کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هفدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏17
[1396/05/29]

جلسه: 32 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه ششم آبان ماه 1331  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- اخطار آقای وکیل‌پور طبق ماده 169 آیین‌نامه

3- بیانات قبل از دستور-آقایان: ‌دکتر فلسفی-دکتر بقایی-مهندس غروی-قنات‌آبادی

4- اخطار آقای دکتر سنجابی طبق ماده 169 آیین‌نامه

5- بیانات آقای نائب‌ رئیس راجع به روز سازمان ملل متحد

6- تقدیم لایحه یک دوازدهم مهر و تقاضای تأیید دو دوازدهم مرداد و شهریور به‌ وسیله آقای کاظمی نائب نخست‌وزیر

7- معرفی آقای سرتیب مهنا به معاونت وزارت دفاع ملی به وسیله آقای نائب نخست‌وزیر

8- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقای وزیر کشاورزی

9- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقای وزیر پست و تلگراف

10- تقدیم دو فقره لایحه به وسیله آقای معاون وزارت دادگستری

11- تقدیم لایحه برقراری فرمانداری نظامی در بخش‌های تهران به وسیله آقای معاون وزارت دفاع ملی

12- مذاکره در طرح پیشنهادی راجع به طرز رسیدگی به جرائم متهمین واقعه 30 تیر

13- ختم جلسه به عنوان تنفس

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏17

 

 

جلسه: 32

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه ششم آبان ماه 1331

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- اخطار آقای وکیل‌پور طبق ماده 169 آیین‌نامه

3- بیانات قبل از دستور-آقایان: ‌دکتر فلسفی-دکتر بقایی-مهندس غروی-قنات‌آبادی

4- اخطار آقای دکتر سنجابی طبق ماده 169 آیین‌نامه

5- بیانات آقای نائب‌ رئیس راجع به روز سازمان ملل متحد

6- تقدیم لایحه یک دوازدهم مهر و تقاضای تأیید دو دوازدهم مرداد و شهریور به‌ وسیله آقای کاظمی نائب نخست‌وزیر

7- معرفی آقای سرتیب مهنا به معاونت وزارت دفاع ملی به وسیله آقای نائب نخست‌وزیر

8- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقای وزیر کشاورزی

9- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقای وزیر پست و تلگراف

10- تقدیم دو فقره لایحه به وسیله آقای معاون وزارت دادگستری

11- تقدیم لایحه برقراری فرمانداری نظامی در بخش‌های تهران به وسیله آقای معاون وزارت دفاع ملی

12- مذاکره در طرح پیشنهادی راجع به طرز رسیدگی به جرائم متهمین واقعه 30 تیر

13- ختم جلسه به عنوان تنفس

 

مجلس دو ساعت و سه ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى محمد ذوالفقارى (نائب رئیس) تشکیل گردید.

1- تصویب صورت مجلس‏

نائب رئیس - جلسه رسمى است صورت غایبین جلسه گذشته قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد)

غائبین با‌اجازه آقایان: پارسا-مکى - عبدالرحمن فرامرزى - اورنگ‏

غائبین بى‌اجازه آقایان: دکتر امامى - مهندس حسیبى-بهادرى-محمد‌حسین قشقایى-معتمد‌دماوندى-تولیت-راشد-مدرس-میر‌اشرافى-دکتر مصباح‌زاده - شهاب خسروانى‏.

دیر‌آمده با ‌اجازه آقاى: دکتر طاهرى یک ساعت و پانزده دقیقه‏.

دیر‌آمدگان بى‌اجازه آقایان: زهرى 55 دقیقه-ناصر ذوالفقارى یک ساعت - شوکتى یک ساعت-دکتر معظمى یک ساعت-دکتر کیان یک ساعت و 15 دقیقه.‏

نائب رئیس - نسبت به صورت جلسه قبل اعتراضى نیست؟ آقاى دکتر سنجابى‏

دکتر سنجابى-در عرایضى که بنده در جلسه گذشته در مجلس عرض کردم بعضى اصلاحات مختصر لازم دارد که تقدیم می‌کنم و استدعا می‌کنم رعایت بشود. ضمناً از این موقع استفاده می‌کنم و عرض می‌کنم متأسفانه رادیوى تهران نطق آقایان نمایندگان را به یک صورتى خلاصه می‌کند که کم و بیش شبیه به سانسور است البته خلاصه کردن بسیار صحیح است ولى باید طورى باشد که مفاد و روح مذاکرات محفوظ باشد.

قنات‌آبادى-با نطق نمایندگان بشیر فرهمند بی‌سواد هر کارى آنجا مى‌خواهد می‌کند اصلاً باید مذاکرات مجلس به رادیو متصل بشود.

نائب رئیس - آقاى مهندس غروى‏

مهندس غروى-در جلسه قبل جناب آقاى کهبد در مورد تصحیحاتى که لازم بود در بیانات قبلی‌شان بشود فرمودند که من این را تصحیح کردم می‌دهم که وارد صورت جلسه بکنند چون قبلاً ایشان در خارج جلسه به بنده گفتند که نظر من به چاى لاهیجان آن طوری که نوشته شده نبود و آن مطالبى که به بنده قبلاً فرمودند که چاى لاهیجان خیلى خوب است در صورت جلسه نیست تقاضا می‌کنم از مقام ریاست که بعدها تصحیحاتى که آقایان نمایندگان می‌کنند در جلسه بعدى نوشته بشود نه این که فقط گفته شود تصحیح خواهد شد اصلاحاتى که آقاى کهبد تذکر فرمودند در اینجا نوشته نشده است.

نائب رئیس - اصلاح خواهد شد. آقاى کریمى‏

کریمى-در جلسه گذشته آقاى مهندس غروى راجع به ماده 72 در مورد دیر آمدن آقایان نمایندگان توضیحاتى دادند که تکذیب یا تأیید نشد چون مطالبى که ایشان فرمودند در صورت جلسه هست استدعا می‌کنم که این مورد را صریحاً بفرمایند که تکلیف نمایندگان معلوم بشود ضمناً یک تلگرافى از همدان رسیده و از آقایان نمایندگان کلاً تشکر کرده‌اند راجع به این اقدامى که کرده‌اند و در بستن مجلس سناى قلابى اقدام فرمودند اظهار تشکر کرده‌اند.

عین تلگراف را تقدیم مقام ریاست مى‌کنم.

نائب رئیس - براى اطلاع آقاى کریمى خواستم بگویم که ساعت رسمى همان ساعتى است که اعلام می‌شود. آقاى دکتر شایگان.

دکتر شایگان-در عرایضى که بنده کردم یک قدرى اصلاحات هست اجازه بفرمایید که تصحیح کنم بدهم به تندنویسى عرض دوم بنده این است که نطق‌هایى که منتشر مى‌شود در رادیو علت این که قسمت‌هایى از آن حذف می‌شود براى خاطر این است که مخبر رادیو نمی‌تواند از اداره تندنویسى بگیرد و طبعاً حذف می‌شود زیرا نمى‌توانند همه آن را بنویسند بنده تقاضایم این بود که مقام ریاست دستور بدهند اداره رادیو اگر صورت جلسه را مى‌خواهد منتشر کند این صورت را از اداره تندنویسى بگیرد که چیزى حذف نشده باشد این تقاضاى بنده بود.

نائب رئیس-در این قسمت مطالعه

+++

خواهد شد و بعداً اقدام می‌شود. آقاى فرامرزى.

عبدالرحمن فرامرزى - عرض من راجع به این قسمتى است که جناب آقاى دکتر سنجابى و جناب آقاى دکتر شایگان فرمودند این مطلبى است که من در دو سه دوره تذکر داده‌ام چهل و پنج سال است نطق مجلس ایران به غلط منتشر می‌شود و آن وقت دل‌شان به این خوش است که بگویند سند این صورت مذاکراتى است که توى مجلس است البته اگر آدم را ببرند توى عدلیه و بگویند چرا این جور گفتى می‌گوید من نگفته‌ام، می‌خواهید مراجعه کنید به صورت مجلس اما آنچه در مملکت ایران و در دنیا منتشر می‌شود از مذاکرات مجلس این است که توى روزنامه‌ها منتشر می‌شود و آنها هم چون وسایل برایشان فراهم نیست نمى‌توانند نطق آقایان را به خوبى بنویسنداولاً این تندنویس‌هاى روزنامه همه کلمات آقایان را نمى‌شنوند ما خودمان هم که اینجا نشسته‌ایم همه را نمى‌شنویم همه هم تندنویسى بلد نیستند تندنویسى فنى است که این فن هنوز به ایران نیامده عرض کردم که این تندنویسان مجلس بد کار نمی‌کنند (صحیح است) باید کارى کرد که مال این آقایان به روزنامه‌هاى عصر و به ردایو برسد. این کار را به هر نحوى می‌توانید بکنید اگر اضافه خرج دارد، اگر بودجه دارد، این را بکنید، این همه خرج که می‌کنید، این عیب پنجاه ساله را رفع بکنید که مذاکرات مجلس به غلط در دنیا منتشر نشود. مخبر رادیو نمى‌تواند، مخبر روزنامه نمی‌تواند بیشتر و بهتر بنویسد، همه‌شان هم که متخصص نیستند.

نائب رئیس - این موضوع در هئیت رئیسه مطرح خواهد شد.

فرامرزى - آقا مکرر فرمودید و گفتید و گفتند و هنوز هم نشده است‏.

قنات‌آبادى-آقا مذاکرات مجلس باید مستقیماً از رادیو پخش بشود.

یک نفر از نمایندگان - معایب دیگرى دارد.

قنات‌آبادى - هیچ عیبى ندارد مردم بفهمند خوب و بد قضاوت دست مردم است‏.

نائب رئیس - آقاى کهبد.

کهبد-در عرایضى که بنده پریروز عرض کردم و جناب آقاى غروى تذکر فرمودند بنده عرض کردم که چاى لاهیجان بسیارچاى خوبى است و باید ما سعى بکنیم که از این چاى مصرف بشود.

نائب رئیس - آقاى گنجه‌اى‏

گنجه - عرض بنده راجع به این است که چندین جلسه است که بنده مى‌بینم که آقاى مدرس را غایب بى‌اجازه مى‌نویسند در صورتى که بنده خودم معذوریت ایشان را تقدیم مقام ریاست کردم که ایشان در بیمارستان بسترى هستند خواهش می‌کنم که اصلاح بفرمایید.

نائب رئیس-در کمیسیون محاسباتى تصویب اصلاح خواهد شد. آقاى خلخالى‏

خلخالى-در عرایض جلسه گذشته بنده اشتباهاتى از طرف تندنویسى شده مثل همزمان را همزبان یا قبول را قول نوشته‌اند که از این قبیل اصلاحات است تقدیم می‌کنم که اصلاح بشود.

نائب رئیس - تصحیح می‌شود. آقاى مهندس زیرک‌زاده‏

مهندس زیرک‌زاده - قسمتى از عرایض بنده را جناب آقاى فرامرزى فرمودند چند روز پیش هم بنده خدمت آقاى مهندس رضوى عرض کردم آقا یک مشکل تندنویسى در ایران هست و این مشکل تندنویسى را چند سال است در تمام دنیا حل کرده‌اند و مثل این که ما عرضه حل آن را نداریم مجلس شوراى ملى یگانه جایى است که مى‌تواند حل بکند باید یک مسابقه‌اى را اعلام بفرمایید اشخاص داوطلب بیایند یک راه‌حل اساسى براى تندنویسى پیشنهاد کنند به مسابقه بگذارید و این مشکل را حل کنید و به این افتضاح خاتمه بدهید. مجلس شوراى ملى با همه این اهن و تلپش این کار را اگر نتواند بکند حقیقتاً افتضاح است.

نائب رئیس - آقاى قنات‌آبادى‏

قنات‌آبادى - عرض کنم این بحثى که الان است عین این است که لقمه را از قفا به دهن بگذاریم یعنى اکل از قفا بکنیم فلسفه جلسه علنى یعنى یک چیزى که باید همه مذاکرات و تصمیماتى که اینجا گرفته می‌شود به اطلاع مردم ایران برسد و بهترین وسیله این است که جریان مستقیماً از رادیو پخش بشود اینجا چیزى نباشد که از مردم پنهان بشود بهترین عنوان هم این است که عین مذاکرات به اطلاع مردم برسد و تماشاچى هم حق دارد بیاید اینجا و هیچ اشکالى هم ندارد نه این همه حرف دارد نه بودجه زیادى و خرج زیادى دارد همه مردم هم مى‌فهمند که در مجلس شوراى ملى چه خبر است کسى چه سخنى به نفع مردم گفته است کسى حرفى به ضرر مردم زده است و هیچ بحثى هم نداشته است.

