کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هجدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره‏18
[1396/05/30]

جلسه: 36 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 4 شهریور ماه 1333  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور آقایان: صدر زاده، رئیس، دکتر امیر نیرومند، نورالدین امامى، دکتر افشار، محمد على مسعودى

3- طرح و خاتمه مذاکره لایحه اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور دو ماهه مرداد و شهریور و ارجاع به مجلس سنا

4- تقدیم 6 فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر جنگ

5- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر راه

6- بقیه مذاکره و تصویب گزراش کمیسیون دادگسترى راجع به الغا ناشیه از اختیارات آقاى دکتر مصدق

7- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره‏18

 

 

جلسه: 36

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 4 شهریور ماه 1333

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور آقایان: صدر زاده، رئیس، دکتر امیر نیرومند، نورالدین امامى، دکتر افشار، محمد على مسعودى

3- طرح و خاتمه مذاکره لایحه اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور دو ماهه مرداد و شهریور و ارجاع به مجلس سنا

4- تقدیم 6 فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر جنگ

5- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر راه

6- بقیه مذاکره و تصویب گزراش کمیسیون دادگسترى راجع به الغا ناشیه از اختیارات آقاى دکتر مصدق

7- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت و یک ربع پیش از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1- تصویب صورت مجلس

رئیس- صورت غائبین جلسه پیش قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد.)

غائبین بااجازه، آقایان: برومند، سلطان العلما، پیراسته، بیات ماکو، سلطانى، بزرگ‌نیا، امید سالار، محمد ذوالفقارى، عبدالرحمن فرامرزى، قوامى، خاکباز، حائرى‌زاده، احمد صفایی.

غائبین بى‌اجازه- آقایان: هدى، احمد صفایی، تفضلى، سلطان‌مراد بختیار، حمید بختیار، تربتى، قرشى، پورسرتیپ، غضنفرى، سعیدى، کدیور، شفیعى، شیبانى، دکتر آهى، مهندس اردبیلى، فرید اراکى، دکتر وکیل، دکتر عدل، تجدد، سالار بهزادى.

دیرآمدگان و زودرفتگان با اجازه-آقایان: حمیدیه 40 دقیقه، افشار صادقى 40 دقیقه، نراقى یک ساعت، عباسى 1 ساعت و چهل و پنج دقیقه، کیکاوسى 2 ساعت، ابراهیمى 2 ساعت.

رئیس- آقاى شوشترى نسبت به صورت مجلس نظرى دارید بفرمایید.

شوشترى- بسم الله الرحمن الرحیم، در صورت مجلس عبارت چهل پل صحیح نیست چهارصد و چهل پل عرض کردم زیرا با تحقیق چهارصد و چهل پل از اسفند گذشته تا به حال در کشور ما متأسفانه به خرابى رفته است و براى ترمیم آنها باید فکرى بشود واین قسمت در صورت مجلس بایستى اصلاح بشود چیزهاى مختصر دیگرى هم هست که خود آقایان ادیبند و بهتر از من واردند اصلاح می‌فرمایند غرضم از تصحیح صورت مجلس تکمیل آن بود که از مقام محترم ریاست و ساحت مقدس نمایندگان استدعا کنم راجع به سیل زده‌ها چه مانعى دارد مثل تمام دنیا چند نفر از نمایندگان محترم براى جلوگیرى از بعضى حرف‌ها و تحقیق واقعى و آنچه که من عرض کرده‌ام که بفهمند، بدانند، تشخیص بفرمایند که تا چه اندازه صحیح بوده و به چه مقدار کمک اساسى به مردم باید بشود عده‌اى از نمایندگان محترم که وارد به این قبیل امور هستند تشریف ببرند و از نزدیک ببینند.

رئیس- این مربوط به صورت مجلس نیست.

شوشترى- براى تصحیح و تکمیل است که استدعا می‌کنم آقایان بروند و ببینند یک صورت جامعى بدهند و همه مردم بفهمند و مردم ببینند که وکلا مجلس کاملاً در نظر دارند.

رئیس- آقاى نورالدین امامى.

امامى- اینجا یک اشتباه چاپى است غائبین با اجازه را بى‌اجازه نوشته‌اند. اصلاح بفرمایید.

رئیس- اصلاح می‌شود. آقاى امیر نصرت اسکندرى بفرمایید.

اسکندرى- راجع به اجازه آقاى مهندس اردبیلى قبلاً عرض کرده‌ام و اجازه خواسته‌اند.

رئیس- اغلب آقایان اجازه خواسته‌اند به کمیسیون رفته اصلاح می‌شود. آقاى خرازى بفرمایید.

خرازى- در جلسه قبل که موضوع سیل‌زدگان اینجا مطرح بود بنده عرض کردم که اعلیحضرت همایون شاهنشاهى براى کمک به سیل‌زدگان پانصد هزار ریال مرحمت فرمودند و این رقم اشتباه بوده است یک میلیون ریال مرحمت فرموده‌اند تمنا می‌کنم اجازه بفرمایید اصلاح بشود.

رئیس- اصلاح می‌شود. آقاى صدرزاده.

صدرزاده- یک اصلاحات عبارتى هست در صورت مجلس اصلاح می‌کنم می‌دهم به اداره تندنویسى.

رئیس- بسیار خوب، نظرى نسبت به صورت مجلس نیست؟ (اظهارى نشد)

صورت مجلس جلسه پیش تصویب شد.

2- بیانات قبل از دستور آقایان: صدرزاده، رئیس، دکتر امیر نیرومند، نورالدین امامى، دکتر افشار، مسعودى

رئیس- سه نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند. آقاى صدرزاده بفرمایید.

صدرزاده- بنده قبل از اینکه در آن موضوع اساسى که براى آن اسم نویسى کرده‌ام وارد بشوم مقدمه‌اى به عرض مجلس محترم می‌رسانم و آن این است که من در جلسه گذشته از جناب آقاى ارسلان خلعتبرى استدعا کردم در موضوع گرفتن سلاح از دست مردم تذکرى بدهند، ایشان هم لطف کردند و تذکر مرا به طور اختصار به اطلاع مجلس رسانیدند ولى براى اینکه من این وظیفه‌اى را که در صلاح مملکت می‌دانم مفصل‌تر به عرض مجلس شوراى ملى رسانیده باشم عرض می‌کنم. استان هفتم که موطن ما نمایندگان فارس هست و مورد علاقه تمام اهالى کشور است (صحیح است)

+++

از شمال به جنوب و از جهت شرق و از جهت غرب از سوابق ایام مسیر ایلات بوده این نکته را هم براى آنکه سوءتفاهمى نشود عرض می‌کنم که ایلات و عشایر هم مانند سایر افراد شریف این مملکت علاقمند به این آب و خاک هستند (صحیح است) و ما همان نوع احترامى را که براى غیر ایلیاتی‌ها قائل هستیم براى آنها هم البته قائل هستیم و خواهیم بود و از خداوند توفیق می‌خواهیم که آنها همیشه موفق باشند به این آب و خاک خودشان خدمت کنند در ایام قبل از مشروطیت این دسته‌جات و قبایل ناگزیر بودند سلاح به دست بیاورند و اغلب مزاحم یکدیگر می‌شدند و شاید در آن موقع هم که سلاح به دست می‌آوردند براى جلوگیرى از تجاوز بوده است ولى رفته‌رفته این کار عمومیت پیدا کرد و افراد نابه‌کارى در میان آنها داراى سلاح شدند و تعدى و تجاوز به جان و مال مردم کردند (صحیح است) دولت‌هاى سابق یعنى قبل از مشروطیت این سیستم را داشتند که هر وقت یک قدرتى در یک جایى پیدا می‌شد به جاى آنکه آن را بر جاى خود بنشانند در مقابل او یک قدرت دیگرى بوجود می‌آوردند و فلسفه‌اش این بود که دفع فاسد بافسد دست به تعدى زدند و مردم هم از فاسد و هم از فساد رنج می‌بردند تا اینکه دوره سلطنت اعلیحضرت رضا شاه فقید شد ایشان این رمز موفقیت را به دست آوردند که اصلاحات شروع نخواهد شد مگر به وسیله ایجاد امنیت و امنیت هم استقرار پیدا نخواهد کرد مگر از راه گرفتن سلاح از دست عشایر و افراد و تمرکز دادن در دست دولت (صحیح است) این کار هم یک اصل مسمى گویا باشد و قطع دارم جناب آقاى وزیر جنگ که در اینجا حضور دارند این نکته را تصدیق بفرمایند کما اینکه در سابق هم تأیید کرده‌اند تمام این مفاخر و آثارى که از دوره شاهنشاه فقید مشاهده می‌کنیم اگر عرض کنم ناشى از آن امنیت بوده است خلاف نگفته‌ام ولى متأسفانه بعد از حوادث سوم شهریور آن حوادث شوم (تیمورتاش- یادى از سوم شهریور امروز بفرمایید چون امروز مناسب است) حوادث سوم شهریور که صدمات بى‌پایانى بر این مملکت وارد گردید از جهات مختلف باز سلاح به دست عشایر افتاد حوادثى که بعد از آن بر اثر بودن سلاح در دست مردم ایجاد شده است قابل انکار نیست من گمان نمی‌کنم هیچ یک از آقایان نمایندگان محترم این موضوع را انکار بفرمایند (صحیح است) که براى دولت و ملت صدمات زیادى از این راه بوجود آمد اخیراً دولت تیمسار سپهبد زاهدى موفق شده‌اند یک امنیتى برقرار کردند و این قابل انکار نیست (صحیح است) انصاف باید داد اما استقرار این امنیت، ثبات این امنیت، دوام این امنیت متوقف است بر اینکه سلاح از دست افراد گرفته شود و در دول متمرکز بشود این هیچ محل تردید نیست مادام که سلاح در دست افراد باشد به هیچ‌وجه مردم این مملکت روى آسایش نخواهند دید (صحیح است) زراعت، صناعت، حتى علم و معرفت هم پیشرفت نخواهد کرد ما از دولت تیمسار سپهبد زاهدى استدعا و تمنى داریم که براى استقرار امنیت در حال و مال یک اقدام اساسى براى گرفتن سلاح از دست افراد بنماید عجب‌تر این است که یک وقتى این سلاح در دست عشایر بود و حالا به ده‌نشین‌ها هم سرایت کرده است و به شهرستان‌ها هم سرایت نموده بنده در روزنامه اطلاعات پری شب خواندم که در آذربایجان یک شبکه کشف شده و مقدارى سلاح در آنجا به دست آمده آخر آقایان توجه بفرمایید با بودن اسلحه در دست عشایر، دست افراد ده‌نشین، در دست مردم شهرى چگونه ما می‌توانیم اطمینان به ثبات امنیت داشته باشیم پس اولین وظیفه‌اى که لازم است دولت تیمسار سپهبد زاهدى به آن عنایت داشته باشد و بر طبق آن عمل کند مسئله گرفتن سلاح از دست‏ مردم است و من خدا را به شهادت می‌طلبم در این تقاضا و اصرارى که در این باب می‌کنم هیچ نظرى جز صلاح و آسایش مردم ندارم و امیدوارم که این تذکر بى‌غرضانه من مورد توجه دولت واقع بشود این مقدمه‌اى بود که عرض کردم، اما راجع به اصل مطلب، دوره هیجدهم دو مطلب مهم در پیش دارد خیلى واضح است، یکى مسئله نفت است، جناب آقاى جلیلوند همکار محترم حالا یک تذکرى داده‌اند که دولت در امر عشایر و ایلات باید توجه بکند کاملاً هم این توجه به جا است ما که می‌گوییم قدرت در دست دولت باشد براى این است که همه افراد على‌السویه از مزایا و مواهب مملکت بهره‌مند بشوند هیچ معنى ندارد که برادران عشایر ما از فرهنگ، از بهداشت محروم باشند و دولت هم نسبت به آنها توجهى نکند و این تبعیض را هر کسى قائل شود گناه عظیمى است. عرض کردم مجلس هجدهم با دو مطلب مهم مواجه است، یکى مسئله نفت است، مسئله دیگر را هم بعداً خواهم گفت اما مسئله نفت همه آقایان می‌دانند چنانچه خود آقایان هم شرکت داشته‌اند در این سال‌هاى آخر و مبارزه کردند من امیدوار هستم که خداوند به ما توفیق عنایت فرماید که در راه و جهتى که به صلاح ملت ستمدیده ایران است بر وفق قانون ملى شدن نفت بتوانیم این مشکل را حل کنیم ولى این مطلب مربوط به دو شرط است یکى اتفاق و صمیمیتى که باید بین نمایندگان ملت باشد، دوم مطالعه و دقت، چون این مسئله نفت یک مسئله کوچکى نیست جنبه فنى دارد، جنبه اقتصادى دارد، جنبه حقوقى دارد، جنبه سیاسى دارد، تمام این جهات باید در نظر گرفته شود و تحت مطالعه دقیق نمایندگان محترم واقع بشود، یک مطالعه دسته جمعى و دقیق بشود به هر حال من تذکر می‌دهم که بزرگ‌ترین مسائل مملکتى که آقایان با آن روبه‌رو هستند مسئله نفت است و باید کمال دقت و اهتمام را نسبت به انجام این امر بر وفق آمال و انتظارات و متناسب با مبارزات شرافتمندانه‌اى که ملت ایران کرده است بکنیم، مسئله دوم راجع به لوایح جناب آقاى دکتر مصدق است (مسعودى- و باید لغو شود) این جمله را جنابعالى عجالتاً نفرمایید چون مقدمه را بنده گفتم مؤخرش را هم اجازه بفرمایید بنده بگویم که لغو نباید بشود من متأسفانه نمی‌دانم چه طور است که هر وقت راجع به این مسئله می‌خواستم صحبت کنم به یک محاظیرى برخورد می‌کردم که وقت کافى به دستم نمی‌آمد و امروز مجبور شدم که در ضمن گرفتن وقت قبل از دستور مطالب خودم را عرض کنم، بنده هیچ غرض و مرضى در این کار ندارم کارى هم به مصدق السلطنه در موضوع این لوایح ندارم چون اینها مربوط به هم نیست و از هم جدا است و باید جدا بکنم من آنچه را می‌فهمم وظیفه دارم به عرض آقایان برسانم در میان 120 نفر وکلا و نمایندگان من یک رأى دارا می‌باشم و آنچه را که بفهمم موافق وجدانم توضیح خواهم داد حالا مطلب را به عرض آقایان می‌رسانم آقایان در مقابل مسئولیتى که دارید هر جور که اقتضا می‌کند رأى می‌دهید در این دو جلسه بعضى از آقایان به خصوص آقاى اردلان می‌فرمودند که برخلاف قانون اساسى بوده است و باید این را لغو کرد (اردلان: صحیح است) اولاً اظهار علاقه‌اى که آقایان نسبت به قانون اساسى ابراز می‌فرمایید موجب کمال خوشوقتى است البته در حفظ قانون اساسى سوگند یاد کرده‌ایم و باید آن را محترم بشماریم در این باب حرفى نیست اگر منظور از مجلس عبارت از این هیئت اجتماع نمایندگان است که در مقام خاصى و در وضعیت خاصى قرار دارند یعنى خودشان مطابق یک تشریفاتى که در آیین‌نامه است کمیسیون‌ها را تشکیل می‌دهند و آن را می‌گویند کمیسیون‌هاى مجلس اگر این است منظور، خودمان می‌بینیم و عمل کرده‌ایم و عمل کرده‌اید که مکرر تصویب بعضى از لوایح را براى اجرا و آزمایش به کمیسیون‌ها داده‌ایم و این خیلى واضح است که کمیسیون مجلس نیست بخشى از مجلس است از دوره دوم این سنت در مجلس جارى بوده است که اغلب لوایح را به عهده کمیسیون می‌گذارند و کمیسیون تصویب می‌کرد به موقع اجرا می‌گذاردند براى آزمایش و براى تصویب نهایى به مجلس می‌آمد در دوره پانزده (فرامرزى - با اجازه مجلس) با اجازه مجلس حالا می‌پرسیم به آنجا که اجازه مجلس آنجا هست در دوره پانزدهم مجلس که به ریاست فائقه جناب آقاى سردار فاخر اداره می‌شده است چند فقره قوانین مالیاتى است که کمیسیون مالیه آنها را توصیه‏ کرده به موقع اجرا گذارده شده و خود حضرت ایشان هم دستور اجرا را صادر فرمودند که بعد از آزمایش بیاید به مجلس، کمیسیون دادگسترى هم قوانین تصویب کرده است و آنها را دستور داده که براى آزمایش به موقع عمل گذاشته بشود و بعد بیاید به مجلس. این لوایح مصدق‌السلطنه هم به همان صورت است (شوشترى - خیر) اگر نبود (صفایی - جناب آقاى صدرزاده برخلاف بوده است) عجله نکنید دارم بحث می‌کنم (همهمه نمایندگان، زنگ رئیس) (صفایی - برخلاف میل رفقا حرف نزنید).

