کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/28]

جلسه: 30 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 11 خرداد ماه 1329  

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور آقایان اسلامى، صدرزاده‏

3-تقاضاى عده نمایندگان راجع به طرح منع استعمال مشروبات الکلى‏

4-بیانات قبل از دستور آقایان: حاذقى و اردلان‏

5-اجراى مراسم تحلیف از طرف آقایان صدر میرحسینى و دکتر برال‏

6-طرح و تصویب یک فوریت طرح پیشنهادى راجع به اجازه اجراى موقت مواد اصلاحى آیین‌نامه داخلى‏

7-تصویب اعتبارنامه یازده نفر آقایان نمایندگان تهران‏

8-سؤال آقاى رضوى و جواب آقاى دکتر اقبال وزیر راه به سؤال ایشان و آقاى مکى‏

9-تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 30

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 11 خرداد ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور آقایان اسلامى، صدرزاده‏

3-تقاضاى عده نمایندگان راجع به طرح منع استعمال مشروبات الکلى‏

4-بیانات قبل از دستور آقایان: حاذقى و اردلان‏

5-اجراى مراسم تحلیف از طرف آقایان صدر میرحسینى و دکتر برال‏

6-طرح و تصویب یک فوریت طرح پیشنهادى راجع به اجازه اجراى موقت مواد اصلاحى آیین‌نامه داخلى‏

7-تصویب اعتبارنامه یازده نفر آقایان نمایندگان تهران‏

8-سؤال آقاى رضوى و جواب آقاى دکتر اقبال وزیر راه به سؤال ایشان و آقاى مکى‏

9-تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

 

مجلس ساعت نه و بیست و پنج دقیقه صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید

1- تصویب صورت مجلس‏

رئیس- صورت غایبین جلسه گذشته قرائت مى شود (به شرح ذیل خوانده شد)

اسامى غایبین با‌اجازه- آقایان: حسین فرهودى- محسن گنابادى- امامى‌اهرى- عرب‌شیبانى- منصف صمد سود‌آور- ابوالقاسم امینى- امیرنصرت اسکندرى- کاظم شیبانى

غایبین بى‌اجازه- آقایان: صفوى- قهرمان- سالار سنندجى- دکتر احمد سید‌امامى- شهاب- خسروانى- سعید مهدوى- لطف‌على معدل- سرتیپ‌زاده- حسن اکبر- تیمورتاش‏

رئیس- آقاى مکرم نسبت به صورت جلسه نظرى دارید بفرمایید

مکرم- به طوری که در صورت مشروح مذاکرات مجلس درج شده است بنده ضمن این که گزارش سیل مشهد را به عرض رساندم از اقدامات شیر و خورشید سرخ و دولت هم تشکر کردم مخصوصاً براى این که فوراً یک طیاره‌اى معین کرده بودند که لوازم و کمک‌هاى فورى را برسانند به مشهد روز بعد فهمیدم که طیاره را نداده‌اند یانفرستادند علتش را هم نفهمیدم و از جناب آقاى دکتر نفیسى کفیل وزارت بهدارى خواهش کردم اطلاع بدهند چرا نفرستادند بعد معلوم شد که روز بعد 24 ساعت با وسیله زمینى فرستادند خواستم این را عرض کنم‏

رئیس- دیگر نظرى نیست؟ تصویب شد

عبدالقدیر آزاد- بنده یک اخطار قانونى دارم مطابق اصل 13 قانون اساسى‏

بهادرى- مراسم سوگند

رئیس- بفرمایید

آزاد- عرض کنم اصل 13 قانون اساسى را قبلاً می‌خوانم که خاطر آقایان مستحضر بشود

اصل سیزدهم- مذاکرات مجلس شورای ملى از براى آن که نتیجه آنها به موقع اجرا گذارده تواند شد باید علنى باشد، روزنامه‌نویس و تماشاچى مطابق نظامنامه داخلى مجلس حق حضور و استماع دارند بدون این که حق نطق داشته باشند، تمام مذاکرات مجلس را روزنامه‌جات مى‌توانند به طبع برسانند بدون تحریف و تغییر تا عامه ناس از مباحث مذاکره و تفصیل گزارشات مطلع بشوند هر کس صلاح‌اندیشى در نظر داشته باشد در روزنامه عمومى برنگارد تا هیچ امرى از امور در پرده و بر هیچ کس مستور نمانده بنده می‌خواهم عرض کنم که این ماده قانون اساسى تا اندازه‌اى اجرا نشده است براى این که مذاکراتى که در مجلس شورای ملى می‌شود یک قسمت را روزنامه‌نویس‌ها مى‌نویسند که خیلى مختصر است و گاهى هم تحریف می‌شود (صحیح است) از طرف دیگر این مطالبى که در روزنامه مجلس چاپ می‌شود یعنى صورت مذاکرات مجلس غیر از یک عده معینى از آقایان نمایندگان کس دیگرى آن را نمى‌خواند یعنى به تعداد نمایندگان چاپ می‌شود و آقایان نمایندگان مى‌خوانند و سایر مردم مطلع نمی‌شوند یک موضوع دیگرى که اینجا است این است که مطالبى که در مجلس گفته می‌شود و در رادیو آنها را بعد از این که خیلى خلاصه کردند تحریف می‌شود و

+++

متأسفانه آن مطالبى که در رادیو گفته می‌شود یعنى نطق آقایان نمایندگان نه منظور آقایان نمایندگان را تأمین می‌کند و نه قانون اساسى را (صحیح است) زیرا آقایانی که در اینجا صحبت مى‌کنند مطابق صورت جلسات مجلس 95 درصد آنها به نفع مملکت و به نفع مردم است، دولت هم که گاهى مى‌آید اینجا صحبت مى کند غالباً یک چیزهایى را مى‌خواهند پرده‌پوشى بکنند بنده که به رادیو گوش می‌کنم مطالب دولت را هر چه که مى‌خواهند با آب و تاب فراوان مى‌گویند ولى نطق آقایان نمایندگان را هیچ چیز نمى‌گویند و براى این که از دولت تعریف و تمجیدى هم شده باشد مطالب او را مفصل می‌گویند ولى اگر کسى یک صحبتى کرده باشد که به منفعت مملکت باشد و به منفعت موکلین خودش باشد آن را مختصر مى‌گویند. مى‌خواستم این قضیه را عرض کنم براى این که تمام مردم از مذاکرات مجلس مطلع بشوند خوب است آقاى رئیس درخواست کنند که این بلند‌گو را متصل کنند به رادیو که هر وقتى مجلس رسمى می‌شود آن پیچ رادیو باز بشود و هر چه که در این مجلس مذاکره می‌شود به وسیله رادیو تمام مردم مطلع بشوند که نه تحریفى بشود و نه مطلب طور دیگرى گفته بشود زیرا این موضوع اهمیت زیادى دارد چون آقایانى که اینجا نماینده هستند از ولایات موکلین‌شان اولاً روزنامه نمى‌خوانند اگر هم بخوانند مطالبی که در روزنامه نوشته می‌شود خلاصه است یک وکیل وقتى صحبت می‌کند خیلى خیلى هم اگر خوب باشد موکلینش و سایر مردم مطلع نمی‌شوند براى این که روزنامه مجلس را که کسى نمى‌خواند و روزنامه‌ها هم که خلاصه مى‌نویسند و کسى نمى‌خواند.

رئیس- آقاى آزاد اخطار وقتى است که از آیین‌نامه تخلفى شده باشد (آزاد- قانون اساسى می‌گوید) اخطار باید راجع به اجراى آیین‌نامه باشد ممکن بود این بیان را در قسمت قبل از دستور بفرمایید و بنده هم مکرر گفته‌ام که نطق وکلا همان صورت مشروح مذاکرات مجلس است و الا در خارج نیست و این قسمتى را هم که فرمودید البته مذاکره می‌کنیم در هیئت رئیسه‏

آزاد- مقصود این است که مطالبى که در اینجا گفته می‌شود بدون کم و زیاد مردم ایران مطلع بشوند.

رئیس- در این قسمت یک تصمیمى گرفته می‌شود.

آزاد- بنده الان مثلاً ملاحظه بفرمایید

رئیس- آقاى آزاد بفرمایید بنشینید

آزاد- دو کلمه بیشتر نیست.

رئیس- نطق قبل از دستور بفرمایید. بنده این آیین‌نامه را مى‌گویم بخوانند، آیین‌نامه را رعایت کنید بنده که گذاشتم شما حرفتان را زدید.

آزاد- آقاى رئیس اینها براى مراسم قرعه‌کشى که یک نفر پنج تومان برده است با آب و تاب مى‌گویند ولى نطق آقایان نمایندگان را نمى‌گویند.

رئیس- ما اینجا تصمیم مى‌گیریم نظر بدى نیست.

آزاد- خوب است آقا موافقت بفرمایید که این کار عملى بشود.

بهادرى- بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم.

رئیس- از آیین‌نامه تخلفى شده است؟

بهادرى- بلى ماده 12 مراسم تحلیف‏

رئیس- شما که نگذاشتید وارد دستور بشویم.

بهادرى- چون جلسه گذشته مراسم تحلیف عملى نشد.

رئیس- اجازه بفرمایید وارد دستور بشویم.

هر وقت وارد دستور شدیم، چند نفر از آقایان اجازه نطق قبل از دستور خواسته‌اند، آقاى اسلامى بفرمایید

2-بیانات قبل از دستور آقایان: اسلامى و صدرزاده‏

اسلامى- بنده قبل از این که یک عرایضى بکنم یک نکته بسیار مهم دیگرى را لازم می‌دانم تذکر بدهم و آن این است که تقریباً بنده در یک ماه قبل از این که جناب آقاى علاء وزیر امور خارجه از آمریکا مراجعت بکنند بنده این عرض را کردم که با آن که ایشان مرد وطن‌پرستى هستند و با آن که دولت آمریکا کتباً و شفاهاً در همه جا تصدیق کرده که ایران از پیروزى سهم بسزایى داشته و با آن که دولت آمریکا به مخاصمین خودش کمک‌هاى شایان مالى و اقتصادى کرده است با این حال معلوم نیست چرا تاکنون نسبت به ایران کمک مالى و اقتصادى نشده زیرا ما امروز به کمک مالی و اقتصادی بیش از چیزهاى دیگر احتیاج داریم بنده حالا که آقاى علاء مراجعت کرده‌اند اینجا تشریف ندارند ولى از آقاى دکتر اقبال استدعا مى کنم به ایشان بفرمایند که یک جلسه‌اى حاضر بشوند و اگر در جلسه علنى مجلس شورای ملى مصلحت نمى‌دانند لااقل در جلسه خصوصى اقداماتى را که کرده‌اند به عرض نمایندگان محترم برسانند براى این که آقایان نمایند‌گان علاقه دارند ببینند چرا تا کنون این کمک عملى نشده زیرا یک عده‌اى عقیده دارند که شاید یک دست نامرئى است که نمى‌گذارد این کمک اقتصادى عملى بشود بنابراین بنده خواهش می‌کنم که ایشان در یک جلسه خصوصى حاضر بشوند مطالب و اقداماتى را که کرده‌اند به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانند.

جریانات اسف‌انگیزى مرتباً و بدون وقفه با سرنوشت ما بازى می‌کند، اختلافات و تشنجاتى که در کلیه شئون اجتماعى ما از یک منبع نامرئى لاینقطع پدیدار مى‌شود مشاجراتى که هر روز به نوعى ما را سرگرم می‌سازد و با کمال بى‌رحمى سیر تاریخ یک ملت معصوم و کهنسال را به طرف زوال و سقوط پیش می‌برد مرا که یکى از فرزندان این آب و خاک هستم مجبور می‌سازد به پیروى از نداى وجدان وظیفه آنچه را که به صلاح مردم دردمند و پریشان ایران تشخیص می‌دهم به صراحت بیان کنم و موافق ادراک و تشخیص علت‌العلل بیچارگی‌ها و حوادث غیر مترقبه را توجیه نمایم. امروز همه مقاما ت مسئول مى‌کوشند عظمت خطرى را که حلقوم این ملت را بى‌رحمانه مى‌فشارد در دهلیزهاى سیاست استتار مخفى کنند و قیافه حقیقى علت‌ها را که در پشت صحنه سرگرم طرح نقشه‌ها است به مردم نشان ندهند این روش از عادات و اصول سیاست دولت‌ها و مسئولین مؤثر ما است که اصرار دارند بزرگى و سنگینى مسئولیت خود را در انظارمخفى کنند و همه چیز را با فرمول خاطر مبارک آسوده باشد در گوشه‌هاى ذهن و یا زیر زبان خود دفن کنند، در مقابل یک چنین شیوه دائمى دولت‌ها، تنها وظیفه حتم نمایندگان باشهامت و دلسوز مجلس است که با کمال بی‌نظرى پرده استتار مسئولین امور را بدرند و ملت را در جریان وقایع و غوامض سیاست بگذارند، ما باید از این تریبونى که مردم ما تفویض کرده‌اند و از این مصونیتى که قانون اساسى به ما بخشیده است به نفع مصالح عالیه ملت حداکثر استفاده را بکنیم و در مقام دفاع از منافع و حقوق موکلین خود از هیچ چیز ترس و هراس نداشته باشیم و با سیاست تحمیق و اغفال و استتار دولت‌ها بجنگیم و همه امور مکتومه مملکت را در معرض افکار و قضاوت عمومى قرار دهیم و بالأخره انگشت خود را روى نقطه درد بگذاریم تا دولت‌ها در برابر علم و اطلاع مردم از جریان امور سنگین، مسئولیت خود را بیشتر درک کنند.

با این کیفیت من وظیفه خود مى‌دانم که صراحتاً عرض کنم تنها منشأ ابتلائات و بدبختى این ملت از نفت است و این ماده عفن تحت‌الارضى که مثل شیره جان دائماً از رگ‌هاى حیاتى ما به مفت خارج می‌شود باعث این همه سرگیجه و دوار و بى‌نظمى شده و تا زمانی که صاحبان این منافع کار خود را با ما یکسره نکنند دست از سر ما برنمى‌دارند، من بى‌پرده باید عرض کنم که هیچ مسئله‌اى در این مملکت غامض‌تراز مسئله نفت براى ما نیست و بدبختانه وضع طورى ترتیب داده شده که براى همیشه این موضوع حیاتى معلق و معوق و وسیله تشتت و تشنج و اختلاف باشد (صحیح است)

چرا قرارداد دادرسى به قرار دادرسى و چند پهلوى سه ستاره که متأسفانه جناب آقاى تقى‌زاده رئیس محترم مجلس سنا به اعتراف و اقرار خود در انعقاد آن به حکم اجبار تأثیر مستقیم داشته‌اند تبدیل شده و چرا به جاى دادن حق ملت ایران سعى می‌شود لایحه الحاقیه‌اى براى قطعى و قانونى کردن قرارداد مزبور از تصویب مجلس بگذرد.

و همچنین چرا این لایحه در حکومت ساعد و آن هم در آخر دوره مجلس 15 و در آن اتمسفر سکوت و محیط خاموش که ناشى از صحنه‌سازى قبلى بود براى تصویب به مجلس آمد و اکنون هم چرا این جریانات غیرمنتظره به عنوان مقدمه و پیش درآمد تشریف آوردن لایحه مزبور به مجلس صورت وقوع پیدا کرده است، تمام این چراها معماهایى دارند که کم و بیش ملت ایران از آن آگاه است (صحیح است)

خلاصه مطلب این است که یک شرکت خارجى با اعمال ناجوانمردى حق مسلم ملت ایران را بلع کند. (صحیح است)

آقایان، نفت روزگار این ملت را سیاه کرده است به نحوى که ما امروز براى نجات و حفظ این ملت ناگزیریم به عقیده آقاى دادگر سناتور محترم از یک کمیته نیمه

+++

انقلابى به نام کمیته نجات ملى مدد بجوییم و به قول ایشان صد نفر را فدایه کنیم تا مملکتى را از خطر زوال حفظ نماییم. (صحیح است) بنده به نوبه خود این فکر را تقدیس مى‌کنم ولى باید عرض کنم که قبل از هر کارى باید حساب خود را با شرکت نفت که تنهاعامل این وضع اسف‌بار است تصفیه کنیم، باید مملکت را از این آنتریک‌هاى نامرئى و ملت را از این سرگیجه و دوار دائمى بیرون بیاوریم اگر نه هر چه با کمال بى‌رحمى عناصر فاسد و مزاحم و مخرب را از بین ببریم (صحیح است) چون دستگاه فساد در پشت پرده به کارخودادامه می‌دهد باز هم عناصر فاسد و مزور و خائنین ترتیب خواهند شد و باز هم مقامات مؤثر این مملکت را اشغال خواهند کرد (صحیح است) کما این که از نیم قرن پیش تاکنون اکثرشخصیت‌هاى این مملکت که تصادفاً مسئولیت سنگین و مؤثرى را داشته و اغلب قراردادها و حل و عقد قضایا با دست آنها گذشت از همین کارخانه مخفى بیرون آمده بودند، بدبختانه مملکت ما رنگ حکومت ملى به خود کمتردیده است و تا کنون کار به دست اشخاصى مى‌گذشت که در مقابل سیاست نفت مجبور بودند امور کشور را به مماطله و دفع‌الوقت بگذارند و همه امور را از مملکت مکتوم و مخفی دارند (صحیح است) مبعوثین ملت و آنهایى که متکى به افکار مردم مى‌باشند به هیچ‌وجه حاضر نیستند که یک موضوع بسیار اساسى که بنیاد و هسته اقتصادى ما را تشکیل می‌دهد این طور معوق و بلاتکلیف بماند. (صحیح است) در کجاى دنیا یک چنین بى‌رحمى از طرف آحاد مسئول نسبت به وطن خود دیده شده است، به هر حال من بیش از این درباره نفت صحبت نمى کنم و از مجلس شورای ملى تقاضا دارم که درباره لایحه نفت که گویا این روزها به مجلس تقدیم می‌شود با کمال شهامت از مصالح و منافع ملت ایران در قبال مسئولیتى که دارند دفاع کنند و هر چه زودتر تکلیف ملت ایران را با در نظر گرفتن حداکثر مصالح و منافع ایران با شرکت نفت روشن سازند تا بیش از این وقایع و حوادث نامطلوب روى ندهد (صحیح است، احسنت) بنده ناچارم این نکته را اضافه کنم که موقعی که دو دوازدهم مطرح بود و بنده صحبت می‌کردم این موضوع را عرض کردم که همان سیاست نامرئى طورى مسئله نفت را پیش آورده است که هر یک از نمایندگان، البته همه باوجدان هستید، کلیه نمایندگان در اخذ تصمیم مردد مى‌شوند که چه کار کنند اگر موافقت نکنند که خوب یک پول اضافى از دست ما رفته است اگر موافقت کنند افکار مردم با این لایحه مخالفت دارد این است که بنده خیال مى‌کنم دولت بایست این کار را خلاصش بکند با یک طرز بهترى لایحه آن را بیاورد براى این که اگر لایحه سابق را بیاورد این همان چیزى است که قبلاً به مجلس آمده، مردم و نمایندگان مخالف آن هستند و بنده نمی‌دانم با این وضع چه پیش خواهد آمد و یک تذکر دیگرى مى‌دهم بعضى از آقایان گفته‌اند و به بنده نوشته‌اند که از این نماینده جدید رادیو تهران که با کمال بی‌طرفى نطق‌هارا تهیه مى‌کند تشکر کنم.