فرامرزى-چرا در سایر نقاط دنیا این عمل را نمی‌کنند این کار منحصر به مملکت ایران است.

حاج سید‌جوادى - ما نباید تقلید بکنیم.

قنات‌آبادى-در سایر جاهاى دنیا خیلى کارها می‌کنند اینجا باید مرکز ارشاد مردم باشد و مردم ناظر باشند دنیا نمی‌کند به ما چه.

نائب رئیس - به صورت مجلس دیگر نظرى نیست (گفته شد - خیر) صورت مجلس پنجشنبه اول آبان تصویب شد.

2- اخطار آقاى وکیل‌پور طبق ماده 169 آیین‌نامه‏

وکیل‌پور - بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم.

نائب رئیس - طبق چه ماده‌اى؟

وکیل‌پور - طبق ماده 169

نائب رئیس - بفرمایید

وکیل‌پور - عرض کنم بنده در جلسه یکشنبه هفته گذشته یک سؤالى کردم و مطابق ماده 169 آقاى وزیر دارایى مکلف هستند در ظرف یک هفته حاضر بشوند و جواب بگویند چون امروز که دو روز هم از یک هفته گذشته است و حاضر نشده‌اند این است که خواستم از مقام ریاست بخواهم که تذکر را بدهند و این سنت را که حافظ حقوق مجلس است رعایت بفرمایند و از دست ندهند (صحیح است) اگر یک وزیرى خلاف می‌کند و مورد سؤال واقع می‌شود یعنى یک وکیل حق قانونی‌اش را اعمال می‌کند باید وزیر حاضر بشود (صحیح است)

نائب رئیس-امروز تذکر داده می‌شود که براى جواب حاضر شوند.

2- بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر فلسفى-دکتر بقایى - مهندس غروى-قنات‌آبادى‏.

نائب رئیس-نطق‌هاى قبل از دستور شروع می‌شود. آقاى دکتر فلسفى‏.

دکتر فلسفى - عرض کنم مملکت ما امروز در یک موقعیت بحرانى قرار گرفته است یعنى بحرانى را که امروز انگلیس‌ها براى ما ایجاد کرده‌اند و همه روز به عناوین مختلف دامن می‌زنند براى ما یک موقعیت تاریخى و یک موقعیت بسیار حساس پیدا شده است که بایستى به عقیده بنده دولت کمال مراقبت و کمال مساعى را بیشتر از قبل به کار ببرد و مخصوصاً  مشاورین شخص آقاى نخست‌وزیر بایستى عمیق‌تر و دقیق‌تر و باریک‌تر نسبت به اوضاع باشند (مهندس غروى - منظورتان وزرا هستند؟) آقایان نمایندگان هم بایستى آنچه که بنظرمان می‌رسد نسبت به وضع مملکت‌مان از اظهارش خوددارى نکنیم چون ممکن است اظهارات ما در پشت این تریبون ارائه طریقى براى دولت باشد و مؤثر در فکر دولت باشد ممکن است ایجاد فکرى براى دولت بکند یا تغییر فکرى براى دولت باشد این است که بایستى به عقیده بنده آقایان نمایندگان آنچه که به نظرشان می‌رسد در پشت این تریبون بگوید البته موضوعاتى که امروز مورد بحث است یعنى عامه ملت ایران توجه دارد دو موضوع است یکى مسئله نفت است یکى موضوع اصلاحات داخلى است. در مسئله نفت بنده مطلبى ندارم که عرض بکنم جز این که می‌توانم این را بگویم که راهى را که آقاى دکتر مصدق رفته است راه سعادت ملت ایران است زیرا ثروت عظیم ملت ایران را انگلیس‌ها و شرکت سابق نفت مى‌ربودند در حالی که صاحب ثروت ملت ایران در نهایت فقر و فاقه و مسکنت زندگى کرده است علاوه بر این براى این که ملت ایران را در خواب غفلت و گمراهى نگاهدارند شروع به تحریکات و توطئه و کارشکنى می‌کردند و این نفت ثروت عظیم علاوه بر این که اسباب رفاه و آسایش ملت ایران نبود اسباب وبال گرفتارى و بدبختى بود پس اگر آقاى دکتر مصدق هم خودشان را مصروف این کار کرده‌اند براى این است که علت‌العلل بدبختى این مملکت را پیدا کرده و او را می‌خواهند رفع کنند و در واقع ایشان منشا تمام گرفتاری‌ها و بدبختی‌ها و صدماتى که ما دیدیم و مى‌بینیم این را می‌خواهند رفع کنند و ملاحظه هم فرمودید که بعد از پانزده ماه با نهایت حسن نیت با تمام ارفاقاتى که ایشان کردند و وارد مذاکره شدند و مآلا آخرالامر دیدیم که جوابى که به ما دادند شرایطى که پیشنهاد کردند این شرایط را اگر ملت ایران تن به مرگ بدهد بهتر است که به این پیشنهادات و به این شرایط تن در بدهد و بنده دیروز بود مثل این که خدمت یکى از آقایان این شعر را عرض کردم:

هما حطتا اما اسا رومنیه-و اما دم و القتل با لحراجدر - ایران دو راه بیشتر ندارد یا اسارت و منیت یا آزادى و عزت البته شق دوم را اختیار کرده است و بد هم نبوده است اما در موضوع اصلاحات داخلى در مورد اصلاحات داخلى عرض کنم بنده یادم نیست که آقاى نخست‌وزیر روزى که در منزل‌شان نمایندگان را دعوت کرده بودند در جلسه معارفه در آنجا ضمن نطق مشروحى که فرمودند من این جور نظرم است که به یک مطلب اشاره کردند که در ضمن انجام کار نفت یک حساب و یک پیش‌بینى ما درست در‌نیامد و آن این که ما انتظار داشتیم آمریکایی‌ها به ما کمک بکنند و نتیجه ما بتواینم مدتى روى پاى خودمان بایستیم و انگلیس‌ها بالاخره دست تمکین به طرف ما دراز کنند. اما امریکایی‌ها به ازاى این که به ما کنند به انگلیس‌ها کمک کردند نتیجتاً کمبود دلارى انگلیس‌ها را مرتفع کردند و ما وضع‌مان جور دیگرى شد و از اینجا این نتیجه را گرفتند که ما بایستى مطلقاً از نفت و عواید نفت فعلاً چشم بپوشیم و مبانى اقتصادى و مالى خودمان را ببریم روى پایه‌اى که محتاج به نفت نباشد و نفت را فعلاً از لحاظ بهره‌بردارى کان لم یکن فرض کنیم بنده نفهمیدم که این فکر ایشان چرا تاکنون در بوته اجمال و فراموشى مانده و از قوه به فعل در‌‌نیامد. البته ما محتاج به اصلاحات هستیم امروز نمى‌توانیم وضع مملکت را به همین ترتیب که هست ببینیم براى این که همان‌هایى که با آقاى دکتر مصدق مخالفند همان‌ها خیلى مشتاق‌اند که امروز اصلاحاتى نشود، وضع مملکت بهتر نشود و

+++

بالاخره منجر بشود به سقوط دولت ایشان و یک ترتیبى پیش بیاید که اینها بتوانند نتیجه ببرند پس بنابراین دوستان آقاى دکتر مصدق طالب این هستند که ایشان به یک اصلاحاتى دست بزنند البته ما از این اصلاحات آن منظور عالى را در نظر نداریم ما به آن معنى و جنبه عالى نمی‌گوییم که یک بهداشت عالى و یک فرهنگ عالى و یا یک زندگى که نمونه زندگى ملل مترقى است ایجاد بکنند آن را نه، اما یک جریانى که ممکن است و در خور امکان دولت است نمی‌دانم چرا تا به حال عملى نشده مثلاً بنده نمی‌دانم چرا بودجه مملکت ما تاکنون تصویب نشده از شهریور بیست تاکنون بودجه مصوب نداشته‌ایم علتش اشکالاتى بوده است...

دکتر معظمى - بودجه در دوره 15 تصویب شد.

دکتر فلسفى - بودجه به طور کلى یک ساله تصویب نشد، چند ماهه ممکن است تصویب شده باشد (دکتر معظمى -  کمیسیون تصویب کرد مجلس هم اجازه داد) در صورتى که بودجه مملکت به تفصیل باید به مجلس بیاید و نمایندگان اظهار نظر کنند و مورد مداقه قرار گیرد و علت نیامدن بودجه تفصیلى یک ساله یکى این بوده است که دولت‌ها مطابق سلیقه مجلس‌ها نبودند و مجلس براى این که ریش دولت را نگهدارد بودجه را تصویب نمی‌کرد و به شکل یک دوازدهم می‌گذراند و یا از خارج اعمال نفوذهایى می‌شد که تصویب بودجه را غیر ممکن و غیر مقدور مى‌ساخت حالا این اشکالات نیست الان با این اختیاراتى که به آقاى دکتر مصدق داده‌ایم موانعى هم در کار نیست بالنتیجه مى‌بایست بودجه مملکت ما تصویب بشود آخر ممکن نیست ما بتوانیم بدون بودجه تصویب شده اصلاحاتى بکنیم وقتى بودجه داشتیم می‌توانیم اصلاح بکنیم وقتى نداشته باشیم نمی‌توانیم اصلاحات بکنیم و این کمبود بودجه را بایستى بالاخره به یک ترتیبى تأمین کرد. ما یک اشکالى در سابق داشتیم راجع به بودجه وزارت جنگ یعنى از 1200 میلیون تومان بودجه‌اى که داشتیم پانصد میلیون تومانش صرف قواى انتظامى ژاندارمرى و شهربانى و ارتش می‌شد. البته این رقم نسبت به بودجه کل خیلى زیاد بود و همیشه مشکل این را داشتیم که به چه شکل این بودجه وزارت جنگ را کم کم چون ما که عوایدى نداشتیم و حالا یکى از طرقى که بخواهیم بودجه را تعدیل کنیم همین است. بنده این مطلب را حالا نمی‌گویم در زمان حکومت هژیر این مطلب را در پشت همین تریبون صحبت کردم که بالاخره تقلیلى بایستى در بودجه قشون داد اگر شما در هر رقم بودجه دست بزنید یک اشکالاتى هست و دردسرى پیدا مى‌شود اما اگر یک تیپى را تبدیل به هنگ کردید اقلاً پانصد نفر را مرخص کرده‌اید به اضافه امروزه که ما قصد جنگى نداریم از لحاظ تأمین امنیت داخلى بهتر این است که بودجه قشون را تقلیل بدهیم و به یک شکل بهتر در‌بیاوریم براى این که اگر یک هنگى موتوریزه باشد، متحرک باشد،‌ از نظر امنیت داخلى بسیار مفیدتر است از یک تیپى که غیر منظم باشد. به ترتیبى که الان در بودجه وزارت جنگ هست تکافوى واحدهایى که هست نمی‌کند و همه کمیتشان لنگ است از نظر تأمین حوائج بنابراین بنده فکر می‌کنم که دولت بایستى بودجه مملکتى را تصویب بکند و با اختیاراتى که به جناب آقاى دکتر مصدق داده‌ایم سزاوار نیست که فعلاً بودجه مصوبى نداشته باشیم چون آن موانع دیگر در کار نیست و مقتضیات هم موجود است. یک موضوع دیگر موضوع دزدى و رشوه‌خوارى است این کار یک چیز مبتذلى شده و تمام امور مملکت را از مجارى صحیح خودش منحرف کرده است و همکارى در این مملکت در مجراى صحیح سیر ندارد در زمان حکومت ایشان ما انتظار داریم این قسمت کاملاً اصلاح شود چرا؟ براى این که اگر حکومت ساعد بود اشکالى نداشت اما در زمان حکومت جناب آقاى دکتر مصدق بایستى امور منظم‌تر و بهتر و دست این اشخاص فاسد کوتاه‌تر بشود و بنده استدعا دارم مخصوصاً نسبت به این موضوع توجه بفرمایند. یک مسئله هم راجع بود به وزارت فرهنگ، بنده البته با ارادتى که به جناب آقاى دکتر آذر دارم و همکار بنده است چیزى عرض نمی‌کنم فقط می‌خواهم ایشان بیشتر توجه داشته باشند و این آشفتگى و در هم بر همى که هست مرتفع کنند و الان 50 نفر شاگرد کلاس 5 دبیرستان گرگان آمده‌اند اینجا و مى‌گویند ما 50، 60 نفر هستیم یک کلاس ششم تأسیس کنید هزینه و خرجى هم ندارد می‌گویند براى ما ممکن نیست بیاییم اینجا تحصیل کنیم استطاعت نداریم. این که اشکالى ندارد خیلى از مشکلات هست در این مملکت که با حسن توجه، با مراقبت دقیق رفع می‌شود ده درصد از کارهاى این مملکت فلج بى‌پولى است و 90 درصد در نتیجه عدم توجه است. اگر مراقبت و توجه بشود مشکلات مملکت ما مرتفع مى‌شود و ما از نظر اقتصادى و مالى آنقدر که تصور می‌کنیم اشکال نداریم. اشکال این است که توجه نداریم، ملاحظه بفرمایید در وزارت دارایى چقدر دستگاه وصول بد کار می‌کند. اگر ما دستگاه وصول حسابى داشته باشیم می‌توانیم مالیات را وصول کنیم (دکتر بقایى- ولى آقاى دکتر فلسفى از نظر مالیات‌دهندگان خوب کار می‌کنند) بلى از نظر مالیات‌دهندگان خوب است به هر حال مردم ایران امروز انتظار دارند. از شهریور 20 تاکنون دولت‌هایى که آمده‌اند، زمامدارانى که آمده‌اند از چند شکل خارج نبوده‌اند یا مردمان زبون و بیچاره‌ایى بودند که تحت‌تأثیر سیاست بیگانه بوده‌اند،‌ نمی‌توانسته‌اند کارى انجام بدهند، یا این که یک مردمان نفع‌جویى بوده‌اند که فقط می‌خواسته‌اند خودشان منتفع بشوند و به فکر منافع و مصالح ملت ایران نبوده‌اند و یا یک مردمان بى‌اطلاع و بى‌بصیرتى بوده‌اند. اما شخص جناب آقاى دکتر مصدق را می‌دانیم که عکس این صفات را دارند هم مردى است توانا هم رشید و هم دست رد به سینه بیگانگان می‌زند و از هر حیث شایستگى دارد. این است که ملت ایران تاکنون یک زمامدارى شایسته مثل ایشان ندیده است بنابراین می‌بایستى ملت ایران در زمان حکومت ایشان منتفع بشوند و حق دارند که این انتظار را داشته باشند چون که سایرین مى‌آمدند و مردم هم هیچ حرفى نداشتند و یا به همین فعل و انفعالات داخلى و اکثریت و اقلیت مى‌آمدند. اما ایشان به این ترتیب نیامده‌اند آقاى دکتر مصدق با پشتیبانى افکار عمومى آمده‌اند. این است که انتظار مردم هم از شخص ایشان زیاد است و بنده مخصوصاً امیدوارم که دست به یک اصلاحات عمیقى بزنند (احسنت)