رئیس- آقاى صدرزاده وقت شما تمام شده است.

صدرزاده- آقایان اگر یک قدرى تأمل بفرمایید بنده توضیح خواهم داد عیب در این است که آقایان تأمل بفرمایید (صفایی - دادن اختیارات از روى کره و اجبار بوده است) (خرازى - دادن اختیارات بر خلاف میل مجلس هفدهم بوده با چاقوکش این اختیارات را گرفته‌اند).

رئیس- آقاى صدرزاده عرض کردم وقت تمام شده (صدرزاده - بنده بیاناتم تمام نشده) چه قدر وقت اضافه می‌خواهید؟

صدرزاده- ده دقیقه وقت می‌خواهم.

رئیس- آقاى صدرزاده ده دقیقه وقت می‌خواهند که صحبت کنند آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد، بفرمایید.

صدرزاده- بى‌نهایت متشکرم از آقایانى که عنایت فرمودند ولى تمنى می‌کنم عرایضم را گوش بکنند رأى می‌خواهید ندهید ندهید رأى دست شما است من خیلى تعجب می‌کنم در صورتى که من یک رأى دارم و شما 70 و 00 رأى دارید (فرامرزى- ما به شما ارادت داریم با اینکه شما برخلاف اصول مشروطیت حرف می‌زنید براى ادامه صحبت شما رأى دادیم) مجلس شوراى ملى برخلاف اصول مشروطیت رأ نداده (صفایی - داده است آقا) اجازه بفرمایید آقاى صفایی مجلس شوراى ملى اجازه داده این طور اجازه است که لوایحى تهیه و به مورد آزمایش گذاشته شود و بعد مجلس براى تصویب تقدیم شود این خودش یک قانون مخصوصى است که به توضیح ملوکانه هم رسیده است و تمام این قوانین که اینجا هست به این عبارت نوشته شده است که حسب اجازه که مجلس شوراى ملى داده این لایحه را نوشته و مقرر شد که اجراء بشود. (ارباب - مجلس اجازه نداده است)

رئیس- آقاى ارباب ساکت باشید.

صدرزاده- و آن لوایح را (همهمه نمایندگان) جناب آقاى رئیس نمی‌گذارند صحبت کنم و تذکر نمی‌فرمایید؟

رئیس- آقایان عادت کنید به گوش دادن به بیانات ناطق این موضوع را عادت بکنید.

صدرزاده- در آن قانون می‌نویسد

+++

لوایحى امضا می‌شود و پس از آزمایش براى تصویب تقدیم مجلس شوراى ملى می‌شود این لوایح 250 تا است که براى تصویب به مجلس شوراى ملى فرستاده شده است آقایان حالا در اینکه صورت و کیفیتش چه طور است کارى ندارم این لوایح در دست اجرا است و دولت هم دارد اجرا می‌کند این لوایح را بایستى دقیقاً رسیدگى کنید با یک قیام و قعود که نمی‌شود 250 لایحه مختلف الموضوع که راجع به شئون اقتصادى است، راجع به شئون فرهنگى است، راجع به شئون بهداشتى است، راجع بشئون مالى مملکتى است با یک قیام و قعود بدون اینکه توجه بشود بگوییم همه این لوایح لغو است (مسعودى- آقا توافق شده) خواهش می‌کنم اجازه بفرمایید جنابعالى خودتان جزو هیئت رئیسه هستید مراعات انتظامات را بفرمایید (یک نفر از نمایندگان - پیشنهاد شده است) آن پیشنهاد معنى ندارد جواب‌تان را می‌دهم. آقایان 250 لایحه‌اى که گذشته است چند لایحه را براى استحضار آقایان تذکر می‌دهم که ملاحظه بفرمایید با یک قیام و قعود نمی‌شود همه را لغو کرد. (مسعودى - کارى نمی‌خواهیم بکنیم) اجازه بفرمایید من اگر ده روز وقت مجلس را بگیرم تا تمام حرف‌هاى خودم را نزنم محال است صرف‌نظر کنم هر کسى هر چه می‌فهمد باید بگوید این حرف‌ها چیست آنچه نظر خودم است باید بگویم. یکى راجع به بانک ساختمانى است (یک نفر از نمایندگان- بسیار لایحه خوبى است) مسائلى هست در بیرون راجع به بانک ساختمانى این بانک ساختمانى ار دو محل اداره می‌شده یک اراضى است در دست مردم است که بى‌بضاعت هستند و من البته جزئیات آن را نمی‌دانم این اراضى را بین 6 هزار خانوار بى‌بضاعت و کارمندان بى‌بضاعت تقسیم کرده‌اند (داراب - تمام دعوى سر همین است) این اراضى را مترى سه تومان به این اشخاص داده‌اند که قیمت آن را ده ساله دریافت کنند، یک عده‌اى در خارج می‌خواهند این اراضى را ببرند باز به مترى 500 تومان بفروشند آقایان آیا صلاحیت این کار را بکنید؟ (شوشترى - آن به قوت خود باقى خواهد بود) یکى از لوایح اساسنامه شرکت ملى نفت است این اساسنامه شرکت ملى نفت را که این همه درباره آن صحبت می‌کنى می‌خواهند با یک قیام و قعود از بین ببرند (محمودى - آن را ملت ایران نوشته است نه مصدق‌السلطنه) دیگرى لایحه ازدیاد سهم کشاورزان است (ارباب - مسجدى است که روى زمین عصب ساخته شده است) چند میلیون کشاورز دارند از آن استفاده می‌کنند (اردلان - این را هم بفرمایید که 312 میلیون اسکناس چاپ کردند) این لایحه تعلیق مجازات زندانیان است یک عده مردم بیچاره که در این سیاهچال‌هاى زندان‌ها بوده‌اند از این قانون استفاده کردند می‌خواهید آن را لغو بکنید؟ این لایحه مجازات تخریب وسایل مخابرات است، این لایحه خرید اراضى خالصه سیستان براى رعایا است، این لایحه حق تمبر است (همهمه وکلا) (رئیس - آقایان بگذارید صحبت بکنند) اجازه بدهید آقایان من می‌خواهم یک یک قرائت کنم یکى راجع به اجاره‌بها است این مستأجرینى که از دست موجرها به زحمت افتاده‌اند (داراب - ما نمی‌خواهیم اجازه بیشترى بدهیم).

رئیس- آقاى داراب نظم مجلس را مراعات کنید.

صدرزاده- این اصلاحاتى است که در قانون آیین دادرسى مدنى شده 500 ماده دارد هزاران حکم از دادگاه بخش و غیره روى این قانون صادر شده است، این لایحه ساختمان سد سفید رود است، این لایحه راجع به دفع آفات نباتى است این لایحه مربوط اشخاص سودپرست است که اراضى را احتکار می‌کنند و مالیاتى است بر اراضى و از آن سودطلب‌ها گرفته می‌شود، این لایحه را تصویب کرده است، این لایحه تعیین تکلیف اتباع بیگانه است که به مملکت ما وارد می‌شوند و بدون اجازه وارد نشوند، این لایحه راجع به معادن اختصاصى است، این راجع به دیوان دادرسى و بدون کیفر که ما وکلاى عدلیه فریاد می‌کردیم بابا این محاکم بیجا است وحالا می‌خواهید با یک قیام و قعود از بین ببرید، این لایحه جلوگیرى از اشخاص شرور و بدسابقه است (دولتشاهى - شرور و بدسابقه چیست؟)

رئیس- آقا ساکت باشید بگذارید خوف خودشان را بزنند چرا شلوغ می‌کنید نطق قبل از دستور که جز خود لایحه نیست چرا حرف می‌زنید در نطق قبل از دستور ناطق هر حرفى می‌خواهد بزند این وضع مجلس نیست آقاى صدرزاده ده دقیقه وقت اضافى شما تمام شده است باقى را بگذارید براى بعد.

آقاى صدرزاده گفتند یک اختیاراتى به کمیسیون‌ها داده شده و در دوره پانزدهم هم من امضا کرده‌ام باید بدانند که کمیسیون‌ها جزئى از مجلس است.

کمیسیون‌ها با عضویت 12 نفر یا 18 نفر از اعضاى مجلس تشکیل می‌شود این اختیارات را می‌تواند مجلس به کمیسیون‌ها بدهد (صحیح است) ولى به یک فرد اختیارات قانون‌گذاری هیچ وقت نمی‌دهد (صحیح است، صحیح است) اگر می‌شود داد بنده استدعا می‌کنم دوره سومى است که افتخار اداره کردن مجلس را دارم یک اختیاراتى براى وضع قوانین ببنده بدهید آقایان هم تشریف ببرید و شش ماه استراحت کنید. من هر چه دلم می‌خواهد به نام قانون تصویب می‌کنم و امضا می‌کنم و اجرا می‌کنم.

این مخالف قانون اساسى است و الا ناصرالدین شاه هم همین کار را می‌کرد (صحیح است) چرا مردم مشروطیت خواستند؟ چرا آزادى خواستند؟ چرا جان دادند مجلس درست کردند؟ (صحیح است) براى اینکه یک فرد بتواند خودش قانون وضع کند، اجرا کند، حبس کند، بکشد هر کس را بخواهد بگیرد و دیکتاتورى کند (صحیح است، صحیح است)

کف‌زدن ممتد نمایندگان.

صورت مجلس دوره شانزدهم حاضر است من آن موقع هم این اظهار را کرده‌ام که هر کس بخواهد در این کشور دیکتاتورى کند من اول کسى هستم که دندانش را خرد می‌کنم اگر اختیار به افراد داده شود پس فلسفه و فایده اجتماع نمایندگان و تشکیل مجلس شوراى ملى چیست؟ (صحیح است، احسنت) (کف زدن نمایندگان) آقاى ارسلان خلعتبرى بفرمایید.

ارسلان خلعتبرى- نطق قبل از دستور است یا لایحه؟ بنده در لایحه ثبت نام کرده‌ام.

رئیس- ببخشید در برگ موافق و مخالف اسم نوشته‌اید و حالا نطق قبل از دستور است، آقاى دکتر نیرومند بفرمایید.

دکتر نیرومند- بنده خیال نداشتم وقت گرانبهاى مجلس را گرفته و مزاحم خاطر آقایان نمایندگان محترم بشوم ولى ملاحظات و مشاهدات این چند هفته گذشته در اصفهان و تماسى که با موکلین و مراجعین داشتم لازم دانستم مختصرى از مشاهدات خود را به عرض آقایان محترم برسانم. فعلاً باید عرض کنم که در جلسه سه‌شنبه پری روز دوست و همکار محترم بنده جناب آقاى خرازى راجع به احساساتى که مردم در مرکز براى روز 28 مرداد ابراز داشتند اشاره فرمودند بنده می‌خواهم عرض کنم این احساسات بى‌سابقه و کم نظیر از طرف همه مردم در تمام مملکت به منصه ظهور رسیده و حق هم همین بود ملتى که مدت‌ها امنیت نداشت به امید روز بهترى زجر و سختى کشید متأسفانه بر خلاف انتظار بى‌نتیجه ماند و بر بدبختیش افزوده شد ملت نجیب ایران ملتى است باهوش، قانع، صبور پس از تحمل آن همه شداید به خواست خداوند بزرگ و تحت توجهات مدبرانه اعلیحضرت همایون شاهنشاه و فداکارى تیمسار سپهبد زاهدى نخست وزیر و سربازان رشید در روز 28 مرداد تشخیص داد که باید به آن قضایا خاتمه بدهد لذا مردانه قیام کرد در نتیجه این جنبش قسمت دیگرى به تاریخ پرافتخار ملت ایران افزوده شد. چون صحبت از احساسات بود صحنه‌اى را که روز 28 مرداد شخصاً ناظر آن بودم به عرض آقایان محترم می‌رسانم شخص منحرفى از اکثریت جمعیت استفاده کرده می‌خواست منظور شوم خود را که پخش اوراق مضره به مملکت و ملت بود انجام دهد ولى اطفالى که نزدیک او بودند مانع عملیات او شدند با دست‌هاى کوچک خود او را می‌زدند و اطفال کوچک‌تر هم با دندان‌هاى خود بدن او را گاز می‌گرفتند حقیقتاً منظره‌اى دیدنى بود از اینجا است که می‌توان فهمید مهر شاهنشاه تا چه درجه در قلوب مردم از پیر و جوان، کوچک و بزرگ جاى دارد.

و اما راجع به اوضاع و خواسته‌هاى مردم ولایات که نمایندگان محترم همه مستحضرند، همه مردم انتظار دارند که وکلاى آنها به احتیاجات و خواسته‌هاى آنها توجه بیشترى بنمایند به خصوص بهبودى وضع بهداشت و فرهگ و اصلاح راه‌ها را از دولت خواستار شوند. مردم تصور می‌کنند این مطالب گفته نمی‌شود در صورتی که کراراً از آقایان وزرا و مسئولین مربوطه خواسته حتى خواهش می‌شود ولى متأسفانه به حرف و کاغذ بازى ادارى تمام می‌شود گاهى هم براى انجام آن قول می‌دهند ولى عملى در کار نیست البته آقایان قول‌هاى خودشان را وفا نمی‌کنند و انجام نمی‌دهند اما ما که از طرف آنها به مردم قول داده‌ایم باید خجالت بکشیم مثلاً براى ساختمان درمانگاه و زایشگاه و سایر ساختمان‌هاى عام‌المنفعه دولت اعتبارى منظور می‌نماید ولى به موقع پرداخت نمی‌شود که از اول سال شروع به ساختمان کنند چون اگر اول سال اقدام به این کارها بشود هر تومانى یک تومان اواسط سال تومانى 7 ریال ولى در پاییز تومانى 3 ریال بیشتر کار نمی‌شود و این ضررى است که به خزانه دولت وارد شده و ضمناً ساختمان ناقص در اثر برف و باران زمستان خراب و مجدداً سال بعد باید از نو اصلاح و شروع شود همین طور است تعمیر و آسفالت راه‌ها موقع تابستان اقدام نمی‌کنند و نزدیک زمستان هم که نمی‌شود کار کرد بنابراین یا به طور کلى ساخته نمی‌شود یا اگر قسمتى هم ساخته شود چون به موقع نبوده در اثر سرما و برف و باران خراب می‌شود.

مطلب دیگرى خواستم عرض کم همان طور که دولت محترم جناب آقاى خلعتبرى فرمودند راجع به انتخاب آقایان استاندارها است دولت باید از هر جهت استاندار لایق و شایسته و طرف اطمینان انتخاب و اختیارات لازم با مسئولیت به او بدهد که بتواند در اصلاح و پیشرفت امور شهرداری‌ها و غیره شخصاً رسیدگى و عمل نماید محتاج به کاغذ بازى ادارى به مرکز نشده و کارها معوق نماند مطلب لازم دیگرى که به نظر بنده خیلى اهمیت دارد و مجبورم براى اطلاع و اقدام به مسئولین مربوطه تذکر بدهم این است که روزى براى مشایعت جناب آقاى آیت‌الله شهرستانى به میدان طیاره رفتیم طیاره با عده‌اى مسافر از شیراز رسید هوا

+++

گرم بود در تمام این محوطه یک محلی که سقف داشته باشد یا وسایل براى نشستن باشد نبود و همه مسافرین و مردم در زحمت بودن به اضافه آب خوراکى هم در آنجا پیدا نمی‌شد (نمایندگان- در همه جا پیدا نمی‌شود) حقیقتاً این وضعیت رقت بار است و امیدوارم دولت در این باب اقدامى بنماید مطلاب بسیار است ولى عجالتاً به عرایضم خاتمه می‌دهم و امیدوارم توجه بیشترى براى اصلاحات بشود و بقیه وقتم را با آقاى نورالدین امامى داده‌ام اگر اجازه بفرمایید ایشان استفاده نمایند.

رئیس- آقاى امامى بفرمایید.