رئیس- صدرزاده‏

3-تقاضاى عده‌اى از آقایان نمایندگان راجع به طرح منع استعمال مشروبات الکلى‏

صدرزاده- بنده یک عرض مختصرى دارم و تقاضا مى کنم که آقایان محترم توجه بفرمایند، یکى از وظایف ما این است یعنى وظیفه حتمى ما این است که به تمایلات و افکار مردم احترام بگذاریم خاصه این که این تمایلات و افکاری که ناشى از دیانت و احترام به قواعد دینى است (صحیح است) در دوره 15 آیت‌الله شیرازى آقاى شیرازى آقاى حاج سیدنورالدین مجتهد به تهران آمدند با هیئت دولت و اکثر نمایندگان محترم و معاریف تهران تماس گرفتند و در نتیجه مذاکرات ایشان و پاسخ‌هایى که گرفتند و تلگرافات و نامه‌هاى بی‌شمارى که از شهرستان‌هاى ایران به مرکز مخابره شده و در بایگانى مجلس موجود است یک طرحى از طرف نمایندگان مجلس تهیه شد و تقدیم مجلس شد آن طرح را حالا بنده قرائت می‌کنم براى این که ذهن آقایانى که در آن دوره نبوده‌اند روشن بشود متوجه بشوند.

نظر به حرمت استعمال مشروبات الکلى در شرع مقدس اسلام و مضرات صحى و اجتماعى آن دولت مکلف است که در طى سال جارى مطالعات و پیش‌بینى‌هاى لازمه را نموده و باتأمین عواید مناسب دیگر و مراعات صرفه‌جویى و کسر از هزینه‌هاى غیر لازم که مجموعاً جایگزین مالیات و عوارض رسومات گردد لایحه الغاى مالیات و عوارض مزبوره را و هم‌چنین مقرراتى که براى جلوگیرى از خرید و فروش و استعمال آن (در غیر موارد طبى) و کیفر متخلفین لازم است تهیه و توأماً براى تصویب به مجلس شورای ملى تقدیم سازد. این طرح که به امضاى عده کثیرى از آقایان نمایندگان محترم بود که بعضى از آن آقایان یعنى اکثرشان در این دوره حضور دارند تقدیم شد و در کمیسیون مبتکرات موجود است و در کمیسیون مبتکرات هم قابل توجه تشخیص یافت و گزارش آن هم طبع شد و منتشر گردید نهایت به پایان دوره 15 مصادف شد این کار ناتمام ماند دیروز یک تلگراف دیگرى از آقاى حاج سید نورالدین به وسیله بنده براى مجلس مخابره شده است که اگر اجازه بفرمایید قرائت می‌کنم تمناى همه این است که طرح قانونى منع استعمال مسکرات را که مورد توجه خاصه ذات ملوکانه و آرزوى همه طبقات ملت است و مراتب قانونى خود را هم در دوره سابق سیر کرده و قدیماً و حدیثاً از طرف عموم طبقات و خصوص حجج اسلام پیشنهاد اقدام شده است به شرکت در میلاد مسعود ولى‌عصر روحی‌فداه در دستور مجلسین گذاشته و نمایندگان محترم موافقت خود را ابراز و ریشه این سم مهلک و مبدأ شرور را از صفحه ایران پاک براندازند (عبادالصاحب صفایى- حرمت استعمال مسکرات مسلم است، مفاسد آن هم معلوم است، اصلاً جاى بحثى ندارد) این هم یک نامه مفصلى است که معاریف و محترمین شیراز تقدیم داشته‌اند که دو سه هزار نفر امضا کرده‌اند که در محضر مجلس قرائت بشود ساحت مقدس مجلس شورای ملى- مضرات شرب خمر واضح‌تر و زیاده بر آن است که محتاج به شرح باشد گذشته از این که دیانت رسمى مملکت ایران تحریم نموده و مجازات براى آن تعیین فرموده عقلاى امم متفق بر مضار آن هستند و غالب مفاسد متکى به آن است، جاى تأسف است که هنوز تصمیم جدى براى جلوگیرى و منع قانونى در ایران گرفته نشده ملت ایران نمی‌تواند فرض عقب ماندن از دولت جدید‌التشکیل پاکستان را براى خود بنماید سابقاً این موضوع از کمیسیون مبتکرات نیز عبور کرده تمناى ملت ایران آن است که قبل از همه چیز جزو دستور قرار گیرد و به تصویب تحریم و منع مطلق شرب و ترتیب مجازات ریشه این فساد قطع شود و مفاسد هر روزى که ناشى از این قسمت است بالمره مرتفع گردد. عده‌اى از آقایان به پیروى از ماده 41 آیین‌نامه که در آن جا مقرر شده است اگر بیش از 15 نفر از آقایان نمایندگان آن را تقاضا بکنند طرح می‌شود طرحى تهیه کرده‌اند که قرائت می‌کنم.

مجلس شورای ملى، راجع به منع استعمال مسکرات که طرح آن در دوره پانزدهم به مجلس شورای ملى تقدیم و به کمیسیون مزبور هم قابل توجه تشخیص و گزارش آن طبع و توزیع گردید بر وفق ماده 41 آیین‌نامه امضا کنندگان زیر لزوم تجدید و تصویب آن را از مجلس مقدس شورای ملى تقاضا می‌نمایم: سلطان‌العلما طباطبایى- على بهبهانى- ابوالحسن رضوى- رضا رفیع- حائرى‌زاده- ملک‌مدنى- مرتضى حکمت- دکتر شایگان- مسعودى- دکتر نبوى- صدرزاده- آزاد- ابریشم‌کار- مخبر فرهمند- ناظرزاده عباسى- علی‌محمد دهقان- دکتر مصدق- دکترعلوى (احسنت)

رئیس- به کمیسیون دارایى و بهدارى فرستاده مى‌شود.

صدرزاده- امیدوارم که در تصویب این طرح کوشش بفرمایید که در این دوره تصویب بشود.

4-بیانات قبل از دستور آقایان: حاذقى و اردلان‏

رئیس- آقاى حاذقى‏

حاذقى- موضوعى که ایجاب کرد امروز به عرض آقایان برسانم مسئله اضافات و ترفیعات کارمندان دولت است که در چند جلسه این جا مطرح شده و من عرایضى کردم و مجالى براى این که مفصل نظر خودم را عرض کنم پیدا نکردم و امروز این موضوع را به طور اختصار به عرض مجلس می‌رسانم و توجه آقایان نمایند گان محترم را به این موضوع جلب می‌کنم فلسفه تشکیل دولت عبارت است از خدمت به ملت و فراهم کردن وسیله رفاه و آسایش ملت ... (صفایى- در کجا؟) در همه جاى دنیا دولت که به وجود مى‌آید براى این است که به عنوان نمایندگى از اجتماع و ملت انجام کارهاى عمومى و اجتماعى ملت را به عهده بگیرد از یک دست از آنها مالیات بگیرد و با یک دست دیگر

+++

به وسیله کارمندان دولت آن مالیات را به خیر و صلاح و سلامت جامعه مصرف کند. حالا ببینیم این موضوع در کشور ما به چه صورتى بیرون آمده آقایان نمایندگان محترم بدون تردید همه علاقمند به سعادت مملکت هستید، اما اینجا آمدیم سوگند یاد کردیم که براى حفظ و حراست حقوق ملت و منافع مملکت تا آنجا که مصونیت ما محفوظ است و می‌توانیم دفاع کنیم منافع ملت را حفظ کنیم بدون تردید مستخدمین دولت هم یک طبقه از افراد این ملت هستند و نماینده مجلس همان طور که نماینده آحاد افراد ملت هستند نماینده کارمندان دولت نیز هستند ولى همان طوری که یک روز دیگر هم اینجا عرض کردم آقاى فرامرزى- استدعا مى‌کنم توجه بفرمایید، تا این موضوع روشن بشود (فرامرزى- والله هر کسى آزاد است، یکى براى گفتن و یکى براى شنیدن) اینها را همه ما ها باید توجه کنیم عرض کنم که مجلس شورای ملى مرکز قوه عاقله مملکت است و مطالبى که اینجا مطرح می‌شود بین خود و خدا بایستى از شائبه و ریا و اغراض خصوصى و شخصى و دفاع از منافع افراد خاصى بدون رعایت مصالح اجتماعى بر کنار بماند این است که خواستم امروز این مطلب را روشن کنم وضع بودجه مملکت ما طورى شده است البته علل و جهات‏

آن را باید جداگانه توضیح داد طورى شده است که در حال حاضر هزار و صد میلیون تومان مخارج برایمان پیش‌بینى شده در حالی که بیش از هشتصد و نود میلیون تومان در محل درآمد بیشتر پیش‌بینى نشده است این موضوع این معنى را دارد که دولت هزار و صد میلیون تومان خرج مسلم به عهده گرفته و مى‌گیرد و تعهد می‌کند می‌پردازد بدون این که بنیه این ملت اجازه بدهد و عین این مبلغ را به عنوان مالیات به صندوق و خزانه دولت بپردازد، بنابراین اگر ما یک ملت عاقل و یک حکومت و دولت عاقلى داشته باشیم باید مطالعه کنیم، روشن کنیم، بررسى کنیم از آن مخارج و هزینه‌هاى زائد و غیر ضرورى کم کنیم و براى مخارج ضروری و لازم به اندازه کافى اعتبار پیدا کنیم من عرض کردم که دولت اگر بخواهد مطابق این ظاهر امر که صحبت شده است که اضافه و ترفیع سال‌هاى 27 و 28 و 29 کارمندان دولت را بخواهد بدهد، حساب کنید یعنى بخواهد به صد و هشتاد هزار نفر که کارمند دولت هستند مطابق این صحبتى که در اینجا در مجلس شد بخواهد اضافه بدهد اساساً مملکت مواجه با یک مخاطره‌اى می‌شود که ممکن است (صدرى- صحیح نیست) اصل موضوع حقوق هم از بین برود بنابراین ما باید یک راه حلى پیدا کنیم اولاً آقاى دکتر معظمى به خاطر دارند که در دو سال گذشته مجلس شورای ملى رأى داد که اضافات مستخدمین جزء را حتماً بپردازند اما تحقیق کردیم دولت به عنوان این که صندوق مملکت پول ندارد از پرداخت همان اضافات مختصر کارمندان جزء که بیش از صد ریال نبود خوددارى کرد (صحیح است) باید روح مطلب کشف بشود اگر مقصود کشف شدن این است که عرض کنم تمام اضافات و تمام ترفیعات را بپردازند می‌روم آنجا می‌نشینم ولى اگر منظور این است که باید به عمل نزدیک‌تر باشد این است که عرض می‌کنم ما باید راه حلش را پیدا کنیم همان طور که در دوره گذشته مجلس قانونى وضع کرد که به آموزگاران و دبیران (جناب آقاى فرهنگ روى سخن با جنابعالى است) که به آموزگاران و دبیران به طور کلى معلمین آن اضافات قانونى که به سایر کارمندان دولت داده می‌شود به آنها هم داده شود یعنى 80 درصد اضافات مشروط به این که حداقل معلم، حقوق ثابت نه مزایا، از 150 تومان کمتر نباشد ما تحقیق کردیم با این که قانون وضع شده آقایان دولت نپرداختند و ما مکرر اینجا اعتراض کردیم و حالا هم به اعتراض خودمان باقى هستیم، مقصود این است که کارمند جزء که حداکثر حقوقش صد تومان است دولت یک ده تومان را نپرداخته است، معلم که طبقه فاضله و شریف مملکت و قوه عاقله ملت به شمار می‌رود شاید به آنها 150 تومان حقوق می‌دهند و اضافات آنها را نپرداخته‌اند و اعتراضات ما هم باقى است حالا صحبت اضافات براى تمام مستخدمین دولت است ما اول پیشنهاد می‌دهیم که دولت آن اضافات قانونى سال 1329 را همان طور که در بودجه پیش‌بینى شده با یک رعایت و آن رعایت این است که در درجه اول به مستخدمین جزء و معلمین و اعضا کم حقوق دولت بپردازد نه این که مال آن طبقات زوردار و صاحبان رتبه‌هاى بالا را که غالباً داراى قدرت و زور هستند در درجه اول تأمین اعتبار بشود و حکم صادر بشود و بپردازند و به موقع و به آن طبقه معلم که از نظر نیروى مادى ضعیفند هر چند از نظر نیروى معنوى قوى هستند با مستخدمین جزء که آنها حامى پشتیبان ندارند و به موقع آنها که می‌رسد اعتبار اضافات و ترفیعات تمام شده باشد این طور نشود بلکه همان طور که در دنیا معمول است اول از طبقه ضعیف شروع کنید و اگر اعتبارى باقى ماند به طبقه اقویا برسد به آن متمکنین خاتمه بدهند نکته‌اى که من مى‌خواهم به عنوان راهنمایى دولت اینجا عرض کنم و باید مورد توجه آقایان محترم تصدیق مى‌فرمایند که الان 95 درصد از مالیات مملکت را همان و آنهایى که سطح زندگیشان خیلى پایین است و تمکن مالیشان خیلى ضعیف است آنها مى‌پردازند و علتش هم معلوم است مالیات‌هاى غیر مستقیم را ملاحظه می‌فرمایید مالیات بر قند و شکر، مالیات بر قماش مالیات بر سایر احتیاجات آنها مثل دخانیات و لوازم دیگر همه اینها مالیاتى است که از طبقه ضعیف این مملکت گرفته می‌شود و آنها می‌پردازند اما یک مالیات‌هایى که طبقه متمکن مملکت باید بپردازد تا کنون نه دولت پیشنهاد کرده و نه مجلس شورای ملى تصویب کرده و به طورى که در همه جاى دنیا ما تحقیق کردیم و مرسوم است آن کسى که غنیمتش بیشتر است غرامت مالیات مملکت را بیشتر می‌دهد ما آمار اتومبیل‌هاى شهر تهران را تحقیق کردیم گفتند الان در حدود ده هزار نمره اتومبیل سوارى شخصى که بیشترش از مدل‌های مدرن و تازه که حتى در آمریکا و انگلستان و سایر ممالک بسیار غنى و ثروتمند مورد استفاده هست در این مملکت مورد استفاده است و این نشان می‌دهد که ده هزار نفر هستند و به مفتد‌الناس مسلطون على اموالهم براى خودشان این حق را قائل شدند به جاى این که سه هزار تومان بدهند یک اتومبیل عادى سوار بشوند بیست هزار تومان یاسى هزار تومان می‌دهند و یک اتومبیل لوکس براى خودشان تهیه مى‌کنند از نوع کادیلاک و شورلت یا شورلت و غیره می‌خرند چه مانعى دارد که دولت بیاید پیشنهاد کند هر کس که اتومبیل سوارى لوکس دارد سالى هزار تومان به نفع حقوق‏ مستخدمین دولت یا به نفع عمران و آبادى مملکت مالیات بدهد توجه بفرمایید آقاى نصرتیان نتیجه این می‌شود که در سال ما 10 میلیون تومان مالیات از صاحبان این اتومبیل‌ها‌ى تهران گرفتیم و ما مى‌توانیم در همین حدود هم ازشهرستان‌ها مالیات جمع کنیم، همین طور هم اسباب لوکس و تجملى و لوازم زینت و آرایش اینها یک چیزهایى است که مورد احتیاج توده مردم نیست و متمکنین که میل دارند اینها را مورد استفاده قراربدهند براى اینها بایستى یک مالیات‌هاى سختى دولت معین بکند که دو برابر یا سه برابر قیمتش باشد که فروشندگان مغازه‌هاى آرایش و لوازم تجملى سه برابر قیمت به نفع خزانه دولت مالیات بگیرند آن وقت بیایید اضافات کارمندان دولت را بپردازید من تحقیق کرده‌ام در انگلستان معمول است و همچنین در سوئیس آنهایی که درآمدشان در سال از یک حد معینى می‌گذرد اینها هر کدام یک مبلغى در سال به دولت مالیات می‌دهند، مالیات اضافى، یعنى در سال اضافه درآمد خودشان را، مازاد ثروت‌شان را به خزانه عمومى می‌دهند آن وقت دولت می‌تواند خدمات مؤثرى براى بهبود حال مردم و براى کمک به مستخدمین بکنند بنابراین من پیشنهادم این است که آقایان محترم قبل از این که دست دولت بسته بشود این فکر را تقویت کنند که بایستى براى نجات مملکت‌شان هر نوع فداکارى که یک روز دیگر هم عرض کردم باید به عهده بگیرند و هر کس که تمکن دارد و تمکن او بیشتر است باید حاضربشود بیشتر به نفع خزانه دولت مالیات بدهد، طبیعى است وقتی که دولت کسر بودجه نداشت ما نه تنها مانع دادن اضافات و ترفیعات نیستیم بلکه خودمان هم به دولت فشار می‌آوریم و اصرار مى‌کنیم که اضافات و ترفیعات کارمندان داده شود، موضوع دیگرى هم که جناب آقاى رئیس دیروز و جناب آقاى صدرزاده امروز فرمودند راجع به منع مسکرات بنده خواستم عرض کنم که تلگرافات متعددى از شهرهاى ایران راجع به موضوع منع استعمال مسکرات و فروش علنی آن به کمیسیون عرایض هم رسیده و این نشان می‌دهد که (صفایى- این منع قانونى نمى‌خواهد شرع اسلام آن را منع کرده این معنایش این است که کسى الان این را جایز می‌داند) عرض کنم که تلگرافات حاکى از این است که همه خواسته‌اند که همان طوری که دین مقدس اسلام تهیه و فروش و استعمال تمام مشروبات الکلى را ممنوع و محروم قرار داده است مجلس شورای ملى از دولت بخواهد که عملاً این را به صورت قانون رسمى مملکتى بشناسد و این را رعایت کنند که مضرات مسکرات که متناهى به فساد و قتل نفس و جنایت می‌شود از بین برود (همهمه نمایندگان)

+++

‌رئیس- آقایان این قدر همهمه نکنید، نظم مجلس را رعایت کنید.

