کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏16
[1396/05/28]

جلسه: 29 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 9 خرداد ماه 1329  

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت جلسات 28 اردیبهشت و دوم و چهارم و هفتم خرداد

2-بیانات قبل از دستور آقایان: پیراسته- مکرم- شوشترى- رضوى‏

3-بیانات آقاى اردلان وزیر کشور

4-قرائت استیضاح آقاى آشتیانى‌زاده‏

5-ختم جلسه به عنوان تنفس‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏16

 

 

جلسه: 29

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 9 خرداد ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت جلسات 28 اردیبهشت و دوم و چهارم و هفتم خرداد

2-بیانات قبل از دستور آقایان: پیراسته- مکرم- شوشترى- رضوى‏

3-بیانات آقاى اردلان وزیر کشور

4-قرائت استیضاح آقاى آشتیانى‌زاده‏

5-ختم جلسه به عنوان تنفس‏

 

مجلس 15 دقیقه قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1-تصویب صورت جلسات 28 اردیبهشت و دوم و چهارم و هفتم خرداد

رئیس- صورت غایبین جلسه گذشته قرائت می‌شود

( به شرح زیرقرائت شد)

غایبین با‌ اجازه-  آقایان: فرهودى- منصف- دکتر طبا- امینى- اسکندرى- گنابادى‏

غایبین بى‌اجازه- آقایان: صفوى- قهرمان- سنندجى- سرتیپ‌زاده- دکتر سید امامى- معدل- تیمورتاش- حسن اکبر- کاظم شیبانى‏

رئیس- نسبت به صورت مجلس جلسات پیش که چاپ و منتشر شده است آقایان نظرى دارند؟ آقاى شوشترى‏

شوشترى- چون در صورت مجلس طبق ماده 90 نظامنامه با توجه به قسمت سوم از ماده 89 اخطار نظامنامه‌اى کردم و حق من محفوظ شد براى این که صحبت بکنم براى همین صورت مجلس است اگر این حق محفوظ است فعلاً حرف نمى‌زنم و در موقع حرف می‌زنم‏

رئیس- آقاى حاذقى‏

حاذقى- مطلب اساسى که مکرراً راجع به صورت جلسات مجلس تذکر داده شده است موضوع چاپ بیانات آقایان نمایندگان در مجموعه مذاکرات مجلس است به طور کلى غلط‌هاى زیادى غلط‌هاى چاپى البته غلط‌هاى مطبعه‌اى در این صورت مجلس مشاهده می‌شود در صورت مجلس که پریروز منتشر شد ولى مورد بحث و تذکر واقع نشد در دوره چهاردهم کارپردازى مجلس تصمیم گرفت که براى جلوگیرى از این اغلاط چاپى همان طور که معمول به سایر چاپخانه‌ها است چنان که مشاهده می‌شود روزنامه‌هاى ملى در چند صفحه چاپ و منتشر می‌شود بدون این که دو تا غلط در آن باشد، این حروف‌چین‌هاى مطبعه هم موظف باشند که صحیح حروف بچینند و غلط گیرى بکنند و اگرغلط نگیرند و چاپ بشود به همان نسبت از دست‌مزدشان کسر شود من از مقام محترم ریاست مجلس همین طور دستور بدهد که اگر حروف‌چین‌هاى مجلس غلط چیدند به همان نسبت از دستمزدشان کسربشود این جریمه سبب می‌شود که آنها مراقبت بکنند و صحیح حروف بچینند و غلط گیرى بکنند و صحیح چاپ بشود.

رئیس- البته مقررات آیین‌نامه‌اى در چاپ و نشر مراعات می‌شود. آقاى نبوى‏

نبوى- راجع به صورت مجلس بنده خواستم تذکرى عرض کنم که همان طور که در آیین‌نامه ذکر شده خوب است دقت بیش‌ترى شود که صورت جلسات هر جلسه در جلسه بعد داده شود و الا اگر نقایصى دیده شود آقایان نمایندگان نمى‌توانند آن نقایص را تذکر بدهند ضمناً در این صورت مجلس مربوط به جلسه سه‌شنبه دوم خرداد در قسمت اظهارات بنده به جاى کلمه تقدیم، تقویم نوشته‌اند این را استدعا می‌کنم در صورت جلسه بعد که به طور دائم تنظیم خواهدشد اصلاح کنند ضمناً بااجازه مقام ریاست و آقایان نمایندگان محترم خواستم حادثه دل‌خراش و مولمى که روز گذشته واقع شده است به اطلاع آقایان برسانم ضمن چند بار گرفتارى و بدبختى که در سال جارى براى مملکت پیش آمده است باز متأسفانه دیروز یک حادثه ا سفناکى اتفاق افتاده دیروز ساعت چهار بعد از ظهر در مشهد سیل مهیبى جریان پیدا کرده است و باران مفصلى تا ساعت

+++

هشت و نیم ادامه داشته است در خیابان‌های مشهد،‌ غالب خیابان‌های مهم را سیل خراب کرده است. ابنیه بسیار زیادی که غالب آنها متعلق به فقرا و مردم بیچاره بوده است خراب کرده این حادثه فوق‌العاده دلخراش بوده به طوری که تمام اهالی آنجا را متوحش کرده و مردم همه از خانه خود بیرون ریخته‌اند مثلی است می‌گویند ماده بر عضو ضعیف ظلم کرده در چنین موقعی خانه‌های زیادی از آنها خراب شده است و این طبقات بی‌بضاعت دیگر قادر نیستند آن خانه‌های خراب را اصلاح بکنند. (شوشتری ـ تلفات هم رسانیده) بنده تذکرم به این منظور بود که فقط از موقع استفاده کنم و توجه مردمان نیکو کار را با این موضوع جلب کنم و از آنها دعوت کرده باشم که کمکی به حال مردمان فقیر و مستمند بیچاره آنجا بشود ضمناً تشکر می‌کنم که جلسه هیئت محترم شیر و خورشید سرخ بلافاصله تشکیل شد و کمک‌هایی که از آ‌ن هیئت محترم دولت هم در این مورد کمک‌های قابلی بفرمایند، صبح هم بنده و سایر آقایان نمایندگان خراسان با جناب آقای نخست‌وزیر مطلب را در میان گذاشتیم و به ایشان جریان را عرض کردیم ایشان هم وعده فرمودند که هیئت دولت هم در حدود قوانین فوراً اقدام به کمک لازم خواهند نمود و تمنی دارم صندوق اعاناتی هم در ولایات باز بشود و اعاناتی آنجا جمع بشود به اشخاصی که سرمایه چندین ساله آنها دچار سیل شده است هر طوری که کمک ممکن باشد به عمل بیاید. (صحیح است)