نائب رئیس - آقاى دکتربقایى بفرمایید

دکتر بقایى - آقایان نمایندگان محترم به خاطر دارند که در یک سال و چند ماه پیش یک نفر از تجار محترم بازار خودش را از پنجره تجارتخانه‌اش پرت کرد به زمین و خودش را کشت (مهندس رضوى - آقاى درودى) بنده شخصاً او را نمى‌شناسم ولى از مرثیه‌هایى که براى او نوشته شد و مخصوصاً استاد پور‌داود راجع به او شرح خیلى مؤثرى نوشته بودند به اتکای آن نوشته می‌دانم که این شخص یک مرد معتبر و با ‌آبرویى بود و اگر مبادرت به  این کار کرد آقایان به خاطر دارند در اثر فشار بی‌موردى بود که از طرف مأمورین دولت به او وارد شده بود و او را به این درجه استیصال رسانید که اقدام به خودکشى کرد.همچنین آقایان کراراً ملاحظه فرموده‌اند در روزنامه‌ها که اشخاص خودشان را جلوى دادگسترى یا جاهاى دیگر آتش زده‌اند وقتى آدم توى روزنامه می‌خواند درست توجه نمی‌کند معناى این کلمه چیست غالباً رد مى‌شوند و می‌گویند آدمى خودش را آتش زد ولى اگر جریان را درست مجسم بکنید و درست فکر بکنید که فردى به این درجه از استیصال برسد که نفت یا بنزین بریزد روى خودش کبریت بکشد، خودش را آتش بزند، می‌توانیم استنباط کنیم که یک جریاناتى هست که براى مردم این کشور بسیار ناگوار است و این مسئولینش یک عده به خصوص از کارمندان دولت هستند البته این جریان تازگى ندارد همه می‌دانیم که بعضى از مأمورین دولت خیلى مردم را اذیت می‌کنند آنهایى که قصد سوء‌استفاده دارند خواه سوءاستفاده مادى،‌ خواه براى سوء‌استفاده نفوذى مردم را اذیت می‌کنند. سابقاً هم همین طور بوده است ولى نه به شدتى که امروز وجود دارد و علت این شدتى که امروز پیدا کرده براى این است که براى آن عده مأمورین نادرست و اخاذ یک دسته دیگرى اضافه شده‌اند که آنها روى یک دستور معینى و برنامه مشخصى مردم را ناراضى مى‌کنند و اینها کسانى هستند که عضو و یا وابسته به حزب منحله توده مى‌باشند و با اجازه آقایان بعد از این اسم این حزب را حزب کمونیست شوروى مى‌گذاریم به طوری که آقایان نمایندگان محترم اطلاع دارند آقاى دکتر رادمنش دبیر کل حزب منحله توده ایران رسماً در مسکو تبعیت و پیروى خودشان را از حزب کمونیست لنین - استالین اعلام کردند. این کسانى که از اعضاى حزب توده در رأس ادارات دولتى یا بدتر از آن در دستگاه قضایى وجود دارند سه کار مى‌کنند کار اول‌شان این است که هر گرفتارى که مربوط به رفقاى حزبی‌شان هست یا مربوط به سیاست حزبى‌شان هست فوراً مرتفع مى‌کنند، کار دوم‌شان این است که به نفع بیگانه جاسوسى می‌کنند،‌ کار سوم‌شان که بدتر از همه این دو تا است این است که ایجاد ناراضى می‌کنند. آقایان توجه بفرمایید وقتى که یک بازپرسى یا یک قاضى براى یک فردى که کارش توى عدلیه گیر کرده اشکال‌تراشى می‌کنند و پدر مردم را در می‌آورند در پیشانى آن قاضى که نوشته نشده است که توده‌اى است و طبق دستور کار مى‌کند. این شخص حاجتمند فقط مى‌بیند آن کسى که مظهر دستگاه دولت است به انواع و اقسام این شخص را اذیت می‌کند و این شخص البته وقتى که مى‌بیند فشار از حد گذشت به آن درجه از استیصال می‌رسد که نمونه‌هایش را حضور آقایان عرض کردم ولى پیش از این که به آن درجه برسد به یک درجه نارضایتى شدیدى می‌رسد که در آن حالت مبلغین حزب توده که کم نیستند این اشخاص ناراضى را مى‌چسبند و مى‌گویند که آقا این دستگاه همین است و بیا با ما هم‌آواز بشو براى این که این دستگاه را واژگون کنند و آن کسى که به آن درجه از استیصال رسیده است می‌رود و همکارى می‌کند و فریب حرف‌هاى آنها را می‌خورد. این جریان به شدت وجود دارد و من هیچ میل نداشتم که این جریان را در پشت تریبون مجلس شوراى ملى بگویم ولى اکنون خودم را ناگزیر می‌دانم از لحاظ وظیفه ملى که به بنده واگذارشده است این موضوع را به عرض آقایان نمایندگان و به عرض هئیت دولت و همچنین به عرض ملت ایران برسانم البته اینجا جایى است که باید انتقاد کرد و باید معایب را گفت چون یک نقطه‌اى است که آدم می‌تواند امیدوار باشد براى این که وقتى که گفتنى‌ها گفته شد شاید ترتیب اثر داده

+++

بشود البته قصد من هم از بیان این مطلب جز تذکر و انتقاد چیزى نیست و آقایان می‌دانند که من پشتیبان این دولت هستم ولى وقتى که یک تذکر خصوصى فایده نکرد اجباراً باید تذکرات خودم را در پشت این تریبون عرض کنم. چند وقت قبل طبق قانون اختیارات به طوری که آقایان ملاحظه فرمودید قوانین راجع به دادگاه انتظامى دادگسترى تنظیم شد به امضاى جناب آقاى دکتر مصدق رسید. انصافاً باید تصدیق کنم که طرح بسیار خوبى بود از لحاظ این که اختیارات زیادى به دادگاه انتظامى داده شده بود اگر یک قضات حسابى براى این کار معینى می‌شدند، بهترین طریق اصلاح دادگسترى بود به طوری که آقایان مى‌دانند در دادگسترى افراد خوبى که نیک‌نام و شرافتمند باشند زیاد داریم (صحیح است) ولى از بین تمام این قضات نیک‌نام و شرافتمند و خوش‌سابقه‌اى که دردادگسترى وجود دارند بنده اطلاع پیدا کرده‌ام که 4 نفر از توده‌ای‌های بنام را براى دادسراى این دادگاه انتظامى در نظر گرفته‌اند البته آقایان توجه بفرمایید با اختیارات زیادى که به این دادگاه انتظامى داده شده است این دادگاه قطعاً مالک الرقاب دادگسترى خواهد بود و قهراً تمام قضات کم و بیش تحت‌تأثیر این دادگاه خواهند بود اگر کسانى که در این دادگاه مشغول انجام وظیفه می‌شوند آدم‌هاى صحیح و درست و شرافتمندى باشند همین طورى که عرض کردم بهترین وسیله براى اصلاح دادگسترى است ولى اگر اشخاص نادرست یا اشخاصى که براى تبعیت از دستورهاى حزبى‌شان با انواع و اقسام نادرستى تن بدهند باشند آن وقت ما دادگسترى را در بست تسلیم آنها کرده‌ایم البته یک جمله معترضه‌اى باید اضافه بکنم که این آقایان کمونیست‌ها ژزوئیت‌هاى قرن اتم هستند چون آنها هم‏ مثل ژزوئیت‌ها قائل به این هستند که براى رسیدن به هدف هر وسیله‌اى مشروع است و در شرح احوالى که از سران کمونیست نوشته شده است آقایان البته مطالعه فرموده‌اید بسیارى از آنها با کمال افتخار اقرار کردند که ما فلان دزدى را کردیم و چه کردیم براى پیشرفت مرام و این هم یکى از آن مواردى است که اینها با آن طبقه فاسد به ما هم می‌رسند آن طبقه فاسد هیئت حاکمه ما دزدى را مجاز مى‌شمرد ولى براى این که کلاه شرعى برایش درست کند و اسم دزدى چون زننده بود اسمش را گذاشت اختلاس، فلان آقا یک میلیون تومان از دارایى دولت اختلاس کرده بود حالا هم هست، اولادش هم هست، مردمان محترمى هستند چیزى نیست اختلاس کردند و حالا توده‌ای‌ها این حرف‌ها را بد نمى‌دانند، دزدى می‌کنند، بانک دماوند را می‌زنند (جلالى- صحیح است) خیلى هم با افتخار و سربلند هستند، صندوق راه‌آهن را می‌زنند و جاهاى دیگر و خیلى هم با کمال سربلندى و افتخار می‌گویند چون در راه حزب دزدى کرده‌اند. عیبى ندارد یک چیز دیگرى را نیز تجویز می‌کنند ژزوئیت‌ها هم این کارها را تجویز مى‌کردند نهایت آنها در راه مذهب مسیح بود البته سرقت را تجویز نمى‌کردند ولى ژزوئیت‌ها تجویز مى‌کردند. هر وسیله‌اى براى رسیدن به هدف مشروع است. اینها هم همین طور به هر صورت کسانى که داراى یک همچو فکر و یک چنین مرامى باشند وقتى در یک نقطه‌اى این قدر حساس در دادگسترى قرار بگیرند بدیهى است که خیلى خطرناک است و دادگسترى را تحت‌نفوذ خودشان قرار خواهند داد. این موضوع را وقتى که بنده شنیدم به آقاى دکتر فاطمى وزیر امور خارجه تذکر دادم و ایشان بعد از چند روز به بنده گفتند که به آقاى نخست‌وزیر عرض کردم و آقاى نخست‌وزیر دستور دادند که آن 4 نفر را از دادگاه انتظامى برداشتیم امروز شنیدم که 2 نفر از آن آقایان را دوباره گذاشته‌اند در دادگاه انتظامى و ابلاغ هم صادر کرده‌اند. به این جهت خود را ناگزیر دیدم که این موضوع را اینجا به حضور آقایان عرض کنم و به هیئت دولت تذکر بدهم که ما اجازه نخواهیم داد دادگسترى و سایر وزارتخانه‌ها را تسلیم حزب توده بکنند (صحیح است) (صفایى - فرهنگ بالاتر از دادگسترى است) (منصف - ممکن است اسم آنها را بفرمایید براى این که بشناسیم) یکى آقاى صادق وزیرى بود که کاندید توده‌ای‌ها در مهاباد بود که او را برداشتند، یکى آقاى حسابى، یکى آقاى رشاد بود، یکى هم آقاى الموتى (حاج سید‌جوادى - سوابق درخشانى در قزوین هم دارد) سابق یا حالا، عرض کنم بعضى از این آقایان سابقه درستى دارند یعنى همین آقاى حسابى در کرمان هم بوده است و جزو قضات پاکدامن بودند. آقاى صادق وزیرى و رشاد هم شهرت به درستى دارند آقاى الموتى را نمی‌شناسم ولى چیزى که هست این شهرت و سابقه گذشته امروز به درد نمى‌خورد چون آنها امروز دستورات حزبى را کورکورانه اطاعت می‌کنند هر طور که دستور بدهند اطاعت می‌کنند خود بنده یک قاضى را سراغ دارم با وجود این که آدم درستى بود با وجود این که جز توده‌ای‌هاى متنفذى بود و با وجود مخالفتى که بنده با حزب توده داشتم خود بنده مرتکب این اشتباه شدم که رفتم ضمانتش را کردم در وزارت عدلیه و بعد از آنجا هم که تبعیدش کرده بودند تقاضا کردم برش گردانند و گفتم که قاضى درستى است و تا آن وقت هم درست هم قضاوت کرده بودم ولى بعداً دیدم همین آدم شرافتمند و درست براى اجراى دستورات حزبى به بدترین نادرستى‌ها تن در داده بود استفاده شخصى هم نکرده الان هم آدم مستأصلى است و براى خودش هم الان رشوه نمی‌گیرد ولى هر وقت که دستور بدهند فلان آدم را محکوم به اعدام کن با کمال خونسردى محکوم می‌کند.