صفایى- چیزى که مشروحاً حرام است دیگر قانون نمى‌خواهد.

رئیس- اجازه بدهید که زودتر به کارهاى مملکت برسیم، این قدر همهمه نکنید، آقاى اردلان‏

اردلان- در اول کار نظامنامه مطرح بود من و چند نفر از آقایان دیگر پیشنهاد کردیم که نطق قبل از دستور منحصر به دو نفر بشود و حالا هم همین پیشنهاد را کردیم و مخصوصاً آقاى صدرى هم امضا فرمودند و هنوز تصویب نشده ولى امروز چون چهار نفر اجازه گرفته‌اند و بنده هم چهارمى هستم چند کلمه عرض می‌کنم ولى معتقدهستم که دو نفر کافى است که ما بعداً بتوانیم به کارهاى مجلس برسیم آقایان محترم مستحضر هستندکه وضع اقتصادى مملکت ما بسیار بد است و ما نمایندگان مجلس موظف هستیم که در این قسمت کوشش بکنیم که تا حد امکان بهبودى در وضع اقتصادى کشور به وجود بیاوریم (صحیح است) البته این بدى وضع اقتصادى ما ناشى از عوامل بسیارى است که این عوامل مثل زنجیر به هم پیوسته است و اگر در یک قسمت‌هایى به تنهایى اقدام بشود کافى نیست بلکه باید در تمام شئون اقدام بشود یکى در قدم اول موازنه بودجه است که بنده این را می‌گذارم براى وقتى که بودجه مملکت مطرح شد آن وقت عرضم را می‌کنم اما موضوعى را که امروز بنده می‌خواستم از قبل از دستور استفاده کنم و به عرض آقایان برسانم موضوع صادرات است. ارقام سال گذشته، سال 1328 نشان می‌دهد که ما 42 میلیون لیره واردات داشتیم و در مقابل 8 میلیون لیره صادرات داشتیم یعنى صادرات کشور ما یک پنجم واردات بوده است، هر مملکتى که صادرات آن به این درجه نسبت به وارداتش کم باشد مسلماً اهالى آن مملکت جز بدبختى چیز دیگرى نخواهند دید (صحیح است) این است که ما باید کوشش بکنیم حتى‌المقدور و یک کارى بکنیم که صادراتمان رو به فزونى برود، این چند تا راه دارد آقاى حاذقى فرمودند و من خلاصه عرض می‌کنم، به طور فهرست، اول چیزى که ما باید نسبت به صادرات تصمیم قطعى بگیریم و دولت را وادار کنیم یا لایحه‌اى در این خصوص به مجلس بیاورد یا خودمان یک طرحى تهیه بکنیم این است که کلیه کالاهاى صادراتى را از تعهدات ارزى معاف بداریم (صحیح است) شما ملاحظه بفرمایید با چه خون جگرى کالاى صادراتى تهیه می‌شود. فرض کنیم که کالاى صادراتى فرش باشد یا خشکبار باشد این مدتى طول می‌کشد که به گمرک برسد ولى وقتی که تعهد ارزى از او در گمرک گرفتند و دانست که به دادگاه خواهد رفت کمتر مبادرت به صادرات می‌کند، این است که در قدم اول بدون هیچ تردیدى در اثر مطالعات دقیقى که بنده خودم در این قسمت کردم و با بسیارى از بازرگانان نیز مشورت کردم قدم اول این است که ما باید تعهد ارزى را نسبت به صادرات برداریم ما الان در حال حاضر دو نوع ارز داریم که تکافوى واردات ما را بکند یکى ارزى است که اینها را می‌گویند ارز صادرات نامرئى و او ارزى است که از بابت فروش شرکت نفت به دولت ما عرضه می‌شود براى هزینه‌هاى لازمی که در ایران دارند مزد کارمندان خودشان و عمله‌جاتى که در ایران دارند که اینها ارز مى‌خواهد و با این ارزها من نمى‌توانم بگویم که الى‌الابد کالاهاى صادراتى را باید از تعهدات ارزى معاف بداریم ولى امروز وضع مملکت ایجاب می‌کند و ما به اندازه کافى از فروش ارز توسط نفت جنوب مى‌توانیم واردات خودمان را تأمین بکنیم، ما باید صادرات خودمان را از تعهدات ارزى معاف بداریم و این ارز را در اختیار همان صادر کننده بگذاریم که این صادرکننده بتواند با ارز خودش هر نوع کالاى مجازى که براى واردات مملکت جایز مى‌داند وارد کند و به هیچ‌وجه قید و شرطى براى این کار نداشته باشیم دوم این مسئله است که من از جناب آقاى وزیر کشور استدعا مى‌کنم توجه بفرمایند و او این موضوع عوارض شهردارى‌ها است، البته ما یک قوانینى در مملکت داریم که انجمن‌هاى شهر مى‌توانند براى رفع حوائج خودشان عوارضى وضع بکنند ولى این عوارض را باید وزارت کشور به هیچ‌وجه موافقت نکند که نسبت به کالاهاى صادراتى وضع شود ما الان یک خشکباری را اگر بخواهیم از یک منطقه آذربایجان حمل بکنیم در هر یک از شهرها انجمن‌هاى شهر یک عوارضى وضع کرده‌اند که از این صادرات گرفته می‌شود در صورتی که این صحیح نیست و به هر قیمتى که هست باید از صادرات عوارض شهردارى گرفته نشود اگر یک کالایى هست که در داخل ایران مصرف دارد این را مى‌توانند نسبت به آن مقدار که در داخل مصرف می‌شود عوارض وضع بکنند ولى نسبت به کالاهایى که صادر می‌شود باید به کل عوارض شهردارى برداشته بشود تا تشویق بشود صادرات.

قسمت سوم که باید به آن توجه بشود موضوع بیمه است الان موضوع بیمه یک عوایدى براى دولت شده است و وزارت دارایى از شرکت بیمه ایران مثل این است که می‌خواهد یک عوایدى به دست بیاورد در صورتی که براى کالاهاى صادراتى اگر بخواهند بیمه بشوند باید به حد نازل و به قیمت ناچیزى بیمه بشوند و تحمیل به صادر کننده نشود در صورتی که امروز موضوع بیمه یکى از مسائلى است که موضوع صادرات ما را هم مشکل کرده و براى صادرات تجار یک مانعى است این کار بیمه قسمت چهارم موضوع دست‌مزد است آقایان نمایندگان محترم مستحضر هستند که یکى از صادرات مهم مملکت ما کتیرا است وقتى که کتیرا در کردستان که بنده نماینده آنجا هستم جمع‌آورى می‌شد آن روزها یک برزگرى که روزى 3 قران به او می‌دادند مى‌توانست کتیرا جمع بکند اما امروز به همان کشاورز براى این که هزینه زندگى بالا رفته باید 3 تومان بدهند بنابراین این صادرات گران تمام می‌شود و قیمت کتیرا بالا می‌رود بنابراین باید دولت در این خصوص توجه دقیقى بکند که دست‌مزد را پایین بیاورد و این ممکن نیست مگر این که هزینه زندگى پایین بیاید و پایین آمدن هزینه زندگى به هیچ‌وجه ممکن نیست مگر این که یک عواملى دارد که بنده نمی‌توانم در اینجا بحث کنم چون وقت کم است اما در قسمت پنجم که ما باید صادرات را تشویق بکنیم اول این است که به بانک‌هاى مجاز خودمان اولاً دولت باید یک سیاست اقتصادى اتخاذ بکند که هر چه می‌تواند در مملکت یک بانک‌هایى به وجود بیاورد و براى هر چیز یک بانک در مملکت هر چه بانک بیشتر باشد تسهیلات بیشترى براى تجار به وجود مى‌آورد و اگر یک تاجرى بخواهد کالاى صادراتى تهیه بکند بانک‌هایی که موجود هستند اعتبارات کافى به او می‌دهند که او بتواند کالاى صادراتى تهیه بکند.

قسمت ششم که قسمت آخر راجع به تشویق صادرات است موضوع کرایه‌اى است که راه‌آهن می‌گیرد البته راه‌آهن تا یک حدى موافقت کرده است ولى این مال آن قسمتى است که از تهران به خرمشهر می‌رود در صورتی که اولاً در نقاط دیگر ایران راه‌آهن نیست و ثانیاً اگر بخواهند مثلاً تا شاهرود حمل بکنند باز هم راه‌آهن همان قیمت اصلى را می‌گیرد عرض کنم که این هم باید به تمام ایران تعمیم پیدا بکند که کالاهاى صادراتى یا به کلى از مالیات معاف بشود یا این که لااقل 75 درصد، 80 درصد تخفبف داده بشود و بنده براى نمونه چند رقم عرض مى‌کنم که ببینید که ما در چه مملکتى زندگى می‌کنیم و هیچ توجهى به حال خودمان نداریم شاید بهترین نمونه‌اى که از روى آن ما بتوانیم بفهمیم وضع اقتصادیش چیست پروتست بروات است، در آذر 1326 توسط بانک ملى ایران 1114 برات پروتست شده، در آذر 1327 تعدادش به 1988 رسیده تا در آذر 1328 که پارسال باشد، 4033 برگ برات توسط بانک ملى ایران پروتست شده است یعنى در ظرف دو سال تعداد بروات پروتست چهار برابر شده است یعنى چهار مرتبه وضع اقتصادى مملکت بدتر شده است من عقیده‌ام این است که هر وکیلى موظف است این موضوع را به عرض نمایندگان برساند و دولت را متوجه بکند که فکرى براى این موضوع بکند.

5-اجراى مراسم تحلیف از طرف آقایان صدر میر‌حسینى- و دکتر برال‏

رئیس- دو نفر از آقایان صدر میرحسینى و دکتر برال قسم یاد نکرده‌اند که باید قسم یاد کنند.

( در این موقع مراسم تحلیف از طرف آقایان صدر میرحسینى و دکتر برال به عمل آمد)

دکتر برال- بنده در حضور قرآن مجید به تورات قسم یاد می‌کنم (احسنت)

6-طرح و تصویب یک فوریت طرح پیشنهادى راجع به اجازه اجراى موقت مواد اصلاحى آیین‌نامه داخلى‏

رئیس- یک طرحى به قید دو فوریت از طرف آقایان نمایندگان تقدیم شده که قرائت می‌شود

( به شرح ذیل قرائت شد)

+++

ریاست محترم مجلس شورای ملى:

به طوری که استحضار دارند آیین‌نامه داخلى مجلس شورای ملى به طور آزمایش به موقع اجرا گذارده شده فعلاً بنا به تصویب مجلس کمیسیون منتخبه اشکالاتى را که در آیین‌نامه تشخیص داده اصلاح نموده به صورت گزارش ضمن شماره 1 مورخه 4- 3- 1329 به مجلس تقدیم نموده است مناسب چنین به نظر می‌رسد که این اصلاحات هم فعلاً به طور آزمایش به موقع اجرا گذاشته شود و در موقع مقتضى ضمن طرح تمام آیین‌نامه این اصلاحات هم مطرح شود بنابراین ماده واحده ذیل را پیشنهاد و درخواست تصویب آن را با قید دو فوریت داریم.

ماده واحده- مجلس شورای ملى مقرر می‌دارد که اصلاحات تنظیمى به وسیله کمیسیون منتخب در آیین‌نامه داخلى مجلس شورای ملى موقت به موقع اجرا گذاشته شود. حائرى زاده- دکتر محمد مصدق- حسن نبوى- دکتر بقایى کرمانى- دکتر شایگان- دکتر هدایتى- آزاد- الله‌یار صالح- نریمان- غلامرضا فولادوند- اسلامى- آشتیانى‌زاد ه- صدر‌زاده- مکى- مخبر فرهمند.

رئیس- آقاى دکتر هدایت مخالفید؟

دکتر هدایتى- بنده مخبر کمیسیون هستم.

رئیس- مخالفتى نیست با این طرح‏

نورالدین امامى- بنده مخالفم.

دکتر هدایتى- بنده از قبل از این که فوریتش مطرح بشود توضیحاتى داشتم.

رئیس- این طرح است و مخبر ندارد و توضیحات آن در موقع طرح شدن اصل ماده باید داده شود آقاى امامى مخالفید؟ بفرمایید

نورالدین امامى- بنده خودم از اشخاصى هستم که در موقع طرح آیین‌نامه سابق رأى ندادم و مخالفت داشتم با این که بدون مطالعه یک آیین‌نامه دویست و چند ماده‌اى به قید فوریت و بدون مطالعه بگذرد و از اشخاصى هستم که موافق اصلاح آن آیین‌نامه هستم و امروز هم چه در جلسه خصوصى و چه در مجلس شورای ملى به اطلاع آقایان رساندم، به همان جهت و به همان دلیل که آیین‌نامه ما نقص از کار درآمده و عمل نشده به همین جهت هم با این ماده واحده و این دو فوریت مخالف هستم این باید بیاید اینجا و صحبت بشود و بحث بشود در مواد آن این آیین‌نامه چیزى است که تمام اساس مشروطیت بسته به این آیین‌نامه است تمام مقرررات باید در این آیین‌نامه جمع باشد آن وقت چشم بسته کورکورانه بیاییم این آیین‌نامه را هر روز رأى بدهیم هر روز عوض کنیم این خودش عمل غلطى است بگذارید این چند تا ماده را بیاورند اینجا در مجلس طرح بشود و همه اطراف و جوانبش را ببینیم و مطالعه بکنیم و رأى بدهیم حالا هم اگر با دو فوریت کورکورانه رأى بدهیم باز هم نواقصى پیدا می‌کند (آزاد- به طور آزمایش است آقا) آزمایش باشد باز فردا یک طرح دیگر، یک کمیسیون دیگر، یک تشریفات دیگر از سر، این که غلط است، شب و روز که آزمایش نمی‌شود (احسنت)

رئیس- آقاى دکتر هدایتى جنابعالى اگر مخبر هستید مخبر فقط می‌تواند گزارش شعبه یا کمیسیون دفاع کند و این طرح است، اما اگر جنابعالى موافق هستید نظر شخصى خودتان را می‌توانید بگویید و الا اینجا گزارش نیست که مخبر جواب بدهد. آن هم در فوریت نه در اصل موضوع بفرمایید.

دکتر هدایتى- توجه داشتم آقاى رئیس عرض کنم آقایان ملاحظه فرمودند که بنده ذیل این ماده را امضا کردم به قید دو فوریت به این جهت بنده مخبر هستم اما چون امضا کرده‌ام در اینجا می‌خواستم دفاعى کرده باشم از امضاى خودم اگر آقایان اطلاع داشته باشند بنده چه در پشت تریبون مجلس و چه در جلسه خصوصى چندین دفعه این عقیده را اظهار داشتم و عده کثیرى از نمایندگان محترم هم موافق بودند با آن نظر که به هیچ نحوى از انحا مجلس شورای ملى حق ندارد حق قانونگذارى خودش را که از طرف ملت به او واگذار شده است به یک کمیسیون، به یک مجلس، به یک هیئت، به یک دولت هیچ قوه و مقامى واگذار کند براى این که اولاً نمایندگان اختیار توکیل ندارند و در ثانى احتیاجى به وکیل ندارند. در دوره گذشته آقایان ملاحظه فرمودند که مجلس شورای ملى یکى از مهم‌ترین کارهایش را واگذار کرد به یک مجلس دیگرى و بنده می‌ترسم با این ترتیب آیین‌نامه را خودش را هم واگذار کنیم، آن وقت من که این عقیده را دارم با این شدت و غلظت با وجود این طرح را امضا کردم، چرا امضا کردم؟ دو دلیل داشت، یکى این که اصل آیین‌نامه به طور آزمایشى است آیین‌نامه‌اى که آزمایشى است تمام موادش، شما اختیار دادید به کمیسیون که بعضى از موادش را تجدید نظر بکند درش، آیا ممکن است که یک آیین‌نامه آزمایشى بعضى مواد قطعى و حتمى داشته باشد؟ ممکن نیست یا همان طوری که فرمودند آقاى نبوى و بسیار حرف صحیحى است وقت صرف بشود و تمام آیین‌نامه به طور دقیق رسیدگى بشود و رأى بگیرید یا وقتی که آیین‌نامه اصلاً آزمایشى است و تمام موادش به تصویب کمیسیون رسیده است آن مواردى هم که اصلاح شده است آنها هم باید به طور آزمایش باشد تا وقتی که به تمام آیین‌نامه به طور قطع رسیدگى شود این دلیل اول است ... (صحیح است)

رئیس- آقاى دکتر هدایتى دلایل فوریت را بفرمایید که به این دلیل من موافق با فوریت هستم.