فرامرزی ـ  این راجع به صورت مجلس بود آقا؟

رئیس ـ‌ این مربوط به صورت مجلس نیست آقای دکتر بقایی نسبت به صورت مجلس اعتراضی دارید؟

دکتر بقایی ـ یک تذکر مختصری داشتم و آن این بود به طوری که آقایان می‌دانند در مجلس شورا و مجلس سنا یک‌ دستگاه تندنویسی هست و یک بودجه‌ای هم برای این کار صرف می‌شود این برای این است که آنچه گفته می‌شود همان را بنویسند و همان ضبط بشود در تاریخ مجلس و یا در تاریخ سنا والا اگر غیر از این بود کافی بود که هر یک از آقایان نمایندگان یا سناتور‌ها چیزهایی را بنویسند و بعد بدهند به یک روزنامه‌ای که آن را چاپ بکند با کمال تأسف در دوره پانزدهم دوبار اتفاق افتاد که یک تحریفاتی شد در صورت جلسات که تغییر داده بودند تذکری داده شود و آن را ترتیب اثر ندادند حالا با کمال تأسف بنده می‌بینم که جناب آ‌قای تقی‌زاده نطقی را که در مجلس سنا کردند با آنچه که چاپ شده است کاملاً مغایرات دارد این را خواستم تذکر بدهم که صورت جلسه بایستی عیناً آنچه گفته می‌شود چاپ بشود نه این که بعد تصحیح بکنند و هر چه می‌خواهند بنویسند این را خواستم تذکر بدهم.

رئیس ـ انشا‌ءالله وقتی که جنابعالی سناتور شدید آنجا متذکر بشوید. (دکتر بقایی ـ می‌گویند گذشته را دامن نزنید) ولی اینجا مجلس شورای ملی است البته در قسمت مجلس مراقبت می‌شود که جزئیات تعلق نمایندگان درج بشود دیگر نظری نیست. صورت مجلس جلسات پیش تصویب شد.

2 ـ بیانات قبل از دستور آقایان: پیراسته ـ مکرم ـ شوشتری ـ رضوی

رئیس ـ چند نفر از آقایان نمایندگان اجازه نطق قبل دستور خواسته‌اند.

نمایندگان ـ دستور دستور

شوشتری ـ بنده اخطار نظامنامه‌ای داشتم.

رئیس ـ قبلاً تذکر دادید اخطار نظام‌نامه‌ای بعد از ورود در دستور است حالا با کمی وقت اگر آقایان اجازه می‌فرمایند نطق قبل از دستور بشود. (صحیح است) آقای پیراسته بفرمایید.

پیراسته ـ چون روحاً و جسماً کسل و مریض هستم و آماده صحبت در مجلس نیستم زیاد وقت آقایان نمایندگان را نمی‌گیرم و فقط شمه‌ای درباره واقعه جانگداز قتل ناجوانمردانه احمد دهقان به عرض می‌رسانم امروز چهارمین روزی است که مجلس شورای ملی یکی از نمایندگان با ایمان و مبارزه و فراکسیون کار یکی از اعضای فداکار و جامعه یکی از افراد رشید و یکی از اعضای فداکار و جامعه یکی از افراد رشید و یکی از اعضای فداکار و جامعه یکی از افراد رشید و شجاع وباپر‌نسیپ و مادر میهن فرزند لایق و فداکاری را از دست داده است. بلی دهقان از ما دور شد و رهسپار جایی گشت که من و شما و دیگران هم دیر یا زود به آنجا خواهیم رفت. دهقان را در عین جوانی ناجوانمردانه کشتند و اکنون در زیر خروارها خاک خفته ولی روح بلند و فداکارش اینجا است.

دهقان مردانه زندگی کرد، مردانه مبارزه نمود و مردانه جان داد، دهقان دوستی بسیار با ارزش و صمیمی و دشمنی سرسخت و مبارز بود و از نظر شخص خودش نه تنها این مرگ تأسف‌آور نیست بلکه همان‌طور که در آخرین لحظات حیات در مریض‌خانه گفت عین افتخار و سربلندی است که در راه میهن و شاه فدایی شد ولی از نظر مملکت و از نظر دوستان آن مرحوم شهادت دهقان ضایعه غیر قابل جبران و واقعاً جانگداز است دهقان در طی چند سال مبارزه دقیقه‌ای از روشی که پیش گرفته بود با تمام تهدیدات و خسارات و مخاطراتی که هر آن او را تهدید می‌کرد منحرف نشد هیچگاه از مرگ نترسید و همیشه مردانه با آغوش باز خطر را در اه میهن و عقیده‌اش استقبال می‌کرد الحق این جوان شجاع و از خود گذشته حق و شأن نمایندگی و دخول در میدان سیاست را به خوبی ادا کرد زیرا به عقیده بنده اولین شرط ورود به میدان سیاست و مبارزه دست شستن از جان است چه کسی که از جان بگذرد به طریق اولی از حبس،‌تبعید، زجر ، ضرب، جرح،‌ افترا،‌تهمت و هو و جنجال نمی‌ترسد و کسی که نترسد و نهراسد با عزمی استوار و قلبی محکم قدم درین وادی گذارد به خدمت میهن توفیق حاصل خواهد کرد تمام بدبختی‌های ما از ضعف نفس و جبن اغلب کسانی است که در امور مملکت ذی نظر و دخیل بوده و هستند. اظهارنظر در مسائل کشور و ورود به میدان سیاست با ضعف و محافظه کاری و اتخاذ روش باری به هر جهت و لرزیدن بر سر جان شرط مردانگی و سازگار نیست و کسی که نترسد و بهراسد حق ندارد خود را در جریان قرار دهد و شغلی قبول کند که وجود و اظهار نظرش در مسائل مملکت و سرنوشت ملت مؤثر باشد در هر صورت دهقان اکنون دیگر ظاهراً در میان ما نیست و برای همیشه جهان را بدرود گفت و از خداوند خواهانم که روح پر شور و فداکار این جوان شهید راه میهن را غریق رحمت فرماید. (انشاءالله) در اینجا از طرف بازماندگان و دوستان مرحوم دهقان از ریاست مجلس شورای ملی و سایر آقایان نمایندگان و ارباب جراید و عموم طبقاتی که که در تشییع جنازه او شرکت کردند و با احساسات بی‌شائبه خود تشییع جنازه بی‌نظیر او را که موجب خوشنودی روح او و تشویق سایر خدمتگذاران و فداکاران در فداکاری و جانبازی در راه میهن است ترتیب دادند تشکر می‌کنم و از همکاران آن مرحوم هم چه از مجلس و چه از خارج که به عقیده بنده با فرض هر گونه مخالفت سیاسی و مسلکی در این موقع اخلاقاً باید در تشییع جنازه او شرکت می‌کردند گله نمی‌کنم زیرا هر کس در اتخاذ روش خود آزاد است فقط استدعایی‌ که از بعضی مطبوعات که اختلاف سلیقه سیاسی با مرحوم دهقان داشتند دارم این است که به حمله و ناسزاگویی  به زنده‌ها اکتفا نمایند و از حمله‌های مستقیم و غیرمستقیم و اخبار غیرصحیح راجع به کسی که وجود و وسیله دفاع ندارد خودداری کنند این برخلاف جوانمردی و شرافت است که روح کسی را هم که شربت شهادت نوشیده با جملات نیشدار متألم و متأثر سازند.