نائب رئیس - آقاى دکتر بقایى وقت شما تمام شده است‏.

دکتر بقایى - 5 دقیقه مانده است‏.

ناصر ذوالفقارى-ما رأى می‌دهیم که ایشان ادامه بدهند.

نائب رئیس-اگر مخالفى نیست می‌توانید ادامه بدهید (گفته شد - خیر) چقدر وقت اضافه می‌خواهید.

دکتر بقایى-یک ربع ساعت‏.

نائب رئیس-بفرمایید.

دکتر بقایى - عرض کنم این یک موضوعى است که از دولت تقاضا دارم توجه عاجلى بکنند (صحیح است) موضوع دیگرى که می‌خواستم تذکر بدهم قانون اخیرى بود که راجع .... اسم قانون یادم نمى‌آید (بعضى از نمایندگان - قانون امنیت اجتماعى) نه غیر از این است این را گذاشته‌ام در موقعى که لایحه حکومت نظامى مطرح می‌شود صحبت کنم قانون اخلالگران است این قانون البته قانون خوبى است ولى متأسفانه وقتى که وارد اجرایش می‌شویم چیز بسیار عجیبى ازش درمى‌آید الان دو هفته است یازده نفر از دهقانان پیشواى ورامین را طبق این قانون اخلالگران گرفته‌اند، حبس کرده‌اند، اینها را نه با قید ضامن نه به قید کفیل آزاد نمی‌شود کرد و اینها باید باشند تا یا محکوم بشوند یا آزاد بشوند. این اشخاص به اسم اخلالگرى گرفتار شده‌اند، اما 6 نفر از این 11 نفر اعضاى شوراى ده هستند براى اجراى قانون 20 درصد که آقایان محترم سابقه دارند و بقیه هم اشخاصى هستند که به مالک گفته‌اند این بیست درصدى که دولت تصویب کرده بده آقاى مالک آنها را به عنوان اخلاگر معرفى کرده است و اینها را گرفته‌اند آورده‌اند در زندان قصر زندانى کرده‌اند پهلوى توده‌ای‌ها جای‌شان داده‌اند. چند نفرشان از اعضاى حزب زحمتکشان ملت ایران هستند ولى البته آنجا برده‌اند که توده‌ای‌ها بتوانند آنها را تبلیغ کنند در این مدت هم آنچه که اقدام شده در نتیجه این که مالک چند نفر از قضات را شاید دیده باشد استغفرالله هیچ به کار آنها رسیدگى نمى‌شود اینجا دیگر جنبه توده‌اى ندارد این از لحاظ این است که مالک پول خرج کرده است و اینها را انداخته‌اند توى زندان و به وضع‌شان رسیدگى نمی‌شود (مهندس رضوى - آقاى دکتر بقایى حضرتعالى که از قضات پاکدامن که تنقید می‌فرمایید از قاضى دزد هم که شکایت می‌فرمایید پس تکلیف دولت چیست؟) حضرت آقاى مهندس رضوى قضات پاکدامن و درست و وطن‌پرست هم ما زیاد داریم ولى کسى که توده‌اى شد درست نمی‌تواند باشد چون وقتی که حزب به او دستور داد دزدى بکن نمی‌تواند نکند، آن ساعتى که حزب دستور داد اعمال خلاف بکن او هم اعمال خلاف قانون می‌کند و سوابق این کار هم هست، نظایرش هم زیاد است. آنها وقتى که حزب هنوز دستور راجع به کار اداری‌شان نمی‌داد، یک عده‌اى از آنها نه همه‌شان، یک عده‌اى از آنها درست بودند. این را بنده قبلاً اعتراف کردم ولى فعلاً هیچ اطمینانى به درست بودن اینها نیست براى این که آن درست‌ترین قاضى را که شما در نظر بگیرید وقتى توده‌اى کمونیست باشد، وقتى که بهش دستور دادند برو صندوق وزارت دارایى را بزن، می‌رود می‌زند (شمس قنات‌آبادى-و بانک را) بانک را زدند (شمس قنات‌آبادى-دو مرتبه مى‌زنند) من از دولت می‌خواهم که راجع به این جریان بیست درصد اقدام لازم بفرمایند اصولاً چون لایحه‌اش را آورده‌اند و در مجلس مطرح خواهد شد ولى جریان اجراى این بیست درصدى که در جلوى 15 درصد ما تراشیدند این شد که در کم‌تر جایى اجرا شده است و بهترین دلیل این است که وزیر دارایى که خودش مأمور اجراى این قانون است هنوز دستور نداده که در دهات خالصه اجرا بکنند. در بعضى از دهات خالصه به طور استثنایى اجرا شده ولى در اکثر نقاط اجرا نشده (مهندس زیرک‌زاده-در اکثر نقاط مأمورین دولت جلوگیرى می‌کنند) یکى هم می‌خواستم توجه آقایان و هیئت دولت را به وضع وزارت کار جلب کنم با وجود این که آقاى دکتر عالمى وزیر کار جوانى بسیار شایسته و شرافتمندى هستند (صحیح است) ولى متأسفانه وزارت کار امروزه نمونه زنده آن چیزى است که از چندین ماه پیش آقایان محترم در روزنامه شاهد ملاحظه فرمودند و آن همکارى توده‌ای‌ها و نفتی‌ها است وزارت کار الان یکى از کانون هاى ظاهر و بارز عمال انگلیس و توده است (صحیح است) و انتظار داریم که توجه عاجلى به آنجا بشود و به جاى این که وقت وزارتخانه صرف تقویت حزب توده بشود یک تجدید‌نظر جامعى در قانون کار بکنند و یک قانون کار دنیا‌پسندى که ضمانت اجرایى هم داشته باشد براى تصویب تقدیم جناب آقاى دکتر مصدق بکنند و همچنین راجع به بیمه اجتماعى کارگران هم توجه بکنند. یک موضوع دیگرى بود راجع به تقسیم اراضى بین کارگران، گویا در تسلیحات ارتش چهار صد هزار متر براى این کار اختصاص داده‌اند ولى نمی‌دانم این کار به کجا رسیده و قرار بود براى کارگران کارخانه شماره 5 ونک هم این عمل بشود و با وجود این که زمینش هم موجود

+++

است تا حالا عملى نشده است انتظارداریم که این موضوع را هم مورد دقت قرار بدهند یک تذکر دیگرى هم می‌خواستم خدمت آقایان عرض کنم امروز ششم آبان ماه است یعنى از سى‌ام تیر، نود و شش روز گذشته است هنوز دولت اقدام مؤثرى براى تعقیب مسببین واقعه سى‌ام تیر نکرده و کمکى هم که می‌بایستى به کمیسیون تحقیق بشود براى این موضوع نشده است بنده از آقایان اعضاى کمیته تحقیق خواهش می‌کنم که یک توجه بیشترى به انجام وظایف خودشان در آتیه بفرمایند و از دولت هم می‌خواهم که فراموش نکنند چون همین طورى که بنده کراراً عرض کردم موضوع سى‌ام تیر چیزى نیست که قابل فراموش شدن و قابل سنبل شدن باشد و بالاخره این کار یک روزى باید رسیدگى شود فعلاً دیگر عرضى ندارم راجع به قانون امنیت اجتماعى هم همان طورى که گفتم در موقع طرح لایحه حکومت نظامى عرض خواهم کرد.

نائب رئیس - آقاى مهندس غروى‏

مهندس غروى - عرایضى که بنده می‌خواستم عرض کنم و براى خاطر آن در نطق قبل از دستور اسم نوشته بودم غیر از آن چیزى است که حالا عرض می‌کنم بنده به خواهش جناب آقاى حاج سید‌جودى قرار بود وقتم را به حضور ایشان تقدیم کنم و تقدیم هم می‌کنم (در این موقع جلسه از اکثریت افتاد و پس از چند لحظه اکثریت حاصل شد) بنده علت این که از وقتی که خدمت آقاى حاج سید‌جوادى تقدیم کرده بودم چند دقیقه‌اش را استفاده می‌کنم راجع به فرمایشات جناب آقاى دکتر بقایى است عرض کنم افکار ضد توده‌اى آقاى دکتر بقایى را خیال می‌کنم در مملکت ایران کسى نباشد که نداند از این راه همیشه ایشان متحمل خساراتى بوده‌اند زیان‌هایى هم کشیده‌اند و حتى بارها شاید قصد جان ایشان زده باشند و بحمدالله سالم در رفته‌اند این هم مورد تردید کسى نیست در روزنامه شاهد اغلب مردم نوشته‌جات ایشان را خوانده‌اند و مخالفت آقاى بقایى را با حزب توده به اندازه کافى می‌دانند این روزها هم مخصوصاً دو روزنامه یکى شاهد و یکى نیروى سوم مطالبى می‌نویسند آنها که انشعاب بودند کارى ندارم ولى در این قسمت باز در روزنامه شاهد آقاى دکتر بقایى آن مخالفت سرسخت خودشان را ادامه دادند و حتى درباره یکى از اعضاى حزب که یک کمى تندروى کرده بودند یا نمى‌دانم چه قضیه‌اى بود آن را کمونیست ایرانى خواندند و گفتند که کمونیسم دو جور داریم ایرانى و شوروى (دکتر بقایى - منهاى مسکو عرض کردم) تقریباً همین طور می‌شود چون مرکزى غیر از مسکو فعلاً نداریم (دکتر بقایى - لندن هم هست) آن را دیگر نفرموده بودید اگر مى‌فرمودید بنده خیلى ممنون می‌شدم بنده می‌خواستم این را عرض کنم که یک اشخاصى ممکن است افکار چپ داشته باشند و هر کس افکار چپى داشت زود نمى‌شود گفت توده‌اى به آن معنایى که آقاى دکتر بقایى همیشه تعبیر مى‌کنند بنده معتقدم که در این موارد بایستى کمى قضاوت عادلانه کرد پریروز در خدمت آقاى ناظر‌زاده بودم ایشان مى‌گفتند که کسى را در ایران نداریم که بر علیه حزب توده مثل آقاى دکتر بقایى مبارزه کرده باشد (ناظر‌زاده - صحیح است) بنده هم در عمل هیچ وقت با حزب توده سابقه خوبى نداشته‌ام در عین حال که در اغلب موارد به دور بودم به آن معنى که آقاى دکتر بقایى گفتند هیچ رابطه‌اى نداشتم اما می‌خواستم از آقاى دکتر بقایى خواهش کنم این بیاناتى که از روى حسن نیت فقط از لحاظ وطن‌خواهى کردند درباره بعضى از آقایان قضات می‌خواستم توضیحاتى عرض کنم و خواهش کنم که در این قبیل موارد قدرى مداقه فرمایند و اگر عرایض بنده درست نبود بنده را از اشتباه در‌بیاورند. راجع به آن چهار نفر که در دادگاه انتظامى عضویت پیدا کرده‌اند یا نکرده‌اند دو نفر از این آقایان را من نمی‌شناسم آقاى حسابى و آقاى صادق وزیرى را نمى‌شناسم اما با دو نفر از آقایان ارتباط دارم آنها داراى افکار اصلاح‌طلبانه‌اى هستند ولى بنده آنها را عضو حزبى نمی‌شناسم و در این مدتى که بنده با آنها صحبت کرده‌ام به عنوان عضویت حزب توده هیچ اثرى براى بنده مشهود نشده است تا آن جایى که خودتان فرمودید که آنها قضات بسیار پاکدامنى هستند فقیرند و به نان شب محتاج هستند که کنترل احساسات خود را نتوانسته‌اند بکنند و از احساسات خود تبعیت کرده‌اند (دکتر بقایى - آقاى رئیس بنده اجازه می‌خواهم) بنده تقاضا می‌کنم که از ماده 90 استفاده نفرمایید (دکتر بقایى - توضیح می‌دهم) بنابراین تقاضاى بنده این است که جنابعالى اگر به عقیده خودتان باقى هستید به بنده بفرمایید که بنده هم با جنابعالى هم‌عقیده بشوم ولى تا آنجا که بنده می‌دانم این دو نفر از بهترین قضات و از شرافتمندترین قضات ایران هستند و بقیه وقتم را به جناب آقاى حاج سید‌جوادى داده‌ام.