نورالدین امامى- ساعت 4/ 5 صبح در هواى لطیف تبریز مردمان وطن‌پرست تبریز استراحت کرده بودن که صداى خوفناک غرش توپ و بمب طیاره دولتى که ادعاى آزادی خواهى می‌کردند روز سوم شهریور ایران را به لرزه درآورد (نراقى- معنى بی‌طرفى این است، حفظ بی‌طرفى است) مردمانى که اعلام کرده بودند که ما بی‌طرفیم ما فقط آزادى و استقلال می‌خواهیم نه چیزى می‌دهیم در کشورى بی‌طرف که هر کس در خانه خودش در کار خودش تحت لواى شاهنشاه بزرگ کبیر ایران زندگى می‌کرد (صدرزاده- درود بر آذربایجان و آذربایجانى) (احسنت) درود بر تمام ایرانى و خون پاک ایرانى، عرض کنم صداى طیاره‌ها بلند شد شهرهاى ایران را بمباران کردند زن‌هاى فقیر و بچه‌هاى صغیر زیر بمب رفتند مگر ما چه می‌خواستیم؟ ما چه گفته بودیم؟ حق این بود که امروز یادى از شهیدان روز سوم شهریور از طرف نمایندگان مجلس شوراى ملى ایران بشود نسبت به این عمل دولت آزادی‌خواه که براى آزادى می‌جنگید، بیست میلیون مردم این مملکت هر چه می‌کشند از اثر آن روز است، وضع بد اقتصادى ما اثر آن روز است، وضع بد بهداشت ما وضع بد فرهنگ امروز مردم ما نتیجه آن روز است پادشاه محبوب ما را با غل زنجیر از وطن خودش بردند و آن هم نتیجه آن روز است (صحیح است) این بود که خواستم امروز یادى از آن روز شوم و خطرناک در مجلس ایران با حضور نمایندگان ایران بشود (بسیار خوب، احسنت).

رئیس- آقاى دکتر افشار بفرمایید.

دکتر افشار- وظیفه خود می‌دانم که قسمتى از گزارش چند هفته‌اى را که در کنفرانس بین‌المللى کار بوده‌ام به عرض همکاران محترم برسانم. به طوری که اغلب آقایان اطلاع دارند دفتر بین‌المللى کار مهم‌ترین و مسن‌ترین و مؤثرترین تشکیلات بین‌المللى است که از جامعه ملل سابق باقى مانده است در رأس این دفتر که فعالیت مداوم آن واقعاً قابل تحسین است مدیرعاملى قرار دارد که تحت نظر هیئت مدیره انجام وظیفه می‌کند قسمتى از اعضاى این هیئت مدیره از طرف دولت‌ها و سازمان‌هاى کارگرى وکارفرمایى کشورها مستقیماً تعیین می‌گردند و دوره عضویت دولت ایران که سه سال قبل انتخاب شده بود امسال به پایان رسید ولى نماینده کارفرمایان ایران که او هم مدتش تمام شده بود مجدداً براى 3 سال انتخاب شد، در حدود هفتاد کشور عضویت سازمان بین‌المللى کار را پذیرفته‌اند و معمولاً هر سال کنفرانسى از نمایندگان و مشاورین کلیه دول عضو و سازمان‌هاى کارگرى و کارفرمایى آنان تشکیل می‌گردد و در خصوص مطالبى که در دستور کنفرانس قرار داد و پیشنهادهایى که طبق اساسنامه سازمان برسد بحث می‌کند و تصمیم می‌گیرد در وقایع این کنفرانس‌ها برنامه کار هیئت مدیره را تعیین می‌کند و نسبت به فعالیت گذشته تشکیلات بین‌المللى کار اظهار نظر می‌نماید و براى آتیه ارائه طریق می‌کند فعالیت اصلى کنفرانس بین‌المللى کار به توسط کمیسیون‌هاى مخصوصى انجام می‌گیرد، یکى از این کمیسیون‌ها کمیسیون تصمیمات است که سهم مهمى در تعیین برنامه هیئت مدیره دارد و قطعنامه‌هایى تهیه و براى تصویب به کنفرانس پیشنهاد می‌کند این قطعنامه‌ها پس از تصویب کنفرانس براى اجرا به هیئت مدیره ابلاغ می‌شود. کمیسیون‌هاى دیگرى از طرف کنفرانس مأمور اجراى مطالب دیگرى می‌شوند که جزء دستور قرار دارد و در نتیجه بحث ممکن است منجر به پیشنهاد طرح قرارداد و یا توصیه‌نامه بین‌المللى بشود چند کمیسیون دیگر مأمور تنظیم برنامه کار کنفرانس و رسیدگى به اعتبارنامه نمایندگان و غیره می‌شود این بود خلاصه‌اى از سازمان بین‌المللى کار و کنفرانس کار و گزارش کار آنها. اما سى و هفتمین کنفرانس بین‌المللى کار در روز دوازدهم خرداد شروع شد علاوه بر قطعنامه‌هایى که طبق مقررات قبل از افتتاح کنفرانس پیشنهاد شده بود و گزارش مربوط به فعالیت کمک‌هاى فنى این موضوعات هم جزء دستور بود: 1- گزارش مدیر کل 2- مسائل مالى و بودجه‌اى 3- اطلاعات و گزارش‌هاى راجع به اعمال قراردادها و توصیه‌نامه‌ها 4- تعلیم و تربیت حرفه‌اى کارگران علیل 5- کوچ کارگران در داخل کشورهایى که از لحاظ اقتصادى توسعه نیافته‌اند 6- ضامن اجرایى نقض قراردادهاى کار 7- مرخصى با استفاده از حقوق.

در این کنفرانس اداره کمیسیون تصمیمات که ابتدا سى و دو دولت عضویت آن را داشته‌اند و نمایندگان کارگران هشت مملکت و کارفرمایان هشت کشور عضو آن بودند و جمعاً داراى 48 عضو اصلى بود به این جانب محول شد یعنى به اتفاق آراء براى این کار بنده را انتخاب کردند پس از چند جلسه که کمیسیون تصمیمات به کار خود ادامه داد اظهار نظر نسبت به کمک‌هاى فنى و تعیین روش آلتى آن به همین کمیسیون محول گردید و تعداد دول عضو از 32 به 36 افزایش یافت و اعضای اصلى بالغ بر 54 نفر گردید، توجه به اختلاف سلیقه و تفاوت عقیده اعضاى کمیسیون که از سیاست‌هاى مختلف پیروى می‌کردند و جز بلوک‌هاى متضاد بودند نشان می‌دهد که تا چه حد انجام کار مثبت و اخذ نتیجه کافى و قطعى در این کمیسیون دشوار بود با این همه جمیع گزارش‌هاى کمیسیون تصمیمات و کمک‌هاى فنى با وجود بحث‌هاى شدید به اتفاق آرا از طرف کمیسیون تصمیمات تصویب گردید و کنفرانس کلیه گزارش‌ها و قطعنامه‌هاى این کمیسیون را بدون هیچ تغییر تأیید نمود و رسماً از اینجانب تقدیر کرد یکى از همین قطعنامه‌ها راجع به مدت کار بود و قطعنامه‌هاى دیگرى هم راجع به ایجاد جریان بین‌المللى سرمایه براى بسط اقتصادى کشورهایى که به اندازه کافى توسعه نیافته‌اند. جریان مذاکرات و طرز وصول به نتایج مطلوب در صورت جلسات کمیسیون و صورت مذاکرات کنفرانس مضبوط است و آقایانى که علاقمند هستند می‌توانند با مراجعه به وزارت کار و مرور مدارک مذکور از کم و کیف جزئیات نیز اطلاع حاصل کنند (داراب - ساعت کار چه قدر تعیین شده؟) ساعت کار را قرار گذاشتند که هیئت مدیره به تمام دنیا پیشنهادهایى بفرستد که مطالعه بکنند چه طور ممکن است مدت کار را تقلیل داد بدون اینکه در میزان تولید نقصانى ایجاد شود و بدون اینکه از لحاظ اقتصادى در کشورها ایجاد اشکال بشود این مسئله‌ای است که اصولاً کمیسیون قبول کرد و فرستاد براى هیئت مدیره که تمام کشورها مطالعه بکنند بنابراین اصل قضیه قبول شده است و این مطلب مورد مطالعه قرار گرفته است، اساساً در کلیه فعالیت‌هاى کنفرانس بین‌المللى کار سه صفت سیاسى اجتماعى و اقتصادى آشکار است و براى اینجانب نهایت خوشوقتى است که از پشت تریبون کنفرانس بین‌المللى کار در سالنى که بیش از هزار نفر از طبقات متفاوت مردم عالم و از نقاط مختلف دنیا حضور به هم رسانیده بودند براى بار دوم (بار اول در سال 1952 همین مطلب را بنده گفته بودم) به اطلاع جهانیان رسانیدم که پیشقدم تحول اجتماعى ایران و پیشواى حقیقى مردم این مملکت شخص اعلیحضرت همایون محمد رضا شاه پهلوى است اوست که با تقسیم املاک خود راه سعادت ملت و طریق افزایش محصول مملکت و منبع قدرت و مقاومت اقتصادى کشور را نشان داده است (صحیح است) در اینجا باید به اطلاع آقایان برسانم که دنیا به این کار با نظر احترام می‌نگرد و رئیس کنفرانس بین‌المللى کار با بیان ادیبانه‌اى این اقدام را تجلیل کرد و در صورت جلسه کنفرانس هست، آقایان همکاران محترم افسوس که معرکه میدان عوام‌فریبى این فکر را تحطئه کرده‌اند و از ایجاد یک منبع جدید و عظیم ملى که در افزایش قدرت و مقاومت کشور ما می‌توانست اهمیت فوق‌العاده داشته باشد جلوگیرى کردند و ارز و قرضه را خوردند و در آخر کلام به ماشین چاپ اسکناس پناه بردند و کشور را به طوفان حوادث سپردند که بخت ایران این بار هم بلند است.

دکتر بینا- احسنت.

رئیس- آقاى محمد على مسعودى.

محمدعلى مسعودى- بنده از آقاى دکتر افشار متشکرم که پنج دقیقه وقت خودشان را به بنده لطف فرمودند تذکرى داشتم که از حضور جناب وزیر اقتصاد خواستم استدعا کنم که به دولت تذکر بدهند، در مورد سیلی که در تمام نقاط ایران آمده از جمله دماوند این کمک‌هایى که می‌شود عبارت است از پتو، ذغال و اینها ظرف چند روز از بین می‌رود. کمک اساسى به نظر بنده بایستى60 - 70 تراکتور براى تمام قسمت‌هاى سیل‌زده فرستاده شود که زمین‌هایى که دایر بود و بایر شد آنها را فوراً شروع کنند به تراکتور زدن و دایر کنند که یک نتیجه‌اى را برای رعایا مترتب باشد والا این کمک‌هایى که می‌شود هیچ اثرى از نظر رعایاى محل و مالکین مترتب نیست و هیچ نتیجه‌اى گرفته نخواهد شد آرد قند را می‌خورند و هیچ نتیجه‌ای براى مردم نخواهد داشت به نظر بنده باید فوراً اکیپ‌هاى مجهزى تشکیل بشود. شرکت ملى نفت الان مقدارى تراکتور دارد که بنده می‌دانم در انبار گندم گذاشته‌اند خاک می‌خورد، ارتش مقدار زیادى تراکتور دارد، چیزهاى دیگر دارد، تمام این دست‌ها یکى است تمام مربوط به دولت و برای ایران است (صحیح است) نباید این‌طور تشریفات قائل بشوند بنده اطلاع دارم تراکتور می‌خواهند از شرکت نفت بگیرند چهل کاغذ باید نوشته شود کاغذبازی‌ها را کنار بگذارید خود وزرا و آقاى رئیس‌الوزرا خودشان می‌گویند که باید به این وضع خاتمه داد. آن وقت خودتان بدترید، یک مطلب  دیگر هم می‌خواستم تذکر بدهم به جناب آقاى صدرزاده که بنده سه دوره افتخار همکارى با ایشان را دارم و خیلى به ایشان نزدیک و هیچ اختلاف اصولى هم ندارم در دوره شانزدهم یک روز بنده را در کریدور گرفتند با حال عصبانى فلان‌کس دیگر اصلاً توى تهران ماند اینکه مجلس نشد، اینکه عملی نشد، هر روز یک عده چاقوکش محیط ارعاب و تهدید ....

صدرزاده- خواهش می‌کنم بنده این فرمایش را نفرمایید

+++

محمدعلى مسعودى- به خداى متعال عین حقیقت است چون آدم منطقى هستند ممکن است حالا یادشان نباشد ولى یادشان خواهد آمد و تصدیق هم خواهند کرد بنده نمی‌گویم که در باره نفت این حرف را زدند در موارد دیرى بود که می‌ریختند شلوغ می‌کردند (صدرزاده- هیچ وقت) همان روزى بود که ریختند اینجا حالا آن خاطرات را باید نمی‌آورم همه آقایان شاهدند (تیمورتاش- از این خاطرات زیاد داریم) می‌خواهم بهتان عرض بکنم همه شاهد و ناظر بودید با چه وضعى این اختیارات گرفته شد و به چه صورتى درآید بیانات آقاى سردار فاخر که واقعاً موجب افتخار و مباهات نمایندگان بود (صحیح است) امروز به همه چیز خاتمه داد ولى بنده این یک کلمه را عرض می‌کنم راجع به لغو اصولى قوانین مصدق ما این را لغو کردیم لغو هم می‌کنیم اما براى اینکه آن لوایح که مورد علاقه دولت است اجرا شود مثل بانک ساختمانى که بی‌جهت پیراهن عثمان شده است و پیشنهادى هست که توافق شده در کمیسیون دادگسترى، یک پیشنهادى با موافقت دولت جناب آقاى صدرزاده (صارمى- بخوانید آقاى مسعودى) ملاحظه می‌فرمایید بی‌جهت این مطالب را پیراهن عثمان می‌کنند و در گوش می‌خوانند. پیشنهادى شده است در تبصره یک که دولت مکلف است لوایحى که ادامه اجراى آنها را ضرورى می‌داند ظرف 15 روز به مجلس تقدیم نماید لوایح مزبور به کمیسیون‌هاى مکلفند ظرف 2 ماه لوایح مزبور را مورد رسیدگى و اظهار نظر قرار دهند مقررات فعلى لوایح تقدیمى دولت تا اظهار نظر کمیسیون‌ها موقتاً قابل اجرا می‌باشد لوایحى که به این ترتیب مودر اصلاح و تصویب کمیسیون‌ها قرار می‌گیرد تا تصویب نهایى مجلسین قابل اجرا خواهد بود (صدرزاده - همان خلائى که آقاى نقابت فرمودند ایجاد می‌شود) هیچ خلایى ایجاد نمی‌شود منتهى دولت را مکلف خواهد نمود که کار بکند (داراب - آن 15 روز چه می‌شود) عمل می‌کنند همه‌اش قابل اجرا است اینها دروغ است که می‌گوید بانک ساختمانى را دولت لازم ندارد دروغ می‌گویند، دولت هر کدامش را که تشخیص بدهد بهش احتیاج دارد به قوت خودش باقى خواهد ماند و اجرا می‌شود تا موقعى که در مجلس تصویب بشود دولت خودش حاضر شده در کمیسیون دادگسترى آقاى ارسلان خلعتبرى و آقاى دکتر شاهکار بودند آقایان دیگر هم بودند همه نشستیم این خبر را تصویب کردیم ما چرا بی‌جهت قبل از اینکه مطلع شویم که چه بوده است، قبل از اینکه اطلاع کافى نداشته باشیم که جریان از چه قرار بوده بیاییم خلاف آن را بگوییم بنده مقصودم از این تذکر آقاى صدرزاده این بوده که هیچ خلائى ایجاد نشده و تمام آن لوایحى را که دولت تشخیص بدهد که ضرورت دارد هیچ وقفه‌اى درش پیدا نمی‌شود بنابراین دیگر موردى پیدا نمی‌کند که ما اینجا بیاییم یک چیزى برخلاف اصول و سنت و مشروطیت بگوییم.

3- طرح و خاتمه مذاکره لایحه اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور بابت دو ماهه مرداد و شهریور و ارجاع به مجلس سنا

رئیس- وارد دستور می‌شویم لایحه دو دوازدهم مطرح است. قبل از اینکه وارد آن بشویم بنده باید دو نکته‌اى که در این دو دوازدهم هست به آقایان نمایندگان تذکر بدهم در این 2 دوازدهم دو قلم اضافه شده مربوط به فروردین امسال و اسفند سال گذشته در 2 دوازدهم مطابق ماده 135 آیین‌نامه نمایندگان نمی‌توانند اظهار عقیده بکنند بنابراین دولت هم نمی‌تواند هیچ لایحه الحاقى و خرج اضافى بدهد اینجا دو اضافه دارد یکى 51 میلیون راجع به ژاندارمرى است که 102 میلیون براى تمام سال گذاشته‌اند و 51 میلیون براى شش ماهش گنجانده‌اند و در 2 دوازدهم هیچ چیز نمی‌شود علاوه کرد این را ممکن است مثل اضافه اعتبار وزارت جنگ اگر بودجه به زودى به مجلس نمی آید ضمن لایحه جداگانه بخواهند و خواهش می‌کنم مخبر کمیسیون بودجه و رئیس کمیسیون هر روز جلسه تشکیل بدهند و این بودجه مملکتى را هر چه زودتر به مجلس بیاورند که ما هر ماه محتاج یک دوازدهم دو دوازدهم نباشیم بنابراین لازم است دولت به طور لایحه علی‌حده بیاورد. یکى هم صد و پنجاه هزار ریال در ماه راجع به مجلس سنا است که اضافه شده است این را هم مجلس سنا بودجه‌شان را داده‌اند و قریباً در مجلس مطرح می‌شود آن هم در اینجا مورد ندارد ماده 135 براى روشن شدن ذهن آقایان در اینجا قرائت می‌شود چون واقعاً میدان صحبت براى آقایان در 2 دوازدهم نیست و هیچ گونه پیشنهادى نمی‌توانند بدهند و هیچ‌گونه ماده الحاقیه چه از طرف دولت و چه از طرف نمایندگان در موقع مذاکرات راجع به 2 دوازدهم مجاز نخواهد بود.