قتل دهقان برخلاف آنچه بعضی از جراید نوشته‌اند شخصی نیست و شخص قاتل به هیچ‌وجه با دهقان کوچکترین تماسی نداشته و او را نمی‌شناخته کما این که اول آقای مستعان و یکی دو نفر از آقایان نویسندگان تهران مصور را به جای دهقان فرض کرده و از آنها پرسیده شما آقای دهقان هستید؟ و برخلاف آنچه نوشته شده مشاجره هم بین او و دهقان در هنگام ترور صورت نگرفته و باسبق تصمیم و خیلی آرام و باقیافه باز دهقان را اغفال کرده و تیر را خالی کرده است.

بنده نمی‌دانم  ریشه و اساس این قتل کجا است و هنوز زود است که بتوان در این مسئله اظهارنظر کرد ولی آنچه محقق است و هنوز زود است که بتوان در این مسئله اظهارنظر کرد ولی آنچه محقق است کسانی که مبارزات   سر سخت او را نمی‌پسندیدند به این جنایت دست زدند اگر این جنایت را به منظور از بین بردن دهقان و ارعاب دیگران مرتکب شده‌اند که دیگر کسی از ترس جان دم نزند و عقیده خود را ابراز نکند دچار اشتباه بزرگی شده‌اند زیرا یقین دارم آقایان نمایندگان و عموم افراد میهن‌پرست که خوشبختانه اکثریت قریب به اتفاق ملت ایران را تشکیل می‌دهند در راه میهن و استقلال این کشور تا آخرین قطره خون خود را حاضرند فدا نمایند و عقیده خود را صریح و روشن بگویند و از مبارزات دست نکشند و کوچکترین‌ لطمه به ایران عزیز ما

+++

موقعى تحقق خواهد یافت که ملت ایران زنده نباشد و از روى نعش‌هاى شهداى راه میهن عبور نمایند.

بنده به سهم خود با آواز بلند از پشت این تریبون اعلام می‌کنم که به حمدالله تا کنون در زندگى معنى ترس و جین را نفهمیده و از هیچ کس و هیچ چیز جز خداى متعال نترسیده و از میدان در نرفته‌ام و همیشه جان خود را در کف نهاده و براى مبارزه در راه میهن آماده بوده و هستم و از سایرین در فدا ساختن جان خود در راه دین و مملکتم تا اندازه خود را احق اولى مى‌دانم زیرا علاوه بر وظیفه ملیت و وطن‌خواهى شهادت در راه حق و عقیده موروثى من است و این فداکارى از اجداد طاهرینم ارث به من رسیده است و تا جان دارم از مبارزه در راه مملکتم خوددارى نمى‌کنم و در این مبارزه اتکایم به خداوند و توسلم به روح اجداد طاهرینم و پشتیبان طبقات وطن‌پرست و از جان گذشته ملت ایران است و مسلماً همان طور که عرض کردم در این فداکارى و جانبازى تنها نیستم و اکثریت ملت ایران را داراى این صفت می‌دانم. یقین دارم عموم آقایان نمایندگان اعم از مخالف و موافق مایلند و اصرار دارند که ریشه این جنایت هر چه زودتر کشف گردد و مسببین این جنایت شناخته شوند و به کیفر برسند و اگر دولت در این باره مثل سایر موارد بخواهد ضعف و فتورى نشان دهد بنده دولت را استیضاح خواهم کرد.

رئیس- آقاى مکرم.

مکرم- مطلبى را که بنده مى‌خواستم به عرض و استحضار مجلس شورای ملى برسانم همان موضوع سیل عظیمى است که در مشهد جارى شده و جناب آقاى نبوى توضیحى دادند و بیان فرمودند این سیل با کمال تأسف خرابی‌هاى زیادى به مشهد وارد آورده و مخصوصاً خانه‌هایى را که خراب کرده و در مسیر سیل قرار گرفته بود اینها تمام متعلق به کارگرها و زارعین و اشخاص زحمت‌کش هستند و از این قبیل اشخاص که در جنوب شهر زندگى می‌کنند خانه‌هایى دارند، خانه‌هاى گلى ساخته‌اند و زندگى مى‌کنند آنها خانه‌هاشان خراب شده است (ارباب مهدى- بیرجند هم دچار این مصیبت شده است) در نتیجه این خرابی‌ها که شده به طوری که اطلاع رسید عده‌اى هم از هموطنان عزیز ما طعمه سیل شده‌اند و تلفات زیادى واقع شده است (صحیح است) چون صورت معینى از تعداد تلفات ندارم و گزارش جامعى نرسیده بنده همین قدر اشاره کردم که مجلس شورای ملى اطلاع پیدا کند و توجهى بکند و سایر هموطنان ما هم از دور و نزدیک همان طور که همیشه با شیوه سخاوتمندى و جوانمردى در این قبیل امور کمک کرده‌اند باز هم مساعدت بفرمایند و کمک بکنند و بنده تلگرافى که از رئیس شیر و خورشید سرخ مشهد رسیده براى استحضار قرائت مى‌کنم و مختصر است بعد از عنوان، ساعت چهار بعد از ظهر امروز سیل عظیمى در مشهد جارى خسارات فوق‌العاده زیادى در داخل شهر واردشده عده‌اى تلف و صدها خانه و کارخانه برق و بیوتات شیر و خورشید ویران گردید واحد‌هاى نظامى و پلیس مشغول فعالیت و کمک به آسیب‌دیدگان مى‌باشند جریان سیل هنوز ادامه دارد و از خارج از شهر اطلاعى نرسیده استدعاى بذل توجه و کمک فورى داریم.

