمانى، حکومت ...

( در این موقع به علت به هم خوردگى حال دکتر مصدق چند لحظه سکوت مجلس را فرا گرفت.)

تیمورتاش- آقایان وکلا از مجلس بیرون نروید بنشینید.

پیراسته- آقاى شوشترى به صحبت خود ادامه بدهید.

رئیس- اجازه با من است آقاى شوشترى بفرمایید.

شوشترى- عرض کردم مخالفت اصولى از نظر آن است که روزنامه رسمى در طبع اعلان مناقصه‌ها و مزایده‌ها باید از نظر عموم بگذرد و تمام مردم از نظر ضرر و نفع مملکت شرکت جویند نه این که روزنامه در بوته اختفا و اجمال آن هم به طور ناقص طبع و نشر شود که این معنى سوء‌تفاهم ایجاد کرده در عده زیادى از روزنامه‌هاى کثیرالانتشار مملکت توجه فرمودید روزى از روزها ..

رئیس- آقاى شوشترى به اختصار بفرمایید.

شوشترى- چشم، روزى از روزها در منزل جناب آقای رفیع نشسته بودم و جناب آقاى عباس خلیلى و دو سه نفر از مدیران محترم روزنامه‌هاى کثیرالانتشار روزنامه رسمى بر ضرر هم مجلس شورای ملى و هم مملکت و هم روزنامه‌ها شده گفتم چرا چون که من زیاد وارد نیستم گفتند که مجلس شواری ملى سیصد و چند هزار تومان بابت این روزنامه در سال خرج می‌کند و شاید هم از همین پول اعلانات است که مبالغى از اعلانات می‌گیرد در صورتی که این روزنامه را اگر از این وضعیت خارج کنید و بدهید به دست روزنامه‌ها و اعلان‌هاى مناقصه و مزایده را در آن بگذارید، جناب آقاى رفیع شاهدند گفتند ما حاضریم ماهى سیصد هزار تومان به مجلس شورای ملى تقدیم کنیم که از این صورت بیرون بیاید جناب آقاى قائم مقام آنجا تشریف داشتند البته موضوع، موضوع مهمى بود آمدم با جناب آقاى گنجه‌اى صحبت کردم ایشان تردید کردند گفتند من نمی‌دانم، عرض من در اینجا نسبت به این ماده این است که روزنامه رسمى با وضعى که فعلاً انتشار پیدا می‌کند.

از نظر مردم، نوع کار مردم که می‌خواهند در مناقصه‌ها، مزایده‌ها شرکت کنند این نفع نمی‌رساند بنا به علیهذا به عقیده من باید نمایندگان محترم و ریاست محترم مجلس شورای ملى و هیئت رئیسه فکرى در این کار بفر‌مایند ما که واقعاً که غرضى نداریم اگر این انتشارش به دست روزنامه‌ها ارجح است برگردانند و این قلم را از بودجه حذف کنند آزادش بگذارند و گرنه من را قانع کنند که از این جهت با این کیفیت و با این وضعیت بهتر است.

رئیس- بنده لازم است توضیحات مختصرى راجع به تظاهراتى که آقایان می‌کنند عرض کنم در مملکت ما و همه جاى دنیا که مشروطه دارند.

( دکتر شایگان- مشروطه نیست) هیچ تردیدى نیست که مرکز حل و عقد امور مجلس شورای ملى است (صحیح است) بنده کار ندارم که مجلس شوراى ملى چه نظرى اتخاذ می‌کند صحیح یا سقیم ولى وقتى یک نفر هر کسى که می‌خواهد باشد طرف اعتماد اکثریت مجلس شورای ملى واقع شد می‌ماند اگر نشد می‌رود (صحیح است) این اجازه با مجلس است اما اگر حالا فرض می‌کنیم ... (جمال امامى- حسن‌على) نخیر امام زین‌العابدین علیه‌السلام ما می‌توانیم بگوییم بیاید (که از محالات است در مثل مناقشه نیست) 10 نفر 20 نفر 30 نفر در مجلس شورای ملى می‌توانند اظهار عقیده بکند عقیده‌شان هم محترم اما نمی‌توانند مجلس شورای ملى را از کار بیاندازد (صحیح است)

دکتر شایگان- اصول رعایت نشده.‏

دکتر بقایى- در همین مجلس آیت‌الله کاشانى را تبعید کردند شما هیچ اقدامى نکردید برخلاف مشروطیت بود.

رئیس- من خودم اقدام کردم.

نورالدین امامى- (اشاره به اقلیت) شما حق ندارید افکار اکثریت را ترور کنید حرفى دارید بروید پشت تریبون بزنید.

رئیس- آقاى نخست وزیر

( در این موقع چند نفر از تماشاچیان تظاهر کرده و دست زدند.)

دکتر بقایى- براى ناجی‌هاى عظیم‌الشأن این طور می‌کنند می‌بینیم آن روزى که این گردن کلفت‌ها را بالاى دار بکشند.