نائب رئیس - آقاى دکتر بقایى‏

دکتر بقایى - بنده نسبت سوء‌استفاده شخصى به هیچ یک از آقایان ندادم و خودم هم عرض کردم در چند سال پیش خودم نسبت به یک قاضى توده‌اى که بسیار آدم درستکارى بود رفتم در وزارت عدلیه تضمین کردم و شغل او را درست کردم براى این که آدم درستکارى بود به این اشخاص هم من نسبت سوء‌استفاده ندادم ولى چیزى که هست اگر حزب به آنها دستور حزبى بدهد کورکورانه اطاعت خواهند کرد.

مهندس غروى - شش سال است من اینها را می‌شناسم عضو هیچ حزبى نیستند.

دکتر بقایى - اطلاعات بنده این طور است که هستند چون حزب مخفى است البته همه جا اظهار نمی‌کنند.

مهندس غروى - یک تحقیقى بفرمایید.

دکتر بقایى - آقاى صادق وزیرى کاندید توده‌ای‌هاى مهاباد بودند.

مهندس غروى - بنده ایشان را نمى‌شناسم‏.

حاج سید‌جوادى - بنده نوبتم را به آقاى شمس قنات‌آبادى داده‌ام.

نائب رئیس - آقاى شمس قنات‌آبادى‏.

شمس قنات‌آبادى - بنده تشکر می‌کنم از جناب آقاى سید‌جوادى (مهندس غروى - بنده وقتم را دادم) و همچنین از جناب آقاى غروى که وقت‌شان را به بنده مرحمت فرمودند. بنده یک مطالبى در جلسات مختلف چه در فراکسیون و چه در مجلس و چه در اجتماعاتى که با حضور آقایان نمایندگان تشکیل شد عرض کردم و یواش یواش دارم به این نتیجه می‌رسم که مثل این که اصلاً گوش شنوایى نیست ما از اطراف و جوانب مورد حمله قرار گرفتیم براى چه؟ براى این که می‌خواهند این راهى که ملت ایران طى کرده به آخر نرسد و متأسفانه چون من وقت ندارم و نمی‌خواهم وارد کلیات بشوم تا بیان بکنم و ترسیم بکنم جزئیات مطلب را موضوع آن طوری که باید و شاید درک نمی‌شود این تشنجاتى که اخیراً در مملکت ما هست، این نمایشات و این جنگ و گریزها، این تظاهرات و نمایشاتى که در مملکت ما اخیراً صورت می‌گیرد، همه آنها به ضرر مملکت است ما می‌خواهیم اینها قطع بشود. ما می‌خواهیم اینها از بین برود، ما می‌خواهیم مملکت ما آرام بشود براى این که بتوانیم از مبارزات ملت نتیجه‌گیرى بکنیم، ملت باید آسوده باشد، این مطلب را همه آقایان می‌گویند من هم عرض می‌کنم اما هیچ نیامدیم فکر بکنیم که ببینیم آیا ما باید چکار بکنیم که این تشنجات از بین برود ما چه بکنیم این نمایشات و تظاهرات ضد ملى از بین برود ما چه مى‌کنیم توى این مملکت آرامش به وجود بیاید من یک موقعى این مطلب را پشت این تریبون مجلس روزى که با لایحه حکومت نظامى مخالفت کردم گفتم که هیچ وقت، هیچ زمانى زور، جبر، فشار نمی‌تواند افکارى را عوض کند و یک امنیت واقعى و یک آسایش حقیقى به وجود بیاورد. این عدالت است که ممکن است در سایه عدالت هم امنیت و هم آسایش به وجود بیاید متأسفانه ما نمى‌خواهیم از این مطلب استفاده کنیم و عوض این که برویم و واقعاً عدالت به وجود بیاوریم دنبال چیزهاى دیگر می‌رویم معناى عدالت این است که ما در یک کارگاه‌هایى که الان در همین شهر تهران است اگر آقایان حاضر باشند و اجازه بدهند و حوصله‌اش را داشته باشند حاضرم نمونه‌اش را نشان بدهم، در کارگاه‌هاى کارگران در همین تهران کسانى که بر علیه مملکت ما از روى شعور و حسن، از روى بى‌شعورى و عدم توجه و عدم فهم، ترویج به اخلال و آشوب می‌کنند آنها از همه حیث مصونند اضافه حقوق به آنها می‌دهند من الان سراغ دارم در یکى از کارگاه‌ها همین کارخانه چیت‌سازى، همین کارخانه‌اى که سال‌هاى سال است مرکز آشوب و اخلال شده و هر ناراضى را که از هر کجا گرفته‌اند آورده‌اند در کارخانه چیت‌سازى جمع‌شان کرده‌اند. یک عده‌اى بودند که شلوغ کرده‌اند، یک عده‌اى که اخلال کرده‌اند و یک عده‌اى که آرامش را به هم زدند آنها را گرفته‌اند و برده‌اند زندان مرتب هم خود کارفرما در کارخانه‌اش به عنوان حاضر قلمداد می‌کند حقوق هم می‌دهد و تشویق هم می‌شوند و در حال حاضر آنهایى که می‌خواهند به وطن‌شان وفادار باشند و آن کسانى که می‌خواهند براى ایران کار کنند، براى ایران مبارزه کنند، براى ایران زحمت بکشند، نه مثل آنها که فعالیت بکنند براى یک دولت بیگانه این افراد روز به روز به انواع و اقسام مشقات، رنج‌ها، زجرها مواجهند. من الان یک تشبیه ساده می‌کنم الان در کارخانه و کارگاه‌ها 3 دسته وجود دارند خوب دقت بفرمایید این عرض بنده را من البته تمام این اخلال‌هایى که در این مدت در تهران شده به عرض نمایندگان محترم مى‌رسانم، سه دسته وجود دارند یک دسته کسانى هستند از این کارگرها که از آن روزى که حزب توده غیر قانونى شناخته نشده بود، از آن روز تحت‌تأثیر تبلیغات آن دسته واقع شده‌اند که من به شما بگویم یک مقدارى از این حرف‌ها راست است و شما تا این نقاط ضعف را جبران نکنید کار شما سرانجام نمی‌گیرد. این نمی‌شود در این مملکت که یک طبقه‌اى از همه چیز محروم باشد و یک دسته‌اى از تمام مزایا برخوردار. وقتى یک کارگر گرسنه باشد، بدبخت باشد، براى زن و بچه‌اش دوا نداشته باشد، وقتى که مى‌بیند جلوى چشمش بچه‌اش می‌میرد، وقتى به این کارگر می‌گویند آقا شما با ما متحد شو تا ما قیام کنیم، تا ما حکومت را به دست بیاوریم و انتقام شما را از دست طبقه غارتگر بگیریم و در مقابل این دسته هم مرجع و دسته و تیپ و تشکیلاتى نباشد که بگوید آقا ما شما را به حق‌تان می‌رسانیم، ما حقوق شما را می‌گیریم، ما دردهاى شما را دوا می‌کنیم، مال وطنمان هم هستیم وقتى این نباشد مسلماً این کارگر بدبخت به آنجا پناه می‌برد شما خیال نکنید من چوب را برنداشتم که طبقه زحمتکش مملکت، طبقه محروم مملکت را برانم و آنها را محکوم کنم آنها در حرف‌شان اکثراً حق

+++

دارند. گناهکار واقعى در این مملکت دو دسته‌اند یک دسته هم آن کسانى هستند که از محرومیت و از رنج و بدبختى طبقه زحمتکش سوء‌استفاده کردند و اینها را به نفع شرکت سابق یا به نفع همسایه شمالى یا به نفع کمونیست بین‌المللى متشکل کردند گناهکارند یک دسته دیگرى که مثل این دسته بلکه بیشتر از این دسته گناهکارند آن دسته‌اى هستند که براى این طبقات محروم فکر نکردند مواظب شرایط زمان نبودند و براى احقاق حق و حمایت حقوق طبقه زحمتکش قیامى نکرده‌اند و اقدامى ننموده‌اند مسلماً ما هم در جرم آن طبقه‌اى که این طبقه محروم را منحرف کرده‌اند شریکیم یعنى من و شما هم گناهکاریم الان على اى حال در کارگاه‌هاى ما سه دسته وجود دارند یک دسته کسانى هستند که در اثر همان تبلیغات تحت عنوان حزب توده و بعد هم عناوین دیگر متشکل شده‌اند و اینها کارگرانى هستند که در عین حال که توجه به حقوق حقه خودشان دارند و می‌خواهند بهره‌بردارى کنند در عین حال می‌گویند ما فقط در زیر لواى ایران باید به حق‌مان برسیم که البته این دسته از آن موقعى که احزاب وابسته به جبهه ملى فعالیت‌شان را شروع کرده‌اند به وجود آمده‌اند بین این دو دسته یک دسته بی‌طرف محافظه‌کار مهمل هستند شما خیال نکنید همین طورى که بین طبقات‏ اولیه مملکت یک دسته هستند که افراطى و یک دسته تفریطى و یک دسته هم محافظه‌کارند. در این تمام طبقات همین مطلب هست که اینها متوسط هستند اینها اگر بدانند در آن دسته حزب توده احتیاجات اینها و خواسته‌هاى اینها زودتر عملى می‌شود دنبال این می‌روند و اگر اقدام و مساعدت به این حوزه‌هاى کارگرى که سر کارگاه‌هاى وابسته به احزاب ملى است بشود و اینها احتیاجات آنها را برآورده کنند. این دسته محافظه‌کار مى‌آیند به طرف این حوزه‌هایى که مال مملکت است مال وطن است اما یک چیزى بنده با کمال صراحت به آقایان محترم عرض کنم که قدرت در تمام حوزه‌ها به یک دست مرموزى با یک حساب دقیق به دست آن حوزه‌ها است، به دست آن طبقه اولى است که تحت عنوان حزب توده و غیر توده متشکل شدند. آقایان اگر یک کارگر بی‌طرف بخواهد حوایج اولیه خودش را از نظر بیمه و تعاون و کمک و غیره را برآورده کند،‌ این دستگاه فاسد، این دستگاهى که باید واقعاً مثل سنا زیر پایش را جارو کرد و دزدهایش را ریخت بیرون، این دستگاه فقط به وسیله آن دسته‌ایى که سال‌هاى سال است بر علیه موجودیت ما متشکل شده‌اند، به وسیله آن دسته به این کارگر کمک می‌کنند یعنی اگر نمایندگان سندیکاهاى ملی بخواهند از این دستگاه یک کارى براى کارگر راه بیندازند و حاجتشان را برآورند آقایان مراجع مخصوص گوش نمی‌کنند باید حتماً یک نماینده توده‌اى به صندوق تعاون مراجعه کند تا کار یک کارگر را درست کند. نتیجه این می‌دانید چه شده؟ ... نتیجه‌اش این شده که آن طبقات بی‌طرف مجبور شده‌اند دنبال اینها بروند، مجبورند هر فرمانى که آنها بدهند اطاعت کنند والا شما خیال می‌کنید که کارگران مملکت ما صد در صد توده‌اى هستند این طور نیست آقا؟ حساب را این طور درست کرده‌اند، مقدمات کار را این طور فراهم کرده‌اند، البته بنده می‌دانم این همه از قامت نا‌ساز و نا‌رعناى او است اینها همه‌اش توطئه‌اى است که استعمار انگلستان براى اخلال و نابودى موجودیت ما طرح کرده اما اگر ما که ادعا می‌کنیم با استعمار مبارزه مى‌کنیم مگر این مبارزه نباید حسابى باشد مگر این مبارزه نباید از همه جانب شروع شود مگر در این مبارزه نباید اطراف و جوانب و جزئیات کار را مواظب باشیم؟ ما که می‌خواهیم در این مملکت امنیت و آرامش به وجود بیاوریم ناگزیریم براى امنیت و آرامش حقوق حقه همه را بدهیم و کار را هم بدهیم به اشخاص میهن‌دوست که در دخانیات هر کارى که می‌خواستند توده‌ای‌ها می‌کردند هر فرمانى که مى‌خواستند صادر می‌کردند. یواش یواش کارگرهایى که به وطن‌شان علاقه داشتند و نمى‌خواستند به ساز اجنبى برقصند، نمی‌خواستند براى مسکو اعتصاب بکنند، نمى‌خواستند براى لندن نمایش بدهند، نمى‌خواستند براى یک سیاست جهانى خارجى موجودیتشان حرکت و فعالیت بکند، آنها آمدند و دور هم جمع شدند کم‌کم یک قدرتى در کارخانه دخانیات در مقابل آن دسته به وجود آوردند که حالا هم هستند. من این را من‌باب نمونه عرض می‌کنم در این جریان اعتصاب راه‌آهن می‌خواستند دخانیات هم همین کار را بکند به عنوان همدردى با کارگران راه‌آهن می‌خواستند چیت‌سازى هم همین کار را بکند، به عنوان همدردى با کارگران راه‌آهن شمال خیال می‌کنید که این قواى دولتى بود که جلوی اینها را توانست بگیرد؟ البته این کارگران ملى بودند که در کارخانه چیت‌سازى به آن کارگران گفتند که اگر شما تعطیل بکنید اعتصاب بکنید هر چه دیدید از چشم خودتان مى‌بینید والا آنها قواى دولتى که کارى از دست‌شان ساخته نبود، من به شما بگویم در دخانیات مدیر کل دخانیات می‌ترسد و از توده‌اى‌ها تقویت می‌کند و تسلیم بلاشرط توده‌ای‌ها است همین طور سایر جاها، منتهى بعضى از جاها ناشى از ترس است ناشى از جبن است و در بعضى از جاها است که تسلیم شدن کارفرماها در درجه اول ناشى از حساب‌هایى است که خودش با کمپانى نفت انگلستان یا سایر افراد وابسته آنها دارند. اگر می‌خواهید امنیت به وجود بیاید کار را بدهید دست کارگران ملى، بیایید کارگران ملى را تقویت کنید بیایید اگر کارگر ملى حاجت داشت کارش را درست کنید و این قدر در به در و بدبختش نکنید من راجع به این صحنه و وقایعى که در آبادان اتفاق افتاده مطالب بسیار مفصلى دارم که انشاء‌الله سعى می‌کنم در جلسه آینده خدمت آقایان عرض کنم و باز هم تشکر می‌کنم از جناب آقاى حاج سید‌جوادى (حاج سید‌جوادى - تحویل گرفتم تشکر شما را با خلوص) شما که خیلى خوب تحویل مى‌گیرید.