185/8/3/29 رئیس شیر و خورشید سرخ دکتر فاضل.

به محض وصول این تلگراف دیشب بنده به اتفاق نماینده محترم جناب آقاى قرشى به تلگرافخانه رفتیم و یا مشهد مخابرات حضورى کردیم براى این که اطلاعات بیش‌ترى کسب کنیم البته مذاکرات و مخابرات حضورى خیلى مفصل بود و بنده وقت مجلس را زیاد نمی‌گیرم و خلاصه آن را به عرض می‌رسانم:

گزارش ساعت 19 روز 8/ 3/ 29 مشهد پیرو گزارش دو ساعت قبل چون سیل بر گردان شهر گنجایش نداشت آب داخل کال قره‌خان شده و در نتیجه اغلب منازل سرکال خراب و از خیابان‌هاى فوزیه، کوه‌سنگى، جم، پهلوى، سى‌مترى و قسمتى از سعد‌آباد و خیابان تهران آب به شدت جارى و ارتفاع آب در خیابان‌ها به 20 سانتی‌متر می‌رسد کارخانه برق شیر و خورشید قسمتى از ابنیه و دیوار قسمتى از زندان خراب و به طوری که شایع است 15 نفر زندانى فرار کرده‌اند و ازبقیه زندانیان به کمک مأمورین لشکر محافظت می‌شود در بعضى نقاط که سیل غافلگیر کرده تلفاتى وارد چون هنوز آب جریان دارد از عده تلفات اطلاع صحیحى به دست نیامده ولى خسارات وارده فوق‌العاده زیاد ازطرف مأمورین لشکر و سربازان براى جلوگیرى ازخسارت زیاد‌تر و مساعدت به سیل‌زدگان کمال فداکارى به عمل آمده و تعداد تلفات بعداً عرض می‌شود

بنده با این که یقین داشتم که به محض وصول این اخبار مراتب فوراً به عرض پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاهى و جمعیت شیر و خورشید سرخ می‌رسد معذالک خود بنده هم گزارش را همان شبانه به عرض پیشگاه ملوکانه رساندم و حسب‌الامر شاهانه همان دیشب جلسه جمعیت شیر و خورشید سرخ تشکیل شد و با جناب آقاى نخست وزیر هم با تلفن صحبت کردم. مراتب را خدمتشان عرض کردم، معلوم شد که خودشان اطلاع دارند و دستور لازم هم صادرفرموده‌اند در نتیجه تصمیماتى که دیشب گرفته شد امروز دو ساعت قبل یک طیاره به طرف مشهد پروازکرد و این لوازم را با خودشان بردند: از طرف وزارت بهدارى یک پزشک، یک پزشکیار، مقدار کافى دارو و از طرف جمعیت شیر و خورشید سرخ. یک صد هزار ریال وجه نقد، یک صدجفت کفش، یک صد دست کت و شلوار مردانه، یک صد دست کت زنانه، یک صد دست پیراهن زنانه، یک صد دست لباس دخترانه و بچه‌گانه، یک صد عدد پتو، یک صد عدد لباس، یک پزشک و مقدار کافى دارو و لوازم زخم‌بندى.

امروز هم همان طوری که جناب آقاى نبوى تذکر دادند، از جناب آقاى نخست وزیر استدعاکردیم تمام آقایان نمایندگان خراسان و بعضى از آقایان سناتورها حضور داشتند و تشکیل یک جلسه خصوصى دادیم خدمتشان در مجلس و استدعاى کمک کردیم و قرار شد که از طرف دولت هم هر چه زودتر اقدام نمایند و کمک‌هاى مؤثرى بشود. البته این کمک را در درجه اول دولت و شیر و خورشید سرخ خواهندکرد- بنده می‌خواستم استدعا کنم از طرف نمایندگان خراسان و یقین دارم مجلس شورای ملى هم همین نظر را دارد که در این مورد سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى هم باید یک کمک‌هاى مؤثرى بفرمایند و یقین داریم که قطعاً خواهند کرد از طرف آستان قدس رضوى هم امیدوارم در آنجا یک توجه عاجل و مؤثرى شود و همراهى و کمکى به مردم بینوا و بدبختی که فعلاً سرگردان هستند به عمل بیاید که بعد نتیجه‌اش را در اینجا به عرض و استحضار مجلس برسانیم. ضمناً بنده استفاده می‌کنم از موقع، در درجز هم یک سیلى جارى شده و چند ده را خراب کرده که این تلگراف را مخابره کرده‌اند این تلگراف را هم چون خواهش کرده‌اند بنده قرائت می‌کنم ولى چون مال چند نفر مالکین محترم آنجا است البته تقاضا نمى‌کنم که شیر و خورشید سرخ و سازمان شاهنشاهى کمکى بکنند. اما از طرف بانک کشاورزى حتماً لازم است و استدعا هم مى‌کنم که کمک بشود و مخصوصاً از جناب آقاى نخست وزیر استدعا می‌کنم که امر مؤکد بفرمایند فوراً دستور بدهند که به وسیله شعبه بانک کشاورزى قوچان کمک‌هاى لازم به مالکین این املاک و خرده مالکین آنجا بشود که بتوانند زارعین آنجا را که در حدود 1200 خانوار هستند و پراکنده هستند آنها را جمع‌آورى بکنند و نگهدارى بکنند و وسایل عمران و آبادى این املاک خراب شده را فراهم بکند ضمناً همان طوری که چند روز قبل با آقاى لقمان نفیسى مدیر عامل بانک کشاورزى مذاکره کردیم و وعده هم دادند، انتظار دارم و خواهش می‌کنم که هر چه زودتر شعبه یا نمایندگى بانک کشاورزى را در درجز دائر بکنند (بهادرى- در همه جا) و از این بدبختی‌ها و از این بیچارگی‌ها لااقل به وسیله کمک و قرضه جلوگیرى بشود و کمکى براى رفع دردهاى بی‌درمان مردم کرده باشند (مهدى ارباب- در بلوچستان هم دائر شده و دارند کمک مى‌کنند) فعلاً به عرایض خاتمه می‌دهند و از اقدامات سریع و مؤثر شیر و خورشبد سرخ و وزارت بهدارى و مخصوصاً جناب آقاى دکتر نفیسى که دیشب و امروز صحبت کردیم و وعده کمک و اقدامات مؤثرى فرمودند، از طرف خودم و نمایندگان و مردم بیچاره خراسان صمیمانه تشکر می‌کنم.