رئیس- تمام تماشاچى‌ها آنهایى که دست زدند بیرون کنید.

دکتر بقایى- این طور مجلس را مرعوب می‌کند مجلس مرعوب است، ملت مرعوب است.‏

رئیس- ماد ه 206 آیین‌نامه داخلى قرائت می‌شود

+++

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده 206- هر یک از تماشاچیان ...

دکتر بقایى- دودش توى چشم خود شماها خواهد رفت چوب‌بست‌هاى دیکتاتورى بالأخره نابود خواهد شد، چوب‌بست را به دور می‌ریزند (رنگ ممتد رئیس)

رئیس- خود شما که نمی‌گذارید نظم حفظ شود بخوانید آقا ماده 206 آیین‌نامه را

ماده 206- هر یک از تماشاچیان و نمایندگان که باعث اغتشاش ...

دکتر شایگان- چرا میخوانى‏؟

رئیس- می‌خوانند براى کسانی که مخل نظم هستند، بخوانید آقاى صدرزاده‏

ماده 206 هر یک از تماشاچیان و نمایندگان جراید که باعث اغتشاش یا اختلال نظم مجلس شود و یا نسبت ... (همهمه نمایند‌گان اقلیت)

دکتر بقایى- ما زیر بار دیکتاتورى نمی‌رویم‏.