4- اخطار آقاى دکتر سنجابى طبق ماده 169

دکتر سنجابى - بنده اخطار دارم ماده 169.

نائب رئیس-بفرمایید.

دکتر سنجابى - آقایان نمایندگان محترم توجه دارند که یکى از وسایل بسیار مهم و مؤثر که در اختیار نماینده مجلس شوراى ملى براى انجام وظیفه قانونى نسبت به نظارت در امر دولت گذارده شده است سؤال است به نظر بنده این وسیله سؤال حتى اهمیتش از این نطق‌هاى قبل از دستور هم بیشتر است زیرا به این وسیله نماینده مسئله معین و مخصوصى را که به نظر او تخلفى از قانون یا غفلتى در انجام وظیفه شده به وزیر مسئول و مربوطه تذکر می‌دهد که در مجلس شوراى ملى حاضر بشود و در جلوى نمایندگان و افکار عمومى بیان بکند و اگرسوء‌تفاهمى بوده رفع بشود والا مجلس قضاوت بکند که غفلت و قصورى شده است.

شمس قنات‌آبادى - سؤال کردن سوء‌تفاهم به وجود می‌آورد، پایه‌اش را این جور گذاشته‌اند.

نائب رئیس - راجع به سؤال جنابعالى معاون وزارت دفاع ملى صبح اطلاع دادند که حاضرند.

دکتر سنجابى-به این جهت بنده معتقدم که مجلس و دولت باید به این موضوع کمال اهمیت را بدهدو در موقعى که سؤال تقدیم می‌شود حاضر بشوند و جواب بدهند. بنده چندى پیش سؤالى تقدیم کردم که تا به حال حاضر نشده‌اند و حالا مى‌فرمایند که آمده‌اند براى جواب و ضمناً هم از موقع استفاده می‌کنم سه سؤال دیگر که تهیه شده است تقدیم می‌کنم یکى سؤالى است که بنده تقدیم می‌کنم راجع به وامى که بر‌خلاف قانون در چند سال پیش بانک صنعتى به نصرتیان تاجر داده است و تاکنون نسبت به وصول آن اقدامى نشده است و میل دارم که جناب آقاى وزیر دارایى بفرمایند که چه اقدامى انجام داده‌اند و دیگر سؤالى است که از طرف بنده و چند نفر دیگر از نمایندگان تهیه شده است از وزیر کشور راجع به تبعید و انتقال بر‌خلاف قانونى که در 9 ماه پیش با تصویب شوراى امنیت دره گز چند نفر عضو حزب ایران را بر‌خلاف مقررات و قانون تبعید کرده‌اند. میل دارم آقاى وزیر کشور حاضر بشوند و در این باب در اینجا جواب بدهند. سؤال سوم سؤالى است از وزارت دادگسترى که یک نفر از افراد مظلوم و بیچاره ایران که عضو حزب ایران هم هست عضو حزب در بجنورد است آقاى احمد شریفى نسبت به ظلمى که به او شده است بر‌خلاف قانون به علت و کوتاهى و قصورى که وزارت دادگسترى کرده است شرحى نوشته‌اند که بنده آن را ضمیمه سؤال تقدیم می‌کنم. اینجا جناب آقاى دکتر بقایى اظهار داشتند که چندى پیش تاجرى خودکشى کرد این شخص در این نامه نوشته است که اگر تا یک ماه دیگر به تقاضاى من ترتیب اثرى ندهید خودکشى خواهم کرد و من می‌خواستم جواب بدهند که آیا این مطلب حق است انجام وظیفه شده یا نشده این سؤالاتى است که داده می‌شود.

5- بیانات آقاى نائب رئیس راجع به روز سازمان ملل متحد

نائب رئیس (آقاى ذوالفقارى)-به طوری که خاطر آقایان نمایندگان مستحضر است روز دوم آبان ماه مصادف با روز تشکیل سازمان ملل متحد بوده و این روز،‌ روز مخصوص سازمان ملل نام نهاده شده و مورد علاقه ملل صلح‌دوست جهان مى‌باشد.

چون ملت ایران که در تمام ادوار تاریخ پر‌افتخار خود پیوسته خواهان صلح و صفا و دوستى با عموم ملل جهان بوده و هست عضو سازمان می‌باشد نسبت به این مؤسسه بزرگ که منظور و علت اساسى پیدایش آن حفظ صلح جهان و رعایت حقوق ملل بوده است از بدو تشکیل همیشه مساعدت و پشتیبانى نموده و عموم ایرانیان امیدوارند که این سازمان بزرگ جهانى توفیق حاصل نماید که وظایف خود را در تقویت و مساعدت عموم ملل و حفظ حقوق آنها به نحو کامل انجام دهد تا دنیا بتواند در مهد امن و امان و آسایش خاطر به سر برد. با اجازه آقایان محترم به نام ملت صلح‌دوست ایران این روز بزرگ را با نهایت صمیمت به عموم ملل تبریک گفته و آرزومند است این سازمان بزرگ جهانى در تأمین و بقاى صلح عالم و حفظ حقوق ملل توفیق و کامیابى حاصل نماید. (صحیح است - انشاء‌الله)

6- تقدیم لایحه یک دوازدهم مهر و لایحه تقاضاى تأیید پرداخت دو دوازدهم مرداد و شهریور به وسیله آقاى کاظمى وزیر دارایى‏

وزیر دارایى - بنده یک لایحه راجع به یک دوازدهم مهر تقدیم می‌کنم یک لایحه دیگر راجع به مجوز 2 دوازدهم مرداد‌ماه و شهریور

+++

7- معرفى آقاى سرتیپ مهنا به معاونت وزارت دفاع ملى به وسیله آقاى نائب نخست‌وزیر

نائب نخست‌وزیر-ضمناً از موقع استفاده می‌کنم و تیمسار سرتیپ مهنا را به معاونت وزارت دفاع ملى معرفى می‌کنم.

عده‌اى از نمایندگان - مبارک است.

نائب رئیس-در ضمن آقاى وزیر دارایى اطلاع داده‌اند که براى جواب سؤالات آقایان حاضرند.

8- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر کشاورزى‏

نائب رئیس - آقاى مهندس طالقانى.‏

وزیر کشاورزى - بنده هم یک یک لایحه ایى دارم راجع به مبارزه باآفات وامراض نباتى که تقدیم مجلس شوراى ملى می‌کنم.

9- تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر پست و تلگراف‏

نائب رئیس-به کمیسیون مربوطه می‌رود. آقاى مهندس معظمى‏

وزیر پست و تلگراف - چون دولت ایران عضو اتحاد عمومى بین‌المللى پست است و مقررات بین‌المللى باید به صورت قانونى در‌بیاید در چندى پیش هم تقدیم مجلس شوراى ملى شده بود و تا تصویب نشود وزارت پست و تلگراف در محظور است این است که به صورت ماده واحده‌اى تنظیم شده که تقدیم می‌کنم و استدعا می‌کنم که مقام ریاست دستور بفرمایند به کمیسیون پست و تلگراف هر چه زودتر تشکیل شود و این لوایحى که تقدیم شده در این دو هفته تصویب کنند که رفع اشکال از ما بشود.

نائب رئیس - به کمیسیون مربوطه ارجاع می‌شود آقاى معاون وزارت دادگسترى.

10- تقدیم دو فقره لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت دادگسترى‏

دکتر ملک اسمعیلى (معاون وزارت دادگسترى) - بنده دو لایحه است که یکى مربوط به الغاى عوارض در دهات و یکى دیگر مربوط به جلوگیرى از اعمال نفوذ در ثبت اراضى موات اطراف شهر تهران تقدیم مجلس شوراى ملى می‌کنم و تقاضا می‌کنم از مجلس شوراى ملى که زودتر به جریان بیندازند (کریمى - الان مملکت ایران را آشفته کرده‌اید براى اختلاف زارع و مالک) عرض کنم راجع به کدام لایحه فرمودید؟ (کریمى - مال عوارض زارعین) علتش این است که در بعضى از نقاط علاوه بر بهره مالکانه از زارعین عوارض می‌گرفتند از قبیل عوارضى که از گوسفند و مرغ می‌گرفتند و فکر می‌کنم که این تحمیل ناروایى است بر بنیه مالى کشاورزان این لایحه را تقدیم می‌کنم و مورد شور آقایان واقع می‌شود البته بعد هر نظرى هم آقایان گرفتند متبع است.