رئیس- آقاى شوشترى‏

شوشترى- بسم الله‌الرحمن‌الرحیم آقایان مخبرین جراید امروز عرایض من چون خیلى مهم است یا ننویسید یا بدون تحریف بنویسید براى این که من چرا بسم‌الله می‌گویم! من هم مثل افراد عادى‌ام، خجالت می‌کشم وقتى نام خدا را بردم تصور مى‌کنم همان ذات مقدس ربوبیت جلو می‌گیرد که مطالبى

+++

خارج ازحقیقت گفته شود و امروز گواه دیگرى هم آورده‌ام این کتاب خدا است نه قوطى سیگار، براى این که یک روزى بزرگ‌ترین مجاهد ایران و اسلام و نویسنده قانون اساسى و آورنده مشروطیت که به دست اجانب به دار آویخته شد، موقعی که مرحوم حاجى شیخ فضل‌الله قدس سره‌العزیز در حضرت عبدالعظیم قرآن را آوردند و گفت به این قرآن مردم من مرید مشروطیتند، من آورده مشروطیتم، من مخالف با مشروطیت نیستم، آبادى خارجى، آزادی‌خواهان دروغى مجاهدین شنبه آمدند گفتند قوطى سیگار است، امروز باز مى‌کنم، بدانید هذا کتاب‌الله حاکم بینى و بینکم. من پسر پیغمبرم، پسر فاطمه زهرا 19 پشت من می‌رسد به موسى ابن جعفر مویم را در خدمت به این مملکت سفید کرده‌ام مالک هیچ چیز نیستم. خانه ندارم، اگر اتومبیل خریده‌ام به این قرآن با قرض خریده‌ام. براى کار مردم. نوکر ایرانم، نوکر اسلامم. نوکر همه هستم. باید به درد مردم برسم. اولاد هم ندارم این هم که وکالت را قبول کردم. سه سال تمام این تلگرافات را فرستادند نتیجه، این تلگرافات است. سه سال تمام توى خانه‌ام نشستم تا قبول کردم وکالت گرگان را. براى آن که در آنجا به منزله اجاق جدم عبدالله ابن موسى ابن جعفر عموهایم آنجا مدفون است، عموهایم بعد از واقعه مغول آمدند رفتند به جزایر شوشتر نه الجزایر، همین آقا سید که اینجا نشسته این نریمان این نوه عموى من است از اولاد سید جرایرى است (همهمه نمایندگان) توجه بکنید توجه کنید، من به گواهى صورت جلسه‌ها، به گواهى نمایندگان محترم از روزی که موفق شدم به این خدمتگزارى، نسبت به آقایان نمایندگان تهران در غیاب‌شان عبارت بد نگفتم. عبارت زشت نگفته‌ام اگر مخالفت هم کرده‌ام مخالفت اصولى کرده‌ام براى این که بعد‌ها در مملکت عنوانى پیدا نکنند. فرمایشاتى فرمودند جناب آقاى دکتر مصدق در جلسه قبل که این را من بر طبق اصول طبق ماده 90 و فراز سوم از ماده 89 درخواست کرده بودم جواب بدهم و توضیح بدهم ولى خاتمه می‌دهم به همین جا، از آنجا هم صرف‌نظر می‌کنم، چون پس فردا هم باید بروم به گرگان با مشرف نفیسى براى کارهاى گرگان براى کارهاى مردم گرگان، از این جهت حقم براى این که در موقع طرح اعتبارنامه نمایندگان تهران محفوظ باشد چون من نمى‌ترسم من وقتی که دستم را زدم نه از چهل هزار نفر نه از پنجاه هزار نفر نه از صد هزار نفر، من پسر على ابن ابى طالب هستم و زره‌اى که به تن مى‌کنم پشت ندارد، من پشت به دشمن نمى‌کنم خدمتگذار این مردمم و امیدوارم که در آن دقیقه‌اى هم که شم خیانتى براى من پیدا شود خدا مرا زنده نگذارد امیدوارم ولى این حق را مردم براى خدمتگذارى به من داده اند اگر خدمت نکنم این حق سلب می‌شود و فرمایشات پریروز جناب آقاى دکتر مصدق مرا وادار کرده است یک قسمتش را از نظر موازین شرع و دیانت جواب بگویم چون اولاد روحانى هستم خودم روحانى و با جناب آقاى سلطان‌العلما صحبت کردیم یک جمله آن باید اصلاح شود البته ایشان هم تعمدى نداشتند چون در هم گفته شده است باید جواب گفته شود یک جمله مال نمایندگان محترم است و مال خودم آن جمله اول این است که در صورت مجلس اینجا قید است آقاى دکتر مصدق راجع به قانون اساسى اولاً اینجا بین دو هلال این قسمت را بگویم، تمام نمایندگان تمام افراد این مملکت مخالف با اصول دیکتاتورى و مخالف زیر پا گذاردن و مخالف به اعمال نفوذ از طرف نمایندگان دولت در انتخابات هستند این را به شما بگویم در این قسمت در این اصل کلى بین ما و شما هیچ اختلافى نیست و باز هم از فرمایشات شما اتخاذسند می‌کنم در قسمتى که فرمودید در این صورت مجلس هست قانونى که تدوین آن به دست مردم است بنا به مصالحى می‌شود تغییر پیدا بکند آیا چه وقت و کى؟ و کجا؟ این حرف صحیح است صد در صد صحیح است هیچ کس مخالف نیست اما مفروق آن بین ما و شما مقایسه قانون اساسى با قرآن کریم است که ماینطق عن الهوى ان هووالاوحى یوحى به وسیله جبرئیل مقرب یا انسلاخ هیولى و وجود و تجلى و فناى فى‌الله و سیر در آفاق و سنوات علیا دنى فتدلى فکان قاب قوسین اوادنى چه مشابهتى است خاک را به اعالم پاک قرآن را که نمى‌توان مشابهت قرار داد چه مى‌فرمایید این صورت مجلس است این حروف صحیح است جعل نکرده‌ام می‌فرمایید این کتاب آسمانى آیات منسوخه دارد که بنا به مصلحت این آیات نسخ شده است العیاذ بالله نسوخ قرآنى که کمال او است مثل برگشت قبله مثل آیات دیگر این را باید و الراسخون فى العلمه آن کسانی که اطلاع دارند درباره‌اش صحبت کنند نسخ ندارد قرآن محال است آن هم عمل مردم، مردم کوچکت را از آنند که‏ بتوانند در آیات و احکام سما که از آستان حضرت ربوبیت صادر می‌شود تصرف بکنند یا تغییر بدهند (آشتیانى‌زاده- صلوات بفرستید، صلوات بلند ختم کنید) البته باید صلوات بفرستید- البته شما آقاى آشتیانى‌زاده البته صلوات برمحمد و آل محمد باید بفرستید گوش کن آقا و اما راجع به انتخابات من اتخاذ سند کرده‌ام از فرمایشات جناب آقاى دکتر مصدق فرمودند ما آن برگ اعتبار‌نامه را از دست مردم گرفته‌ایم و باید وکلا از دست مردم بگیرند تا اینجا صحیح است مفهوم مخالف کلیه فرمایشات این بود که ما گرفتیم و شما از راه دیگر گرفتید نه آقاى دکتر مصدق من به شما مى‌گویم از آغاز مشروطیت تا این تاریخ من در گرگان سابقه دارم این یک قسمت از تلگرافات است به جدم قسم 1800 تاى دیگر توى خانه است مى‌آورم من موکلینم 450 تومان سهم امام به من دادند و چهار صد هزار تومان مقابلم خرج نمود مردم پا شدند آمدند تا سارى این عکس‌هاى آنها است آوردم اینها را من جعل نکرده‌ام مردم زیر باران آمده بودند آن روزنامه‌نگار بچه‌اى که مى‌گوید کجا است؟ بیاید ببیند من دلیل دارم دلیل زنده علما آنجا مردم آنجا تجار آنجا والله دهاتی‌هاى آنجا نصف شب حرکت کردند با پاى پیاده و نان و پنیر و گرسنه براى این که من از کسى پول نمى‌گیرم غیر از خدا به هیچ کس تملق نمى‌گویم این را به شما بگویم این که فرمودید اغلب این وکلا به طور عادى و آزادى وکیلند خوب آقا اگر اغلب این آقایان وکیلند مگر بى‌شعور است یک کسى که در حالت عادى بتواند وکیل بشود بخواهد برود حاکم او را وکیل کند عقل حکم نمى‌کند مگر به یک طریقه و آن این است که حاکم بیاید مقتضى را موجود کند و مقتضى که مردم هستند موجود هست اگربخواهد با جلب نظر مأمور مانع را مفقود کند جناب آقاى دکتر مصدق تصدیق مى‌کنم که یک چنین مأمورى و آن ایمانى که شما تصور می‌کنید نداریم که در امور این مملکت دخالت بکنند اما جناب آقاى دکتر مصدق شما تشریف آوردید این اهانت به ما شد شما می‌خواستید با ما همکارى کنید به حق این قرآن آنچه را که خطا بکنید با شما نیستیم هر قدر هم مردم باشند مردم یعنى همان اکثر هم لایعقلون که در قرآن است و اکثر هم لایشغرون و اکثر هم لایفقهون براى چى است آقایان ما که مى‌گوییم با سواد باید در انتخابات شرکت کند براى علم است، دانش است، فضل است،؟ تقوى است که مى‌فرماید ان اکرمکم عندالله اتقیکم ما با شماییم چرا بى‌مهرى مى‌کنید؟ چرا مى‌خواهید مجلس شورای ملى کوچک شود؟ اگر ما وکیل ملت نیستیم چرا آمدیم پیش شما والله این ساعت براى مملکت ما قیمت دارد از دست می‌رود دست مرموزى توى ما دارد و کار می‌کند آدم می‌کشد بهتان می‌زند افترا می‌زند هرزگى می‌کند تا یک کسی را محکمه خائن نشناسد کسى را راضى نشناسد کسى را جانى نشناسد به صرف هو بصرف اتهام نباید او را خائن شمرد آقاى دکتر مصدق فرمودید که من با تو قوم و خویشم البته خانم محترمه شما از دودمان امام جمعه است؟ نیست؟ هست اگر به اینها به انتساب شجره مقدسه نبوت مفتخرید؟ چرا راضى می‌شوید به ما توهین کنید؟ در مجلس ملى چهل نفر سید اولاد پیغمبرند ما هم وکیل این ملت هستیم بیا با هم همکارى کنیم بیا سوته‌دلان گرد هم آییم ما هم آمدیم اینجا مجلس است این که مى فرمایید جناب آقاى دکتر مصدق من هم مى‌توانستم در انتخابات وارد شوم و اگر در انتخابات تهران وارد می‌شدم به جدم به جدم هر دسته‌اى طرف من بود مغلوب می‌شد من نکردم براى آن که من پول ندارم خرج کنم از کجا بیاورم دزدى نمى کنم مى گویید چرا از دست ملت نگرفتید شما این عکسها را ببین این مکى با من رفیق است می‌داند برادر من یک ترک اولى کرده با این که او قوت زانو قدرت چشم قوت کمرم (خنده ممتد نمایندگان) بله بله می‌گویم قوت پایم، قوت، مویم، قوت ایمانم این برادر ایمانى من است این یک ترک اولى کرده است گفتم حاضر نیستم او پسر سید حسن شوشترى است و نبیره سید جزایرى است از پدر با من یکى است از مادر با من یکى نیست او نتیجه خاتم‌المجتهدین است گفتم ترک اولى کردى من در موضوع حق به حق خدا نمى‌گذرم هر چیزى که جانب حق باشد مى‌گویم آقا چرا بى‌لطفى مى‌کنى