فقیه‌زاده- بفرمایید آقاى رئیس‌الوزرا

نخست وزیر- (سپهبد رزم‌آرا) بنده بسیار مفتخرم (مکى- البته افتخار هم دارد پشتیبانى آمریکا و انگلیس) با کمال افتخار و با اتکا به اکثریت مجلس شورای ملى (صحیح است) امروز مطالبى را که لازم است به عرض می‌رسانم روز گذشته حسب‌الامر اعلیحضرت همایونى این جانب مأمور تشکیل دولت شدم (دکتر مصدق- اعلیحضرت را مجبور کردند) در اجراى امر شاهانه هیئت دولت تشکیل شد و به این شرح به اطلاع می‌رسد. (دکتر مصدق- آمریکا و انگلیس شما را آورده) وزیر دارایى آقاى دکتر تقى نصر و تا ورود ایشان به تهران آقاى عبدالباقى شعاعى معاون آن وزارتخانه عهده‌دار امور خارجه آقاى محمود صلاحى. وزیر دادگسترى آقاى محمد‌على بوذرى (جمعى از نمایندگان- انشاء‌الله مبارک است) وزیر جنگ تیمسار سرلشکر عبدالله هدایت وزیر اقتصاد ملى آقاى دکتر مرتضى آزموده، وزیر فرهنگ آقاى دکتر شمس‌الدین جزایرى (جمعى از نمایندگان- مبارک است) وزیر کشاورزى آقاى مهندس ابراهیم مهدوى (جمعى از نمایندگان- بسیار مبارک است) وزیر بهدارى آقاى دکتر جهانشاه صالح (بسیار مبارک است) وزیر کار دکتر محمد نخعى و تا ورود ایشان به تهران آقاى پرویز خوانسارى معاون آن وزارتخانه عهده‌دار امور مربوطه خواهند بود. وزارت راه تا تعیین وزیر آقاى مهندس جعفر شریف‌امامى معاون آن وزارتخانه عهده‌دار امور می‌باشند. وزارت پست و تلگراف تا تعیین وزیر آقاى مهندس اشراقى معاون آن وزارتخانه عهده‌دار امور می‌باشند. وزارت کشور را خود اینجانب عهده‌دار خواهم بود و آقاى دکتر محسن نصر به معاونت آن وزارتخانه معرفى می‌شوند (دکتر مصدق- این کابینه براى خود شما خوب خواهد بود) اجازه می‌خواهم پس از این که هیئت دولت خود را به این شرح به پیشگاه مجلس شورای ملى و نمایندگان محترم معرفى کردم منظره‌اى را که امروزه تمام با آن رو به رو هستیم به عرض برسانم (دکتر بقایى- تمام این جنایات را شما ایجاد کردید) ما امروز در موقعى هیئت دولت را معرفى می‌کنیم که اوضاع کشور آشفته است (صحیح است) بى‌نظمى است ما بى‌نظمى و بى‌ترتیبى را ناظر هستیم و می‌بینیم گو این که آقایان نمایندگان محترم جزئیات امر را مستحضر هستند ولى اجازه می‌خواهم تا حدى که وقت اکتفا می‌کند و اجازه می دهد جزئیاتى به عرض برسانم (فقیه‌زاده- بفرمایید) امروز مردم این کشور دچار فقر و فاقه هستند و آنچه که نگاه می‌کنیم جز یک مشت بیچاره، مستأصل، فقیر چیزى نمى‌بینیم (صحیح است) یک روزى در کوچه‌هاى شهر شما فقط به افراد فقیر برمى‌خورید اما امروز در کوچه‌ها فامیل‌هاى فقیر نشسته‌اند زن و بچه‌ها هستند که در گرد هم نشسته‌اند امروز فقر و فاقه در این مملکت به جایى رسیده که در تمام شهرها، استان‌ها و نواحى مملکت تمام مردم از بیچارگى و استیصال می‌نالند (صحیح است) اشخاص ثروتمند و آنهایى که داراى سرمایه و مکنتى هستند به واسطه عدم وجود امنیت سرمایه‌هاى خودشان را به سرعت از این مملکت خارج می‌کنند (مکى- شما کردید) ولى وقتى توجه بکنیم می‌بینیم سایر مردم هم و حتى دارا بودن به این صورت است فقیر هم به این صورتى است که می‌بینیم و به این وضع است که ملاحظه می‌کنید (دکتر شایگان- پشت سر شما بیگانگان هستند) وضع ادارى در این مدت به طورى است که مردم در تمام شهرستان‌ها از زندگانى خود ناراضى هستند می‌بینیم و ملاجظه می‌کنیم که اصول ادارى طورى است که اشخاص فهمیده، محصلین یا اشخاصى که داراى مشاغل مختلف می‌باشند از اوضاع ناراضى هستند (دکتر شایگان- از شما ناراضى هستند) و کمال عدم رضایت را از اوضاع و جریان دارند ما وقتى توجه کنیم می‌بینیم وضعیت عمران شهرستان‌ها و نقاط مختلف کشور پس از سالیان دراز که ما ادعاى تمدن داریم می‌بینیم در کشور ما بیش از صد موتور بیشتر وجود ندارد (صحیح است) و آن هم صد موتورى که بیش از دو ثلث کار نمی‌کند امروز می‌بینیم در این کشور که شهر‌هاى مهم داریم می‌بینیم بیش از دو شهر نیست که لوله‌کشى شده یکى بیرجند و یکى اهواز (همه نمایندگان اقلیت) این وضع بدبختى ما و این چیزى است که ما با آن دست به گریبان هستیم امروز این هیئت دولت (دکتر بقایى- کدام دولت) در پیشگاه مجلس خود را معرفى می‌کند این هیئت دولت براى این که این بدبختی‌ها را از بین ببرد حاضر است و همکارى صمیمانه وکلا را هم می‌خواهد و به عرض می‌رساند که این عده مثل یک عده سرباز فداکار براى نثار جان خودشان در راه خدمت به مملکت و خدمت به ملت از هیچ‌گونه فداکارى براى میهن خود فروگذار نخواهد کرد ما با تمام اظهارات، تمام تحریکات با کمال دقت و با کمال متانت به طرف هدف خودمان که نجات مملکت از این بدبختى است پیش می‌رویم (احسنت) ماباید دست به دست هم بدهیم وکلا در مجلس و ما در خارج و به اتکا ملت ایران برای نجات از این بدبختى پیش می‌رویم (صحیح است) (دکتر بقایى- حقیقتاً که صحیح است) افرادى که در این کابینه هستند از مهم‌ترین و برجسته‌ترین و مبارزترین اشخاصى هستند که شما می‌توانیددر این مملکت پیدا کنید (دکتر مصدق- ما آنها را مى‌شناسیم) این اشخاص حاضر شده‌اند که در مقابل ناملایمات ایستادگى کرده و مبارزه کنند و مملکت را در این موقع نجات بدهند و ضمناً به استحضار آقایان نمایندگان محترم می‌رسانم که برنامه دولت اینجانب حرف و نوشته و خطابه نیست بلکه کار و عمل است رئوس کارهایى که دولت انجام خواهد داد (دکتر بقایى- قتل‌ها، تهدیدها شکنجه‌ها برنامه دولت شما است) و امیدوار است به فضل خداوند متعال و توجه مخصوص اعلیحضرت‏

همایون شاهنشاهى و هدایت نمایندگان محترم توفیق انجام آن را حاصل نماید عبارت است از

1- تغییر در طرز کارهاى ادارى کشور و واگذارى کارهاى عمومى (دکتر مصدق- محال است ما زیر بار دیکتاتورى برویم مردم شما را سرنگون خواهند کرد ممکن نیست) محلى به دست مردم از طریق تشکیل انجمن‌هاى محلى در ده، بخش، شهرستان، استان و تغییر وضع زندگانى مردم ده‌نشین و ایلات به زندگانى مترقى

2- بهبود وضع اقتصادى کشور (صحیح است) (فراکسیون وطن- دروغ است) و اجراى برنامه هفت ساله با کمک سازمان‌هاى محلى و تهیه کار براى بیکاران و عمران و آبادى به تناسب موقعیت هر محل و سعى در تعدیل بودجه کشور و تقلیل هزینه عمومى