(قسمتى از ماده 135 به شرح زیر خوانده شد.)

هیچ‌گونه پیشنهاد یا تبصره یا ماده الحاقیه چه در حین تقدیم از طرف دولت و چه در موقع مذاکرات از طرف نمایندگان راجع به دوازدهم بودجه مجاز نخواهد بود و موقع طرح آن هم بعد از توضیحات مختصر پیشنهاد کننده و جواب مختصر یک نفر مخالف اخذ رأى به عمل خواهد آمد.

رئیس- بنابراین دولت نمی‌تواند خرج ضافه پیشنهاد کند و در این بحثى که خواهیم کرد و این رأیى که خواهیم گرفت این دو قلم مجرى است.

شوشترى- بنده طبق همین ماده اخطار نظامنامهاى دارم.

رئیس- ماده واحده قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد.)

ماده واحده- به وزارت دارایی اجازه داده می‌شود حقوق و کمک و مزایاى کارمندان و خدمتگزاران و مصارف مستمر و غیرمستمر وزارتخانه‌ها و ادارات و بنگاه‌هاى دولتى و سایر مخارج کشور را بابت مرداد و شهریور ماه 1333 در حدود دو دوازدهم اعتبارات سال 1332 و با رعایت مقررات و مصوبات سال مزبور کمیسیون بودجه و سایر قوانین و مقررات مالى و همچنین دو دوازدهم اعتبار کمک به سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى منظور ردیف 72 صورت شماره 2 پیوست لایحه بودجه پیشنهادى سال 1333 کشور و اعتبار بودجه مجلس سنا به مأخذ دو دوازدهم بودجه سال 1331 ......

رئیس- این قسمت حذف می‌شود و قسمت بعدى به جاى خود می‌ماند.

 (بقیه ماده واحده به این شرح قرائت شد.)

.... «با رعایت مقررات مربوطه از درآمد عمومى کشور پرداخت نماید اعتباراتى که در بودجه سال 1332 کمتر از دوازده ماه منظور شده به مأخذ ماهیانه قابل استفاده خواهد بود ....

رئیس- پیشنهادى براى کفایت مذاکرات رسیده.

درخشش- اجازه می‌فرمایید آقاى رئیس.

صدرزاده- هنوز صحبتى نشده که کفایت باشد یا نباشد.

رئیس- آقاى مهدى ارباب اجازه خواسته‌اند.

دکتر شاهکار- بنده سؤالى از دولت دارم راجع به برق تهران که تقدیم می‌کنم.

مهدى ارباب- لوایح دو دوازدهم به طورى دور تسلسل پیدا کرده است که مانع اصلاحات اساسى کشور است و از طرفى هم نمی‌شود تصویب نکرد براى اینکه آخر ماه است حقوق کارمندان دولت و ضروری است که پرداخت شود اما الان ماه شاید بیشتر وقت نداشته باشیم که بتوانیم کارهاى ساختمانى فرهنگ را انجام دهیم وزارت فرهنگ وضع بدى به خود گرفته دو دوازدهم نمی‌تواند ساختمان‌هاى خود را تمام کند (نادعلى کریمى- سه سال در کرمانشاه ساختمان نیمه‌تمام مانده) دارو در اکثر نقاط نیست وزیر بهدارى بسیار آدم با حسن‌نیتى است ولى با دو دوازدهم می‌تواند دارو و پزشک به ولایات برساند با این حوادث غیرمترقبه و خراب شدن راه‌ها با دو دوازدهم چه طور جناب آقاى وزیر راه ساختمان راه‌ها و ترمیم راه‌ها را موفق می‌شود و یک نگرانى است که در آتیه ممکن است رابطه شهرها با هم قطع به واسطه خرابى راه‌ها در زمستان هم نمی‌شود راه‌سازى کرد استدعاى بنده از کمیسیون بودجه این است که اولین وقت خود را صرف این کار بکند و بودجه کشور را بیاورد تا وضع فرهنگ و بهداشت و راه از این صورت بیرون بیاید یا به طور ساده وجود دارد تکلیف بودجه این سه وزارتخانه را معین کنید و بیاورید و به تصویب برسانید تا اینکه آقایان بتوانند کار کنند و ما بتوانیم از آنها کارهایى را که دارید کنیم یک استدعاى دیگرى دارم که یک معلم جغرافى در بعضى از وزارتخانه‌ها استخدام کنید تا بدانند جاسک کجاست، بندرعباس کجا است، میناب کجاست، قشم کجاست جه احتیاجاتى دارند.

مشایخى- اجازه بفرمایید بنده به عنوان مخبر کمیسیون بودجه توضیح عرض کنم.

رئیس- راجع به کمیسیون.

مشایخى- بله.

رئیس- بفرمایید.

مشایخى- (مخبر کمیسیون بودجه) بنده تصدیق می‌کنم .....

نادعلى کریمى- جناب آقاى مشایخى راجع به این بودجه فرهنگ کردید بفرمایید که چرا کسر کردید.

مشایخى- بنده تصدیق می‌کنم تصویب یک دوازدهم اصولاً بر خلاف است و غالباً مضر است چرا؟ براى اینکه تصویب یک دوازدهم فقط اجازه بفرمایید هزینه‌هاى مستمر و جارى و هیچ‌گونه خرج عمرانى و آبادانى واصله که مورد علاقه ملت ایران است مورد توجه نمایندگان مجلس شوراى ملى است دو دوازدهم نمی‌شود و تصدیق می‌کنم که با تصویب یک دوزادهم و تکرار تصویب آن یک خرج‌هایى که در مملکت براى ساختمان‌ها شده همان خرج ساختمان‌ها از بین می‌رود هدر می‌رود یک کارهایى است که فصلى است این راه‌سازى که باید در یک زمان معین انجام شود با یک دوزادهم نمی‌شود و سیستم یک دوازدهم

+++

در مواقع اضطرارى است و موقع اضطرارى هم همان وقتى است که بودجه به تصویب نرسیده ناچار حقوق مستخدمین کشور باید با تصویب یک دوازدهم پرداخت بشود شما حق دارید که از کمیسیون بودجه بخواهید بودجه را تصویب بکند نه تنها بنده که مخبر کمیسیون بودجه هستم تمام اعضاى کمیسوین بودجه هم همین علاقه را دارند که بودجه را به مجلس برسانند اما یک مطلب مهمتر است و قابل توجه ملاحظه بفرمایید مهم‌ترین وظیفه مجلس نظارت در دخل و خرج مملکت است مجلس است که باید عواید را تصویب بکند و مخارج را هم نظارت بکند و بودجه‌اى متناسب با وضع مالى واقصادى کشور تنظیم بکند که از آن بودجه مملکت هم بهره‌مند شود بودجه‌اى که دولت داده است به مجلس رقم خرجش نسبت برقم دخل افزایش فوق‌العاده دارد و درآمد چندین میلیون کسر دارد (عمیدى نورى- چندین صد میلیون) ببخشید چندین صد میلیون کسر فاحش دارد اگر کمیسیون بودجه این گزارش را تنظیم کند و عین بودجه دولت را تصویب بکند من قطع دارم که مجلس به تصویب چنین بودجه‌اى مطلقاً رأى نخواهد داد (عمیدى نورى - برش گردایند آقا) از این نقطه‌نظر قبل از تعطیلات کمیسیون بودجه بلافاصله شروع به کار کرد و از هیئت دولت هم در یک جلسه دعوت کرد تمام آقایان وزرا تشریف‌فرما شدند یک جلسه طولانى و مفصل در اطراف اوضاع عمومى مملکت و اینکه باید بودجه متعادل به مجلس داده شود بحث شد آقایان وزرا قبول کردند که بروند بودجه تفصیلى و بودجه‌هاى جزء خودشان را با رعایت حد امکان صرفه‌جویى تنظیم کنند و به مجلس بدهند ما در نظر داریم که بعد از دریافت بودجه‌هاى تفصیلى با توجه به وضع عمومى مملکت بودجه نسبتاً متعادل البته نه صددرصد متعادل تهیه کنیم و گزارش آن را تقدیم مجلس کنیم مادام که دولت و وزرا بودجه‌هاى تفصیلى خودشان را به کمیسیون بودجه نداده‌اند کمیسیون بودجه نمی‌تواند منویات نمایندگان محترم را اجرا کند بودجه‌اى نیست که یک رقم درآمد و یک رقم خرج به طور کلى به مجلس بدهد (شمس قنات‌آبادى- بودجه را رد کنید) باید بودجه‌هاى تفصیلى به مجلس بیاید و رسیدگى بشود حقوق مستخدمین صحیح است که بایستى پرداخته شود ولى باید کارهاى عمرانى هم بشود (صحیح است) بند سه بودجه که دولت داده است بودجه حقیقى همان است زیرا مربوط به راه‌سازى و بهداشت و سایر امور عام‌المنفعه و عمرانى است و در بودجه بند دو هیچ چیز نیست بنابراین بنده از آقایان وزراى محترم که حضور دارند تمنى می‌کنم مخصوصاً به آقایان دوستان و رفقاى خودشان بفرمایند که هر چه زودتر بودجه‌هاى تفصیلى خودشان را به کمیسیون بودجه بدهند تا بتوانیم رسیدگى کنیم و گزارش آن را به مجلس بدهیم و مادام که این صورت نرسیده است کمیسیون بودجه قادر به تهیه گزارش نیست و او اینکه باز هم بیایند تقاضاى دو دوازدهم بکند یک نکته‌اى را باز هم ناچارم عرض کنم و به عرایضم خاتمه می‌دهم اساس فساد بودجه سال جارى مملکت مربوطه به بودجه خلاف واقعى است که بر اثر قانون اختیارات مصدق تصویب شد ما آن بودجه متعادلى که می‌گویند مصدق تصویب کرده است رسیدگى کردیم خلاف واقع بوده تصویب بودجه و رسیدگى به آن از مختصات مجلس شوراى ملى است و هیچ قدرتى نمی‌تواند و حق ندارد اختیارات مجلس شوراى ملى را به دستگاه دیگرى تفویض کند نتایج تفویض اختیارات تصویب بودجه خلاف واقع است که در تمام اوضاع اقتصادى و مالى و همه دستگاه‌هاى کشور فسادى ایجاد کرده است.

رئیس- آقاى مخبر چرا کمیسیون بودجه این نواقصى را که در کار بوده به من گزارش نداده است شما به من گزارش بدهید البته باید بودجه تمام وزارتخانه‌ها به کمیسیون بیاید اگر نیاید از دولت خواسته شود.

مشایخى- گزارش می‌دهیم.

دکتر شاهکار- آقاى مخبر خواهش می‌کنم عوض نطق اعداد بیاورید.

مشایخى- عرض کردم که باید دولت بودجه تفصیلى را بیاورد.

عبدالرحمن فرامرزى- دو دوازدهم را تصویب نکنید تا بودجه‌هاى تفصیلى را بیاورند.

عمیدى نورى- حقوق مستخدمین که نمی‌شود عقب بیفتد.

عبدالرحمن فرامرزى- باید دو ماه عقب بیفتد تا دولت مجبور شود بیاورد.

رئیس- آقاى فرامرزى ساکت باشید آقاى وزیر اقتصاد ملى بفرمایند.

وزیر اقتصاد ملى (دکتر شادمان)- با ترتیبى که در قسمت اخیر ماده 135 آیین‌نامه داخلى مجلس است که در اینجا قرائت شد آنچه در این لایحه اخیر که ماده واحده آن تقدیم شده است اضافه است یکى راجع به مخارج فوق‌العاده مجلس سنا است و دیگرى راجع به نصف اعتبارى که خواسته شده است براى ژاندارمرى کشور این را مجزى می‌کنیم (رئیس - بسیار خوب) و نظر به اینکه مدتى است گذشته است و مبناى مطالبى که آقایان در اینجا می‌فرمایند صحیح است و از نظر دولت هیچ قصورى و تقصیرى نشده است و بنده هم مبلغ این خواهم بود به هیئت دولت که از نظر دولت تسریع کافى بشود و خواهشمندم حالا که این دو قسمت را از ماده واحده‌اى که تقدیم شده است مجزى می‌کنم آقایان لطفاً موافقت بفرمایند که این دو دوازدهم مرداد ماه و شهریور ماه تصویب بشود و چون آنچه راجع به ژاندارمرى است پولى است که بایستى از طرف دولت ایران پرداخته شود تا بتوانیم از تمام تجهیزات جمیع وسایلى که به ژاندارمرى می‌دهند استفاده بکنیم (شوشترى - لایحه جداگانه بیاورید) (صارمى - به ضیمیه اعتبار وزارت فرهنگ) (ارباب - به ضمیمه وزارت بهدارى و راه) آنچه از نظر دولت (مشایخى- محل اعتبارش را تعیین کنید) ضرورت داشته باشد که مجزا از سایر قسمت‌ها تقدیم شود هر چه زودتر تقدیم خواهد شد و بنده یقین دارم آقایان تصویب خواهند فرمود.

رئیس- دو دوازدهم با حذف این دو قسمتى که خود آقاى وزیر اقتصاد ملى هم توضیح دادند و قبول کردند براى اظهار نظر مشورتى به مجلس سنا فرستاده می‌شود بعداً رأى نهایى می‌گیریم.

درخشش- بنده یک عرضى دارم اجازه می‌فرمایید؟

صدرزاده- بنده در این لایحه به عنوان موافق نام‌نویسى کرده بودم نباید صحبت می‌کردم؟

رئیس- بنده که توضیح دادم در یک دوازدهم به موجب ماده 135 یک مخالفت صحبت می‌کند و بعد باید رأى گرفته شود بفرمایید آقاى وزیر جنگ.

 4- تقدیم شش فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر جنگ

وزیر جنگ (سرلشکر هدایت)- وضعیت ساختمان‌هاى ارتش و الزامی که براى بعضى از واحدها که تغییر جا می‌دهند بایستى محل‌هایى ساخته بشود وزارت جنگ را مجبور کرده است که در این موضع یک بررسى کافى بکند و بایستى که با شرکت‌هایى وارد مذاکره بشود و براى ساختمان‌هاى ارتش اقدامى بکند چون این عمل مستلزم این بود وزارت جنگ و وزارت دارایی براى سال‌هاى بعد بر طبق بودجه‌اى که تقدیم می‌کنند تعهد بکنند واین تعهد بدون مجوز قانونى میسر نبود این است که ضمن یک ماده واحده‌اى بنده استدعا کردم که این تعهد هزینه را اجازه بفرمایید دوم یک مستخدم خارجى داریم در اداره تسلیحات ارتش اهل چکسلواکى است که سال‌ها است در این اداره خدمت می‌کند حالا براى ادامه خدمت او لایحه‌اى تقدیم و استدعاى تمدید کرده‌ایم حکومت نظامى 4 نقطه‌اى که قبلاً به تصویب مجلس رسیده بود چون موعد قانونى آن خاتمه پیدا کرده و حکومت نظامى در آن چهار نقطه تمدید شده لوایحش بر طبق قانون تقدیم مجلس می‌شود.

رئیس- لوایح وزارت جنگ به کمیسیون‌هاى مربوطه فرستاده می‌شود.

درخشش- 53 نفر از آقایان نمایندگان محترم طرحى را امضا کرده‌اند که بعد از لایحه‌اى که در دستور است بلافاصله لایحه فرهنگی‌ها در دستور قرار بگیرد (صحیح است).

رئیس- 15 نفر امضا کنند با رأى مجلس کافى است آقاى وزیر راه.

5- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر راه

وزیر راه (سرلشکر گرزن)- در زمان تعطیل تابستانى مجلس شوراى ملى تصویب نامه‌اى راجع به معافیت ادوات راه‌آهن از پرداخت عوارض و حقوق گمرکى صادر شد که به منظور تحصیل مجوز قانونى در این مورد لاحیه‌اش تنظیم شده و تقدیم مقام ریاست می‌شود.