دکترهدایتى- همین دلیل بنده است که ما خود این را به صورت طرح مطرح کردیم دلیل دوم این است که آقایان اطلاع دارند که یکى از مواد این آیین‌نامه که می‌شود گفت یکى از مواد اساسیش را تشکیل می‌دهد طرز رسیدگى به اعتبار‌نامه‌ها است، این هم یکى از موجبات فوریتش است.

در آیین‌نامه سابق ترتیبى که براى رسیدگى به اعتبار‌نامه‌ها پیش‌بینى شده بود موجب این بود که وقت زیادى از مجلس صرف رسیدگى به اعتبارنامه‌ها بشود و براى جلوگیرى از این امر در آیین‌نامه جدید یک سیستم تازه‌اى اتخاذ شد و آن کمیسیون تحقیق بود کمیسیون تحقیق به خصوص این که بعد از طرح در مجلس در صورتی که کسى مخالف بود می‌رفت در آنجا و رأى کمیسیون قطعى بود بنده خودم که براى اولین مرتبه وارد مجلس شدم به نظر بنده این سیستم خیلى اشکال داشت که رأى نهایى راجع به اعتبار‌نامه‌ها که باید مطابق قانون اساسى با مجلس شورای ملى باشد واگذار شده است به یک کمیسیون و این خلاف قانون اساسى است. ما سعى کردیم در کمیسیون آنچه که از آیین‌نامه سابق و آیین‌نامه لاحق که این روزها اجرا می‌شود خوب بود بگیریم و آن چه اشکال داشت کنار بگذاریم این بود که یک ترتیب بینابینى پیشنهاد شد و چون یکى از مواد پیشنهادى فراکسیون وطن هم همین بود البته اختصاص به آقایان نداشت بنده مخصوصاً یادآورى مى‌کنم در موقعى که آیین‌نامه مطرح بود به آقاى دکتر معظمى و بسیارى از آقایان هم که من صحبت کردم آقایان با این طرز رسیدگى به اعتبار‌نامه‌ها مخالفت کردند براى این که این شأن مجلس نیست که روى یک امر به این مهمى سرپوشى بگذارد و حتى مطابق این طرح اصلاحى یک مرجع دیگر هم ما پیش‌بینى کردیم که همان کمیسیون است و بعد رأى نهایى با مجلس است از این جهت چون هنوز تکلیف این آیین‌نامه معین نشده است و بنده خودم هم طرفدار این سیستم هستم این را به طور طرح به قید دو فوریت تقدیم مجلس کردیم و ما 15 نفر تقاضا داریم همان طور که آقایان نمایندگان در خارج صحبت کردند و موافق هستند با دو فوریت موافقت کنند.

غلامرضا فولادوند- بنده موافق فوریت هستم.

رئیس- یک مخالف و یک موافق صحبت کردند حالا هم که رأى به دو فوریت گرفته می‌شود مطرح نمی‌شود می‌رود طبع و توزیع می‌شود و بعد از 24 ساعت مطرح می‌شود مسبوق باشید که الان که رأى دادید مطرح نمی‌شود آقایانی که با فوریت اول این طرح موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد فوریت دوم مطرح است. آقاى اردلان.

اردلان- بنده صبح که آمدم گزارش کمیسیون را در تابلو گذاشته بودند و من به نام مخالف اسم نوشته‌ام و حالا هم چون فوریت دوم مطرح است و خود مطلب مطرح نیست من راجع به فوریتش عرض می‌کنم وقتى هم که لایحه آمد در اصل موضوع عرایض خودم را عرض می‌کنم حالا هم به جناب آقاى دکتر مصدق عرض کردم راجع به یک اشتباه چاپى که اشتباه چاپ شده و بنده اگر اصلاح بشود بنده عرضى ندارم اما موضوع فوریت که بنده مخالفم این است که از آقایان نمایندگان مجترم که اکثراً نمایندگان شهرستان‌ها هستند استدعا دارم به عرض من توجه بفرمایند تمام اعتبارنامه‌هاى ولایات یک جور تصویب شده و اعتبارنامه نمایندگان محترم تهران هنوز تصویب نشده است و اگر ما بیاییم اجازه بدهیم که اعتبارنامه نمایندگان تهران به یک نحوى

+++

تصویب بشود غیر از آنچه که اعتبار‌نامه نمایندگان ولایات تصویب گردد این صحیح نیست براى این که البته من امیدوارم که هیچ‌گونه اشکالى فراهم نخواهد شد ولى مجلس شورای ملى است و هر وکیلى هم آزاد است که نظر خودش را اظهار بکند و مطابق این آیین‌نامه اعتبار‌نامه نمایندگان تهران مى‌آید به مجلس و یک موافق و مخالف صحبت می‌کند و ما تا آخر دوره این عذاب روحى را خواهیم داشت که وکلاى تهران خواهند گفت که اعتبار نامه‌هاى نمایندگان ولایات را بردند در کمیسیون بی‌سر و صدا گذراندند و اعتبارنامه ما را کشاندند توى مجلس این است که من از آقایان نمایندگان استدعا می‌کنم موافقت بفرمایند به هیچ‌وجه من‌الوجوه تکلیف اعتبارنامه نمایندگان تهران معین نشده است به این تجدید نظر رأى ندهند.

رئیس- آقاى غلامرضا فولادوند (حاذقى- من در اصل لایحه اول ثبت نام کردم آقاى رئیس)

فولادوند- به‌عکس عمل و اقدام جناب آقاى نورالدین امامى که راجع به آیین‌نامه فرمودند من رأى ندادم در دوره 15 ما رأى دادیم به همین جهت مجلس را این آیین‌نامه داخلى از دوره 14 و 15 منظم‌تر نموده، این چند ماده هم چیز مهمى نیست دو سه ماده بود که جناب آقاى دکتر مصدق پیشنهاد کردند که ما اینها را با نظر کمیسیون جرح و تعدیل کردیم و بقیه هم اصلاحات عبارتى است و اگر هم آقایان به فوریت دوم رأى بدهند 24 ساعت این مورد شور و مطالعه قرار می‌گیرد و اگر اصلاحى لازم باشد می‌فرمایند و اما راجع به اعتبارنامه نمایندگان محترم تهران که جناب آقاى اردلان فرمودند گزارشش رسیده است و در این قسمت هیچ اشکالى نیست و مطابق معمول سابق مطرح می‌شود و در این جا له و علیه حرف می‌زنند هر کس که موافق باشد یا مخالف و خلاصه‌اش چند ماده. یکى راجع به طرز قسم است یکى راجع به موضوع اعتبارنامه‌ها است که براى دوره 17 خواهد بود و بعد هم یک یا چند تا اصلاح عبارتى است (فرامرزى- پس فوریت ندارد) نه فوریت دارد بعضى مواد متناقض در آیین‌نامه سابق بود که با مراجعه دقیق که کمیسیون کرد این تناقض‌ها را رفع کردیم خلاصه آقایان نمایندگان تهران هم حاضر هستند بعد از آن که به فوریت رأى داده شد بلافاصله اعتبارنامه‌های‌شان مطرح بشود اشکالى هم نیست و نقصى هم نخواهد داشت.

7-تصویب اعتبارنامه یازده نفر از آقایان نمایندگان تهران‏

رئیس- گزارشى رسیده هر وقت تصویب شد اجرا می‌شود آقایانى که با قید فوریت دوم موافقند قیام بفرمایند (عده کمى قیام کردند) تصویب نشد بنابراین با قید یک فوریت به کمیسیون می‌رود گزارش انتخابات تهران مطرح است چون مخبر کمیسیون غایب است آقاى صدرزاده منشى کمیسیون قرائت می‌کنند.

دکترمصدق- (درحال خروج ازتالار جلسه) بنده مأیوسم که در این مجلس به نفع مملکت کارى بشود انجام داد فقط وقتی که در لایحه فقط وقتی که لایحه نفت مطرح شد از نظر این که یک عده‌اى براى این کار به من رأى داده‌اند و از نظر انجام وظیفه نمایندگى خود خواهم آمد

رئیس- تشریف داشته باشید. مأیوس نباشید انشاء‌الله با حسن‌نیت همکارى خواهد شد و کارهایى براى خیر مردم انجام می‌شود.

( گزارش شعبه چهارم به وسیله آقاى صدر‌زاده به شرح ذیل خوانده شد)

پس از ارجاع پرونده و انتخابات شانزدهمین دوره تقنینیه تهران به شعبه چهارم شعبه مزبور شروع به رسیدگى نمود و از نظر دقت بیشترى در پرونده‌هاى مربوطه بر حسب ماده 5 آیین‌نامه داخلى پرونده را به شعبه فرعى مرکب از آقایان دکترکاسمى- صاحب‌جمع- بزرگ‌نیا که به قید قرعه تعیین شده بودند ارجاع مى‌نماید.

شعبه فرعى بلافاصله شروع به رسیدگى محتویات پرونده مى‌نماید و سوابق موجود در وزارت کشور را هم راجع به انتخابات تهران مورد رسیدگى قرار مى‌دهد ولى قبل از خاتمه رسیدگى ده روز مهلت مقرر در آیین‌نامه خاتمه مى‌یابد و در نتیجه موجب ماده 6 آیین‌نامه داخلى جریان به هیئت محترم رئیسه هم مجدداً پرونده را براى خاتمه رسیدگى به همین شعبه ارجاع و شعبه فرعى به کار خود ادامه می‌دهد و سپس در تاریخ دوم خرداد 29 پس از رسیدگى به پرونده‌هاى ارسالى به مجلس شورای ملى و سوابق موجوده در وزارت کشور گزارش پرونده و جریان انتخابات تهران را به شعبه تسلیم مى‌نماید و خلاصه جریان به این قرار است.

1-نخستین انتخابات شهرتهران طبق نامه شماره 5420 مورخ 30/ 9/ 28 که فرماندار تهران به وزارت کشور نوشته انجمن نظارت مرکزى انتخابات تهران را ابطال و آگهى ابطال را در شهر منتشر و سپس برگه‌هاى آن را سوزانده و دیگر هم جلسات انجمن به علت استعفاى اکثریت اعضا تشکیل نگردیده است.

2-در باب دومبن انتخابات تهران پس از دعوت فرماندار از طبقات شش‌گانه جهت تعیین اعضای انجمن نظارت مرکزى و انتخاب اعضای اصلى و على‌البدل و تعیین هیئت رئیسه خود به ریاست آقاى ابراهیم ادهم و تعیین شعب فرعى و انتشار آگهى انتخابات در کلیه حوزه‌ها از تاریخ 19 بهمن ماه تعرفه و اخذ رأى نموده و از اول اسفند 28 تا 27 اسفند 28 هم آرا استخراج و قرائت گردیده است.

پس از خاتمه استخراج آرا و چون نسبت به بعضى از صندوق‌ها ضمن جریان انتخابات شکایات متعددى مخصوصاً از صندوق شعبه 21 لواسانات به دفتر انجمن واصل گردیده بود انجمن شکایات واصله را مورد رسیدگى قرار داده و در نتیجه به علت عدم احراز انتساب آرا لواسان به اهالى آنجا آرا صندوق مزبور را باطل و حائزین اکثریت را جهت اطلاع اهالى و اعلام قبول شکایات آگهى مى‌نماید در مورد مقرر چند فقره شکایت مبنى بر اعتراض به ابطال صندوق لواسانات و طرز اخذ رأى در بعضى از شعب و زائد بودن سن آیت‌الله آقاى سید ابوالقاسم کاشانى و آقاى دکتر مصدق از حد قانونى به دفتر انجمن واصل و انجمن پس از رسیدگى به شکایات آنچه مربوط به ابطال آرا لواسانات و طرز رأى در بعضى شعب بوده است وارد ندانسته و راجع به سن آقاى دکتر مصدق پس از رسیدگى طبق سوابقى که از وزارت کشور ارسال داشته‌اند و به استناد مدارک تقدیمى ایشان از جمله سواد قباله نکاحیه و رونوشت لوحه قبر مرحوم وکیل‌الملک سن ایشان را از میزان قانونى متجاوز ندانسته و ایشان را واجد شرایط قانونى شناخته‌اند.

3-در باب سن آقاى سید ابوالقاسم کاشانى که در درجه پنجم حائز اکثریت و خارج از کشور بودند و ضمن قبولى نمایندگى مشخصات خود را اعلام ننموده و موکول به ورود خود به تهران کرده بودند انجمن از صدور اعتبارنامه به نام معظم‌له خوددارى و فقط پاسخ قبولى ایشان را ضمن پرونده به مجلس شورای ملى ارسال و اشعار می‌دارند که پس از ورود به تهران و اعلام مشخصات در صورتی که حائز شرایط انتخاب شدن تشخیص شدند در جلسات مجلس شورای ملى شرکت نمایند و در نتیجه اعتبارنامه 11 نفر از آقایان منتخبین را صادر و انجمن در تاریخ 13 اردیبهشت 29 آرا را معدوم و انحلال انجمن را اعلام مى‌نماید.

شعبه چهارم در جلسه 6 خرداد پس از قرائت گزارش شعبه فرعى و رسیدگى به محتویات پرونده و توجه به شکایات واصله در موعد مقرر به مجلس شورای ملى و مباحثه و مداقه در مسائل مذکوره فوق صحت انتخابات و نمایندگى آقاى دکتر محمد مصدق را که در درجه اول با اکثریت 30738 رأى از 52727 رأى مأخوذه از حوزه انتخابیه تهران در شانزدهین دوره تقنینیه حائز اکثریت می‌باشند تأیید و اینک گزارش آن را تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید

رئیس- مخالفى نیست. تصویب شد گزارش دیگر قرائت می‌شود (به شرح آتى خوانده شد)

پیرو گزارش شماره 21 از شعبه چهارم دایر به جریان انتخابات تهران و نمایندگى آقاى دکتر مصدق آقاى دکتر مظفر بقایى کرمانى در درجه دوم داراى 275 14 رأى از مجموع 52727 رأى بوده‌اند و شعبه هم صحت نمایندگى ایشان را تأیید و اینک گزارش آن را تقدیم مجلس شورای ملى می‌نماید

رئیس- مخالفى نیست. نمایندگى آقاى دکتر بقایى تصویب شد. گزارش دیگر قرائت می‌شود. (به شرح ذیل قرائت شد)

پیرو گزارش شماده 22 از شعبه چهارم دایر به نمایندگى آقاى دکتر مظفر بقایى کرمانى و توجه به گزارش شماره 21 مربوط به جریان مشروح انتخابات تهران آقاى حسین مکى در درجه سوم داراى 26254 رأى از مجموع 52727 رأى بوده‌اند و شعبه هم صحت نمایندگى ایشان را تأیید و اینک گزارش آن را تقدیم مجلس شورای ملى می‌نماید.

رئیس- مخالفى نیست. نمایندگى آقاى مکى تصویب شد، گزارش دیگر قرائت می‌شود (این طور خوانده شد)

+++

پیرو گزارش شماره 23 از شعبه چهارم دایر به نمایندگى آقاى حسین مکى آقاى ابوالحسن حائرى‌زاده- در درجه چهارم داراى 24322 رأى از مجموع 52727 رأى مأخوذه از حوزه انتخابیه تهران بوده‌اند و شعبه چهارم صحت نمایندگى ایشان را تأیید و گزارش آن را تقدیم مجلس شورای ملى می‌نماید.

رئیس- مخالفى نیست. نمایندگى آقاى حائرى‌زاده تصویب شد. گزارش دیگر (این طورخوانده شد)

پیرو گزارش شماره 24 از شعبه چهارم دایر به نمایندگى آقاى حائرى‌زاده از تهران آقاى عبدالقدیر آزاد در درجه ششم داراى 21773 رأى از مجموع 52727 رأى مأخوذه بوده‌اند و شعبه صحت نمایندگى ایشان را هم تصدیق و اینک گزارش را تقدیم می‌دارد.

رئیس- مخالفى نیست. نمایندگى آقاى آزاد تصویب شد گزارش دیگر قرائت می‌شود. (به شرح ذیل خوانده شد)

پیرو گزارش شماره 25 از شعبه چهارم دایر به نمایندگى آقاى عبدالقدیر آزاد از تهران آقاى جمال امامى در درجه هفتم داراى 20685 رأى از مجموع 52727 رأى مأخوذه بوده‌اند و شعبه چهارم نمایندگى ایشان را تصدیق و اینک گزارش آن رابه عرض مجلس می‌رساند.

رئیس- مخالفى نیست. نمایندگى آقاى جمال امامى تصویب شد. گزارش دیگر قرائت می‌شود (به شرح ذیل خوانده شد)

پیرو گزارش شماره 26 از شعبه چهارم دایر به نمایندگى آقاى جلال امامى از تهران آقاى دکتر سید على شایگان در درجه هشتم داراى 20550 رأى از مجموع 52727 رأى مأخوذه بوده‌اند شعبه چهارم با عطف به گزارش شماره 21 صحت نمایندگى ایشان را هم تصدیق نموده و اینک گزارش آن را تقدیم می‌دارد.

رئیس- مخالى نیست. نمایندگى آقاى دکتر شایگان تصویب شد. گزارش دیگر قرائت می‌شود. (این طور خوانده شد)

پیرو گزارش شماره 27 از شعبه چهارم دایر به نمایندگى آقاى دکتر شایگان از تهران آقاى محمود نریمان در درجه نهم داراى 17848 رأى از مجموع 52727 رأى مأخوذه براى انتخابات شانزدهمین دوره تقنینیه بوده و شعبه چهارم صحت نمایندگى ایشان را تصدیق و اینک گزارش آن را به عرض می‌رساند.