3- تهیه و تقدیم لوایح قانونى به منظور تجدید نظر (مکى- منظور حبس و تبعید) در مقررات و قوانین که با مقتضیات کنونى کشور و احتیاجات مردم وفق نمی‌دهند و تأمین استقلال قضایى

4- پائین آوردن هزینه زندگى و بالا بردن سطح زندگى عمومى و ایجاد عدالت اجتماعى

5- توجه کامل به وضع فرهنگ و بهداشت و جلب همکارى مردم براى تعمیم آن از طریق انجمن‌هاى محلى در سیاست خارجى و رویه دولت اینجانب حفظ مناسبات حسنه با کلیه کشورها بر اساس احترام متقابل و رعایت منشور ملل متفق می‌باشد (مکى- مخصوصاً آمریکا و انگلیس)

دکتر بقایى- خطاب به آقایان نمایندگان پانزده ماه پیش من پشت تریبون پیش‌بینى کردم بنشینید و هیچ نگویید ولى مطمئن باشید که دودش به چشم همه‌تان خواهد رفت به جهنم که رفت.‏

نخست وزیر- آقایان وکلا ما در اینجا حاضر شدیم براى این که خودمان را در اختیار شما بگذاریم و با کمک شما و با مساعدت شما بتوانیم

+++

براى مملکت‌مان خدمت بکنیم دیگر عرضى ندارم. (آفرین، احسنت)

دکتر بقایى- دیکتاتورى با این حرف‌هاى فریبنده به وجود مى‌آید.

رئیس- برنامه براى طبع و توزیع فرستاده می‌شود و بعد در مجلس طرح می‌شود ماده سوم بودجه مطرح است آقاى اردلان بفرمایید.

اردلان- (مخبر کمیسیون محاسبات)- آقاى شوشترى نماینده محترم راجع به ماده سوم بیاناتى کردند و راجع به روزنامه رسمى در جلسه گذشته هم بنده عرض کردم این روزنامه رسمى ... (در این موقع هیئت دولت جلسه را ترک کردند)

دکتر مصدق- بروید گم شوید در را ببندید که دیگر نیایند.

دکتر بقایى- ولى ننگ و لعن ابدى بر شما آقاى سردار فاخر خواهد ماند.

رئیس- ملت ایران من را تقدیس خواهند کرد، بعد از مرگم ملت ایران مجسمه من را خواهد ساخت من حفظ اصول مشروطه را می‌کنم، من می‌خواهم مجلس مظهر اراده ملت باشد نه اشخاص (صحیح است) من مجلس شورای ملى و آزادى که خون‌بهاى مشروطیت است حفظ می‌کنم من مجلس شورای ملى را تقویت می‌کنم من نمی‌گذارم هرج و مرج و آشفتگى در مجلس شورای ملى و کشور پیدا شود من را همه می‌شناسند 57 سال از عمرم می‌گذرد از 17 سالگى که متأهل شدم داخل سیاست شدم من را همه می‌شناسند من میلیون‌ها ثروت خود را در این راه از دست داده‌ام و به قدر پر کاهى مال دنیا نزد من ارزش ندارد و اهمیت نمى‌دهم من در راه مشروطیت جان عزیزم را می‌دهم و حفظ این اصول را می‌کنم و هیچ مقامى هم نمی‌تواند اظهار عقیده خود را به مجلس تحمیل کند. (صحیح است)

آزاد- ولى دیکتاتورى را درست کردید انگلیسی‌ها را تقویت کردید.

رئیس- من به شما تذکر می‌دهم.‏

آزاد- (با تعرض) شما سیاست انگلیس را تقویت کردید.

رئیس- به شما اخطار می‌کنم رأى می‌گیرم شما از مجلس بیرون بروید.

فقیه‌زاده- تنفس بدهید، تنفس بدهید.

رئیس- تنفس هم نمی‌دهیم رأى می‌گیریم ایشان را بیرون می‌کنیم.‏

دکتر بقایى- آقاى سردار فاخر ایشان از بیرون کردن نمى‌ترسند.

رئیس- بفرمایید آقاى اردلان.‏

اردلان- این روزنامه رسمى به موجب یک قانونى به وجود آمده مادامی که این قانون به قوه خود باقى است کمیسیون محاسبات مجلس چاره‌اى ندارد یگ آگهى‌هایى هم دارد عایداتى هم دارد که به موجب قانون انحصار به روزنامه رسمى دارد و آقاى شوشترى اگر نظرى دارند اظهار بفرمایند و پیشنهاد بفرمایند هر طور مجلس رأى داد عمل می‌شود.