+++

آقا جان بیا بنشین مملکت با تشنج مملکت با تزلزل با تباین عقیده درست نمی‌شود دیگران را مى‌خواهند، آن روز که سیاست منحوس دویست ساله را گفتم آقاى دکتر مصدق؟ ما والله خائن نیستیم والله ما خادمین ایرانیم، ما نمى‌خواهیم خیانت بشود من از نظر ارادت به شما عرض مى‌کنم باید مجلس شورای ملى تشکیل بدهیم از یک اکثریت نورانى یک اکثریت تمام و یک اقلیت منقد، فهیم تا درست بشود این را من گفتم من با شما مخالف نیستم، کسى با شما مخالفتى ندارد اما به صرف این که چون بهادر تهران رأى دادند و شما وکیل ولایات هستید مورد سوء‌ظن هستید نه این نمی‌شود این نیست، این را من به عنوان ماده 90 اعتراض کردم و چوم می‌روم براى خدمت به خلق خدا احتیاط کردم قبل از دستور هم اسم نوشتم که این مطالب را عرض کنم، جناب آقاى دکتر بقایى، آقاى مکى، عبدالغدیر را هم چون با او دوستم خوب مى‌شناسم، الله‌یار، نریمان، پسر آقا میر‌ سید‌على حائرى را مى‌شناسم آقایان بیایید رحم کنید به حال این مملکت بیایید و فکر کنید که چطور دست‌هاى مرموزى دارند ما را به هم مى‌اندازند والله این اتهامات به ضرر مملکت است والله نباید به مجلس توهین کرد نباید افکار را ترور کرد نباید آدمکشى را در این مملکت تشجیع کرد اینها را من مى‌گویم که اگر یک روزى بگویند سید تو پیر شدى و خرفت گورت را گم کن به جدم مى‌روم، من ماهى هزارتومان در وزارت کشور حقوق می‌گرفتم و البته آنجا هم خدمت می‌کردم به ذات پروردگار به هر کس دستم رسیده خدمت کرده‌ام حالا که من آمده‌ام وکیل شدم نه شب دارم‏ و نه روز پاشو بیا توى خانه من ببین این بیچاره گرگانی‌ها چطور توى خانه من مى‌آیند این شایسته نیست که این حرف‌ها از ناحیه شما زده شود آقا تو برومند شدى پیرمردى، شما باید مطیع قانون باشید تا موضوعى پیش تو تحقق پیدا نکند حکم نکن عرضم تمام شد مى‌خواهى اینها را تماشا کنى پا شو بیا توى خانه من تا ببینى که جعل نکرده‌ام.

رئیس- آقاى رضوى‏

رضوى- بنده چند روز بود که تقاضاى نطق قبل از دستور کردم. البته حساب هم دارم که مذاکرات قبل از دستور باید در اوایل مجلس روی هم رفته استعداد آقایان براى توجه به آن بیش‌تر است حالا از تصادف آقایان در جلسه خصوصى مشغول عملیات و بعضى کارها بودند که فکرشان حاضر نیست معذالک بنده سعى می‌کنم که خیلى موجز و مختصر موضوعى را که در نظر داشتم عرض کنم، اولاً از چندى به این طرف تلگرافات متعددى از شهر شیراز و بعضى از نواحى دیگر به خصوص از طرف علماى اعلام و اصناف رسیده بود به این که بنده به مجلس یادآورى کنم طرحى را که در دوره گذشته راجع به محدود بودن و جلوگیرى از استعمال مشروبات الکلى (حاذقى- محدود نبود، راجع به منع بود) البته راجع به منع از استعمال مشروبات الکلى و جلوگیرى از آن را بعضى از آقایان تقدیم کرده بودند و قرار بود تصمیم اتخاذ بشود تقاضا مى‌کنم آقایان نمایندگان دوره 16 به اقتضاى دین‌دارى و مصلحت راجع به این موضوع قدم جدى بردارند و این موضوع را به فضل خداوند به یک جایى برسانند (صحیح است) (نورالدین امامى- قرار شده است لایحه‌اش را بیاورند، آقاى نخست وزیر فرمودند که لایحه منع مشروبات الکلى را به مجلس بیاورند) البته به طور کلى همین قدر یک موضوعى مورد نهى صریح اسلام است خودش کافى است که یک جماعتى مسلمان براى جلوگیرى از هر گونه به کار بردن آن شدیداً اقدام بکنند و منتهاى مجاهدت را به کار برند خاصه این که به حمدالله تمدن جدید و دنیا علم هم تصدیق کرد که مشروبات الکلى از موادى است که مضر به حال جامعه است وقت در بعضى از ممالکى که در این باب نهى هم نداشته دین هم ندارند در این موضوع پیش‌قدم شدند و انصافاً هم در یک مملکت اسلامى وقتی که کسى وارد می‌شود لااقل اقتضا دارد یک تفاوتى داشته باشد از هر حیث با ممالکى که این موضوع در آنجا ممنوع و منها نیست و متأسفانه الآن در سر هر گذر و کوچه یک دکاکین و دکه‌هایى موجود است براى فروش انواع مشروبات داخلى خارجى و مردم را دعوت مى‌کنند استدعا دارم آقایان نمایندگان دولت در نظر دارند این لایحه را بیاورند از جناب آقاى نخست وزیر خواهش می‌کنم تسریع بفرمایند در آوردن این لایحه (نمایندگان- صحیح است، احسنت) موضوع دوم گله‌اى است که اهالى فارس تعلیمات اجبارى دارند، در وقتی که قانون تعلیمات اجبارى در مجلس مطرح بود آقاى دکتر سیاسى وزیر فرهنگ وقت بودند در اینجا خود بنده پیشنهاد کردم براى این که با یک صورت کاملاً بی‌طرفى بدون این که هیچ توجهى به تقدم و تأخرى شده باشد این قانون اجرا شود خوب است که وزارت فرهنگ به ترتیب حروف تهجى شروع کند به اجراى این قانون آنچه که در نظر دارم آقاى وزیر فرهنگ مخصوصاً تأکید فرمودند که وزارت فرهنگ این موضوع را مورد نظر خواهد داد ولى یادم نیست که این را در قانون نوشته‌اند یا خیر چون جدیداً این قانون را من ندیده‌ام نظر بنده ا لبته همان وقت هم این بود که اگربه ترتیب حروف تهجى شروع مى‌کردند آباده جلوتر و مقدم بود و بالأخره از اول شروع می‌شد و چون اهالى استعداد فرهنگ را از براى درک علوم معرف مى‌داشتند فکرمی‌کردم به این که آنجا ناحیه مستعد‌ترى خواهد بود متأسفانه سال گذشته وزارت فرهنگ دو جا را شروع کرده است که هیچ کدام جزو فارس نبود و امسال هم با این که هفت، هشت ناحیه را از براى اقدام به تعلیمات اجبارى صورت داده بودند و اعلان فرمودند باز هم گوشه‌اى و ناحیه‌اى از فارس را مورد نظر قرار نداده بودند این ا لبته شکایتى است که اهالى فارس دارند و گله دارند و استدعا دارند به این که لااقل یک گوشه‌اى هم از گوشه‌هاى استان نهم را مشمول تعلیمات اجبارى در سال حاضر بنمایند موضوع دیگر تأخیر انتخابات پاره‌اى از نقاط مملکت است که باقى مانده است تلگرافات پیاپى می‌رسد براى همه آقایان و تقاضا دارند که این حق ملى را زودتر براى آنها قائل شوند و به خصوص یک دو تا تلگرافات خیلى مفصلى که اسم آقایان و من‌جمله اسم بنده را هم نوشته‌اند و به خصوص خواهش کرده‌اند که به عرض مجلس شورای ملى برسانم که مردم آن نقاط مصراً تقاضا دارند به این که زودتر اجازه بفرمایند انتخابات آن نقاط شروع بشود و مردم به حق قانونى خودشان برسند (صحیح است) ولى به طور کلى تأخیر اجراى انتخابات در جاهایى مثل آباده نجف‌آباد، کرمان و رفسنجان و سایر جاهایی که الآن بنده صورت جزئش را ندارم به طور کلى به صورت یک مشکلى درآمده که واقعاً براى آنجا ایجاد نگرانى کرده است و به علاوه یک حق قانونى و یک حق اقلى است که براى اهالى هر ناحیه‌اى از مشروطیت مى‌گیرند و حق دارند و از این جهت است که اصرار دارند و مى‌خواهم یادآورى کنم که دیگر تأخیر این موضوع صورت خوبى ندارد به این جهت مى‌خواستم یادآورى کنم که اگر دولت صلاح می‌داند زودتر دستور بفرمایند در این نواحى منتهاى مراقبت و بی‌طرفى شروع بکنند و وظیفه قانونى خود را انجام بدهند البته در خاتمه راجع به این خبر سیل مشهد دیشب بنده اطلاع پیدا کردم اظهار تأثر و نگرانى مى‌کنم چون مشهد علاوه بر این که یک ناحیه زرخیز و مهم و باافتخارى است از نواحى کشور ما علاوه بر این شهر مشهد یک شهر مذهبى است و اصطلاح عرفانى بهش مى‌گویند قبله هفتم به خصوص از براى ما که مذهب تشیع داریم‏ شهر مشهد رضوى بسیار مقدس و بسیار پر‌اهمیت و قابل توجهى است که مورد نظر مذهبى جا دارد که آقایان اهتمام و اقدام سریع‌ترى از براى عمران و جلوگیرى از این خسارات وارده در آن ناحیه بفرمایند (صحیح است)