رئیس- مخالفى نیست نمایندگى آقاى نریمان تصویب شد. گزارش دیگر قرائت می‌شود (به شرح ذیل خوانده شد)

پیرو گزارش شماره 28 از شعبه چهارم دایر به نمایندگى آقاى محمود نریمان از تهران براى شانزدهمین دوره تقنینیه آقاى سید محمد‌صادق طباطبایى در درجه دهم داراى 18659 رأى از مجموع 52727 رأى مأخوذه بوده‌اند شعبه چهارم صحت نمایندگى ایشان را تصدیق و گزارش آن را تقدیم مجلس شورای ملى می‌نماید.

رئیس- مخالفى نیست نمایندگى آقاى سید محمد‌صادق طباطبایى تصویب شد. گزارش دیگرقرائت می‌شود.

( به شرح ذیل خوانده شد)

پیرو گزارش شماره 29 از شعبه چهارم دایر به نمایندگى آقاى سید محمد‌صادق طباطبایى از تهران در شانزدهمین دوره تقنینیه آقاى جواد مسعودى در درجه یازدهم داراى 18515 رأى از کل 52727 رأى مأخوذه بوده‌اند و شعبه چهارم صحت نمایندگى ایشان را تصدیق و اینک آن را به عرض می‌رساند.

رئیس- محالفى نیست. نمایندگى آقاى جواد مسعودى تصویب شد. گزارش دیگر قرائت می‌شود. (به شرح ذیل خوانده شد)

پیروگزارش شماره 30 از شعبه چهارم دایر به نمایندگى آقاى جواد مسعودى از تهران آقاى میرسید على بهبهانى در درجه دوازدهم داراى 18077 رأى از مجموع 52727 رأى مأخوذه بوده‌اند و شعبه چهارم صحت نمایندگى ایشان را تصدیق و اینک گزارش آن را تقدیم مجلس شورای ملى مى‌نماید.

رئیس- مخالفى نیست نمایندگى آقاى میرسید على بهبهانى تصویب شد. یازده نفر از نمایندگان تهران امروز اعتبارنامه‌شان به تصویب رسید یک نفر که آقاى سید ابولقاسم کاشانى است جواب قطعى نداده‌اند.

بعضى از نمایندگان- داده‌اند

صدرزاده- اجازه مى‌فرمایید توضیح عرض کنم.

رئیس- بفرمایید

صدرزاده-- پرونده انتخابات در شعبه 4 با کمال دقت مورد رسیدگى قرار گرفت انجمن نظارت انتخابات 11 فقره اعتبارنامه به نام آقایان محترمى که خوانده شد صادر کرده بودند و فرستادند مجلس و نسبت به آقاى آیت‌الله کاشانى هم تلگرافى کرده بودند به وسیله وزارت امور خارجه و ایشان هم قبولى خودشان را اعلام داشته لیکن مشخصات خودشان را راجع به سن و سال خواسته بودند ایشان اشعار داشته بودند که بعد از ورود به تهران مشخصات خود را اطلاع می‌دهم آن وقت انجمن نظارت مرکزى این طور در ذیل گزارش خودش و در صورت جلسه که می‌نویسد که بعد از این که ایشان آمدند و مشخصات خودشان را دادند آن وقت اعتبارنامه به نام ایشان صادرمی‌شود (چند نفر از نمایندگان- معنى ندارد باید مطرح شود) در صورت جلسه ذکر شد و این قسمت هم که در گزارش شعبه‌اى که بنده قرائت کردم بیان شد وقتى که ایشان تشریف آوردند و مشخصات‌شان را فرستادند آن وقت مطرح می‌شود.

اردلان- چرا مطرح نشود؟

رئیس- خودشان این تقاضا را کرده‌اند

رئیس- آقاى دکتر معظمى بفرمایید

دکترمعظمى- اصولاً تصویب اعتبارنامه‌هااز وظایف مجلس شورای ملى است و صحبت این نیست که اعتبارنامه یک وکیل تصویب شود یا نشود ولى گزارشى که شعبه راجع به انتخاب آیت‌الله کاشانى داده است منطبق با اصول نیست زیرا انجمن به نظر مجلس واگذار کرده است و شعبه هم تعیین تکلیف را به اظهار نظر مجدد انجمن که منحل شده است موکول نموده است در صورتی که انجمن و شعبه هر دو موظف بودند نظر صریح خود را اظهار نمایند و این رویه‌ای که شعبه اتخاذ نموده است ممکن است در آتیه خطراتى براى انتخابات ایجاد نماید زیرا مقدرات انتخابات را به این ترتیب تسلیم انجمن و شعب نموده و نظریه صریح در این مورد نداده است براى این که مطلب واضح و روشن شود و سابقه بدى ایجاد نکند خوب است یک نفر از اعضای شعبه توضیح بدهد که مطلب روشن شود تا مجلس بتواند اظهار نظر نماید.

عامرى- اجازه بفرمایید

رئیس- بفرمایید

عامرى- یک قسمت از مطالب را آقاى صدرزاده توضیح دادند و حالا بنده عرض می‌کنم که بعد از آن که انجمن کارهایش را خاتمه داد ما مواجه بودیم با یازده فقره اعتبارنامه و چیز دیگرى نداشتیم یک قسمت دیگر هم که ممکن است آقایان علاقه داشته باشند چون بعضى از آقایان اینجا یک مذاکراتى کرده در انتخابات تهران یک انتخابات اولیه بوده که آن انتخابات ابطال شده و آرائشان را هم سوزانیده این مسئله‌اى بود که بعضى از آقایان علاقه داشتند که ببینند چه شده و بعضى از آقایان دیگر هم می‌خواستند که مذاکراتى بشود تا در آتیه سابقه‌اى نباشد براى این کار که ما مواجه بودیم با این امر معلوم می‌شود که انجمن نظارت انتخابات تهران خودش اعلان بطلان این را داده و اعلان در شهر منتشر کرده و اکثریت اعضای انجمن هم استعفا داده‌اند رئیس انجمن هم گذاشته رفته وقتی که این ترتیب پیش آمده اوراق را هم سوزانیده بودند به طوری که نماینده فرماندارى یعنى خود فرماندارى گزارش می‌دهد می‌گوید که از ما نماینده خواستند و نماینده ما وقتى که رسید اوراق را سوزانیده بودند و اعضا هم استعفا داده بودند و رفته بودند و ضمناً براى این که انتخابات تهران را به عمل آورند دولت هیچ راهى نداشت جز این که دعوت کند انجمن جدید را این مربوط به قسمت اول اگر کار بدى شده یا نشده به نظر بنده دولت راه دیگرى نداشته مسئولش هم کیست این مربوط به انجمن یا به دولت یا به مجلس است که رسیدگى کند.

رئیس- این موضوع مورد بحث ما نیست.

عامرى- چون بعضى از آقایان تقاضا داشتند در این قسمت توضیحى داده شود عرض کردم اما در مرتبه دوم که انجمن تشکیل شد و بعد از آن که شروع کردند اعضای انجمن را انتخاب کردند در موعد قانونى اعتراضاتى شده آنچه که مورد توجه قرار گرفته

+++

من‌ جمله شکایت از لواسان که شکایت بسیارى داشته که انجمن به علت عدم احراز انتساب آرا لواسانات به اهالى آن محل آرا لواسان را باطل کرده و خلاصه دلیلش این است که چون در نظر من محرز نشده است انتساب این آرا به محل بنابراین من آرا را باطل می‌کنم دو نفر سنشان مورد اعتراض واقع شده یکى نسبت به آقاى دکتر مصدق و یکى دیگر آقاى آیت‌الله کاشانى. آقاى کاشانى که سن ایشان گفته می‌شود 75 سال است و شاید از این هم تجاوز بکند و نسبت به آقاى دکتر مصدق هم گفته‌اند که سن‌شان از 70 تجاوز می‌کند آقا دکتر مصدق که اینجا آقایان ملاحظه می‌فرمایند با ارسال قباله نکاحیه خانم والده‌شان و لوحه سنگ قبر مرحوم وکیل‌الملک و با ملاحظه شناسنامه‌شان انجمن سن ایشان را خارج از حدود و قرار تشخیص نداده و ایشان را واجد شرایط مقرره قانون دانسته اما راجع به آقاى کاشانى انجمن تلگرافاً به وسیله وزارت امور خارجه قبولى ایشان را خواسته و ایشان قبولى خود را اعلام داشته‌اند ولى در صدور اعتبارنامه انجمن مواجه شده با سن ایشان چه انجمن وقتى اعتبارنامه تنظیم می‌کند باید سن ایشان را هم در نظر بگیرد.

فرامرزى-چرا انجمن اشکال کرده مدرکش چه بود؟

مکی- من حاضرم توضیح بدهم.

عامرى- انجمن سن هر کس را که وکیل شده در نظر می‌گیرد و راجع به ایشان نیز مشخصات‌شان به وسیله وزارت امور خارجه سؤال شده جواب داده‌اند که پس از آن که به تهران آمدم جواب خواهم داد انجمن هم که این را دید اشکال دارد ضمن گزارشى که به وسیله 11 فقره اعتبارنامه صادرکرده نسبت به ایشان نوشته‌اند که چون گفته‌اند که من مشخصات خود را بعد از ورود به تهران می‌دهم وقتی که ایشان به تهرا ن آمدند و مشخصات‌شان را دادند اگر واجد شرایط بودند در جلسات مجلس شورای ملى شرکت می‌کنند و مجلس نظر می‌دهد این رویه‌اى است که انجمن اتخاذ کرده بنابراین ما فقط مواجه بودیم با 11 فقره اعتبارنامه‏

آزاد- بنده پیشنهاد می‌کنم که مطرح بشود.

رئیس- آقاى ملک‌مدنى بفرمایید

ملک‌مدنى- بنده اجازه براى عرض مطلب دیگرى مى‌خواستم که طبق ماده 218 می‌خواستم به عرض مقام ریاست راجع به حقوق آقایان نمایندگان محترم تهران که طبق این ماده که بنده حالا می‌خوانم ملاحظه بفرمایید از مقام ریاست خواهش می‌کنم توجه بفرمایند ماده 218 می‌گوید هر گاه مجلس در رسیدگى به اعتبارنامه نماینده‌اى بیش از حد مقرر تأخیر کند در صورتى که نماینده مرتباً در مجلس حاضر شده باشد حقوق زمان تأخیر را پس از تصویب اعتبار‌نامه می‌تواند دریافت نماید لذا بنده مى‌خواستم تقاضا کنم که چون اعتبار‌نامه آقایان در مدت معمولى مطرح نشده و البته آقایان کسانى هستند که تقوا و صلاحی‌شان مورد قبول عامه است و احتیاج هم به حقوق دارند لذا می‌خواستم آقاى رئیس توجه بفرمایند که حقوق‌شان پرداخت شود و اما راجع به این موضوع اعتبارنامه بنده نظرى داشتم خواستم عرض کنم.

این دوره متأسفانه یک سوابقى در مجلس ایجاد می‌شود که براى آینده ایجاد اشکالات می‌کند بنده براى این که در آینده در انجمن‌ها یک سابقه‌اى ایجاد نشده باشد که هر وقت خواستند یک وکیلى را که با خود انجمن یا یک دستگاه دیگرى که با آن وکیل موافق نبوده این را بهانه‌جویى کند و مخالفت کند و براى آینده یک سوابق بدى اینجا گذاشته شود ما همیشه وکیل مجلس نیستیم ولى آینده به ما قسمى که ما پشت این تریبون می‌خوریم که حقوق مجلس و مجلسیان را حفظ کنیم براى چیست اگر آیت‌الله کاشانى وکیل است باید اعتبارنامه ایشان را بفرستند می‌خواهند به مجلس بیایند می‌خواهند به مجلس نیایند اگر وکیل نیست و سنش زیادتر است انجمن باید اظهار کرده باشد نه این که خواسته باشد شانه از زیر بار و تکلیف خود خالى بکند بنده به این عمل انجمن اعتراض دارم و نمى‌خواهم در این وارد شوم که این اعمال این دور در آینده چه مشکلاتى ایجاد خواهد کرد.

رئیس- نظر بنده این است که شعبه تشکیل شود و زودتر گزارش آقاى کاشانى را به مجلس بدهد

مکى- بنده توضیحى دارم‏

رئیس- بالأخره گزارش می‌شود هر گزارشى که داد مى‌آورند مطرح می‌شود در مجلس و بحث می‌کنیم‏

رئیس- چون بعضى از آقایان نمایندگان‏

بعضى از نمایندگان- پیشنهاد تنفس شده‏

رئیس- ندیدم اینجا نیست سؤالاتى از طرف بعضى از آقایان نمایندگان شده است و آقایان وزیران دو جلسه است براى جواب حاضرند با اجازه آقایان سؤالات مطرح می‌شود. آقاى رضوى‏

8-سؤال آقاى رضوى و جواب آقاى وزیر راه به سؤال ایشان و آقاى مکى‏

آقاى رضوى- بنده دو سؤال در یک تاریخ تقدیم مجلس شورای ملى کردم که یکى از جناب آقاى نخست وزیر بود راجع به موضوع امر مرموز و مهم تلفن تهران که متأسفانه الان شاید یک ماه بیشتر است با این که یادآورى مجدداً کردم براى جواب حاضر نشده‌اند این است که قبل از این که به سؤال دوم بپردازم از مقام ریاست تقاضا می‌کنم که به آقاى نخست وزیر اعلام فرمایند که راجع به این موضوع هم بالأخره تحقیق فرمایند و اقدامى که شده است در مجلس شورای ملى در جواب سؤال بنده توضیح بدهند و اما سؤال دوم بنده راجع به راه‌هاى فارس بود و ازجناب آقاى وزیر راه سؤال کرده بودم و چند جلسه هست که اینجا تشریف مى‌آورند تا امرو فرصت شده است عرض کنم تأثیر راه در عمران و آبادى شاید از چیزهایى باشدکه محتاج به برهان و دلیل نیست این مطلب را همه افرادى که از دور و نزدیک با جریان راه از حیث مالتجاره و سایر شئون ارتباط داشته‌اند فهمیده‌اند ولى ملت فارس درک این موضوع مهم را بیش از سایرین کرده‌اند براى خاطر این که تا 20 یا 25 سال قبل از این جاده اصلى و شارع عام عبور و مرور قوافل مال‌التجاره‌ها و مسافرین تمام از راه بوشهر و شیراز به تمام نقاط ایران بود و هر قسمت مال‌التجاره‌ای که از هر جا از اطراف ایران مى‌آمد از آنجا عبور می‌کرد متأسفانه در روز اولى که کلنگ راه آهن در بنادر جنوب و شمال خورد یک دفعه این وضعیت منقلب شد و اثرات بدش تا کنون به قسمى بوده که به عبارت ساده فارسى نتوانسته است کمر راست کند فارس البته یک ناحیه بسیار مستعدى است که به عقیده بنده در بحبوحه مرکز کشور و تمام خصوصیات و شئون استثنا نیست (صحیح است) دو تا جاده اصلى ما در فارس داریم که یکى تهران را به اصفهان و شیراز متصل می‌کند و یکى هم شیراز را به بوشهر هر دوى این راه‌ها روى همان راه‌هاى قافله‌روى سابق ساخته شده البته در آن وقت عدم امنیت و از حیث آبادی‌ها در بین راه اجبار داشته‌اند از یک موارد خاصى عبورکنند تا این که بعداً وقتی که اتومبیل و مسافرت‌هاى به طرز جدید پیش آمد و البته صلاحیت این جور بود که یک تجدید نظر اساسى بشود و هر نحوى که براى جاده مناسب‌تر است انتخاب بشود و بالأخره راه متناسب روز در هر استان ساخته شود اما متأسفانه هر چه اقدام شده است تعمیرى بوده و یا اقدام مختصرى بوده است در اطراف همان جاده‌هاى موجود و یک نقشه صحیحى نداشته است ضرر مهم این موضوع اولاً این است که به طور کلى جاده اصلى از فارس برگشته و بین قسمت مال‌التجاره‌هایى که مربوط به فارس و اطراف و قسمت‌هاى جنوب است و اقتضا دارد که از آنجا عبور کند به جهت بدى راه مخصوصاً کلیه مال‌التجاره‌هاى قیمتى، شکستنى یامثل آهن‌آلات و سایر چیزها که طول و درازا دارند اینها قابل عمل از آن جاده کوهستانى نیست مسافرین هم همان طوری که آقایان ملاحظه می‌فرمایند به واسطه وجود پرتگاه‌هاى مخوف از جاده‌هاى دیگر عبور و مرور می‌کنند در صورتی که همان طوری که آقایان توجه دارند فارس علاوه بر مناظر طبیعى و گردشگاه‌هایى که دارد یک قسمت از آثار باستانى در آنجا است که اغلب از سیاحان دانشمندان و علما اصرار دارند که بیایند آنجا تماشا کنند ولى متأسفانه به واسطه نبودن راه در درجه اول فارس از یک عایدى بسیار قابل توجهى که بعضى از ممالک دنیا درآمد بزرگ‌شان از همین ممر است محروم مانده و بالأخره اینها باز یک شواهدى است براى این که اگر بهبودى پیدا کند ممکن است چقدر آثار نیک داشته باشد حالا بنده اگر از ضرر‌هایى که در اثر نبودن راه در این چند ساله براى شیراز پیدا شده بخواهم عرض کنم خیلى زیاد می‌شود ولى قسمت عمده این است که به واسطه نبودن راه قسمت عمده‌اى از تنظیمات کشور هم عملى نمی‌شود و ارتباط از طریق عادى بسیار مشکل است مثلاً در کنگان در چندى پیش زلزله شد همه آقایان فهمیدند که 7 روز طول کشید (فرامرزى- در کابندى همان زلزله شد و بالأخره نفهمیدند) صحیح است چون راه نبود نفهمیدند بالأخره بعد از 7 روز توانستند خبر دهند که اینجا زلزله شده