رئیس- به کمیسیون دارایی و بودجه فرستاده می‌شود.

 6- بقیه مذاکره و تصویب گزارش کمیسیون دادگسترى راجع به الغاى لوایح ناشیه از اختیارات آقاى دکتر مصدق

رئیس- گزارش کمیسیون دادگسترى راجع به الغاى لوایح اختیارات مطرح است آقاى خلعتبرى.

عبدالصاحب صفایی- یک عرایضى هم بنده داشتم طبق ماده 87 یک مقدار عرایض بنده تحریف شده بود قربان.

خلعتبرى- خیلى متشکرم در اصلاح ادبى که فرمودید عرض کنم در بیانات روز گذشته نسبت به آقاى وزیر راه که بنده گفتم گوش وزیر راه را باید کشید اولاً گوش کشیدن یک اصطلاح ادبى است و مطلع است از مسئولیت خواستن است از کسى آقاى سرلشکر گرزن در زمان جنگ متصدى راه‌آهن سرتاسرى ایران بودند رئیس ستاد ارتش بوده‌اند یک مرد بى‌نظر و بى‌غرضى است (صحیح است) (عمیدى نورى- آقاى وزیر راه مورد احترام همه هستند) (شوشترى- گوش‌شان هم به دست نمی‌آید) در این بیان به هیچ وجه قصد اهانت به ایشان نبود و راجع به کارهاى مربوط به راه و وزارت راه البته حساب‌شان حساب جداگانه است عرض کنم بنده این مسائل را که خدمت آقایان عرض می‌کنم براى اینکه مفصل نباشد و وقت کافى باشد روى کاغذ نوشتم عرض کنم خواهش می‌کنم موافقین و مخالفین استماع بفرمایند سعى کرده‌ام با بی‌نظرى کامل آنچه را که استنباط بنده بود روى کاغذ بیاورم والا باید یک ساعت در اطرافش صحبت بکنم.

در کمیسیون دادگسترى با این گزارشى که تنظیم شده آقاى دکتر شاهکار و بنده مخالف بودیم اصولاً تحصیل اختیارات از مجلس دوره 17 امرى خلاف مصلحت بوده و همیشه خواهد بود و دولت سابق را به سمت تهیه لوایح سوق داد و وزرا را غرق و

+++

مشغول تهیه قوانین کرد و مجلس با این عمل خود را ضعیف کرد و منشاء مجلس هفدهم و سقوط دولت سابق اگر توجه شود همین امر است در صورتی که قانون زیاد ثمرى ندارد در همان موقع هیچ کارى نبود که دولت بخواهد بکند و قانون مانع باشد و اصلاحات ادارى و اقتصادى و اخلاقى که پایه ترقى مملکت است بدون قوانین جدید امکان داشت و اکنون هم اگر این دولت بخواهد اقدامات اساسى براى اصلاحات بکند هیچ قانونى نیست که مانع آن باشد مثل اینکه دولت سابق لایحه قانونى براى ساختن سد سپیدرود وضع کرد این دولت با تصویب‌نامه ساختن سد غارستاق مازندران را تصویب کرد که موجب تشکر وکلا و عامه مردم مازندران گردید. در زمان شاه فقید قانونى گذاشت راجع به اعمال نفوذ که اگر اجرا شود بسیارى از جریانات صورت عادى به خود خواهد گرفت و منافع خصوصى قطع خواهد شد و متنفذین نمی‌توانند با دلالى و اعمال نفوذ به دولت و مؤسسات دولتى تحصیلاتى کنند پس وجود یا عدم وجود قانون مفید و مانع هیچ کارى نیست به همین جهت است نسبت به لوایح قانونى دولت سابق نباید تعصب و احساسات خاصى داشت بیشتر آن قوانین قبلاً سابقه مطالعه داشته دولت سابق نتیجه مطالعات سال‌ها را به صورت لایحه قانونى درآورده است باز به همین علت بود که من و آقاى دکتر شاهکار موافق با این گزارش نبودیم زیرا این گزارش به کلى قوانین سابق را لغو می‌کند بدون اینکه تکلیفى براى لوایحى که فعلاً مورد اجرا است و مفید است معین کرده باشد 1- مثلاً مطابق لایحه قانونى جدید به حقوق قضات دادگسترى اضافه شده این اضافه هم آن قدر داراى اهمیت نیست زیرا همه رؤساى ادارات دارایی ولایات به عناوین مختلف از قضات بیشتر حقوق و مزایا دارند اما الان دو سال است هزارها خانواده کارمندان قضایی با حقوق جدید خود زندگى کرده و اگر تکلیف آن در این گزارش معلوم نشود زندگى آنها مختل خواهد گردید از طرفى بعضى از لوایح دیگرى هست که هر گاه تکلیف آن در این قانون معین بشود باز رعایت تزلزل هزارها خانواده خواهد گردید که از آن جمله است 2- لایحه بانک ساختمانى که دولت اراضى زیادى را که چندین میلیون متر است به بانک ساختمانى واگذار و بانک ساختمانى آن را به هزاران اشخاص فروخته و در روى آن اراضى هزارها خانه ساخته شده و فعلاً موضوع آن نمی‌تواند بلاتکلیف باشد یا قانون عمران که بیست درصد از سهم مالک گرفته به مصرف امور عمرانى می‌رسد اگر این امر متوقف شود در این سال درآمدى وصول نخواهد شد و این سهمیه از میان خواهد رفت بنابراین مصلحت آن است حال که معلوم است تصمیم اکثریت مجلس بر الغا لوایح قانونى دولت سابق است لااقل فکرى شود که این مسئله باعث ایجاد نگرانى نشود و دولت را هم دچار موانعى نکند.

بدیهى است تجدید نظر در این لوایح که آزمایشى است به نوبه خود لازم است زیرا در بسیارى از موارد دقت ومطالعه به عمل نیامده که حتى برخلاف اصول و برخلاف مصلحت است و مفید هم نیست در مورد اضافه حقوق قضات مطالعه کافى نشده فاصله حقوق رتبه‌هاى پایین و بالا زیاد است در صورتی که باید این فاصله نزدیک‌تر شود یعنى به نفع اشخاصی که در رتبه‌هاى پایین هستند تعدیل گردد و همین طور کارمندان ادارى دادگسترى نیز باید بر حقوق‌شان افزوده شود زیرا آنها هم از چرخ‌هاى مؤثر دستگاه دادگسترى می‌باشند به بعضى از قضات ظلم شده یعنى رتبه‌هاى تصویب‌نامه آنها از آنها گرفته شده و چون در موقع خود تقاضاى ترفیع نکرده‌اند هر کدام چند رتبه از دست داده‌اند و حقوق قضاتی که در نقاط بد آب و هوا خدمت می‌کنند کمتر از سابق شده از آن طرف بر ضرر مردم مقرراتى در لایحه قانونى جدید وضع شده که یکى از موارد مهم آن اضافه کردن هزینه دادرسى است این دو برابر کردن هزینه هشتاد درصد از موارد اصابت به مردم بى‌بضاعت می‌کند که باید براى افراز و حصر وراثت و دعاوى نفقه و امثال آن به دادگاه‌ها مراجعه نمایند دولت باید این مخارج را یا حذف کند یا کم کند همین‌طور است مسئله حق‌الثبت که هیچ علت نداشته دو برابر شود.

مسئله دیگرى براى نمونه ذکر می‌کنم و آن این است که سابقاً در مسائل مالیاتى مرجع شکایت قضایی وجود داشت ولى لوایح دولت سابق این مرجع شکایت را از میان برداشت و اگر ادارات مالیه تمام هستى یک نفر را ببرند و مال هر کس را که بخواهند توقیف کنند هیچ کس به محکمه نمی‌تواند مراجعه کند و فقط کمیسیون‌هاى ادارى رسیدگى می‌کنند در صورتی که به هر کسى باید حق شکایت به محکمه داد و این عمل یعنى داشتن مرجع قضایی براى امور مالیاتى هم به نفع دولت است هم به نفع مردم سلب این حق از مردم برگشتن به عقب است و اگر مردم ندانند که در اختلافات مالیاتى به دادگاه مراجعه کنند به فعالیت‌هاى اقتصادى و تولیدى اطمینان نخواهند داشت و از مزاحمت‌هاى بعضى از مأمورین مصون نخواهند ماند پس حذف دیوان دادرسى سابق که قضات و دادیاران آن بسیار خوب انجام وظیفه می‌کردند اشتباه و بر ضرر مردم بود. لایحه استقلال کانون وکلا سال‌ها تحت مطالعه بوده و تصویب آن جلو رفتن محسوب می‌شود و نمی‌توان آن را لغو نمود و به عقب برگشت از جمله لوایح قانونى مضر لایحه مطالبات غیرمالیاتى دولت است این یک قانون عجیبى است برخلاف قانون اساسى است زیرا در مورد مطالبات غیر مالیاتى دولت و دعاوى متقابل مردم کمیسیون‌هاى ادارى باید رسیدگى کنند در صورتی که تأسسیس عدلیه به موجب قانون اساسى ترقى و جلو رفتن بوده ولى این عمل به عقب برگشتن است مخصوصاً در این لایحه قید شده که کمیسیون ادارى مقید به رعایت قوانین و اصول نیست من همان موقع که این قانون وضع و بعد اصلاح شد با عده‌اى از قبیل آقایان ابوالفضل لسانى و دکتر عمید دعوت شده بودیم که نسبت به مسئله غرامت مربوط به شرکت سابق نفت مطالعاتى کنیم وقتى من مواجه با این لایحه شدم دیدم عیب بزرگى دارد فوراً نامه به آقاى دکتر مصدق و آقاى نقوى رئیس کمیسیون مزبور نوشتم و تذکر دادم که دولت از یک طرف میزان غرامت به دادگاه بدهد و شرکت نفت نیز مدعى است که در ایران به محاکم نمی‌تواند رجوع کند و اشخاصی که این لایحه را تهیه کرده‌اند فکر نکرده‌اند که دولت ایران باید عرض حال خود را براى تعیین میزان غرامت و مطالبات خود به یک کمیسیون ادارى بدهد و شرکت سابق نفت هم دعواى متقابل خود را باید در همان کمیسیون طرح کند و شرکت نفت ممکن است ترجمه این لایحه قانونى را به دادگاه رم و توکیو بدهد و ادعا کند که در ایران نمی‌تواند به دادگاه‌ها براى ادعاى خود رجوع کند و از طرفى کمیسیون ادارى هم طبق لایحه قانونى مقید به رعایت قانون نیست و آن وقت وکلاى دولت در دادگاه‌هاى خارجه چه جوابى دارند بدهند آقاى دکتر نقوى به فاصله چند ساعت به من تلفن کرد که آسوده خاطر باشید نگرانى برطرف شد و قانون اصلاح خواهد شد بعد از چند روز قانون اصلاح شد ولى خود لایحه قانونى لغو نگردید و اصلاح آن به این صورت بود که ماده واحده تنظیم و مقرر شد که لایحه مطالبات غیر مالیاتى دولت شامل اتباع خارجه نباشد و این هم غلط بود زیرا خارجى نمی‌تواند از اتباع داخلى مزایاى بیشترى داشته باشد (عمیدى نورى - و آقاى دکتر مصدق نداد) این مطالب به عرض آقایان نمایندگان رسید تا معلوم باشد نسبت به لوایح قانونى دولت سابق ایرادات زیادى هست که در کمیسیون‌هاى مربوطه باید دقت شود و مخالفت من با گزارش کمیسیون دادگسترى بدان جهت است که در صورت الغا کلیه لوایح دولت سابق یک وضع بلاتکلیفى پیش می‌آید که مصلحت نیست و لوایح مفید بلااجرا می‌ماند پس باید بین این دو صورت جمع نمود و راه حلى پیدا کرد و آن راه حل این است که مجلس شوراى ملى در ضمن الغا لوایح مقرر دارد که لوایح قانونى مورد بحث موقتاً یعنى تا چند ماه قابل اجرا باشد و دولت آن مقدار از لوایح را که لازم می‌داند به کمیسیون‌هاى مختلف مجلس در ظرف مدت معینى تقدیم کند و چون مجلس وقت شور کلیه آن لوایح را ندارد مصلحت است به کمیسیون‌هاى خود اجازه تصویب لوایحى را که دولت تقدیم می‌کند بدهد و اگر کمیسیون‌ها بعضى از لوایح دولت را قبول نکردند آن لایحه یا هر قسمتى که قبول نشد موقوف‌الاجرا بماند و این راه حلى است که باید در نظر گرفته شود. این راه حل در کمیسیون مذاکره و بحث شده است و اگر آقایان این راه حل را در نظر بگیرند این راه حل غیرمفیدى نیست و اگر این راه حل را در نظر نگیرند بنده از لحاظ سوابقى که در امور قضایی دارم و از نظر مصلحت عرض می‌کنم مصلحت این است که مجلس شوراى ملى در ضمن تصویب این گزارش این پیشنهاد را مصمم به قبول باشد والا هم به ضرر دولت است و هم به ضرر مملکت.

مطلب دیگرى که می‌خواستم عرض کنم موضوع تبصره سوم این گزارش است که آقاى عبدالصاحب صفایی پریروز توضحى دادند و توضیح‌شان انتظار دارم مورد توجه مجلس واقع بشود هیچ مجلسى در این تاریخ نمی‌تواند نسبت به مجلس بعدى نسبت به عمل آن سلب اختیار کند بنده هم فرمایشات آقاى صفایی را تأیید می‌کنم در موقع رأى دادن توجه بفرمایند آقایان که رأى به قسمت اول بدهند به اتفاق رأى می‌دهیم و آقایان یقین بدانند که بنده در اینجا تا آنجا که بتوانم به مصلحت صحبت می‌کنم در این مورد رأى خودشان را بدهند و مصلحت جمع بین این دو راه است (صحیح است).

رئیس- پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد.)

پیشنهاد می‌کنم پس از بیانات یک موافق و مخالف مذاکره در کلیات کافى است.

مهدى ارباب.

عمیدى نورى- اجازه می‌فرمایید بنده توضیحى بدهم.

رئیس- آقاى ارباب صبر بفرمایید تا مخبر کمیسیون توضیح بدهد، آقاى عمیدى بفرمایید.

عمیدى نورى (مخبر کمیسیون دادگسترى)- جناب آقاى خلعتبرى یک مطالعه اجمالى در لوایح دکتر مصدق نمودند که با تشریحى که اینجا فرمودند نمایندگان محترم توجه فرمودند که وقتى اراده قانون‌گذاری به دست یک نفر آمد حتى اگر تذکر هم بدهند که این غلط است جلوش را نمی‌گیرد بنابراین این یک اصل ثابتى است ولو کار صحیحى هم از یک فرد انجام شده باشد عمل یک فرد نمی‌تواند صحت داشته باشد و آن را بگوییم قانون فرمودند که من گفتم به آقاى دکتر مصدق

+++

که چرا شما آمدید مرجع قضایی را که دعاوى غیر مالیاتى از مردم گرفتید و باید که یک کمیسیون تشکیل می‌دهیم و مطالبات غیر مالیاتى را آن کمیسیون هر چه داد عمل شود و این از نظر مراجع بین‌المللى بد است که شما می‌خواهید غرامت مطالبه بکنید این حرف منطقى بود اعتراض قانونى بود به دکتر مصدق او آمد چه کار کرد. سرش یک قانون وضع کرد که این لایحه‌اى خلاف اصل براى اتباع خارجه شد. یک شخصى به نام مقنن دکتر در حقوق با پنجاه سال ادعاى آزادی خواهى وقتى یک ایراد اصولى به او تذکر دادند یک غلط اندر غلط دیگرى تصویب کرد یعنى رفع کاپیتولاسیون ایجاد کرد. گفت آن مردمى که من می‌گیریم براى اتباع داخله است اما خارجی‌ها مصون باشند بنده تعجب می‌کنم که ما معتقد باشیم که یک چنین شخصى این جور اراده‌هاى غیر قانونى و ناصحیح و خلاف اصولى خودش را به نام قانون آمده در مملکت اجرا کرده است امروز ما بیاییم از او تجلیل کنیم اما همان طور که جناب آقاى خلعتبرى فرمودند این مطلب در کمیسیون مورد توافق واقع شد و جناب آقاى مسعودى مخصوصاً این تبصره‌اى که مورد توافق واقع شد خواندند اینکه ما خواستیم تشریح کنیم ذهن آقایان روشن شود که این قدمى که برداشته می‌شود هم از نظر اصول است یعنى لوایحى را لغو می‌کنیم که خلاف قانون اساسى و خلاف مصلحت می‌دانیم عمل مصدق هم براى این حقوق مکتسبه‌اى نظیر بانک عمرانى که جناب آقاى صدرزاده فرمودند و همان بیست درصدى که فرمودند و همه علاقه دارند مورد قبول واقع شود اینجا هیچ نظر خاصى نیست این را دیگران می‌زنند براى اینکه حیثیت مجلس هجدهم را ببرند براى اینکه حکومت فاسدى را که دارند و با اعلامیه پراکنى که بر علیه مجلس هجدهم می‌کنند می‌خواهند آن نظریه را اجرا بکنند والا مجلس هجدهم می‌خواهد یک قدم اساسى بردارد و بگوید این عمل بر خلاف قانون اساسى بوده و هم براى آن لوایح مفید نیز به صورت غیرقانونى بود به صورتى در بیاید که مجلس شوراى ملى یعنى مقام صالحش تصویب کند اجازه داده می‌شود که اینها اجرا بشود و به لوایح در کمیسیون رسیدگى بشود و تمام بشود این بود که من خواستم به نام مخبر کمیسیون عرض کرده باشم حضور همه آقایان که نظر طرفین با نظر آن آقایانى که معتقدند که بایستی لغو شود و هم نظر کسانى که می‌خواهند تفکیک بشود این هر دو نظر تأمین است بنابراین اگر آقایان رأى بدهند که مواد را تصویب بفرمایند این یک کار اصولى است (نراقى - پس با پیشنهاد آقاى خلعتبرى موافقید؟)

رئیس- آقاى ارباب در کفایت مذاکرات بفرمایید.