رئیس- پیشنهادى آقاى دکتر معظمى براى تنفس کرده‌اند بنده با هر قدرتى در مقابل مجلس شورای ملى و اکثریت آن بخواهد عرض اندام بکند مبارزه می‌کنم. (صحیح است)

( در این موقع یک ساعت و ده دقیقه قبل از ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل و 3 ربع ساعت قبل از ظهر مجدداً تشکیل گردید)

رئیس- در ماده سوم پیشنهادى هم نیست باید رأى گرفته شود (نورالدین امامى- اوامر آقایان را نمى‌شنوم بلند‌گو را بفرمایید بگذارند نزدیک تا فرمایشات سرکار را بشنویم) بسیار خوب ماده سوم قرائت می‌شود و رأى می‌گیریم (به شرح زیر قرائت شد.)

ماده سوم- براى حقوق و هزینه دوازده ماهه سال 1329 اداره روزنامه رسمى کشور شاهنشاهى ایران مبلغ سه میلیون و سیصد و بیست و یک هزار و نهصد و شصت ریال (3321960) مطابق فقرات 1 و 2 ضمیمه اعتبار به کارپردازى مجلس داده می‌شود.

تبصره- به کار‌پردازى مجلس اجازه داده می‌شود صورت مشروح مذاکرات مجلس را تا دوره ششم طبع و منتشر نماید و هزینه آن را از حیث دستمزد استنساخ و بهاى کاغذ و طبع از محل صرفه‌جویى‌هاى بودجه سال 1329 مجلس بپردازد.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به ماده سوم آقایانى که موافقند قیام فرمایند (اکثر نمایندگان قیام نمودند) تصویب شد ماده چهارم قرا ئت می‌شود) (ماده چهارم به شرح زیر قرائت شد.)

ماده چهارم- به وزارت دارایى اجازه داده می‌شود مبلغ یک میلیون و چهار صد هزار ریال از محل درآمد عمومى کشور براى هزینه چاپ یک ساله 1329 فرهنگ دهخدا به کارپردازى مجلس بپردازد و این اعتبار با تصویب هیئت رئیسه مجلس از حیث حقوق متصدیان عمل و بهاى کاغذ و چاپ و غیره به مصرف خواهد رسید.

رئیس- کسى اجازه نخواسته (نمایندگان- مخالفى نیست) رأى گرفته می‌شود به ماده چهارم آقایانى که موافقند قیام نمایند (اکثر نمایندگان قیام نمودند) ماده چهارم تصویب شد ماده پنجم قرائت می‌شود (ماده پنجم به شرح زیر قرائت شد.)

ماده پنجم- به کارپردازى مجلس اجازه داده می‌شود مبلغ یک میلیون و چهار صد هزار ریال درآمد پیش‌بینى شده اداره چاپخانه مجلس و باغ بهارستان و مبلغ سه میلیون و پانصد و هزار ریال درآمد پیش‌بینى شده اداره روزنامه رسمى کشور شاهنشاهى را در سال 1329 وصول و به خزانه‌دارى کل ایصال دارد.

رئیس- مخالفى نیست؟ پیشنهادى هم نرسیده‏.

صدرزاده- فقط یک پیشنهاد رسیده (پیشنهاد به شرح زیر قرائت شد.)

تبصره زیر را به ماده پنجم پیشنهاد می‌نمایم: تبصره مجلس شورای ملى- شورای ملى اجازه می‌دهد چون آقاى احمد‌على فنى کارمند فنى تلفن مجلس در واقعه 17 آذر 1322 در حین انجام وظیفه به منظور حفاظت آقایان نمایندگان از طرف مهاجمین صدماتى به سر مشارالیه وارد آمده که ضمن معاینه طبى از اشتغال کار فنى سابق ممنوع گردید و این 6 سال طبق تصمیم هیئت رئیسه سابق مجلس به قسمت کارمندى منتقل و ابراز شایستگى نموده آخرین حقوق ثابت فعلى وى مأخذ پایه رسمى ادارى بوده طبق قانون استخدام کارمندان مجلس پایه 5 درباره او منظور شود محمدعلى مسعودى.

رئیس- چون در هیئت رئیسه خودمان این کار را خواهیم کرد از آقا هم تقاضا می‌کنم پس بگیرند (محمدعلى مسعودى- بنده پس می‌گیرم) رأى گرفته می‌شود به ماده پنجم آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اکثر نمایندگان قیام نمودند) ماده پنجم تصویب شد ماده ششم قرائت می‌شود.

( ماده ششم به شرح زیر قرائت شد )

ماده ششم- به کارپردازى مجلس اجازه داده می‌شود ماهى یک هزار و دویست ریال به رسم وظیفه در وجه مادر مرحوم رضا وثوقى سرایدار متوفاى مجلس که در حین انجام وظیفه فوت نموده است مادام‌العمر بپردازد و همچنین ماهى دو هزار ریال در وجه وراث مرحوم مهدى ساعى (شوشترى- براى ساعى کم است) تا زمانی که مطابق مقررات است استخدامى ذیحق می‌باشند پرداخته شود.

رئیس- آقاى دکتر معظمى بفرمایند.