+++

است در همان روز بنده مصمم شدم که این موضوع را به آقایان گوشزد نمایم که علاوه بر این که این جریان روزمره مورد توجه است و ضررهاى آن واضح است سزاوار نیست یک دسته مردمى افتاده باشند در یک گوشه در این دوره در یک گریز‌گاهى که این تصور می‌کنم در خور شأن دولتى با ملت خودش نباشد حالا بنده براى آن که خیلى سخن به درازا نکشانم عرض می‌کنم مطالب را خلاصه کرده‌ام در 4 یا 5 قسمت که اینها را عرض می‌کنم براى این که بشود در جواب آنان جوابى داده بشود در مقدمه این کار لازم است عرض کنم که یک تلگرافى اخیراً از اهالى فارس و مردم کازرون تلگراف‌هایى جدیداً کرده بودند و یادآورى کرده بودند که به دولت وقت یادآورى شود راجع به تکمیل جاده شیراز به اهواز و اصرار کرده بودند که عین آن تلگرافات را در مجلس شورای ملى قرائت کنم متأسفانه بنده آنها را امروز همراه نیاوردم ولى مدلول آنها همین بود که عرض کردم سوالات بنده بعد از این مقدمه مختصر اینها است اولاً این که اصلاح جاده بوشهر و اتصال به شیراز چه اقدامى شده در قسمت‏ جاده بوشهر همان طوری که عرض کردم وضعیت گردنه‌ها در این جاده بسیار مخوف و سهمگین است و اخطاراتى هم در سال مخصوصاً در زمستان پیش مى‌آید اوایلى که سازمان برنامه شروع به اقدامى کرده بود یک روزى دعوتى از اغلب آقایان که اینجا تشریف دارند شده بود و رئیس برنامه گویا آقاى عدل بودند آنجا تشریف داشتند حالا با سمت خاصى به عنوان ریاست یا چیز دیگر نمی‌دانم ایشان یک خروار نقشه آنجا روى میز ریخته و در اختیار ما گذاشتند و ما نگاه کردیم و این نقشه‌ها را دیدیم که اگر واقعاً این نقشه‌ها ثلثش هم عملى بشود مملکت آباد خواهد شد خیلى خوشحال شدیم متأسفانه لازم به بحث نیست که یک قدمى از آن روز تا به حال راجع این موضوع برداشته نشده و ما بالأخره نفهمیدیم که این نقشه‌ها چه شد ولى از آنجا یک مطلبى اخذ کرده بودم و آن این بود که مطابق نقشه‌اى که براى راه‌سازى شیراز به بوشهر بود دیدیم از بوشهر تا شهر شیراز به هیچ‌وجه به کتل و گردنه برخورد نمی‌کرد و به طریقى پیشنهاد کرده بودند که هیچ پستی بلندى در حین عبور از این راه دیده نمی‌شد (رئیس- تأمل کنید اکثریت نیست) (پس از لحظه اکثریت حاصل شد) البته اشکالاتى که در این راه بود این بود که جاده را از کازرون دور می‌کرد و براى این که این اشکال هم برطرف شود و این موضوع تأمین شود قرار شد یک مقدماتى فراهم کنند و یک مراجعه‌اى به اهالى محل داده شود و در این قسمت گفتگو شود و یک راه دیگرى از راه فیروزآباد هم در نظر بود و قرار بود یک ترتیبى براى این کار داده بشود از طریق فیروزآباد بوشهر را به شیراز متصل کنند کراراً این گفته شده این را هم حتى مى‌شنیدم که بنا است در آن راه هم اقدامات اولیه بشود و مناقصات و مقاطعات هم انجام بگیرد تا بشود بندر بوشهر به یکى از بنادر اتصال پیدا بکند و یک ناحیه بسیار وسیع و زرخیزى را که از هر حیث استعداد دارد راه آن ساخته شود به این ناحیه اضافه شود و متأسفانه تا امروز هیچ کارى نشده است آسفالت راه شیراز به تهران یک آرزو و امیدى است که براى مردمى که به هیچ‌وجه امیدى ندارند 3 سال بلکه چهار سال هم هست گفتگوى آن بوده به جبران این محرومیت‌ها ممکن است که جاده شیراز به تهران آسفالت شود که به این ترتیب یک ارتباط سریع‌تر و بهترى به مرکز استان به عمل بیاید در دو سال پیش که گمان مى‌کنم جناب آقاى وزیر کشور وزیر راه بودند وعده فرمودند که تا فروردین 1318 یک صد و پنجاه کیلومتر راه آسفالت شده تمام خواهد شده جناب آقاى وزیر راه البته می‌دانید که الان که خرداد ماه 1329 است حتی یک وجب هم از این راه آسفالت نشده و بالأخره هم نمی‌دانم دولت در این باره چه خواهد کرد به راه آسفالته خواهیم رسید یا نه موضوع مهمى که اهمیت دارد مورد تعقیب قرارگیرد.

موضوع راه اهواز و شیراز است و این راه براى هر دو استان و براى نزدیک شدن شیراز به جاده راه‌آهن و قسمت‌هاى دیگرى که بالأخره ذکر تمامش الان مجال نیست در نظر ما و در نظر بسیارى از مطلعین و در نظر اهالى در نظر تمام ساکنین بسیار ضرورى است و الان هم 4، 5 سال است که وعده داده شده که این کار انجام خواهد شد فارسى‌ها بسیار آرزو دارند و امیدوار هستند به واسطه افتتاح این جاده یک راه جدیدى و نزدیکى از براى مراوده به سایر استان‌ها به خصوص استان خوزستان داشته باشند و تصور می‌شود که براى خروج و دخول مال‌التجاره‌هاى این استان کمال ضرورت را داشته باشد علاوه بر این یک مقدار زیادى از نواحى مستعد و حاصل‌خیز فارس به این وسیله به راه نزدیک می‌شود در حالی که الان از هیچ طریقى راه ندارد و البته محتاج به دلیل نیست این راه به قدرى ضرورى بوده لازم به نظر می‌رسد که حتى در 1500 سال پیش که به مدارک تاریخى مراجعه می‌شود جاده اصلى و مهمى از این راه عراق عرب به نواحى فارس می‌رساند بنابراین دو تا پل یکى پل شاهپور و یکى پل (فهلبان) فقط لازم بوده که جاده‌اى را درست کنند مقدماتى که البته راجع به ساختمان این دو پل بوده به عمل آمده و براى تکمیل آنها در سال‌هاى گذشته بنده عرض کردم و الان بنده باز عرض می‌کنم که آیا مشغول ساختمان هستند یا خیر به کجا رسیده یک درخواست دیگر اهالى موضوع جاده اصلى همین راه اصفهان به شیراز است راه دیگرى در آنجا وجود دارد از طریق سرجه که تمام طوایف و طبقاتى که از آن راه رفت و آمد دارند دعوا می‌کنند که قریب بیست و پنج فرسخ نزدیک‌تر است و در دوره حاضر که وسایل سرعت فراهم است اگر بنا بشود که واقعاً بیست فرسخ نزدیک بشود میانه شیراز به اصفهان تصور می‌کنم که اصلاح و اقدام و خدمت بسیار مهمى براى سعادت استان فارس باشد و به این مناسبت خواستم سؤال کنم که اصلاً این موضوع مورد توجه وزارت راه قرار گرفته و هیچ اقدام می‌شود یا خیر البته در خاتمه تقاضا می‌کنم براى سایر جاده‌هایی که در فارس هست و شیراز را به بندرعباس به بندرلنگه و لارستان و سایر قسمت‌هاى فرعى متصل می‌کند یا به کرمان وصل می‌کند اگر دولت بودجه‌اى در نظر دارد براى استحضار اهالى فارس در جواب بنده بفرمایند.

رئیس- آقاى دکتر اقبال بفرمایید.

دکتر اقبال- (وزیر راه) بنده از فرصت استفاده می‌کنم ضمن جواب سؤال آقاى رضوى نماینده محترم فارس مختصرى راجع به وضعیت فعلى راه‌ها و به طور کلى اشکالاتى که وزارت راه با آنها مواجه است به عرض آقایان محترم می‌رسانم و از حضورشان استدعا دارم که در کمیسیون بودجه یک عطف توجه بیشترى نسبت به وزارت را ه بفرمایند تا شاید بتوانیم اقدامات بیشترى بنماییم. سؤال آقاى رضوى مشتمل بر سه قسمت بود اول راه‌هاى اصلى فارس که براى عمران و آبادى آن استان تأثیر مهمى دارد ولى به واسطه وعده آسفالت شدن راه مدتى است از تعمیر هم بازمانده است. راجع به سؤال اولشان در سال گذشته وزارت راه در حدود ده میلیون ریال براى اصلاحات و تعمیر و نگاه‌دارى راه‌هاى فارس مصرف نموده است و علاوه بر مبلغ فوق همان طور که نماینده محترم متذکر شدند ساختمان دو پل شاهپور و فهلبان نیز شروع و مخصوصاً پل فهلبان را تقریباً می‌توان گفت که تمام شده و پس از این که بودجه ما تصویب شد این قسمت را می‌شود تکمیل نمود. راجع به آسفالت کارى خطوط فارس نظر این است که راه بین اصفهان و شیراز آسفالت گردد و نسبت به راه شیراز به تخت‌جمشید که هزینه آن در حدود سى میلیون ریال برآورد شده در سال گذشته یک مناقصه داده شده و مقاطعه‌کار اصلاحات و تکمیل راه مزبور را شروع نموده و پس از اتمام آن آسفالت کارى شروع خواهد شد.

موضوع دیگرى که بنده اینجا در جواب سؤال آقاى رضوى می‌خواستم به عرض مجلس برسانم موضوع تقسیم اعتبارات راه‌سازى است که متأسفانه تا کنون مطابق اصولى اجرا نشده است یعنى وزارت راه مخصوصاً از شهریور به این طرف موفق نشده یک برنامه راه‌سازى را به تصویب دولت برساند و طبق آن شروع کند به کار از این جهت هر کس توانسته است در حدود توانایى خودش به وزارت را ه هم برحسب توصیه و فشار با این که مصالح محلى ایجاب نمیکرده وزارت راه اعتباراتى را تصویب کرده آمار اعتبارات راه‌سازى را که از اداره کل راه خواستم و آقای مهندس مصدق تهیه کرده که بنده اینجا به عرض آقایان می‌رسانم آمار و اعتبارات راه‌سازى در 3 سال اخیر نشان می‌دهد که عملیات ساختمانى در 150 نقطه مختلف کشور در آن واحد شروع و در این مدت در حدود 250 میلیون ریال خرج آن شده است این اعتبارات محدودى که سالیانه در اختیار وزارت راه براى عملیات راه‌سازى گذاشته می‌شود بین 150 کارگاه ترتیب صحیحى ندارد بنابراین ملاحظه می‌فرمایید این پولى که عرض کردم به طورى آنها را تقسیم کرده‌اند همان طوری که حود آقایان اظهار می‌فرمایند یک وجب راه حسابى نبوده است و علت این بوده است که این پول‌ها بین 150 کارگاه تقسیم شده

+++

اعتبارات به موقع نرسیده بودجه تصویب نشده و تصدیق مى‌فرمایید وقتى اعتبار به موقع نرسید هم پول هدر رفته و هم نتیجه گرفته نشده از این جهت در نتیجه تذکرى که بنده دادم و اداره کل راه هم که قبلاً مطلع بود تصمیم این طور گرفته شد که اعتبارات مطابق بودجه که تصویب خواهد شد و شاید کمکى هم از برنامه 7 ساله بگیریم براى این که در برنامه 7 ساله یک ارقامى براى راه‌سازى منظور شده و اینها به اصطلاح یک کار بشود و یک سازمان معینى با یک برنامه معینى تشکیل شود همان طور که قبل از شهریور براى راه‌آهن در نظر گرفته شده بود و چون یک سازمان و برنامه معینى داشت موفق شدند بدون این که هر روز مسیر راه‌آهن تغییر بکند و یا نقشه تغییر بکند توانستند راه‌آهن سر تا سرى ایران را بسازند و اگر ما خواسته باشیم که یک راه‌هاى حسابى داشته باشیم غیر از این چاره نداریم وزارت راه به عقیده بنده خاک‌بازى می‌کند نه راه‌سازى به علت این که با وسایلى که فعلاً دارند و مخصوصاً با این کارگاه‌هایی که هر روز تشکیل می‌شود و اغلب بدون مطالعه است نتیجه این می‌شود که نه راه داریم و نه مردم رضایت دارند و پول‌ها هم به هدر رفته از این جهت بنده دستور دادم که به این طرز عمل خاتمه داده شود و امیدوارم که پس از آن که بودجه وزارت راه تصویب شد و اگر آقایان توجه بفرمایند که مقدارى هم به بودجه ما اضافه بشود برنامه که تهیه شد و به عقیده بنده آن برنامه بایستى به تصویب کمیسیون راه برسد براى این که برنامه معین بشود که هر روز برحسب تقاضاها و فشارها این برنامه تغییر پیدا نکند و الا اگر هر روز برحسب تقاضا و فشارها برنامه تغییر بکند به این ترتیب خیال نمی‌کنم که کشور ما داراى راه بشود و اگر این برنامه تصویب نشود و هر روز ناچار باشیم یک کارگاهایى اضافه بکنیم غیر از این خاک‌بازى نتیجه‌اى نخواهد داشت.

یک موضوع دیگر هم راجع به تعمیر راه‌ها است آقایان خودشان ملاحظه فرمودند که وضعیت فعلى بسیار بسیار بد است به این ترتیب که جاى کنترل به هیچ‌وجه نیست عمله‌جاتى هستند در راه‌ها که گاهى هستند گاهى نیستند همان طوری که ملاحظه فرموده‌اید وقتی که اتومبیلى رد می‌شود یک کسى که آنجا هست مقدارى خاک آنجا می‌ریزد و رد می‌شود از این جهت عده از آقایان و آقاى مهندس مصدق و سایر همکاران‌شان یک پیشنهاد اضافه کرده بودند که این سیستم تعمیرات راه را به هم بزنیم یعنى تعمیرات راه را تبدیل کنیم به یک سیستم مکانیزه با یک تجهیزات کامل دوازده دستگاه ده دوازده دسته و اینها مأمور اصلاح راه‌هاى مختلف کشور باشند اینها را کاملاً می‌شود کنترل کرد براى این که دیگر صورت‌سازى نمى‌توانند بکنند کارنامه درست بکنند و با این که جاى مهر و انگشت دیگران مهر و انگشت بزنند به این ترتیب می‌توانیم به خوبى بفهمیم که در چه مدت چه قسمتى را انجام داده‌اند این پروژه‌اى را که اداره کل راه تهیه کرده بود فوراً تصویب شد و الان مشغول تهیه وسایل کار هستند هر یک از راه‌هاى عمده به قسمت‌هایى به طول 200 الى 300 کیلومتر تقسیم خواهد شد و در هر قسمت به دست یک دسته مجهز به وسایل مکانیزه براى راه‌ها سپرده خواهدشد هر دسته مجهز خواهد بود با ماشین آلات لازم از قبیل موج‌تراش آبپاش غلطک کامیون و غیره که تحت نظر هر دسته قادر خواهد بود که راه‌ها را به طور خوبى اصلاح بکند و این راه‌هاى فعلى را خوب نگهدارى بکند و به علاوه از نقطه نظر مخارج هم حساب کردند دیدند که یک مقدار زیادى کارمند می‌شود در سال صرفه‌جویى کرد به طورخلاصه در جواب جناب آقاى رضوى عرض کنم تا حدى که بودجه وزارت راه اجازه می‌داده تا حدى که سوابق کار اجازه می‌داده و به عرض آقایان رسید نسبت به راه‌هاى فارس توجه شده ولى با این اعتبار موجود وزارت راه که راجع به ساختمانش و راجع به تعمیراتش در حدود بیست و دو میلیون بیشتر نیست تصدیق خواهید فرمود که بیش از این شاید سهم فارس نمی‌شود براى این که تمام نقاط دیگر هم همین تقاضا را دارند و امیدوارم که با تصویب این برنامه و تهیه یک اعتبار بیشترى ما موفق بشویم که یک عملیات بهترى بنماییم که بیش از پیش راه‌ها را به صورت آبرومندى درآوریم موضوع دیگرى که مى‌خواستم اینجا به عرض آقایان نمایندگان مجلس شورای ملى در جلسه پنجشنبه 28 اردیبهشت 1329 طى نطق قبل از دستور درباره لوازم خریدارى بنگاه راه آهن و خرید لکوموتیو مذاکراتى فرمودند اینجانب لازم دانستم جریان خرید لوازم راه‌آهن را به‌ استحضار آقایان نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى برسانم به طوری که خاطر آقایان مستحضر است اولاً خواستم اینجا عرض کنم که روز پنجشنبه قبل از دستور این تذکر را فرمودند بلافاصله روز یکشنبه بنده براى جواب حاضر بودم ولى مصادف شد با روز مولود مسعود امام حسین علیه‌السلام و روز سه‌شنبه هم که مجلس اجازه نداد وارد دستور شدند پنجشنبه هم که نطق جناب آقاى دکتر مصدق بود و روز یکشنبه هم که مصادف شد با فوت مرحوم دهقان از این جهت به بنده فرصتى داده نشده است و اگر تأخیرى شده باشد به این علت است. به طوری که خاطر آقایان مستحضر است دولت انگلستان مبلغ پنج میلیون و هفتصد هزار لیره از بابت کالایی که در زمان جنگ با راه‌آهن ایران حمل و نقل نموده به حساب دولت ایران منظور نموده (و این یکى از مواد متمم بودجه بود گمان می‌کنم) و مقرر شد این وجه منحصراً براى خرید لوازم ضرورى راه‌آهن به مصرف برسد در اثر تنزل نرخ لیره دولت انگلستان این مبلغ را به هشت میلیون و دویست هزار لیره ترقى داد.

دکتربقایى- توضیح بدهید چرا تبدیل به طلا نشد.