ارباب مهدى- بعضى موارد و موضوعاتى است که به قدرى روشن‌بین است که به عقیده بنده محتاج به مذاکره نیست اصول حکومت پارلمانى را همه بهتر از بنده می‌دانید این نیست که یک مجلسى از تمام کشور ایران از تمام ملت ایران انتخاب بشوند و بیایند در اینجا و اختیارات خودشان را بدهند به دست یک نفر (مکرم - همه انتخاب نشده بودند نصف بود) و آن یک نفر هم طبیعى است ممکن است که یک شب ضعف اعصاب پیدا کند، یک روز مریض بشود، یک روز علیل بشود (شوشترى - هر روز مریض بود) نمی‌تواند قانون قاطع کلى براى همه تصویب بکند من تعجب می‌کنم با بالین که با خط درست روى و تابلو بزرگ نوشته‌ایم و شاورهم فى‌الامر تمام این موضوعات را می‌گذاریم زیر پا اگر بنا بشود یک نفر را بیاورد و به او اختیار بدهند پس این بودجه تشکیل مجلس، این حکومت پارلمانى براى چه تحمیل به ملت ایران می‌شود؟

رئیس- راجع به پیشنهاد کفایت مذاکرات بفرمایید.

ارباب- بنابراین این فکر مسلم است که نمی‌شود به یک نفر اختیار داد تا حکومت فردى بکند با این حکومت پارلمانى که ما متکى به او هستیم و افتخار به او داریم بنابراین مذاکرات کافى است و من یک نامه‌اى که از رئیس مجلس وقت همان موقع به آقاى دکتر مصدق نوشته است دو فراز آن را با اجازه آقایان می‌خوانم و این نامه آیت‌الله کاشانى است.

رئیس- مربوط به پیشنهاد کفایت مذاکرات نیست.

ارباب- خود آیت‌الله کاشانى صریحاً نوشته‌اند که شما وقتى که در ادوار گذشته مخالفت می‌فرمودید با یکى از کارهایی که مخالف شئون کشور است نباید اختیار بخواهید بنابراین این مطلب خیلى روشن است اگر کارهاى دکتر مصدق در جریان است باید همان طوری که پیش‌بینى شده است لوایح آن را دولت خودش بیاورد و آنچه را مجلس و دولت مصلحت می‌داند در مجلس تصویب بشود تا صورت قانونى به خود بگیرد و اگر آنچه هم مفید باشد روى اختیارات که با آن تفصیل گرفته‌اند و وضع شده باشد با اینکه مفید باشد همان‌طوری که عرض کردم مثل مسجدى است که روى زمین غصبى ساخته شده باشد هر امر مفیدى را باید مجلس اتخاذ تصمیم بکند (صحیح است).

رئیس- آقاى شوشترى.

شوشترى- باز هم بسم الله الرحمن الرحیم، اتفاقاً برخلاف نظر آقاى ارباب بنده مذاکرات را کافى نمی‌دانم زیرا مطالبى اینجا گفته شده است که آن مطالب را اصولاً باید رد کرد آقا اسم مسجد را می‌برند یا نمی‌دانند یا متوجه نیستند باید بنده تشریح کنم که رسول اکرم صلى‌ الله علیه واله و سلم در یکى از این غزوات وقتى که به مدینه منوره مراجعت فرمودند منافقین مسجدى ساخته‌اند که در قرآن مطرح است به نام مسجد ضرار رسول اکرم (ص) امر فرمود به جهت جلوگیرى از تفریق بین مسلمین این مسجد را خراب کنند اما پیغمبر نفرمودند اگر قبلاً آنجا نماز خوانده‌اند نماز آنها درست نیست توجه فرمودید جناب آقاى صدرزاده باید عملى که اگر ما متکى هستیم به قانون اساسى می‌گوییم پایه عمل غلط است این پایه عمل غلط هر قدر اعمال به صورت زیبا و با قدى رعنا در آن جلوه کند آن هم غلط است پایه ندارد ما چه می‌گوییم؟ ما می‌گوییم برخلاف قانون اساسى و برخلاف مصلحت مردم امرى شده خواه 270 تا باشد پانصد تا باشد اینها باید برود، قبل از مشروطیت قوانین استبدادى حکومت می‌کرد مشروطیت شد مجلس شد به تدریج قوانین وضع کردند آقا عوارض ملغى می‌شود مثلاً پسته یک من 50 تومان اگر در خروارش 2 تومان می‌دادند براى شهرداری‌ها این باید ملغى بشود؟ اما فلان امر اضافه بشود اینها می‌آید در مجلس مطالعه می‌شود مجلس در این اختیار دادن آزاد نبوده و به علاوه برخلاف قانون اساسى بود اینها باید تشریح بشود موضوع اراضى که شما مثل زدید حضور مبارک جنابعالى و حضرت محترم سردار در این مجلس من تشریح کردم 300 میلیون متر اراضى بود نه ده میلیون متر خدا شاهد است آقاى صدرزاده در میان‌شان مفاسدى هم هست این مفاسد (صدرزاده - همیشه بوده است) آقا دست دولت نباید بسته بشود بانک ساختمانى به جاى خودش کار خودش را بکند این وزرا باید لوایح را بیاورند باید تشریح بشود البته به شما ارادت دارم شما غرض ندارید اما امرى که مبنایش غلط بود لاتزن و لاتنصدق اگر کسى زن دیگرى را عقد کند به صورت عقد مگر اباحه می‌آورد؟ اصل این قوانین حرام بوده است اصل این قوانین برخلاف مشروطیت بوده باید برود و دولت وظیفه خودش را انجام بدهد.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات آقایان موافق قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد، پیشنهاداتى رسیده چون مشابه است همه قرائت می‌شود آنکه جامع‌تر است نسبت به آن رأى گرفته می‌شود. پیشنهادها قرائت می‌شود. (پیشنهاد آقاى سرمد به شرح زیر قرائت شد.)

پیشنهاد می‌کنم ماده واحده زیر و تبصره ذیل آن به جاى ماده واحده اختیارات دکتر مصدق گذارده شود:

ماده واحده- کلیه مقرراتى که آقاى دکتر مصدق به عنوان لوایح قانونى و با اتکا اختیارات مأخوذه از دوره هفدهم مجلس شوراى ملى تنظیم و به جریان گذاشته است از لحاظ مخالفت با قانون اساسى و اصول قانون‌گذاری پس از انقضا 15 روز از تاریخ تصویب این ماده لغو و بلااثر شناخته می‌شود.

تبصره- دولت مکلف است در ظرف 15 روز از تاریخ تصویب این قانون آنچه از مقررات مذکور را مورد احتیاج می‌داند براى تصویب مجلس شوراى ملى تقدیم نماید.

لوایح تقدیمى دولت با تصمیم نهایى مجلسین قابل اجرا خواهد بود. صادق سرمد

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(پیشنهاد به شرح زیر قرائت شد.)

پیشنهاد می‌کنم تبصره زیر به جاى تبصره 1 گزارش کمیسیون قوانین دادگسترى مطرح و تصویب شود.

تبصره 1- دولت مکلف است هر یک از لوایحى را که ادامه اجراى آنها را ضرورى می‌داند ظرف 15 روز به مجلس تقدیم نماید.

لوایح مزبور به کمیسیون‌هاى مربوطه مجلس ارجاع می‌شود کمیسیون‌ها مکلفند ظرف دو ماه لوایح مزبور را مورد رسیدگى و اظهار نظر قرار دهند. مقررات فعلى لوایح تقدیمى دولت تا اظهار نظر نهایى کمیسیون‌ها موقتاً قابل اجرا می‌باشد.

لوایحى که بدین ترتیب مورد اصلاح و تصویب کمیسیون‌ها قرار بگیرد تا تصویب نهایى مجلسین قابل اجرا خواهد بود.

صارمى، دکتر افشار، محمد على مسعودى، سید مهدى پیراسته (نراقى- امضاى بنده را هم بگذارید) (دکتر شاهکار - یکى هم هست که 50 امضا دارد.)

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد.)

مقام شامخ ریاست مجلس شوراى ملى‏

پیشنهاد می‌نمایم تبصره ذیل به ماده واحده و مصوبه کمیسوین دادگسترى افزوده شود.

تبصره- دولت مکلف است در ظرف 15 روز کلیه لوایحى را که مورد حاجت خود بداند به مجلس شوراى ملى پیشنهاد نماید.

مندرجات لوایح مزبور باید در ظرف 2 ماه در کمیسیون‌هاى مربوطه مجلس طرح و مورد رسیدگى و اظهار نظر واقع گردد و بلافاصله تا تصویب قطعى مجلسین قابل اجرا خواهد بود. ضیاءالدین نقابت‏ (کریمى- مال آقاى سرمد جامع‌تر بود).

محمدعلى مسعودى- پیشنهاد آقاى دکتر سعید حکمت عین همان پیشنهاد

+++

کمیسیون دادگسترى است.

رئیس- یک پیشنهادى در حضور آقاى وزیر دادگسترى در کمیسیون دادگسترى وزارت کار و وزیر مشاور مورد بحث قرار داده شد و گمان می‌کنم آنجا معتبر است یک مرتبه دیگر قرائت می‌شود و روى آن بحث می‌شود.

(تبصره پیشنهادى آقایان صارمى، دکتر افشار، محمدعلى مسعودى مجدداً به شرحى که گذشت قرائت شد.)

سرمد- بنده مخالفم با این پیشنهاد قسمت اول با دوم تناقض دارد.

رئیس- آقاى صارمى (سرمد- پیشنهاد بنده راجع به اصل ماده بود ولى این راجع به تبصره است)

محمدعلى مسعودى- آقاى رئیس حق دارند از پیشنهاد مشابه یکى را که به نظر شما باشد انتخاب کنند اختیار کنند مقصود حل کار است. (عبدالرحمن فرامرزى- شما حل را مشکل می‌کنید)

رئیس- آقاى صارمى.

صارمى- عرض کنم جناب آقاى سرمد توجه بفرمایید یک تبصره‌اى تنظیم شده است که به جاى گزارش کمیسیون دادگسترى گذاشته شود و آن تبصره به این صورت اصلاح بشود به طوری که جناب آقاى سردار فاخر فرمودند این را با مشاوره و تبادل نظر کلیه اعضاى کمیسیون دادگسترى و هیئت دولت بررسى شده و مطالعه شده و این تبصره تصویب شده که به نظر آقایان می‌رسد (فرامرزى - اول بخوانید) (ناطق - پیشنهاد را به شرح سابق قرائت کردند) در این قسمت که تهیه شده است منظور نظر این است که لوایحى که حقیقتاً مفید بوده است و تصویب شده و فعلاً هم اجرا می‌شود به نحوى باشد که قبل از اینکه در مجلس به طور نهایى تصویب بشود قابل اجرا باشد تا همان طور که نظر جناب آقاى وزیر دادگسترى هم بود ایجاد اشکالى براى دولت نشود و خلائى هم ایجاد نشود. (صدرزاده- یعنى هم لغو بشود هم نشود) اجازه بفرمایید آن اشکالى ندارد ممکن است توهمى براى آقایان ایجاد بشود که ما گفتیم این لوایح را در ظرف 15 روز دولت به مجلس بیاورد و به کمیسیون‌ها برود در اینجا هم ذکر کردیم که از تاریخى که دولت لوایح را به مجلس می‌دهد قابل اجرا خواهد بود که به این ترتیب براى تصویب به کمسیون‌ها می‌رود مقررات فعلى دولت تا اظهار نظر نهایى کمیسیون‌هاى موقتاً قابل اجرا خواهد بود اگر دولت علاقمند است روز اول می‌آورد و آقایان وزرا هم که می‌گویند لوایح‌شان حاضر است و اگر نتوانستند باز هم اشکالى پیدا نمی‌کند براى اینکه این را که مجلس شوراى ملى تصویب می‌کند این قانونى است که باید برود در سنا وقتى در مجلس سنا تصویب شد به صورت قانون در می‌آید آن وقت قابل اجرا می‌شود و اجرایش از روزى است که در مجلس سنا تصویب می‌شود و این قانون تاریخ تصویبش محققاً بعد از 15 روز خواهد بود و از این جهت دولت فرصت دارد و می‌تواند بیاورد (داراب- اگر نتوانست دولت بیاورد چه می‌شود؟) (عبدالرحمن فرامرزى- آقا جنابعالى می‌شوید دولت.)

رئیس- صحبت بین‌الاثنین نفرمایید.

صارمى- دولت خودش می‌گوید که لوایح حاضر است در اولین جلسه می‌تواند بدهد درش بحثى نیست نتیجتاً اینکه با این تبصره‌اى که پیشنهاد شده است چندین نظر مراعات خواهد شد اولاً لوایحى که ضرورى بوده است به مجلس تقدیم می‌شود و این لوایح می‌رود به کمیسیون‌ها و مورد رسیدگى و اظهار نظر قرار می‌گیرد و ممکن است وضع این لوایح طورى باشد که نظر اصلاحاتى لازم داشته باشد که با آن اصلاحات اجرا می‌شود به تمام کمیسیون‌هاى مربوطه می‌رود و ارتباط با غالب کمیسیون‌ها پیدا می‌کند که به طور کلى می‌توان گفت که کلیه آقایان در تصویب و اظهار نظر در این لوایح شرکت خواهند داشت اگر این لوایح تا دو ماه در کمیسیون‌ها تصویب شد به همان ترتیب که تصویب شده تا تعیین تکلیف نهایى که در مجلس معطل می‌شود قابل اجرا خواهد بود و تا موقعى هم که این لوایح در کمیسیون‌ها تصویب نشده است با این تذکرى که در اینجا داده است که مقررات فعلى لوایح دولت تا مدت 2 ماه که کمیسیون‌ها اظهار نظر کنند این لوایح قابل اجرا خواهد بود بنابراین جاى هیچ‌گونه اشکالى باقى نخواهد ماند.

داراب- دولت را مکلف کنید که آن چیزى را که لازم دارد بیاورد.

رئیس- آقاى داراب رعایت آیین‌نامه را بکنید اگر مطلبى دارید بعد بفرمایید.

صارمى- بعضی‌ها ممکن است تصور بکنند کلیه لوایح را کلیه لوایح ممکن نبود ممکن است لوایح بسیار مضرى وجود داشته باشد که نتوانیم اجرا کنیم بنابراین براى جمع بین نظریات مختلف این پیشنهاد شده است.

رئیس- آقاى سرمد.