دکتر معظمى- عرض کنم مخالفتى که بنده با این ماده کردم نه براى این بود که با اصلش مخالفم می‌خواستم بگویم این مبلغى که براى این دو نفر تصویب شده فوق‌العاده کم است یکى از آنها آقاى وثوقى است که یک نفر از اهالى گلپایگان بود و جوانى بود بسیار فعال که همیشه هیئت رئیسه هم از آن رضایت داشت بنده یک یادداشتى فرستاده بودیم به کار‌پردازى مجلس شورای ملى که با این 120 تومان که براى مادر این تعیین کرده‌اند امرش نمی‌گذرد و به طوری که بنده تحقیق کردم 60 تومان کرایه خانه می‌دهد و با 60 تومان دیگر که امرش نمی‌گذرد و همین طور راجع به مرحوم ساعى (صحیح است) ساعى چهل سال در مطبوعات خدمت کرده این را بنده می‌خواستم عرض کنم که براى مادر مرحوم وثوقى 30 تومان و پنجاه تومان هم براى خانواده ساعى (نورالدین امامى- صد تومان براى ساعى) زیادتر کنند که بتوانند خانواده‌شان زندگى بکنند (شوشترى- صد تومان براى ساعى و 60 تومان براى وثوقى)

+++

رئیس- این پیشنهاد آقایان چون پیشنهاد خرج است نمی‌شود قبول کرد مگر این که مخبر و کارپرداز خودشان بکنند آقاى پالیزى بفرمایید.

پالیزى- عرض کنم راجع به قسمت ورثه مرحوم ساعى همان طوری که آقاى دکتر معظمى فرمودند کارپردازى با ماهى 60 تومان پیشنهاد می‌کند یعنى پیشنهاد می‌کند اضافه شود و راجع به ورثه مرحوم وثوق آن هم کارپردازى با 30 تومان پیشنهاد می‌کند تمنا می‌کنم آقاى مخبر هم قبول فرمایند (صدرزاده- بفرمایید چقدر اضافه می‌شود) (چند نفر از نمایندگان- براى ساعى 60 تومان کم است صد تومان، صد تومان) (صاحب‌جمع- پنج دختر دارد) (پیراسته- یک عمر خدمت کرده خیلى بیچاره بود) بسیار خوب آن هم یک هزار ریال پیشنهاد می‌شود و براى وثوقى هم 50 تومان یک مطلب دیگر عرض کنم در سنوات گذشته مقدارى ذغال خریده شده و از آن بابت در حدود 22 هزار ریال کارپردازى بدهکار است ما فراموش کردیم این را در هزینه منظور کنیم این است که بنده پیشنهاد می‌کنم که این 22 هزار هم در قسمت هزینه منظور شود و تقاضا می‌کنم جناب آقاى مخبر هم قبول کنند (اردلان- بنده با هر سه قسمت که پیشنهاد فرمودید موافقم که به جمع بودجه اضافه شود.)

رئیس- با این اصلاحى که از طرف مخبر و اداره کارپردازى می‌شود رأى گرفته می‌شود به ماده ششم آقایان موافقین قیام فرمایند (اکثر نمایندگان قیام نمودند) ماده ششم تصویب شد ماده هفتم قرائت می‌شود. (ماده هفتم به شرح زیر قرائت شد)

ماده هفتم- ترتیب بازنشستگى کارمندان و خدمتگزاران مجلس شورای ملى مانند کارمندان و خدمتگزاران دولت بر طبق تبصره 39 ماده دوم قانون بودجه سال 1328 کل کشور مصوب 23 تیر 1328 خواهد بود.

اردلان- بنده یک اصلاحى در این خصوص پیشنهاد می‌کنم اصلاحى که بنده پیشنهاد می‌کنم این است که نوشته شود ترتیب بازنشستگى کارمندان و خدمتگزاران مجلس شورای ملى مانند کارمندان و خدمتگزاران دولت بر طبق تبصره 39 ماده 2 قانون بودجه سال 1328 کل کشور مصوب 23 تیر ماه 1328 پس از تصویب به ریاست محترم مجلس شورای ملى خواهد بود براى این که باید مرکزى این را تشخیص بدهد (صحیح است.)

رئیس- پیشنهادى نرسیده در این ماده؟

صدرزاده- خیر

مخبر- راجع به ماده 7 بنده یک عرضى داشتم در ماده 7 استخدام چهار نفر تندنویس اجازه داده شد.

صدرزاده- آن قسمت در ماده 8 است.

مخبر- خوب پس از تصویب ماده 7 عرض خواهم کرد.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به ماده 7 آقایانی که موافقند با اصلاحى که شده قیام فرمایند (اکثر نمایندگان قیام نمودند) ماده 7 تصویب شد ماده 8 قرائت می‌شود. (ماده هشتم به شرح زیر قرائت شد)

ماده هشتم- استخدام کارمند جدید و انتقال از وزارتخانه‌ها و بنگاه‌هاى دولتى به مجلس شورای ملى (به استثناى استخدام چهار نفر تندنویس جدید) ممنوع است.