دکتراقبال- مایحتاج ضرورى راه‌آهن که در اثر رفت و آمد کثیر ایام جنگ فرسوده شده بود به وسیله مأمورین مسئول ادارات مختلف راه‌آهن تعیین و قرار شد از طریق مناقصه از محل این وجوه خریدارى گردد چون تیمسار یزدان‌پناه که در آن موقع عهده‌دار وزارت راه بودند در التزام موکب ملوکانه عازم آمریکا شدند بنابر خواهش ایشان سرپرستى کمیسیون عالى خرید احتیاجات ضرورى راه آهن را جناب آقاى دکتر سجادى وزیر وقت دادگسترى تقبل فرمودند براى شرکت در این کمیسیون از مهندسین عالی‌مقام کشور و متخصصین راه‌آهن مانند آقاى مهندس شریف‌امامى مدیر کل بنگاه آبیارى و آقاى مهندس نجم مدیر کل بنگاه مستقل برق و عده دیگرى دعوت شد کلیه پیشنهادات واصله پس از آن که در کمیسیون‌هاى فرعى از لحاظ مالى و فنى و تطبیق آنها با مشخصات راه‌آهن بررسى شد به کمیسیون عالى احاله و براى هر نوع لوازم پس از رسیدگى دقیق و تعیین برندگان مناقصه صورت جلسه‌اى تنظیم و امضا گردید کمیسیون عالى خرید براى ریل و تراورس آهنى و متعلقات آن شرکت فرانسوا و اندل فرانسوى را به مبلغ 680 هزار لیره برنده تشخیص داده و مراتب طى شماره 36615 در تاریخ 22- 10- 28 به نماینده آن شرکت ابلاغ گردید که براى عقد قرارداد به کار‌پردازى بنگاه راه‌آهن مراجعه نماید و قرارداد در تاریخ 21- 1- 29 با آن شرکت منعقد شد.

دکتر بقایى- علت تأخیرش را هم بفرمایید.

دکتر اقبال- لوازم دیگر از قبیل فنرهاى لوکوموتیو‌ها و واگن‌ها، دو راهى و قلب سوزن یدکى‌اى موتور‌ها و همچنین یدکى‌هاى لوکوموتیو ها و واگن‌ها را که بهاى کل آنها در حدود دویست و هفتاد هزار لیره می‌باشند کارخانه‌جات کروپ به نمایندگى شرکت فروشتال اونیون آلمان برنده شد و قراردادهاى خرید این لوازم با این کارخانه‌جات آلمانى منعقد گردیده است براى خرید موتورآلات و لوازم برق بین پیشنهادات واصله کشورهاى اروپایى و آمریکا چون از لحاظ مشخصات فنى و بها طبق نظر کمیسیون عالى خرید شرکت بلاکستون انگلیسى واجد شرایط و برنده مناقصه تشخیص داده شد قرار داد با آن شرکت منعقد گردید براى خرید موتور تلمبه‌ها چون پیشنهاد کارخانه بلژیک از سایر پیشنهادات مناسب‌تر بود سفارش خرید آنها به کارخانه بلژیکى داده شد نسبت به خرید هفتاد دستگاه واگن مسافرى و ده دستگاه واگن پست چون پایه و اساس نظریه کمیسیون عالى خرید متکى به فهرست‌هاى تهیه شد‌ه از طرف کمیسیون‌هاى فرعى بود و خلاصه شرایط پیشنهاد دهندگان ضمن فهرست مقایسه به اطلاع کمیسیون عالى رسیده بود کمیسیون عالى به اتکا آن صورت جلسه‌اى در تاریخ 27- 10- 28 تنظیم و پیشنهاد شرکت فروشتال را برنده تشخیص داد چون از طرف سایر کشورهاى شرکت کننده در این مناقصه به ویژه از طرف دو شرکت آلمانى دیگر اعتراضات شدیدى به تصمیم کمیسیون گردید دستور داده شد کمیسیونى مرکب از یک نفر نماینده فنى بنگاه راه‌آهن و یک نفر از مهندسین عالی‌مقام و کارشناس کشور با مشارکت آقاى اکرمى نماینده وزارت دادگسترى تشکیل و موضوع را مجدداً رسیدگى نمایند این کمیسیون چنین نظر داد چون تخفیف فروشتال نسبت به تغییر در ساختمان و جنس می‌باشد صحیح و منصفانه نیست و همچنین صرف‌نظر نمودن از خرید

+++

ده دستگاه واگن پست پس از قرائت پیشنهادات تعادل بین بهاى پیشنهادات را که به مأخذ هشتاد دستگاه تسلیم شده از بین برده‌اند لذا صلاح در این است که مناقصه خرید واگن‌هاى مسافرى تجدید شود البته متصدى امر از قراری که آقای کرمى به آن کمیسیون گزارش داده و در آن صورت جلسه هم هست معلوم می‌شود سوء‌نیت داشته است و از این جهت بنده در تاریخ 20/ 12/ 28 که براى کمیسیون رسید به امضاى ناظر فنى بنگاه راه‌آهن آقاى مهندس شه‌منش است دستور دادم که طبق نظر کمیسیون در تجدید مناقصه اقدام نمایند براى این که اول گفته بودند براى هشتاد واگن آنهایى که براى هشتاد واگن صورت داده بودند بعد نمی‌دانم به چه دلیلى آن مهندس مربوطه گفته بود که ما هفتاد تا مى‌خواهیم نه هشتاد تا و از این جهت یک عده‌اى اعتراض کردند که اگر هشتاد می‌خواستند ما هم می‌دادیم از این جهت دستور دادم که طبق نظر کمیسیون در تجدید مناقصه به عمل بیاید و ضمناً مسئولین امر را تحت تعقیب قراربدهند در 20/ 12/ 28 و البته یکى از این مذاکرات و اعتراضاتى که می‌شود مربوط به تعقیب یکى از مهندسین جریه است که در این خرید‌ها دخالت داشته از این جهت است که ناراحت شده براى تعقیبش و البته اطلاعاتى هم به بیرون ندهید به خیال خودش که می‌تواند از تعقیب قانونى که دستور داده‌ام خودش را رها بکند.

دکتر بقایى- چرا تعقیبش نمی‌کنید.

دکتر اقبال- مشغولند آقا تعقیب می‌کنند براى خرید چهل دستگاه لوکوموتیو سانتافه‌اى پیشنهاد از کارخانه‌جات مختلف اروپا و آمریکا رسیده بود بین آنها شرایط پیشنهاد ى کارخانه‌جات انگلیسى در درجه دوم قرار گرفته بود ولى قبل از امضای صورت جلسه و اتخاذ تصمیم قطعى در مورد لوکوموتیو‌ها جناب آقاى دکتر سجادى که در غیاب تیمسار یزدان‌پناه وزیر راه وقت عهده‌دار ریاست کمیسیون عالى حرید بودند به مناسبت بازگشت ایشان دیگر در کمیسیون شرکت نفرمودند از این جهت این صورت جلسه‌ها امضا نشد ضمناً مدتى بود که از طرف کارخانه‌جات آمریکا به وسیله سفارت کبراى شاهنشاهى و مشاورین سازمان برنامه پیشنهاد‌هایى مبنى بر تغییر نوع لوکوموتیو‌هاى راه‌آهن ایران از بخارى به دیزل الکتریک واصل شده بود و چون این موضوع از لحاظ اهمیت فنى قابل توجه شایانى بود مورد مطالعه بنگاه راه‌آهن واقع شد و در همین موقع نیز نماینده کارخانه‌جات انگلیسى طى نامه 23- 11- 28 اطلاع داد که کارخانه‌جات انگلیسى در بهاى پیشنهادات اولیه سه قلم لوازم راه‌آهن یعنى ریل و تراورس، لوکوموتیو و بانداژ لوکوموتیو واگن‌ها 216 هزار لیره تخفیف داده است و میزان کل بها را به مبلغ دو میلبیون و شصت هزار لیره تقلیل داده این پیشنهاد به وسیله کمیسیونى مرکب از آقایان مهندس ملک اصلانى مدیر کل بنگاه راه‌آهن که آقایان او را به خوبى مى‌شناسند یکى از بهترین مأمورین وزارت راه است (صحیح است) این شخص سالیان دراز است که در این کشور مشغول کار راه‌سازى است بوده ولى آه در بساط ندارد و حالا با کمال صداقت خدمت می‌نماید (دکتر بقایى- هیچ اطلاعى هم از کارش ندارد) آقاى مهندس رجبى استاد دانشگاه که یکى از بهترین و شریف‌ترین استادان دانشگاه است و آقاى مهندس نجم مدیر کل بنگاه مستقل برق آقایان اطلاع دارند که مدت زیادى نیست که از بنگاه راه‌آهن منتقل شده است به وزارت کشور و آقاى مهندس هاشمى‌نژاد معاون فنى بنگاه مهندس شه‌منش ناظر فنى بنگاه راه‌آهن مورد رسیدگى قرار گرفت نتیجه این کمیسیون را بنگاه راه‌آهن طى نامه 42071، 16/ 12/ 28 گزارش داد.

دکتر بقایى- گزارش آنها را قرائت کنید گزارشى که به امضاى آن مهندسین است.

دکتر اقبال- رئوس مطالب این گزارش یادداشت در جلسه 20/ 12/ 28 هیئت دولت سابق مطرح و تصویب شد (دکتربقایى- تکذیب می‌کنم) قرار شد لوکوموتیو سانتافه و بانداژ لوکوموتیو و واگن‌ها به مأخذ خداقل قیمت به دست آمده و با رعایت شرایط فنى که کمیسیون پیشنهاد نموده است صورت بگیرد.

دکتر بقایى- این مهندسین چنین چیزى ننوشته‌اند.

دکتر اقبال- گزارشى که مدیر کل بنگاه راه‌آهن به وزارتخانه داده این طور است.

دکتر بقایى- همین گزارش هم دروغ است.

دکتر اقبال- پس بفرمایید که همه دروغ مى‌گویند این گزارش مدیر کل بنگاه راه‌آهن است.

دکتر بقایى- همین طور هم هست.

دکتر اقبال- مدیر کل راه‌آهن مسئول راه‌آهن است یک گزارش به بنده داده است بنده هم دادم به هیئت دولت اگرخلاف گفته بود تعقیبش کنید.

دکتر بقایى- ماده روز است این مطلب را نوشتیم آقا.

دکتر اقبال- عرض کنم این گزارشى است که رئوسش را عرض کردم گزارشى است که مطالب آن در هیئت دولت مطرح شده است آن قسمت که راجع به ریل تراوس است چون مکرر از طرف وزارتخانه به برنده مناقصه ابلاغ شده است و به علاوه به طوری که از بنگاه راه‌آهن اطلاع می‌دهند مشخصات فرانسوى‌ها بهتر بوده است به این جهت به بنگاه راه‌آهن دستور داده شد قرار داد خرید با شرکت واندل فرانسوى منعقد سازند در خصوص خرید لوکوموتیو چون طبق گزارش بنگاه راه‌آهن از نظر مشخصات فنى و جنس لوکوموتیو‌هاى پیشنهادى کارخانه انگلیسى‌ها مرغوب‌تر است و به علاوه بنگاه راه‌آهن با 24 دستگاه لوکوموتیو‌هایی که اخیراً از انگلستان خریده شده است اگر بقیه لوکوموتیو‌ها را هم از انگلستان بخرند خواهند توانست وسائط نقلیه متحد‌الشکلى در دسترس داشته باشند و از طرف دیگر کمپانی‌هاى انگلیسى هم در قیمت تخفیف داده‌اند بنابراین موضوع در جلسه 20/ 12/ 28 هیئت دولت مطرح شد و مورد موافقت واقع شد و دستور فرموده‌اند که اقدام مقتضى به عمل بیاید و مراقبت فرمایند که با کمال صرفه‌جویى و با در نظر گرفتن مصالح بنگاه راه‌آهن انجام شود پس از این که این دستور داده شد در اثر این تصمیم هیئتى از مهندسین بصیر و عالی‌مقام کشور تشکیل گردید تا با در نظر گرفتن شرایط فنى خطوط بنگاه راه‌آهن ایران نقشه لوکوموتیو‌هاى مورد سفارش را داده و قرارداد منعقد گردد. مراتب به همین ترتیب به نماینده کارخانه‌جات لوکوموتیو‌سازى انلیس اطلاع داده شد و براى عقد قرارداد مدیر کارخانه‌جات لوکوموتیوسازى ولکان فوندرى به تهران وارد شد.

هنگامی که بنگاه راه‌آهن مشغول تنظیم قرارداد و مطالعه نقشه‌هاى ساختمانى لوکوموتیو بود شرکت فروشتال از جریان اطلاع یافته براى این که اشکالى در امر معامله با کارخانه‌جات انگلیس ایجاد کند و عمل خرید را دچار وقفه نماید در تاریخ 13 فروردین و سوم اردیبهشت 1329 به بنگاه راه‌آهن پیشنهاد نمود در بهاى بانداژ به مبلغ 4200 لیره و در بهاى هر دستگاه لوکوموتیو 2000 لیره حاضر است تخفیف دهد بنگاه راه‌آهن طى شماره 4427 مورخه 9- 2- 1329 با ارسال این پیشنهادات تخفیف شرکت فروشتال چنین گزارش داد آن هم یک گزارش مفصلى است که این قسمت آخرش را هم بنده می‌خوانم که چون قبل از جنگ 24 دستگاه لوکوموتیو از همین مشخصات به انگلستان سفارش داده شده است (دکتر بقایى- این 24 دستگاه لوکوموتیو کجا هستند؟) عقیده‌مند است از نظر تسهیل در امر بهره‌بردارى و طرز نگاهدارى و تعمیرات لوکوموتیوها کلیه لوکوموتیو‌ها از یک نوع و متحدالشکل تهیه شود و طبق نظر متخصصین هم جنس فولاد انگلیسى مرغوب‌تر از آلمانى است و از طرفى معلوم نیست که پیشنهادات شرکت فروشتال در مرغوبیت جنس بى‌اثر نباشد لذا نظریه بنگاه راه‌آهن این است که معامله با کارخانه‌جات جان کلام اینجا است استدعا می‌کنم توجه بفرمایید براى خرید این لوکوموتیوها از فروشتال که به عرض آقایان رساندم مخصوصاً در راه‌آهن دست‌هاى خیلى زیادى است می‌خواهند اشخاص زندگى خودشان را به این وسایل تأمین کنند این بود عده‌اى از آقایان به دست و پا افتادند و شروع کردند یک عده از اشخاص هم رفتند ذهن آقایان را مشوب کردند و خوب یک اظهاراتى شد که نظر بنگاه راه‌آهن مخصوصاً این است که معامله با انگلستان انجام شود مخصوصاً که معامله با انگلستان از طرف دولت و با وساطت وزارت تجارت انگلستان انجام می‌شود و در حقیقت یک قسم معامله دولتى است دلال و واسطه در کار نیست و مجالى براى گفتگو و تأویلاتى در مورد معامله باقى نمی‌گذارد (دکتر بقایى- جز این که

+++

 اساسش خراب است) این گزارش و کلیه سوابق امر در جلسه 20 اردیبهشت ماه 1329 مورد بررسى هیئت دولت قرارگرفت و در نتیجه پیرو تصمیم جلسه 20- 12- 28 هیئت دولت سابق (هیئت دولت قبلى) به اتفاق آرا تصویب شد این که بعضى‌ها بعضى مطالب گفته‌اند همین آقاى اردلان اینجا تشریف دارند آقاى دکتر نخعى هم تشریف دارند مخصوصاً به اتفاق آرا هیئت دولت تصویب کردند که 40 دستگاه لوکوموتیوهاى سانتافه و بانداژ‌ها را به مأخذ حداقل بها با همان قیمتى که در بدو امر شرکت فروشتال حاضر شده قرارداد ببینید و مدت تحویل در افتتاح پیشنهادات واصل د‌ر اول نوامبر 1949 (10 آبان 1328) البته بنده آن وقت وزیر راه بودم به دست آمده با رعایت آخرین اصلاحى که در مشخصات شده از کارخانه انگلیس خریدارى شود این خلاصه مطلب عرض کنم که یک 24 تا لوکوموتیو که از انگلیس بوده است و قبل از جنگ در فوریه 1940 بهمن 1319 قبل از این که جنگ به ایران بیاید قراردادى براى خرید 24 لکوموتیو از نوع سانتافه کوهستانى بین راه‌آهن و کارخانه‌جات انگلیس با موافقت وزارت دارایى به قرار هر دستگاه سیف بندر شاهپور 16700 لره و بوف بندر لیورپول به مبلغ 15600 لیره منعقد شده البته این گزارش خیلى مفصلى است که این را می‌دهم براى استحضار آقاى دکتر بقایى چون در ضمن مندرجات روزنامه‌شان مرقوم فرموده بودند که این کار هم در زمان من شده (دکتربقایى- نه همچو چیزى نیست) چرا نوشته بودید خرید این 24 لوکوموتیو در زمان کابینه آقاى قوام‌السلطنه و سابقه خیلى زیادى دارد آقاى فروهر آن وقت وزیر راه بودند بعدش هم آقاى سرلشگر فیروز و چندین مرتبه هم در هیئت دولت مطرح شده بود براى این که کارخانه‌جات انگلیس نتوانسته بودند تعهدات خودشان را بدهند و دولت اعتراضات خیلى شدید نمود که دو مرتبه آقاى آبتین از طرف دولت بنا به پیشنهاد وزیر راه وقت به انگلستان.

دکتربقایى- آقاى آبتین شغل‌شان چه بود؟

دکتراقبال- شما بهتر می‌دانید بنده شناسنامه مردم نیستم.