سرمد- اولاً بنده تابع نظر آقایان همکاران هستم اصولاً این یک امر الزامى است لکن ترتیب کار بهترش این است که پیشنهادات به ترتیب نوبت قرائت بشود، فرضاً هم یکى برد دیگرى قابل ترجیح باشد آن باید با مشورت عموم باشد همین طورى تلقى بشود نه اینکه این کامل‌تر است این جامع‌تر است مثل اینکه درست به نظر نمی‌رسد حالا البته تشخیص این موضوع وقتى می‌شود که در پیشگاه افکار آقایان این مقایسه به عمل بیاید پیشنهادى که بنده دادم مأخوذ از نظریات اکثریت آقایان بود که در جراید هم منعکس شد از این نظر بود که آقایانى که معتقدند بایستى در مقابل لایحه اختیارات یک ژست اصولى گرفت تأمین بشود و براى دولت هم در وسط این کار تا تصویب اجازه مجلس اشکالى پیش نیاید پیشنهادى که بنده کردم اولاً در خود اصل ماده هم بنده نظر دادم زیرا در اصل ماده مطرح است چون برخلاف قانون اساسى بود ما الغاء کردیم این معنایش این است که مصدق‌السلطنه یک قوانینى وضع کرده است که برخلاف قانون اساسى است از لحاظ اختیار مخالف اصول قانون‌گذاری بوده و این نوع عمل قانون‌گذاری مخالف قانون اساسى است (شوشترى- بنویسید بالملازمه مخالف بوده) بالملازمه را نباید گذاشت در پیشنهاد قید شده کلیه مقرراتی که آقاى دکتر مصدق به عنوان لوایح قانونى و به اتکاى اختیارات مأخوذده از دوره هفدهم مجلس شوراى ملى تنظیم و به جریان گذاشته است از لحاظ مخالفت با قانون اساسى و اصول قانون‌گذاری پس از انقضاى 15 روز از تاریخ تصویب این قانون لغو و بلااثر شناخته می‌شود، این 15 روز فرصت داده شده براى اینکه دولت بتواند لوایحى را که مفید می‌داند به مجلس تقدیم نماید و این قسمت هم به موجب این تبصره اجازه داده شده و تعیین تکلیف هم براى لوایح تا تصویب نهایى مجلسین شده است.

«دولت مکلف است در ظرف 15 روز از تاریخ تصویب این قانون آنچه از مقررات مذکوره را مورد احتیاج می‌داند براى تصویب به مجلس شوراى ملى تقدیم نماید لوایح تقدیمى دولت تا تصویب نهایى مجلسین قابل اجرا خواهد بود»

در پیشنهادى که آقاى صارمى فرمودند با رعایت همین اصل مطلب قابل توجه در آن این است که معلوم نیست که این تبصره‌اى که ایشان پیشنهاد کرده‌اند به کدام ماده واحده می‌خورد چون ماده واحده‌اى که متن کار است و آن تبصره را به او الحاق کردن او حکایت از الغا و کان لم یکن شناختن از آن تاریخ می‌کند بنابراین اینکه می‌گوید تا دو ماه دیگر دولت مکلف است لوایح را بیاورد تکلیف این دو ماه چیست؟ بعد اشکال دیگرى که دارد این است که این طور آقایان نظر دارند و شاید علت تغییر این پیشنهاد این بوده است که اصلاحات کمیسیون‌ها قابل اجرا و در حکم قانون باشد بنده شخصاً با این عمل مخالفم زیرا این به منزله همان حکومت فرد است این کمیسیون درست است که کمیسیون دادگسترى است درست است که تخصص فنى دارد ولى باز افراد معدودى هستند که مجلس نمی‌شوند کمیسیون می‌تواند اصلاحات و نظریات خودش را بدهد بعد گزارش خودش را بدهد و بیاید به مجلس پس بنابراین آنچه مناط عمل و اجرا می‌تواند باشد تصمیم نهایى مجلسین است و در پیشنهاد بنده این نظر تأمین شده است که بین تاریخ الغا و تاریخ اخبار دولت هیچ خلاء و فترتى بوجود نمی‌آید بنده فکر می‌کنم که اگر آقایان واقعاً در تصمیم‌شان جدى هستند و جدیدتر باشند حرف‌هاى گذشته‌شان را کم نکنند و فراموش نکنند الغا اختیارات دکتر مصدق از نظر ژست اصولى، براى حفظ ژست اصولى مشروطیت یک امر حتمى است تردید در آن هم به عقیده بنده تردید در صلاحیت خود شخص است این نظر براى تعیین وظیفه یک وکیل پارلمان است براى حفظ پرستیژ یک کسى است که معتقد بوده است که حکومت نایب على‌اکبرخان نباید باشد و باید این مجلس باشد و باید آقایان روبروى این تابلو بنشینند و بگویند و شاورهم فى‌الامر این گفتگو ندارد تعصب و احساسات را باید کنار گذاشت البته ممکن است یک قواعدى براى نظریات یک فرد براى پیشنهاد خود باشد اما یک مطلبى بود که ما نخواستیم که با رعایت این امر و با یک احساساتى دست دولت را در پوست گردو بگذاریم و یک حقوقى هم که براى افراد قائل شده است و یک سوءتفاهماتى هم که براى پاره‌اى اشخاص است این تأمین نشده باشد بنابراین با مشورت خود آقایان این طور در نظر گرفتیم که یک فرصتى به دولت بدهیم که دولت هم با نظارت و ارائه طریق آقایان آنچه مصلحت می‌داند بیاورد به مجلس بدهد بالنتیجه آنچه الغا شده شناخته می‌شود آن چیزى است که دولت از لوایح سابق منها می‌کند و این منظورى است که براى همه آقایان با یک اکثریت بیشترى تأمین می‌شود و به این ترتیب به این کار خاتمه داده می‌شود و البته اگر بنا بشود که ما نظر مجلس را تابع نظر کمیسیون کنیم به عقیده بنده این ماجرا تمام نمی‌شود به این لحاظ بنده با پیشنهاد آقاى صارمى از چند لحاظ مخالفم، یکى اینکه ماده واحده این پیشنهاد معلوم نیست، یکى اینکه این تبصره به آن ماده اگر وصل شود تناقضى دارد و فترت پیدا می‌شود و معلوم نیست تکلیف فترت چیست (صارمى- فترت پیش نمی‌آید) چرا متن تبصره این است که از این تاریخ الغا می‌شود و دولت مکلف است لوایحى را که اجراى آنها را لازم می‌داند در ظرف همان مدت 15 روز همان 15 روزى که بنده به رعایت او گفتم بگذارید در ختم تاریخ 15 روز لغو کنید.

رئیس- 15 روز از تاریخ تصویب است این قانون باید به مجلس سنا برود به توشیح برسد بیش از 15 روز طول خواهد کشید و در 15 روز هم آقایان وزرا مکلفند که لوایح را بیاورند.

سرمد- نظرى به 15 روز نیست نظر به مبدا تقدیم لوایح بعد از تصویب این قانون است هر مدتى که براى تصویب و انجام تشریفات

+++

قانون طول بکشد ما جزء آن مدت حساب نمی‌کنیم این است که بنده معتقدم در عین حال که این مقررات لغو می‌شود تا تقدیم آن به مجلس معتبر است و فترتى حاصل نمی‌شود و بعد از تقدیم به مجلس هم تا تعیین تکلیف نهایى باز معتبر و قابل اجرا خواهد بود.

رئیس- آقاى سرمد توضیحات شما از 15 دقیقه بیشتر طول کشید (سرمد- لازم است که بنده توضیح عرض کنم.)

رئیس- آیین‌نامه اجازه نمی‌دهد.

سرمد- حالا بنده عقیده‌ام این است همان‌طوری که مصدق‌السلطنه یک نفرى وضع کرد یک نفرى هم نباید الغا بفرمایید و باید با نظر مجلس باشد.

رئیس- آقاى مخبر بیاناتى دارید بفرمایید.

عمیدى نورى- عرض کنم اینجا همه آقایان در اصل موافق هستیم باید راه حل پیدا کنیم جناب آقاى خلعتبرى توجه بفرمایید که راه حل را پیدا کنیم که کار تمام بشود آقایان این مسئله را به آن توجه دارید که هم الغا بشود و هم خلاء حاصل نشود براى کارهاى مثبتى که در کشور است (صدرزاده- یعنى هم بشود هم نشود) پیشنهاد آقاى صارمى که یک عده از آقایان با توافق دولت در اینجا دادند به نظر بنده یک ابهامى دارد بنده خواستم عرض کنم می‌گوید دولت مکلف است لوایحى که ادامه اجراى آنها را ضرورى می‌داند، این اعم است که این آنچه خودش ضرورى تشخیص می‌دهد یعنى یک اختیار جدیدى است که با این عبارت کلى به دولت داده می‌شود و حال آنکه منظور ما چیز دیگرى است ما می‌خواهیم بگوییم از آن مقرراتى که تا به حال طبق آن اختیارات بوده از آنها آنچه لازم می‌داند ادامه اجرایش را (جناب آقاى وزیر دادگسترى هم تشریف دارند آقاى دکتر شاهکار هم توجه بفرمایند) می‌گوید لوایحى که ادامه اجراى آن را ضرورى می‌داند این کلى است یعنى یک لوایحى از دکتر مصدق و یا یک لایحه جدیدى که الان ممکن است خود دولت بیاورد و بگوید که من این را پیشنهاد می‌کنم چون ضرورى است این است که بنده می‌خواستم براى روشن شدن مطلب یک جمله‌اى هم بهش اضافه کنیم بگوییم دولت مکلف است از مقررات موجود فعلى دستگاه‌هاى کشور لوایحى که ادامه اجراى آن را ضرورى می‌داند این تصریح بشود که فردا یک سوءاستفاده‌اى نشود و یک اختیارى در اختیار نباشد این را بنده با ذکر این جمله موافق هستم که قبول بکنیم دولت مکلف است از مقررات موجود فعلى دستگاه‌هاى کشور (صارمى - ما قوانین دکتر مصدق را در نظر داریم بنویسیم) دولت مکلف است از لوایح دکتر مصدق لااقل این را ذکر بکنید.

رئیس- دولت مکلف است مقرراتى که فعلاً مورد عمل است نه یک چیز خارج.

قنات آبادى- این هم صحیح نیست خلاف قانون اساسى است.

عمیدى نورى- به هر حال اگر به طور کلى بگوییم دولت مکلف است لوایحى که ..... این خیلى کلى است (قنات‌آبادى - همه‌اش خلاف قانون است) (کریمى - قانون اساسى را اقلاً مستثنى کنید، قوانین جارى قانون اساسى هم هست) منظور لوایح مصدق است (کریمى - پس بنویسید) اما آن مطلبى که آقاى سرمد گفتند و توجه دادند که خلائى حاصل می‌شود این را می‌شود با یک پیشنهاد اصلاحى رفع کرد آقاى سرمد طورى لایحه‌شان تنظیم شده است که علاوه بر اشکالى که جناب آقاى رئیس فرمودند مفهوم مخالفش این است که این قوانین و مقررات صحیح بوده منتهى پس از 15 روز لغوش می‌کنیم عبارتش این است که بعد از 15 روز ملغى است یعنى چه یعنى تا تاریخ 15 روز صحیح بده و مجلس می‌خواهد بعد از 15 روز ملغى کند آقاى سرمد این عبارت صحیح نیست طور دیگر بکنید یعنى در ذیل ماده بگوییم این قانون بعد از 15 روز قابل اجرا است چون تاریخ وضع قانون با مقنن است می‌تواند مقنن تصویب بکند از حین تصویب قابل اجراست و هم می‌تواند بگوید 15 روز بعد ممکن است جنابعالى یک تبصره پیشنهاد بفرمایید که اجراى این قانون 15 روز بعد خواهد بود (سرمد- در خود قانون باشد چه عیب دارد؟) شما می‌فرمایید که تا 15 روز دولت لایحه بدهد خود دولت هم حاضر است لوایحش را بدهد بنابراین چرا مدت قائل بشویم اگر هم قائل شدیم نه با این عبارت یک جمله در ذیل اضافه بفرمایید که بعد از 15 روز اجرا بشود اگر در یک تبصره‌اى ذکر بفرمایید که اجراى این قانون تاریخش 15 روز بعد است اشکال جنابعالى هم رفع می‌شود این است که بنده عقیده دارم پیشنهادى که آقایان دارند با اصلاح این جمله بنده هم قبول می‌کنم.

صدرزاده- بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم.

رئیس- طبق چه ماده‌اى؟

صدرزاده- چون این آیین‌نامه دوباره اصلاح شده است ماده‌اش راجع به حضور وزرا در مجلس است نمی‌دانم 116 یا 113 است اجازه بفرمایید توضیح بدهم.

رئیس- بفرمایید.

صدرزاده- ماده 113 آیین‌نامه است بنده می‌خوانم «در غیر مواردى که طرح قانونى مربوط به امور داخلى مجلس باشد باید به وزیر مسئول اطلاع داده شود که خود یا معاون او در جلسه علنى حاضر شود و مذاکرات در حضور او به عمل آید و اظهار عقیده نماید در صورت عدم حضور وزیر یا معاون او صاحبان طرح حق دارند او را مورد اخطار قرار دهند (فرامرزى- دولت خودش اینجا نشسته است) من یک بخشى از این لوایح را خدمت آقایان عرض کردم در آن لوایح مال دارایی بود اقتصاد بود راجع به ارتش بود در صورتی که تنها آقاى وزیر دادگسترى اینجا تشریف دارند.

رئیس- اولاً آقایان وزرا مسئولیت مشترک دارند کما اینکه 2 دوازدهم را آقاى وزیر اقتصاد ملى به مجلس دادند ثانیاً بنده این موضوع را شخصاً عقیده دارم از امور داخلى مجلس شوراى ملى است یک عمل خلاف قانون اساسى شده باید لغو و کان لم یکن بشود و دولت برود هر چه می‌خواهد بکند وظیفه نماینده این است که روز اول کان لم یکن بکند دولت هم اگر احتیاج داشت به مجلس لایحه می‌آورد تقدیم می‌کند اگر این عمل می‌شد دیگر حقوق مردم 2 سال از بین نمی‌رفت چون نمی‌کند حالا این راه حل پیداشده است والا بنده عقیده‌ام این است که به طور قطع کان لم یکن بشود (صحیح است).

قنات آبادى- نمی‌شود به دولت اجازه داد که یک آن به این لوایح عمل بکند این راه حل نیست.

عبدالرحمن فرامرزى- اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- آقاى فرامرزى بچه عنوان می‌خواهید صحبت کنید.

عبدالرحمن فرامرزى- مخالف پیشنهاد هستم مخالف پیشنهاد آقاى سرمد.

رئیس- پیشنهاد آقاى سرمد که رأى گرفته نمی‌شود پیشنهاد آقاى صارمى که جامع‌تر است به همان رأى می‌گیریم حالا بفرمایید.

عبدالرحمن فرامرزى- عرض کنم اینکه می‌گویند یک دیوانه سنگى توى چاه می‌اندازد و صدها عاقل نمی‌تواند دربیاورد همین است یک مجلسى از صدر تا ذیل مخالف یک عملى است و نمی‌تواند این عمل را ملغى بکند مثل اینکه حق با دکتر مصدق بوده شما وقتى یک لایحه‌اى که معتقد هستید برخلاف اصل مشروطیت بوده یک آدمى، هم قانون می‌گذارنده، هم اجرا می‌کرده، هم می‌بسته، هم می‌گرفته، هم در داخله این کار را می‌کرده، هم در خارجه می‌کرده، اگر این عمل صحیح بود چرا مشروطه کردند محمدعلى میرزا هم همین کارها را می‌کرده (صحیح است) اگر خلاف مشروطیت است خلاف قانون است بحث ندارد پیشنهاد یعنى هى پیشنهاد می‌دهید و دست دولت را در پوست گردو می‌گذارید مگر شما قیم دولتید اگر لازم دارد خودش چشمش هشت تا لوایحش را می‌آورد خواهش هم می‌کند شب و روز پشتش را می‌گیرد به تصویب می‌رساند و اجرا می‌کند اگر لازم ندارد به شما چه مربوط است؟ (داراب- مملکت به هم می‌خورد) تا به حال که شما نیامده بودید مملکت به هم نخورد حالا اگر اجرا نشود مملکت به هم می‌خورد اینها شوخى است این عملى که دکتر مصدق کرده از لحاظ قانون اساسى که سهل است چون قانون اساسى ممکن است یک قسمت‌هایش واجب‌التغییر باشد مقصود اصل مشروطیت است قانون اساسى را ممکن است لازم باشد تکمیل کنند عوض بکنند عمل ایشان مخالف اصل مشروطیت است مخالف حق پارلمانى است این قانون از ساعت اول ملغى است و حرف هم در اطرافش زدن غلط است پیشنهاد دادن غلط است طرح دادن غلط است این ملغى است یا دولت لازم دارد یک قسمتى از لوایح را یا لازم ندارد اگر لازم ندارد به ما چه مربوط است که عمل بکنیم (عبدالصاحب صفایی- آقاى فرامرزى صحبت دولت نیست صحبت حقوق مکتسبه مردم است) (داراب- حقوق مردم در خطر است) اما اگر وکلایى عقیده دارند که یک مطالبى از این قوانین یا از این لوایح باید اجرا بشود براى حفظ حقوق مردم طرح جداگانه‌اى به دهن (دکتر شاهکار- پنجاه سال طول می‌کشد) پنج هزار سال طول بکشد حالا 2 سال دکتر مصدق آمده این کارها را کرده فرض کنیم 2 سال دیگر یک قوانین دیگرى می‌گذارند که اگر الان به هم بزنیم دنیا به هم می‌خورد قضیه این نیست قضیه این است که ما اعتراض به شخص داریم (داراب- ما نداریم ما به هیچ وجه نداریم ما نظر به منافع عموم داریم.)