11- تقدیم لایحه برقرارى فرماندارى نظامى در بخش‌هاى تهران به وسیله آقاى معاون وزارت دفاع ملى‏

نائب رئیس - به کمیسیون مربوطه فرستاده می‌شود. آقاى معاون وزارت دفاع ملى‏

سرتیپ مهنا (معاون وزارت دفاع ملى) - بنده اول اجازه می‌خواهم یک لایحه‌اى راجع برقرارى فرماندارى نظامى در بخش‌هاى شهرستان تهران تقدیم مجلس شوراى ملى می‌کنم (کریمى - بنده مخالف هستم آقا) (حاج سید‌جوادى - بنده هم مخالفم) ضمناً چون لایحه‌اى تقدیم شده بود سابقاً به مجلس سنا براى تمدید فرماندارى نظامى در تهران و حومه تهران براى مدت دو ماه و مورد تصویب مجلس سنا واقع شده بود (یکى از نمایندگان - مرحوم سنا) ضمناً چون در تاریخ 29 مهر‌ماه بود و دولت به اتکای تصویب مجلس سنا دیگر اقدامى نکرده بود در این مورد حال اگر چنانچه همان لایحه به جریان مى‌افتد (کریمى - آن نمی‌شود دولت باید لایحه جدیدى بیاورد) اقدام مقتضى خواهد شد و اگر نه اجازه بفرمایید لایحه مستقلى تقدیم کنیم (کریمى-اصولاً با این قانون امنیت دیگر حکومت نظامى احتیاج نیست) (حاج سید‌جوادى - خوب بیاورند به عنوان مخالف صحبت می‌کنیم) و در مورد سؤالاتى که جناب آقاى دکتر سنجابى فرموده بودند

12- مذاکره در طرح پیشنهادى راجع به طرز رسیدگى به جرایم متهمین واقعه 30 تیر

نائب رئیس - آن موضوع حالا مطرح نیست بفرمایید بعداً طرح قانونى که آقایان نمایندگان براى 30 تیر داده بودند مطرح می‌شود چون پیشنهاد جدیدى داده‌اند به جاى آن طرح قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام ریاست مجلس شوراى ملى

پیشنهاد می‌نمایم که طرح ضمیمه مشتمل بر ماده واحده و دو تبصره که به امضاى 17 نفر نمایندگان محترم رسیده به جاى طرح مربوط به همین موضوع که قبلاً تقدیم شده مطرح و تصویب شود. مجدزاده‏

ماده واحده-به جرایم قتل و جرح که مأمورین دولتى اعم از نظامى و غیر نظامى و مسببین و معاونین و شرکاى آنان در اثنای قیام ملى تیر‌ماه 1331 و به مناسبت آن در تهران و سایر نقاط کشور مرتکب شده‌اند در دادگاه جنایى پنج نفرى تهران به طور فوق‌العاده و خارج از نوبت رسیدگى خواهد شد.

تبصره 1- دادسراى شهرستان تهران به هر یک از نقاط وقوع جرایم مزبوره و بازپرس و دادیار مخصوص جهت تعقیب متهمین و انجام تحقیقات مقدماتى اعزام می‌دارد بازپرس و دادیار اعزامى که داراى اختیارات بازپرس و دادستان ارتش نیز خواهند بود مکلف‌اند در اسرع اوقات تحقیقات مقدماتى را انجام داده و نتایج را توسط دادستان شهرستان تهران به دادگاه جنایى تسلیم نمایند.

تبصره 2- رأى دادگاه جنایى بر طبق قواعد عمومى قابل فرجام است و در دیوان کشور و خارج از نوبت رسیدگى خواهد شد.

حاج سید‌جوادى-نریمان-انگجى-میلانى-ناظر‌زاده-شاپورى-اخگر-فرزانه-کهبد-مصدقى-عامرى-مجتهدى-نجفى-جلالى-ذکایى-زیرک‌زاده - مجدزاده‏

نائب رئیس - آقاى مشار مخالفید

مشار - بلى‏

حاج سید‌جوادى - بنده موافقم در فوریت‏.

نائب رئیس - فوریت ندارد فورتیش قبلاً تصویب شده است. آقاى مشار هم اسم‌نویسى کرده‌اند، بفرمایید.

مشار - مخالفت بنده با این نوع لوایح نه از نظر این است که کسانى که مرتکب جرمى شده‌اند ارفاقى بشود و آنها را به محکمه صالح جلب نکنند، بنده هیچ وقت طرفدار همچو عقیده‌اى نبوده‌ام و نخواهم بود. مخصوصاً در واقعه 30 تیر که یک امرى فوق‌العاده و در حقیقت عملیات متهمین بر علیه آزادى و مشروطیت و مقاصد عالیه ملت ایران بود می‌بایستى حتماً رسیدگى می‌شد و رسیدگى دقیق - لکن همه کارها بهتر از این است که از مجراى طبیعى خودش سیر کند ابراز احساسات از طرف نمایندگان که مرکز امور مملکت واقع شده‌اند به عقیده بنده در هیچ امرى از امور ابداً جایز نیست. نمایندگان باید کارهای‌شان همیشه با منتهاى تعقل و تدبر باشد ابراز احساسات آنچه که بنده حس می‌کنم من باب خودنمایى و واضح‌تر عرض کنم عوام‌فریبى است و از این کار باید حتى‌الامکان احتراز کرد. در این مورد البته می‌بایستى که از طریق قضایى در محاکم قضایى و در محاکم صالحه به این کار رسیدگى شده باشد تا حالا هم که نشده غفلت شده، مسامحه شده بایستى که رسیدگى کنند. اما این لوایح و پیشنهاداتى که اینجا تهیه می‌شوند مثل این است که به این حوزه‌هاى قضایى دستورى مى‌دهند دستور به محاکم خیلى بی‌مورد است مثل این که الان در اینجا نوشته شده است محکمه جنایى باید خارج از نوبت به این کار رسیدگى بکند یا بعد نوشته‌اند دیوان کشور در خارج از نوبت رسیدگى کند خیلى بی‌مورد است که ما به دیوان کشور دستور بدهیم که شما باید به این کار خارج از نوبت رسیدگى بکنید دیوان کشور یک دیوان عالى است که در کارهاى بزرگ همیشه نظر داشته و همیشه هم نظرش صائب بوده است. هیچ وقت در تکالیف خودش قصور نکرده است دستور دادن به وزارت کشور که شما باید در خارج از نوبت به این کار رسیدگى کنید به عقیده بنده صحیح نیست و این عمل به حیثیت قضایى لطمه وارد مى‌آورد. همچنین دیوان جنایى باید کار خودش را بکند و البته خواهد هم کرد و تعیین بازرس‌هایى که باید از طرف دادستان تهران بایستى به ولایات بفرستند که در آنجا چنین و چنان بکنند. اینها یک چیزهایى است که اصلاً مورد ندارد بهتر این است که این امر را به خود دادگسترى واگذار بکنند البته باید از دولت خواست و تقاضا کرد که در این کار منتهاى فعالیت را به خرج بدهد و رسیدگى بکند و نتیجه را هم معلوم کند که هم مردم مطلع بشوند و هم کسانى که گناهى کرده‌اند به سزاى اعمالشان برسند و اسباب خرسندى و رضایت‌مندى مردم فراهم بشود. دیگر عرضى ندارم‏.

نائب رئیس -  آقاى خلخالى‏

اخگر - بنده اول بودم خودم شما اول فرمودید بنده عرض کردم موافق هستم‏.

حاج سید‌جوادى - بنده موافق بودم‏.

خلخالى - من موقعى موافق مشروط اسم نوشته بودم که این پیشنهاد از طرف آقاى مجد‌زاده داده نشده بود. یعنى بنده اولین کسى هستم که در فراکسیون نهضت ملى براى رسیدگى به قضایاى 30 تیر پیشنهاد تشکیل دادگاه فوق‌العاده کرده‌ام و حالا که به عنوان موافق مشروط اسم نوشته‌ام به منظور حفظ آن نظر و نیتى است که در بدو امر داشتم البته این طرحى را که آقاى مجدزاده داده‌اند و آقایان ملاحظه فرمودید بنده امضا نکرده‌ام زیرا درست مطالعه نکرده‌ام ببینم منطبق با مقصود ما هست یا خیر حالا موافقت من از نقطه‌نظر این است که فلسفه مجازات مخصوصاً براى عبرت دیگران است و آن وقتى تحقق پیدا می‌کند که در مجازات تسریع به عمل آید. موقعى که یک حادثه‌اى پیش مى‌آید یک قتلى به وقوع مى‌پیوندد حتى در غیر از این جریان قیام سى‌ام تیر که باید گفت بهترین فرزندان این کشور به خون خود آغشته شدند براى تحقق دادن به آرزوهاى ملى که در این باب البته آقایان در همان موقع صحبت‌هایى فرموده‌اند

+++

و من موقعى خوشحال خواهم شد آن تأثرى که همان روزهاى اول آقایان داشته‌اند همیشه باقى باشد یعنى مصمم باشند براى مجازات متخلفین از قانون و متجاوزین به حقوق مردم و طورى نباشد که احساسات و نظریات ما سطحى باشد و عمقى نداشته باشد تا به این ترتیب مردم از ما که هیئت مقننه هستیم، نماینده آنها هستیم، نظرشان برگردد. بنده چون فکر می‌کردم رسیدگى این امر با جریان عادى تقریباً امکان نداشت و تأخیر می‌شد به فرض این که احکام بی‌غرضانه هم صادر مى‌کردند و تحت‌تأثیر اعمال نفوذ مقاماتى قرار نمى‌گرفتند آن تأخیر باعث گردد که دلسردى براى مردم ایجاد می‌شد و باعث آلودگى دستگاه قضایى شود و در همان موقع نظرم این بود که در دادگاه فوق‌العاده‌اى تشکیل بشود مخصوصاً با حضور هیئت منصفه چون هیئت منصفه مخصوصاً در امور مهم وجود دارد مخصوصاً در امور سیاسى و هیئت منصفه‌ای که ما پیشنهاد مى‌کردیم نظرمان این نبود که هیئت منصفه‌ای‌ که در قانون از آن ذکر شده است باشد بلکه منظورمان این بود که از همان کارگران و پیشه‌وران، اصناف، علما، بازرگانان و از کسانى که در این آب و خاک حق آب و گل دارند و ملت نامیده می‌شوند و در این جریانات 30 تیر شرکت داشته‌اند خودشان هم در قضاوت و داورى و مجازات مسببین و مباشرین شرکت داشته باشند اگر مشکلاتى هم هست خودشان متوجه باشند به آن مشکلات تا بعد ایجاد بدبینى در میان مردم نباشد و تصور این نرود که خداى ناکرده با دستگاه‌هایى با مقاماتى سازش کرده‌اند یا آن وظایفى که در راه عملى ساختن حقوق مردم داشته‌اند فراموش گردیده. بنده از همان روز شاید هر روزى که می‌گذرد تأثرم زیادتر می‌شود و علاقه‌ام زیادتر به این موضوع می‌شود به طوری که در نطق‌هاى سابقم در خارج از مجلس در حضور آقایان تذکر و صریحاً نظر خودم را عرض کرده‌ام و حالا هم معتقدم که باید دادگاه فوق‌العاده تشکیل شود یعنى این دادگاه فوق‌العاده به منظور عملى شدن نظر مردم براى به مجازات رسانیدن خائنین است اگر شما باور می‌کنید که با این دستگاه قضایى فعلى، با این بطوء جریان دادرسى امکان‌پذیر است مانعى ندارد ولى این که عرض کردم آلودگى دستگاه قضایى هیچ ارتباطى با فرمایشات جناب آقاى مشار ندارد براى این که دستگاه قضایى ما هر قدر هم که آلوده باشد و تحت تأثیر جریانات داخلى قرار بگیرد در یک دعواى بین‌المللى که تمام افراد ملت در آن ذى‌نفع و شریک هستند گمان نمی‌کنم دستگاه دادگسترى ما تحت‌تأثیر قرار بگیرد (صحیح است) این قیاس مع‌الفارق است و قیاس نمی‌توان کرد یعنی اگر یک قتلى در ایران واقع می‌شود ممکن است کسانى باشند که آن قتل را نمی‌توانند از بین ببرند ممکن است قاضى را تحت‌تأثیر قرار بدهند ولى در کارهاى عمومى آن وجدان ملى و آن منافع آحاد ملت اجازه نخواهد داد که هیچ قاضى بر‌خلاف حق و حقیقت و عدالت رفتار بکند بنا‌براین از این نمی‌توان اتخاذ سند کرد. وقتى که من می‌گویم به واسطه بطوء جریان دادرسى یا علل دیگر که امر داخلى است اتخاذ سند بشود که پس دعاوى بین‌المللى را که در صلاحیت دادگاه‌هاى عادى ایران است نمی‌شود رسیدگى کرد خیر مخصوصاً عرض کردم غیر از آلودگى از نظر تسریع براى این که ما کارى باید بکنیم که عبرت للناظرین بشود و دمار از روزگار کسانى که به ملت خیانت می‌کنند برآورده بشود و مردم مطمئن باشند که نمایندگانى هستند که اینها مراقب جریان عمومى و حافظ منافع عمومى می‌باشند و متوجه مراکز دیگر که بنده تصریح نمى‌کنم نشوند تا در صدر اقدام دیگرى که ممکن است منافع ملى را به خطر بیاندازد بر‌نیایند. البته با اساس تشکیل دادگاه بنده موافق بودم و آن دادگاه که باید تشکیل می‌شد یعنى بنده در پیشنهاد خودم یک موقعى داده بودم که 9 نفر ذکر کرده بودم نسبت به این طرح جدید آقاى مجد‌زاده صریحاً نمی‌توان اظهار‌نظر بکنم که موافقم که در خود این دادگاه شعبه سه یا چهار یعنى یکى از شعب دیوان جنایى مطرح بشود و رسیدگى بشود خارج از نوبت. یا این بازرسانى که به شهرستان‌ها می‌روند خواهند توانست یک فردى باشند که تحت‌تأثیر قرار نگیرند خلاصه اینجا تصریح می‌کنم که براى فورمالیته نیست اگر ما پیشنهاد دادگاهى می‌دهیم می‌گوییم یک دادگاه فوق‌العاده‌اى باشد تا خارج از نوبت رسیدگى کند هر مجرم یا هر خائن در هر مقام و موقعیتى که باشد براى ما فرق ندارد. در پیشگاه عدالت حتماً باید مجازات بشود آن چیزى که براى ما مهم است حفظ بقای ملت و حفظ منافع و حقوق آحاد ملت است و هیچ مقامى هم مافوق ملت وجود ندارد چون این مطلب مطلبى نیست که به منافع عمر و زید متوجه باشد و این افرادى که در اینجا کشته شده‌اند در حقیقت صدمه‌ای است به ملت ما،‌ صدمه‌ای‌ است به تمام مردم من قتل نفسا کانما قتل الناس جمیعاً  یعنى کسى که قتل‏ نفسى می‌کند مثل این است که تمام مردم را کشته باشد یعنى آن جنایتی که نسبت به فرد می‌کند فرق نمی‌کند با قیاس می‌توان گفت که این شخص آماده است، حاضر است که تمام بشر را بکشد بنابراین کسانى که چنین جنایتى کرده‌اند غیر از این که افراد را کشته‌اند به نهضت مردم و قیام و آزادى و حق‌طلبى مردم تجاوز کرده‌اند قیامى است بر علیه مشروطیت و حکومت مردم بر مردم پس حتماً باید مجازات بشوند. بنده هیچ وقت حاضر نیستم که با گذرانیدن وقت وسیله براى فرار مسببین و خائنین به کشور فراهم بشود چون نمایندگان آذربایجان را خواسته بودند براى تلگراف حضورى بنده نبودم ولى در اواخر جلسه آمدم دیدم مطالبى نیست به احزاب گفته می‌شود بدون تعصب به یک حزب معینى من در این باب صحبت خواهم کرد ما وقتى می‌توانیم نماینده باشیم و وقتى می‌توانیم خدمت کنیم که ایجاد اتحاد کنیم از تشتت و پراکندگى پرهیز کنیم و پراکندگى و تشتت همان امری است که خارجى می‌خواهد (صحیح است)