مکى- عضو بانک شاهى بود

دکتراقبال- آقاى مکى که کمک کردند و گفتند عرض کنم که ایشان رفتند به انگلستان بالأخره حل نشد تا این که بعد از مذاکرات زیادى در زمان وزارت تیمسار سپهبد یزدان‌پناه جنگ فعلى این کار انجام شده و خیال می‌کنم وظیفه من باشد که در اینجا به عرض آقایان برسانم که تیمسار وزیر جنگ فعلى که وزیر راه بود یکى از اشخاص شایسته و درست هستند که جاى هیچ‌گونه شائبه صحبتى نیست و این که در روزنامه مرقوم فرموده بودند که این 24 تالوکوموتیو را دکتر اقبال در زمان وزارتش خریده (دکتر بقایى- این از شاهکار‌هاى عزت‌الله خان است) این هم پرونده‌اش است که اگر خواسته باشید این را می‌دهم خدمت آقاى دکتر بقایى‏

رئیس- لازم نیست به ایشان بدهید در اختیار مجلس بگذارید

دکتر اقبال- این راجع به خرید 24 تالوکوموتیو بود که بنده توضیحات شفاهى دادم و حالا دوسیه‌اش را هم اگر می‌خواهید تقدیم می‌کنم.

رئیس - همان جا باشد.

دکتر اقبال- بسیار خوب و اما چرا بنگاه راه‌آهن با آقاى فروشتال نمى‌خواست از لحاظ فنى معامله کند بنده لازم می‌دانم که به عرض آقایان برسانم جریان کار فروشتال از زمانى که در خرید‌هاى لوکوموتیو‌هاى بنجلى را آب کرده بنا به گزارش یکى از متخصصین راه آهنى که در تاریخ 3- 12- 38 گزارش داده لازم می‌دانم که به عرض برسانم که خود فروشتال طى نامه خودش تصدیق کرده است گزارش شده که شرکت سهامى فروشتال در تاریخ 22- 8- 18 خودش تصدیق کرده است خواستم به عرض آقایان برسانم که فروشتال چه ضرر هنگفتى به این مملکت رسانده است و این را هم عرض کنم که اگر بنده وزیر وقت بودم و از این وضعیت فروشتال اطلاع داشتم مى‌نوشتم که به هیچ‌وجه فروشتال نباید در ایران معامله کند این وظیفه ملى ما است که نگذاریم پول این مملکت را ببرند و یک مشت آهن پاره به ما بدهند و الان از آقایان استدعا می‌کنم قدم رنجه فرمایند به بنگاه راه‌آهن در ایستگاه تهران یک قبرستانى را نشان خواهم داد که به اسم قبرستان لوکوموتیو این قبرستان 60 درصدش لوکوموتیو‌هاى فروشتال است اجازه بدهید که من این گزارش را اینجا بخوانم و مقدمه عرض می‌کنم اگر بنگاه راه‌آهن این گزارش را مورد توجه قرار می‌داد و روى جریان فنى یکى مرتبه اشخاصى که جنس به ما می‌فروشند و معلوم می‌شد که جنس آنها خراب است از خیلى ضررها جلوگیرى می‌شد براى این که ما این قدر غنى نیستیم این قدر پولدار نیستیم که هر روز بیاییم روى فشار رو دلالى روى داد و بیداد عده‌اى معاملاتى انجام بدهیم این معامله با تمام مشخصاتی که راه‌آهن داده و مدیر کل راه‌آهن امضا کرده اجازه می‌خواهم که جریان کار فروشتال را قرائت کنم این گزارشى است که آقاى مهندس شیمى که یک مهندس پشت میز نشین نیست یکى از مهندسین است که تمام پشت لوکوموتیو و ده و شاید اغلب آقایان بشناسند این گزارش را ایشان تهیه کرده‌اند.

جناب آقاى وزیر راه- اینجانب محمد شیمى که اکنون رئیس دفتر فنى و آمار و مطالعات بنگاه راه‌آهن می‌باشم در این موقع در نظر است لوکوموتیو براى راه‌آهن ایران خریدارى گردد خود را موظف می‌داند توضیحاتى راجع به نواقص و معایب سیستم لوکوموتیو‌هاى خریدارى شده در گذشته به عرض برساند تا در آتیه مراقبت بیشترى نسبت به خرید لوکوموتیو به عمل آید تا سرمایه کشور هدر نرود و همکاران فنى اینجانب که مسئول تعمیر و به کار انداختن لوکوموتیو و اجراى برنامه حمل و نقل می‌باشند با گرفتارى کمتر رو به رو گردند (اینجا مختصرى از تاریخچه تحصیلات و مقاماتى را که در بنگاه راه‌آهن داشته نوشته و بنده از خواندن آن خوددارى می‌کنم براى این که وقت آقایان را نگیرم) جمله آخرش را می‌خوانم جمله آخرش این است که در کلیه خطوط راه‌آهن سراسرى و با کلیه لوکوموتیو‌هایی که تاکنون روى راه‌آهن سراسرى کار کرده است به مقتضاى شغلم کار کرده‌ام و به این جهت خود را صالح می‌دانم تا گزارش لوکوموتیو‌هایی که داراى نواقص زیاد بوده و پس از ورود به خدمت نتیجه مورد نظر را نداشتند به عرض برسانم:

1-لوکوموتیوهاى اتریشى که از آنها 10 عدد در سال 1316 خریدارى و به ایران رسیده که از ابتدا کهنه و فرسوده و ازسیستم‌هاى قدیمى و متروک و حتى پس از تعمیر اساسى در کارخانجات هم قابل خدمت نبودند. این لوکوموتیو‌ها در همان سال اول خرید از سرویس خارج و جمع کیلومتر از ده عدد آنها به صد هزار کیلومتر هم نرسید. در صورتی که هر لوکوموتیو به تنهایى باید چند میلیون کیلومتر کار کند تا اسقاط بشود.

2-لوکوموتیو‌هایی که دولت ایران از آلمان خریدارى نموده بود سواى مانوری‌ها دو سرى بود سرى اول ده عدد از نوع 31 که سبک فقط قادر به حمل قطارهاى ساده در خطوط جلگه بود. این لوکوموتیو به علت خرابى دیگ و کمى قدرت کشش در همان سال‌هاى اول از سرویس خارج و در سال 1326 حتى یکى از آنها هم در خط اصلى کار نمی‌کرد و اکنون هم هر ده عدد آنها اسقاط و در قبرستان لوکوموتیو‌ها بایگانى است.

سرى دوم که شرکت فروشتال 65 لوکوموتیو به ایران فروخت و به تدریج از اواخر سال 1317 تا اواخر سال 1318 به ایران وارد گردید که دردسر زیاد داشت و راجع به نواقص آنها پس از ورود لوکوموتیوهاى اولیه مکاتبات زیادى بین راه‌آهن ایران و شرکت فروشتال و حتى مستقیماً به کمپانى کروپ سازنده تلمبه‌هاى ترمز هواى متراکم شد نواقص این قسمت به قدرى بود که دولت ایران شرکت فروشتال را تهدید به شکایت به دیوان داورى لاهه نمود.

بنده باز اینجا جمله معترضه‌اى دارم آقاى دکتر متین دفترى تشریف دارند چند شب پیش در جلسه‌اى که بنده نبودم و آقاى دکتر هدایتى تشریف داشتند و راوى بودند اظهار می‌کردند هر موقعى که راجع به کارهاى شرکت فروشتال در حضور اعلیحضرت فقید صحبت می‌شد غیر از تعرض و غیر از این که ما ناراحت بشویم چیز دیگرى نبود اینک شمه‌اى از معایب لوکوموتیو‌ها

الف- لوله‌هاى بخار خشک کن آنها طویل بوده و در روزهاى اول خدمت می‌سوخت و می‌ترکید ناچار فوراً تلگراف شد در بقیه لوکوموتیوها طول آنها را کمتر نمایند.

ب- اکسانتریک آن به‌عکس نصب و مرتباً مى‌کوبید و دستگاه تقسیم کننده را لق مى‌کرد تلگرافاً سفارش شد در ساختمان لوکوموتیوهاى بعدى این عیب را مرتفع نمایند.

+++

ج- کلیه ساشی‌ها لق و همه آنها در ایران تقویت گردید تقویت آنها طبق برنامه پر خرج و مفصل و در کارخانه‌جات تعمیر اساسى تهران انجام گرفت و اثرات شاسی‌هاى ترکیده آن مشهود است سپر جلو به کلى عوض و شاسی‌هاى مارش نیز تقویت گردید.

د- کلیه سیلندرها لقى داشت و به قدرى پیچ‌هاى اتصالى سیلندر به شاسى و میخ پرچ‌هاى شاسى بدون رعایت اصول فنى کار گذارده شده بود که حتى مبتدی‌ترین پرچ‌کار تا این اندازه بد کار نمی‌کند.

آقایان مهندس گورکانى و آقاى نواب‌پور حتى آقاى مهندس شریف‌امامى مسئول آن موقع جریه ناحیه تهران گرفتار این تعمیرات بودند که کارخانه‌جات تعمیر اساسى تهران نمی‌توانست به آنها برسد و دردپوى تهران آقاى قزلباش و در جنوب على رحیم متصدى تقویت ساشى و سیلندرها و تعویض میخ پرچ‌ها بودند در صورتی که هنوز این لوکوموتیو ها 100 هزار کیلومتر اولیه خود را طى نکرده بود.

انژکتور یا دستگاه تزریق آب یدک که از روز اول خوب کار نمی‌کرد و بزرگترین گرفتارى را در طول راه براى راننده تولید می‌نمود بالأخره روى هر یک از این لوکوموتیوها یک دستگاه انژکتور نوع دیگر سوار کردند و در بعضى دیگر حتى هر دو آنها تعویض گردید.

و- موضوع تلمبه هوا براى ترمز لوکوموتیو و قطار و دستگاه تقسیم کننده آن از روز اول باعث دردسر شده بود و چون مکاتبات و ارسال بعضى قطعات یدکى سودى نداد از طرف کمپانى سرمهندس آلبرک و دو نفر کارگر با مقدار ابزار و یدکى به ایران آمد، و در کلیه دپو‌ها اقدام به تعمیر نمودند ولى نتیجه گرفته نشد و در حضور خود آنها تلمبه‌ها از کار مى‌افتاد و بعد از ناچارى روى لوکوموتیوهاى فروشتال که در مناطق کوهستانى کار می‌کردند دو دستگاه تلمبه نصب تا یکى یدکى باشد.

ز- کوره‌هاى این لوکوموتیو‌ها زود خراب شد و هنوز به زحمت دو سال این لوکوموتیو‌ها کار کرده بودند که به تدریج از سرویس خارج شدند و بعد از جنگ هم به علت استیصال با مخارج زیاد به واسطه داشتن بعضى قطعات یدکى و از جمله کوره‌هاى فولادى از جمع 65 لوکوموتیو 35 عدد تعمیر و قابل استفاده در خطوط جلگه و یا مانور در ایستگاه‌ها و کارهاى سبک دیگر باشد و اکنون قبرستان پشت کارخانه‌جات تعمیر اساسى تهران و اهواز از این نوع لوکوموتیو‌ها پر است پس از ورود متفقین به ایران چون وضع این لوکوموتیوها قابل رضایت نبود و تعمیر آنها خرج زیادى لازم داشت کم کم از سرویس خارج گردید اکنون لوکوموتیو‌هاى نوع سانتافه انگلیسى و کانادایى جاى آنها را گرفته و فقط بعضى از آنها مورد استفاده مانور در بعضى ایستگاه‌ها بود اما نکته که خاتمه یابد به عرض برسانم این است که کارخانه‌جات سازنده اهمیتى براى نظرات فنى ایرانیان قائل نبودند مثل این که آقاى مهندس محمدى رئیس دفتر فنى جریه کل بنگاه هنگام ساختمان این لوکوموتیو‌ها در کارخانه‌جات سازنده استاژ می‌داند و در همان موقع معایب این لوکوموتیو‌ها را گفته بود و علامت هم گذارده بود ولى توجه نشد و لوکوموتیو‌ها به همان وضع به ایران فرستاده شد پس آقایان ملاحظه می‌فرمایند که این وضعیت لوکوموتیو‌هاى فروشتال در ایران بوده است و بعد از ورودشان شاید در حدود 40 تاشان در قبرستان لوکوموتیو‌ها افتاده و حتى در زمان جنگ که متفقین احتیاج زیادى به لوکوموتیو داشتند آنها را کنار گذاشته و به کارهاى سبک وا داشته‌اند این هم یک تصدیقى است که خود شرکت که فروشتال در تاریخ 8/ 22/ 1318 مطابق 14 نوامبر 1939 تحت شماره 3613 نوشته و بنگاه راه‌آهن طبق صورت جلسه که اینجانب و آقاى مهندس شیرویه که یکى از مهندسین راه بوده که چندى قبل در آلمان فوت کرد به شرکت سهامى فروشتال تمام این جریانات را که به عرض آقایان رساندم وروى این گزارش آقاى مهندس شیمى اگر بنده وزیر راه وقت بودم و از این جریانات اطلاع داشتم مطلقاً اجازه نمی‌دادم که فروشتال بیاید و در این قسمت شرکت کند و اما راجع به این کماندوهایى که الان داده‌اند و آن کایه ارژش است که آقاى مهندس شریف‌امامى آقاى مهندس نجم آقاى مهندس رجبى تنظیم کنندگان این پروژه‌ها هستند در یک قسمت‌هایى خط قرمز کشیده شده است و ضمن ساختن در یک قسمت‌هایى خط قرمز کشیده شده است و ضمن ساختن این لوکوموتیو‌ها تقاضا کرده‌اند بایستى نوعش از نوع سانتافه باشد همین لوکوموتیو‌هایى است که کمپانى انگلیسى بلاگستون پیشنهاد داده و این مشخصات لوکوموتیوهایى است که باید کماند بدهند و فروشتال هم روى همین مشخصات نباید پیشنهاد بدهد و تمام تقاضا کرده‌اند که مطابق تیپ لوکوموتیو‌هایى باشد که الان آمده یعنى همان است که الان آمده و دارند قراردادش را مى‌بندند این بود خلاصه ماجراى خرید لوکوموتیو و بنده این گزارش رسمى را به عرض مجلس شورای ملى رساندم ولى معهذا استدعا می‌کنم براى این که آقایان بهتر و قدرى روشن‌تربشوند هرکدام از آقایان که مایلند تشریف بیاورند این پرونده‌ها و پرونده‌هاى دیگرى هست در اختیار کمیسیون راه کمیسیون دادگسترى کمیسیون عرایض با هر کمیسیونى که آقایان صلاح می‌دانند مى‌گذارم هر کدام از آقایان که مایل هستند تشریف ببرند در آن کمیسیون اگر بنده خلافى عرض کردم بزرگ‌ترین خیانت‌ها را کرده‌ام.

دکتر بقایى- کى می‌گوید فروشتال را شرکت بدهید ما مى‌گودیم با انگلیسی‌ها معامله نکنید

دکتر اقبال- جز آن که ما باید جنس خوب بخواهیم ما کارى به ملیت نداریم و استدعا می‌کنم که در کارهاى فنى سیاست را دخالت ندهید.

مکى- شکر را هم تنى دو لیره بیشتر می‌خرند شکر انگلیس شیرین‌تر بود شکر را با نامه سفارت رفته‌اند تنى دو لیره گران‌تر خریده‌اند

دکتر اقبال- در پایان عرایضم یک گله بسیار بسیار دوستانه‌اى از جناب آقاى دکتر بقایى دارم‏

بهادرى- دوستى سرش نمی‌شود

دکتر اقبال- آقاى دکتر بقایى یک سال و خرده‌ای است که با بنده لطف و مهرى ندارند.

مکى- شما که در دوره گذشته گفتید: لیس على المریض حرج‏

دکتر اقبال- خودشان این بى‌مهرى را شروع کردند البته ایشان نماینده محترم تهران هستند بنده هم بنا به این که مردم تهران به ایشان رأى داده‌اند احترام مى‌گذارم‏

مکى- خود جنابعالى هم که رأى دادید بعد ایشان‏

دکتر اقبال- گله‌اى که بنده از آقاى دکتر بقایى دارم این که ایشان نماینده مجلس هستند این تریبون مجلس هم در اختیار ایشان هست می‌توانستند تشریف بیاورند سؤال از دولت بکنند از وزیر سؤال بکنند اعلام جرم بکنند این اسباب کار در اختیار‌شان بود گله دوستانه بنده این است که ایشان مى‌آمدند از بنده مى‌پرسیدند کار محرمانه در وزارتخانه که بنده هستم ندارم چون متأسفانه در کشور ما این طور است که اگر در روى یک کاغذى یک کلمه یک محرمانه بگذارید فوراً در تمام یک کاغذى یک کلمه یک محرمانه ننوشتند هیچ کس از آن جهت بنده به تصدیق همه آقایان حتى خود آقاى دکتر بقایى کار محرمانه ندارم و اهل رشوه و ارتشا هم نیستم (صحیح است) از این جهت وقتی که بنده اهل این حرف نیستم دلیلى ندارد که کار محرمانه داشته باشم من از آقایان و ارباب جراید استدعا می‌کنم هر وقتى که بنده بود در رأس یک وزارتخانه‌اى یک جایى هستم هر تقاضایى دارند براى رسیدگى من خودم را در اختیارشان می‌گذارم از من سند بگیرند این استدعاى بنده بود و این گله‌گذارى را از ایشان داشتم که ایشان بل از این که این کار را بکنند به نحو دیگرى چرا این موضوع را مطرح کردند یک مطلب دیگرى را هم مى‌خواهم تذکربدهم که بنده یک ارباب بیشتر در دنیا ندارم و آن هم ملت ایران است و بس (صحیح است) (احسنت) بنده تا امروز که اینجا ایستاده‌ام غیر از خدمت به مملکت کار دیگرى نکرده‌ام (احسنت)

نورالدین امامى- طیبه‌الله انفاسکم‏

رئیس- آقاى دکتر بقایى هم می‌خواهند صحبت کنند جلسه 3 ساعت شده‏

مکى- نوبت بنده محفوظ است‏

9-تعیین موقع و دستور جلسه بعد ختم جلسه‏

رئیس- براى جلسه بعد نوبت آقایان محفوظ است- فعلاً جلسه را ختم می‌کنیم جلسه آینده روز یکشنبه 14 خرداد 3 ساعت قبل از ظهر

( مجلس یک ربع ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شورای ملى- رضا حکمت‏

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294549!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)