رئیس- آقاى شوشترى بفرمایید.

شوشترى- باز هم بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم این ماده استخدام جدید و انتقال اعضای ادارات و وزارتخانه‌ها را به مجلس شورای ملى ممنوع می‌کند اصولاً ولى از نظر فنى استخدام چهار نفر تندنویس را محرز می‌کند آیا این چهار نفر (مخالفت من واقعاً مخالفت نیست تذکر است موضوع صورت جلسات و تندنویسى که به هر کیفیت مورد تقدیر آقایان نمایندگان محترم است از اعضای تندنویسى و کارمندان مجلس شورای ملى ولى متأسفانه طورى پیش آمده است) آقایان یا رفته‌اند به نظام وظیفه یا مشاغل دیگرى را شاغل شده‌اند امروز وضعیت صورت جلسات مجلس شوراى ملی و طبع و نشرش راجع به تندنویسى نقایصى تولید کرده اگر این نقایص با این چهار نفر رفع می‌شود و به کلى رفع این محظور می‌شود ما تمام رأى می‌دهیم ولى به عقیده من باید دست مجلس و کارپردازى مجلس را براى استخدام عده بیشترى باز گذاشت از این جهت به عقیده من اگر ده نفر را پیش‌بینى بکنید بهتر است چهار نفر محتاج شدید چهار نفر 5 نفر لازم شد آن پنج نفر را استخدام کنید که رفع مشکل کار تندنویسى بشود و گر نه اگر تکافو نکرد و خداى نخواسته یک نفر مریض و بیمار شد یا یک کسى رفت به منظورى برنخورند تذکر من براى این بود که 10 نفر را در نظر بگیرند پیشنهاد هم می‌کنم.

رئیس- آقاى ملک‌مدنى بفرمایید.

ملک‌مدنى- بنده یک تذکرى بود می‌خواستم عرض بکنم و آن این است که کارمندان مجلس فعلاً یک قسمت‌شان در مجلس سنا دارند کار می‌کنند این ماده مربوط به مجلس سنا نیست اگر کارمندى در آنجا کار کرده و بعد خواست به اینجا منتقل شود این منع نقل و انتقال مشمول حال او نیست حالا اگر روزى کارمند و یک روزى مقام ریاست خواست او را منتقل کنند باید متوجه باشند که بعداً در عمل اشکالى پیدا نشود (صحیح است) این بود که خواستم تذکری‌ دهم که آقاى مخبر و کارپرداز هم در نظر داشته باشند که بعد در عمل اشکالى پیدا نکند.

رئیس- آقاى پالیزى بفرمایید

پالیزى- عرض کنم چند نفرى از آقایان تند‌نویسان که به نظام وظیفه رفته‌اند ما مجبور شدیم که تقاضاى مخصوصى بکنیم که چند نفر را استخدام بکنیم با چهار نفر رفع این محظور می‌شود به علاوه تقاضا می‌کنیم که یک نفر خوش‌نویس استخدام شود.

رئیس- از آن چهار نفر باشد یا اضافه بر آن‏

پالیزى- چهار نفر تندنویس و یک نفرخوشنویس استخدام شود.

فقیه‌زاده- بنده یک تذکرى دارم می‌خواستم استدعا کنم که آن چهار نفر ى که به نظام وظیفه رفته‌اند وقتى خدمتشان تمام شد آنها را مجدداً وارد خدمت کنند.

رئیس- این که مسلم است محل‌شان محفوظ است مدت خدمت نظام وظیفه هم جزو مدت خدمتشان محسوب می‌شود رأى گرفته می‌شود و به ماده هشتم با این اصلاحى که شده آقایان که موافقند قیام فرمایند (اکثر نمایندگان قیام نمودند) ماده هشتم تصویب شد کلیات بودجه مطرح است آقاى غلامرضا فولادوند بفرمایید.