رئیس- آقاى داراب ساکت باشید به شما تذکر می‌دهم.

داراب- با این حرف‌ها حقوق مردم از بین می‌رود.

رئیس- آقاى داراب ساکت شوید به شما تذکر دادم بعد به شما اخطار می‌کنم.

فرامرزى- یکى را بانک ساختمانى دعوت کرده، یکى را کانون وکلا بهش صحبت کرده یک عده راجع به حقوق‌شان صحبت کرده‌اند هر کسى یک جایى گیر است جار و جنجال می‌کند اگر دولت لوایحى لازم دارد خودش می‌آورد (دکتر شاهکار- آقا مگر باید به همه چیز حمله کرد به استقلال کانون وکلا حمله نکنید حقوق اشخاص را نمی‌شود از بین برد)

رئیس- آقاى دکتر شاهکار بنشینید به شما تذکر می‌دهم اینجا مجلس است مگر گود زورخانه است که هر کس هر کار دلش خواست بلند شود و بگوید این دفعه به شما اخطار می‌کنم.

فرامرزى- اگر باید این لوایح لغو شود دولت باید قانون را بیاورد و شما تصویب کنید (صحیح است، احسنت) و اگر نیاورد و موضوعى مورد نظر بود شما هم می‌توانید طرح بدهید.

رئیس- اینجا جاى بحث و شور است آقاى وزیر دادگسترى بفرمایید.

+++

عبدالصاحب صفایی- قربان بنده یک پیشنهادى دارم.

رئیس- پیشنهاد سکوت قبلا آقاى صدرزاده دادند و رد شد دیگر نمی‌شود تکرار کرد.

وزیر دادگسترى (اخوى)- فرمایشات آقایان غالباً در اصول نزدیک به هم است و اختلاف کلى نیست همه ما آنچه سعى می‌کنیم براى حفظ حقوق مردم است این علاقه‌اى که به قانون اساسى است براى حفظ حقوق مردم است این اشکالاتى که در وضع قانون‌گذاری آقایان می‌کننند براى حفظ حقوق مردم است دولت هم اگر نظرى در این کار دارد باز براى حفظ حقوق مردم است اشکالى که در این لوایح است از حیث صورت است از حیث طرز وضع است که به این کیفیت اجازه داده شده و به این کیفیت لوایحى وضع شده این صورت صحیح نیست این صورت را باطل می‌کند چون با قانون اساسى موافق نیست اما در ماهیت این مواد که براى حفظ حقوق مردم است قبلاً در قوانین نظیرش بوده است مقدماتى داشته و لوایحى قبلاً داده شده بود که در کمیسیون‌هاى مجلس شوراى ملى مورد بحث و مذاکره و مطرح بود بنابراین از حیث مواد چیزهایى است که براى حفظ حقوق مردم لازم است دولت به این قسمت‌ها نظر دارد که آنچه که مربوط است به حفظ حقوق مردم کیفیتى پیش نیاید که حقوق مردم تضییع بشود (صحیح است) والا از حیث صورت همه موافقند که این صورت مطابق قانون اساسى نیست و آقایان در نظر دارند از این جهت لغو کنند (قنات‌آبادى- دولت از مجراى غیر قانونى نمی‌تواند حفظ حقوق مردم را بکند یک شهر و دو نرخ که نمی‌شود، اگر اختیارات خلاف قانون بوده همه لوایح ناشى از آن خلاف قانون است و شما نمی‌توانید به این عمل بکنید دولت به استناد چه می‌خواهد عمل بکند نمی‌تواند بکند جرم است) (شوشترى- قانون نبوده است) دولت در نظر دارد آنچه که می‌کند با نظر مجلس شوراى ملى باشد (کریمى- احسنت) اینکه در کمیسیون دادگسترى توافق شد براى این بود که این مواد با موافقت مجلس شوراى ملى باشد فقط یک موضوع است که موجب اختلال است که بنده عرض می‌کنم تشکیلات وزارت دادگسترى از بین نرفته است مثلاً وقتى می‌فرمایید دیوان کیفر از بین رفته دیوان دادرسى از بین رفته پرونده‌ها جزء صلاحیت محکمه دیگرى شده است اگر این لوایح را شما لغو کنید حق این است که برگردیم به لوایح سابق و اینها بعد از تصویب باید از سر به صورت جدید برگردد این یک وضعیت فوق‌العاده‌اى ایجاد می‌کند این را با اجازه مجلس شوراى ملى در نظر و گفته شد موادى که لازم است تقدیم بشود تا به تصویب مجلس شوراى ملى برسد اجرا بشود که خلائى ایجاد نشود (قنات‌آبادى- مجلس شوراى ملى نمی‌تواند چنین کارى بکند.)

رئیس- آقاى قنات‌آبادى ساکت باشید.

داراب- بنده اجازه صحبت خواستم به عنوان موافق صحبت کنم.

رئیس- به چه عنوان می‌خواهید صحبت کنید آئین‌نامه را بخوانید شما که آیین‌نامه را نمی‌دانید اینجا مکتب‌خانه که نیست هر کس بخواهد صحبت کند تبصره یک بار دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم تبصره زیر به جاى تبصره 1 گزارش کمیسیون قوانین دادگسترى مطرح و تصویب بشود تبصره 1 دولت مکلف است هر یک از لوایح مذکور در فوق را که ادامه اجراى آنها را ضرورى می‌داند ظرف 15 روز به مجلس تقدیم نماید لوایح مزبور به کمیسیون‌هاى مربوطه مجلس ارجاع می‌شود کمیسیون‌ها مکلفند ظرف دو ماه لوایح مزبور را مورد رسیدگى و اظهار نظر قرار دهند مقررات فعلى لوایح تقدیمى دولت تا اظهار نظر نهایى کمیسیون‌ها موقتاً قابل اجرا می‌باشد لوایحى که بدین ترتیب مورد اصلاح و تصویب کمیسیون‌ها قرار می‌گیرد تا تصویب نهایى مجلسین قابل اجرا خواهد بود.

دکتر افشار، صارمى، محمدعلى مسعودى‏

رئیس- یک توضیحى بنده می‌دهم آقایان توجه بفرمایند اولاً ماده واحده به طور کلى اختیارات را کان لم یکن می‌کند یعنى مجلس به طور کلى آن اختیارات را لغو می‌کند دولت می‌تواند در ظرف 15 روز که این قانون براى رفتن به مجلس سنا و براى توضیح در جریان تصویب است لوایح ضرورى را براى تصویب به مجلس پیشنهاد کند و مجلس هم می‌تواند آنها را به کمیسیون‌ها بفرستد و اجازه به کمیسیون بدهد براى تصویب واین مخالف هیچ وضعیتى نیست، اصل الغاى اختیارات است که در این ماده واحده ذکر شده که دولت دچار اشکالات نشود خیلى به مورد است به این پیشنهاد حالا رأى می‌گیریم (نقابت- اصل ماده را هنوز مطرح نکرده‌اید تبصره را دارید مطرح می‌کنید) آقاى نقابت این یک پیشنهاد اصلاحى است اگر اصلاح شد و مجلس قبول کرد آن وقت اصل ماده مطرح می‌شود.

عبدالصاحب صفایی- بنده طبق ماده 174 پیشنهاد دارم.

رئیس- شما رأى سکوت می‌خواهید بدهید.

عبدالصاحب صفایی- نخیر پیشنهاد را حضورتان تقدیم کردم ملاحظه بفرمایید اگر رأى سکوت قبول نشد نماینده می‌تواند این پیشنهاد را بکند.

رئیس- آیین‌نامه را آقایان نمی‌خوانند این ماده راجع به رأى استیضاح است سه جور رأى است رأى سکوت، رأى امنیت و رأى منفى.

صفایی- ماده 174 به طور مطلق است.

رئیس- مال استیضاح است بخوانید خواهش می‌کنم شما که اهل مطالعه هستید انواع رأى و تصمیمات در مورد استیضاح.

صفایی- ماده 174 مطلق است استیضاح که به شعب نمی‌رود.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهادى که قرائت شد.

قنات آبادى- بنده مخالفم.

رئیس- چند مخالف که نمی‌تواند صحبت کند؟ آقاى شوشترى و آقاى فرامرزى صحبت کردند.

عمیدى نورى- یک بار دیگر قرائت بشود.

رئیس- آقایان توجه بفرمایید یک بار دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح سابق خوانده شد)

شوشترى- آن کلمه لوایح را بردارید مقررات بگذارید اگر لایحه بگذارید قانون است.

رئیس- لایحه با قانون دو تا است آقایانی که با این پیشنهاد موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد یک پیشنهادى از آقاى مهندس جفرودى رسیده که حالا بعد از این تبصره لزومى ندارد حالا قرائت می‌شود و محتاج به اخذ رأى نیست.

(به شرح زیر خوانده شد)

تبصره 2- لوایح قانونى ناشى از اختیارات که مربوط به تأسیس بانک ساختمانى و مؤسسه نقشه‌بردارى می‌باشد به قوت خود باقى است.

جفرودى، تیمورتاش، قباد ظفر

رئیس- این دیگر محتاج نیست دولت وقتى خودش خواست مورد عمل قرار خواهد داد.

شوشترى- پیشنهاد بنده چطور شد؟

رئیس- پیشنهاد شما کجا است؟

شوشترى- آنجا داده‌ام.

رئیس- شما 15 روز را بیست روز کرده‌اید مجلس 15 روز را قبول کرده است چون گزارش کمیسیون دو تبصره دیگر دارد که آقایان پیشنهاد تجزیه کرده‌اند که باید به آنها جدا جدا رأى بگیریم پیشنهاد تجزیه‌اى است که آقاى دکتر شاهکار کرده‌اند که مجلس باید قبول کند و محتاج به توضیح هم نیست حالا ماده واحده با این تبصره اصلاحى قرائت می‌شود و رأى می‌گیریم بعد هم پیشنهاد تجزیه مطرح می‌شود یک پیشنهادى هم آقاى رضایی داده‌اند به عقیده بنده محتاج نیست براى اینکه 15 نفر وکیل یا 40 نفر هر پیشنهادى بخواهند بکنند می‌توانند حالا پیشنهاد ایشان قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد.)

پیشنهاد می‌کنم این جمله به پیشنهاد علاوه شود.

همچنین در صورتى که چهل نفر از آقایان نمایندگان مجلس تقاضاى ارجاع هر یک از این لوایح را به کمیسیون‌هاى مربوطه بنمایند به ترتیب مذکور عمل خواهد شد.

محمود رضایی‏

رئیس- بنده گمان نمی‌کنم این وارد باشد هر وقت در مجلس 15 نفر یا چهل نفر بخواهند طرحى را مطرح کنند می‌توانند.

رضایی- اجازه بفرمایید که توضیح بدهم.

رئیس- بفرمایید.

رضایی- بنده با اجازه آقایان پیشنهادم را مجدداً می‌خوانم بعد توضیح می‌دهم.

بنده پیشنهاد کردم این جمله‌اى که حالا قرائت می‌کنم به این تبصره اضافه بشود.

«همچنین در صورتی که چهل نفر (تیمورتاش- 15 نفرش بکنید) چشم 15 نفر از آقایان نمایندگان مجلس تقاضاى ارجاع هر یک از این لوایح را به کمیسیون‌هاى مربوطه بنمایند به ترتیب مذکور عمل خواهد شد» (نراقى- طرح بفرمایید) تفاوت طرح این است که شما وقتى که طرح می‌دهید این باید در مجلس مطرح شود و بعد از تصویب مجلس اجرا شود اینجا یک نگرانى براى بعضى از آقایان نمایندگان پیدا شده است که ممکن است بعضى از این لوایح که مفید به نظر می‌رسد دولت آنها را در ظرف 15 روز به مجلس ندهد بنابراین وقتى در ظرف 15 روز نداد اینها دیگر اجرا نخواهد شد متوقف می‌ماند نظر این است که وقتى 15 نفر از آقایان نمایندگان تقاضا کردند این لوایح به کمیسیون برود تا تعیین تکلیف از طرف مجلس آن لوایح اجرا بشود (صفایی- آقاى رئیس یک اجازه‌اى به بنده بدهید والله دو دقیقه بیشتر حرف نمی‌زنم).

رئیس- این پیشنهاد وارد نیست آقاى اردلان بفرمایید.

اردلان- بنده متأسفم یک چیزى را که همه موافق بودند یواش یواش می‌خواهید آن را بکنید هیچ، مثل معروفى است که یک کسى بار شیشه داشت یک کسى آن را چوب زد و پرسید این چیست؟ صاحب بار گفت اگر یک چوب دیگر بزنى هیچ، دولت هر چه دلش می‌خواهد می‌آورد 15 نفر از وکلا هم هر چه می‌خواهد می‌آورند پس بگویید هیچ بنده عقیده‌ام این است باید ماده واحده را با تبصره یک مجلس تصویب بکند دولت برود لوایح ضروریش را بیاورد دولت چرا یک سال است نمی‌آورد 15 روزه هم بی‌خود مهلت می‌دهید هر چه دلش می‌خواهد می‌آورد نباید ما اجازه بدهیم که یک چنین کارى پیش بیاید.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد

+++

آقاى رضایی آقایانی که موافقند قیام فرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد، بنابراین رأى گرفته می‌شود به ماده واحده.

مهندس جفرودى- بنده پیشنهاد دادم که به کمیسیون برود.

رئیس- نمی‌شود چنین پیشنهادى داد افراد نمی‌توانند پیشنهاد کنند دولت یا مخبر کمیسیون می‌توانند تقاضا کنند، ماده واحده قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد.)

ماده واحده- کلیه لوایح آقاى دکتر محمد مصدق ناشیه از اختیارات حاصله از ماده واحده مصوب مرداد ماه 1331 و ماده تمدیدى آن مصوب بهمن ماه 1331 چون برخلاف قانون اساسى بوده ملغى است.

رئیس- آقایانی که موافق این ماده هستند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

صدر زاده- بنده اخطار نظامنامه‌اى راجع به رأى دارم فقره سه از ماده 151 است در تمام لوایح قانونى که مالیات یا عوارضى را برقرار یا مالیات و عوارضى را ملغى می‌کند با ورقه رأى گرفته شود.

رئیس- بنده خیلى متأسفم اولاً به لایحه مالى که اول رأى گرفته نمی‌شود چون باید قبلاً به مجلس سنا برود و بعد رأى گرفته شود ثانیاً این لایحه مالى نیست یک مقرراتى را مجلس دارد لغو می‌کند چه ربطى به لایحه مالى (صحیح است) (چند نفر از نمایندگان- به تبصره یک هم رأى بگیرید) به تبصره‌اى که پیشنهاد شده و آقایان رأى دادید احتیاجى ندارد یک بار دیگر رأى بگیریم.

نقابت- به تبصره که رأى دادیم دیگر براى چه رأى بدهیم.

رئیس- من هم گفتم حالا تبصره 2 قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد.)

تبصره 2- هر کس با ایجاد هر گونه وسایلى از مجلسین تقاضاى تفویض اختیارات قانون‌گذاری بکند به حبس مجرد از 2 تا 10 سال محکوم می‌شود.

رئیس- براى این تبصره تقاضاى تجزیه شده توجه بفرمایید یک بار دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح سابق خوانده شد)

کریمى- خلاف قانون اساسى است مقام ریاست نباید اجازه بدهد که اصلاً مطرح شود.

رئیس- اینکه پیشنهادى یا تبصره‌اى دو بار یا سه بار قرائت می‌شود براى توجه آقایان است مجدداً قرائت می‌شود

(به شرح سابق خوانده شد.)

مهندس جفرودى- این تبصره معنى ندارد.

رئیس- آقایانی که با این تبصره موافقند قیام فرمایند (عده کمى برخاستد) تصویب نشد (ارباب- هیچ یک از آقایان رأى ندادند من رأى دادم) خوب آقایان مختارند که رأى ندهند یا رأى بدهند. تبصره 3 قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد.)

تبصره 3- هر یک از نمایندگان مجلسین که اختیارات قانون‌گذاری را به شخص یا دولتى تفویض کند مادام‌العمر از حق انتخاب مجلسین محروم خواهد شد.

رئیس- آقایانی که با این تبصره موافقند قیام فرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد پس رأى گرفته می‌شود به مجموع ماده واحده و تبصره 1 یعنى یک ماده و یک تبصره آقایانی که با ماده واحده و یک تبصره موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد فرستاده می‌شود به مجلس سنا.

7- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

رئیس- جلسه را ختم می‌کنیم جلسه آینده روز یکشنبه خواهد بود و دستور لایحه فرهنگیان. (مجلس نیم ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294862!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)