نائب رئیس - آقاى اخگر

اخگر - بنده موافقم‏

مهندس رضوى - یک موافق و یک مخالف کافى است‏.

یک نفر از نمایندگان - اصل طرح مطرح است یا پیشنهاد؟

نائب رئیس - این پیشنهاد به جاى آن طرح داده شده.‏

مهندس رضوى-به این پیشنهاد باید اول رأى بدهند که جایگزین آن طرح بشود.

نائب رئیس - اقاى کریمى بفرمایید.

کریمى - لزوم تصویب یک ماده‌اى براى رسیدگى به قضیه 30 تیر مورد تصدیق همه آقایان نمایندگان بوده و هست از طریق رفقاى کمیته تحقیق به بنده مأموریت داده شد آن طرح قبلى را با مشورت چند نفر از قضات دیوان عالى کشور تهیه کردم و به امضاى آقایان نمایندگان رسید و تقدیم مقام ریاست مجلس شوراى ملى شد متأسفانه عده‌اى از آقایان نمایندگان از بعضى عبارات آن سوء‌تعبیر کردند بنده تقاضا کردم ممکن است این عبارات را عوض بکنند ولى متأسفانه آقاى مجد‌زاده آستر و رویه هر دو را عوض کردند یک چیزى نوشتند که کان لم یکن است یعنى هم خصوصیتى براى رسیدگى به جرائم مجرمین 30 تیر در آن نیست فقط و فقط می‌شود گفت که گفته‌اند خارج از نوبت رسیدگى بشود و حال آن که علت کار و آنچه موجب شد که یک ماده واحده‌اى در مجلس بگذرد این بود که آقایان قضات که وارد در کار هستند آنها به این درد واقف شده‌اند که یک جرمى صورت وقوع یافته است و پرونده‌هاى آن را همان عاملین جرائم تهیه کرده‌اند یعنى پلیس‌ها به مردم حمله کرده‌اند، سربازان حمله کرده‌اند، حکومت نظامى داده مردم را کشته‌اند، سرلشگر علوى مقدم داده مردم را کشته‌اند و همان مأمورین سرلشگر مقدم پرونده بعدى را تشکیل داده است به این پرونده‌هایى که با دست آن مأمورین تنظیم شده است قاضى نمى‌تواند مجرم را محکوم به آن جرمى که کرده است بکند براى این که پایه پرونده‌ها غلط است از این جهت احتیاج بود که چند نفر به هر نامى که باشد اگر دعوى لفظ نداشته باشیم به نام معتمد محل، به نام هیئت منصفه و به هر نام دیگرى که داراى اطلاعات هستند در این مورد به خصوص دعوت بشوند در محکمه و با قضات تشریک مساعى بکنند و چون آنها قاضى نیستند و مقید نیستند که نظرشان را منطبق با قوانین و مواد وضع قانونى بکنند نظر بدهند و جرم را تأیید بکنند تا قضات قدرت قضایى پیدا بکنند در گرفتن تصمیم و براى محکومیت آنها دلیل هم اول عرض کردم این است که حکومت نظامى و قواى انتظامى یک جرمى را مرتکب شده‌اند و پرونده‌ اولیه‌شان را خودشان تهیه کرده‌اند و جرم را به کلى لوث کرده‌اند که قاضى نمی‌تواند با انطباق با این مواد مجرم را معرفى کند از این جهت پیشنهاد شده بود مثل سایر دول مترقى دنیا که یک محکمه‌اى تشکیل می‌دهند و یک عده‌اى غیر قاضى در آنجا شرکت می‌کنند اینها هم رأى می‌دهند و نظر می‌دهند که آیا سرهنگ قربانى و سرهنگ رضایى جانى هست باید اعدام بشود یا خیر و الّا اگر آقایان مى‌خواهید مردم ساکت نمانند و مجرمین هم راحت بمانند و زندگى کنند این قوانین را وضع بکنید یا نکنید یک طور است هر دو یکسان است. دادگاه عدلیه پس از فوت سرگرد رضایى 90 سال دیگر یک اخطارى می‌فرستد که آقا براى رسیدگى فلان به فلان دادگاه بیایید این دستگاه عدلیه است که خود آقایان دیده‌اید کار نمی‌کند و به درد مردم نمی‌رسد این است که تقاضا شد یک دادگاهى تشکیل بشود و یک عده‌اى از معتمدین محل یا هر نام دیگر که مقتضى باشد در این رأى مداخله داشته باشند تا بدون قید و شرط قانونى نظر خودشان را بگویند و محکمه آرای آنها را با آرای قضات جمع کنند و رأى اکثریت را عمل بکنند این بود مورد تقاضا و حالا با این طرحى که آقاى مجدزاده داده‌اند بنده مخالفم و اثر هم ندارد.

نائب رئیس - آقاى اخگر بفرمایید.

اخگر - بنده خیلى متأسفم که وقتى این طرح پیشنهاد شد و به تصویب رسید معایبى که داشت تذکر داده شد در فراکسیون مذاکره شد و بنا شد که در کمیسیون دادگسترى این طرح حل و عقد بشود و همین طور هم شد مراجعه شد به کمیسیون دادگسترى و خود آقایانى که مخالفت فرمودند حضور داشتند و بحث مفصلى شد و بالاخره تصویب شد که به جاى این طرح پیشنهاد بشود و حالا مى‌بینم که باز هم آقایان مخالفت می‌فرمایند اما راجع به فرمایشاتى که آقاى مشار فرمودند این طرحى که قبلاً داده شده است سه فوریتش تصویب شده است یا بایستى همان تصویب شود یا یک چیز به جاى او حالا این پیشنهادى

+++

که به جاى آن طرح گذاشته شده ببینیم عیبى دارد یا ندارد اگر ندارد چرا تصویب نکنیم؟ (قنات‌آبادى - عیبش این است که از نظر تعقیب مسببین واقعه 30 تیر چندان تأثیرى ندارد) در این طرح گفته شده است ضرب و جرح و قتلى که در اثر وقایع سى تیر پیش آمده است دادگاه جنایى تهران خارج از نوبت و به فوریت رسیدگى بکند با اختیاراتى که داشته باشد اختیارات بازپرس و دادرسان نظامى را هم آن بازپرس و دادستانى که از طرف این دادگاه فرستاده می‌شود داشته باشند و رسیدگى بکند و به نتیجه برسد به نظر بنده راهى غیر از این ندارد که یک دادگاهى که مورد اعتماد شما هست اینجا تشکیل بشود و شروع بکند به این کار و انجام بدهد این هم که جناب آقاى دکتر بقایى فرمودند که کمیته تحقیق کار نکرده بنده معتقدم که کمیته تحقیق کار خودش را کرده البته اگر از نظرها فراموش نشده باشد آن قانون که بایستى به تصویب مجلس سناى سابق می‌رسید در آنجا دفن شده بود و چون در آنجا هم تصویب نشده بود دولت هم نمى‌توانست این را به عنوان قانون اجرا بکند علت تعویق این بود نه این که کمیته تحقیق کار خودش را نکرده باشد به هر صورت صلاح اگر اقتضا می‌کند که اشخاصى که مرتکب یک خلاف‌هایى یا جرایمى در آن روز شده‌اند سریعاً به کارشان رسیدگى بشود و اگر خلافى کرده‌اند تنبیه بشوند اگر نکرده‌اند خیال همه راحت بشود بهتر از این طرحى که سه فوریتش تصویب شده است پیشنهاد دیگرى به نظر نمى‌رسد و بنده استدعا می‌کنم که قبول بفرمایند که این پیشنهاد به جاى آن باشد اما موضوع این که جناب آقاى کریمى مخالفت می‌فرمایند اصلش راجع به آن هیئت منصفه است هیئت منصفه را ما نشستیم فکر کردیم هیئت منصفه حقى ندارد مگر این که از آنها محکمه سؤال می‌کند شما این شخص را مقصر می‌دانید یا نه و اگر مقصر می‌دانید بعد سؤال دیگر مى‌کند که در مجازات این شخص تخفیف قائل هستید یا خیر؟ بودن هیئت منصفه همراه این دادگاه ارفاقى براى مرتکبین خلاف خواهد بود نه این که فایده‌اى براى سرعت جریان داشته باشد.

دکتر سنجابى-اخطار دارم‏.

نائب رئیس - پیشنهادى از آقاى مشار رسیده است قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى نظر به این که ماده‌اى که فعلاً مورد بحث قرار گرفته است هم مفهوم و هم عبارت آن به کلى غیر از آن است که سابقاً از طرف نمایندگان تقدیم مجلس گردیده علیهذا پیشنهاد می‌کنم که این ماده واحده جدید قبلاً طبع و توزیع بشود تا بعد از آن درباره آن در مجلس مذاکره و تصمیم مقتضى اتخاذشود. یوسف مشار

دکتر سنجابى - بنده اخطار قانونى دارم‏.

نائب رئیس - بفرمایید

دکتر سنجابى-اینجا به نظر بنده بر طبق ماده 116 هر طرحى که مطرح می‌شود باید با حضور وزیر مسئول باشد و حالا وزیر مسئول در جلسه حضور ندارد (صحیح است)

نائب رئیس-موقعی که طرح شد آقاى معاون وزارت دادگسترى اینجا بودند.

مشار-از دستور برداشته می‌شود یا توضیح عرض کنم‏.

نائب رئیس - اجازه بفرمایید ببینم نماینده دولت هست یا خیر (گفته شد - نیستند)

13- ختم جلسه به عنوان تنفس‏

نائب رئیس - چون طرح قانونى باید با حضور وزیر مسئول یا معاون وزارتخانه مطرح شود با اجازه آقایان چند دقیقه تنفس داده می‌شود.

(یک ربع قبل از ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نگردید)

نائب رئیس مجلس شوراى ملى-محمد ذوالفقارى‏

+++                       

یادداشت ها
Parameter:294770!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)