غلامرضا فولادوند- بنده عرض زیادى ندارم ولى براى استحضار خاطر نمایندگان محترم لازم دانستم عرض کنم بعضى از آقایان که در بدو امر صحبت کردند یک موضوعاتى را راجع به خرج‌هایى که شده و راجع به بودجه مجلس فرمودند که ممکن است ذهن بعضى از آقایان که مستحضر نیست مشوب بشود به این که عرض می‌کنم راجع به بودجه مجلس کمیسیون حسابدارى و مخصوصاً آقای اردلان به قدرى در اینجا زحمت کشیدند و واقعاً آنچه مقدور بود (نمایندگان- همه متشکریم) از اضافات زدند بنده که در کمیسیون حضور داشتم کراراً از خدمتگزارى ایشان و از رحمت ایشان تشکر کردم و به طوری که ملاحظه فرمودید قریب صد و چند هزار تومان بودجه امسال مجلس کسر از سال‌هاى پیش است و همچنین سایر آقایان کارپردازان مخصوصاً جناب آقاى پالیزى زحمات زیادى کشیده‌اند (صحیح است) (شوشترى- همه آقایان) (پیراسته- آقای ابتهاج هم زحمت کشیدند) و همچنین آقایان اعضای ادارى مجلس و واقعاً ما یک اعضای شریف و خدمتگزار و درستکار داریم مثلاً بنده برای استحضار آقایان خواستم عرض کنم این آقاى ارباب مهربان رئیس حسابدارى در زمان فترت با این که کار خودشان متشکل و زیاد است اداره چاپخانه را با اجازه مقام ریاست به ایشان واگذار کردیم و قریب صد و چند هزار تومان در سال گذشته بیش از سال ماقبل به نفع مجلس در خریدهاى چاپخانه صرفه‌جویى کردند (احسنت) و همچنین آقاى نقیب رئیس اداره قوانین که ملاحظه می‌کنید اینجا ایستاده‌اند (صحیح است) آقاى حمیدى رئیس دفتر مقام ریاست (صحیح است) آقاى تاج و سایر اعضا (صحیح است) اگر اسامى دیگران را بگویم بیشترند آقایان اعضای مجلس همه خدمت مى‌کنند اما

+++

نکته دیگرى که براى استحضار جناب آقاى امامى‌خوئى خواستم عرض کنم راجع به مجسمه آزادى بود این مجسمه آزادى را که آقاى آزادى هم در مجلس رئیس ملزومات مجلس و این کار را عهده‌دار است 15000 تومان خرج رنگ و روغن این نکرده 700 تومان خرج پایه‌هاى مجسمه و رنگ و روغن و تمام آن محوطه دور حوض مجلس شده است البته باید از این مستخدمین قدردانى کرد این آقاى آزادى در مدتى که تصدى این کار را داشته‌اند در وضعیت مجلس صرفه‌جویی‌هاى لازم با کمال صحت و خوبى انجام وظیفه کرده مثلاً ما اینجا یک مستخدمینى از قبیل باغبان و عمله و غیره داریم که آنها هم آمده بودند مثل مستخدمین ادارى می‌گفتند ما 8 ساعت کار بکنیم دو ساعت هم صبح غیبت بکنیم نیم ساعت هم بعد از ظهر دیر بیاییم این را واقعاً بین خود و خدا همین آقاى آزادى سر و صورت داد، معهذا خواستم عرض کنم که هم اداره کارپردازى و هم کمیسیون محاسبات از خرج‌هاى اضافى صرفه‌جویى کرده و هم از اعضاى ادارى مجلس در این مجلس با این عرض و طولى سالی 12000 تومان خرج آبدارخانه منظور شده منظور مثلاً اینجا سفیر مى‌آید نمی‌دانم وزیر مختار مى‌آید پادشاهان خارجى مى‌آیند اگر این اعتبار نباشد باید برویم پیش قهوه‌چى‌باشى و بگوییم پنج ریال را بگیر براى پادشاه ماورای اردن چاى بیار این که منطق ندارد از همین سالى 12 هزار تومان براى پذیرایى این اشخاص در مجلس خرج می‌شود خلاصه این آقایان هم ه خدمت کرده‌اند (احسنت) (شوشترى- شئون مجلس است.)

رئیس- آقاى پالیزى بفرمایید.

پالیزى- بنده می‌خواستم از طرف خودم و آقاى اردلان راجع به قسمت چاپخانه یک عرایضى به عرض آقایان برسانم عرض کنم که چاپخانه مجلس از اول سال 1300 تا آخر 1327- 37042390/ 95 ریال سود ویژه داشته که در حدود 3 میلیون ریال هزینه خود چاپخانه بوده.‏

نورالدین امامى- بند ه یک کلمه عرض می‌کنم آن روز بنده اینجا عرض کردم که از آزادى غیر از هرج و مرج و یک مجسمه آزادى براى ما باقى نمانده که آن هم سالى چند هزار تومان براى ماخرج دارد و منظورم این بود که رقم قطعى را تعیین کنم این آقاى آزادى از وقتی که آمده اینجا خیلى کار کرده و همه آقایان هم از ایشان متشکرند بنده رقم قطعى و آمار خرج آن را نگاه نکرده بودم (احسنت)

رئیس- دیگر مذاکره در مواد بودجه تمام شد ولى قبل از این که رأى نهایى گرفته شود براى نظر مشورتى به مجلس سنا فرستاده می‌شود.

تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

رئیس- دیگر چیزى در دستور نداریم جلسه آتیه روز پنج‌شنبه دستور طرحى است که آقایان داده‌اند (پیراسته- برنامه دولت)

( مجلس 25 دقیقه قبل از ظهر ختم شد.)

رئیس مجلس شورای ملى- رضا حکمت‏

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294560!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)