3-بیانات آقاى اردلان وزیر کشور

رئیس- وارد دستور می‌شویم سؤالات زیادى آقایان نمایندگان از وزرا کرده‌اند که آقایان وزرا حاضرند جواب بدهند آقاى وزیر کشور هم بیاناتى دارند اظهار می‌کنند، بفرمایید آقاى وزیر کشور.

وزیر کشور (آقاى اردلان)- بنده قبل از این که شروع به عرض خودم بکنم لازم دانستم که با اجازه جناب آقاى نخست وزیر نسبت به قتل مرحوم احمد دهقان اظهار تأسف دولت را در مجلس شورای ملى به عرض نمایندگان محترم برسانم ضمناً عرض کنم چنانچه آقایان استحضار دارند قاتل دستگیر شده و تحقیقات عمیق نسبت به این قضیه در جریان است و تمهید است که به زودى تحقیقات تکمیل شود و به عرض مجلس شورای ملى برسد در جلسه گذشته یعنى جلسه ما قبل به عرض آقایان رساندم که مختصرى در جواب بیانات آقاى دکتر مصدق مى‌خواستم عرض کنم فرصت نشد حالا به عرض مى‌رسانم فرمایشات ایشان را دو قسمت مى‌توان تقسیم کرد یکى راجع به تاریخ ادوار گذشته و قسمت دیگر مربوط به وضعیت حال بنابراین من هم قسمتى از تاریخ گذشته را به طور اختصار براى نمایندگان محترم بیان مى‌کنم همین طورى که بر آقاى دکتر مصدق ایام تلخى در ادوار گذشته پیش آمده است، در زندگانى من هم ایام سختى گذشته که به خواست خداوند متعال در مقابل آنها مقاومت نموده‌ام (آزاد- مثلاً در تبریز) مثلاً در پشت همین تریبون در موقعی که تمام تهران بلکه تمام ایران در جوش و خروش بود وحشت و اضطراب

+++

همگى را فرا گرفته بود و قشون تزارى روس به طرف پایتخت در حرکت بود من اولتیماتوم روس را رد کرده و در مقابل چنان قدرتى ایستادگى نموده‌ام و از حقوق وطن خود دفاع کرده و با اخراج شوستر و سایر مواد اولتیماتوم موافقت ننمودم (مکى- خیابانى بود، مرحوم خیابانى بود) بنده با شما مناقشه ندارم صورت مشروح مذاکرات مجلس حاضر است آقایان تشریف ببرند ملاحظه بفرمایند پیشنهاد کى بوده است در مجلس، مهاجرت چهار ساله که از خانواده و اولاد و همه چیز خود دست کشیده در مقابل فشار خارجى تسلیم نشده و جان خود را به خطر انداختم خود داستانى است که اگر شرح آن را بخواهم عرض کنم ساعت‌ها اوقات گران‌بهاى مجلس شورای ملى را اشغال خواهم نمود ولى تاریخ قضاوت خواهد نمود که نه تنها من بلکه تمام کسانی که در این راه از جان و مال خود گذشته چگونه با این فداکارى به استقلال و تمامیت وطن خود خدمت نموده‌اند، همین آقاى رئیس مجلس را چند شب در یک چاهى آویزان کردند مى‌خواستند دیگران را بکشند (امامى- سن آقاى رئیس مجلس هم معلوم شد) گفته می‌شود اینجانب در مأموریت آذربایجان محل مأموریت را ترک کردم خوب است سوم شهریور را به خاطر بیاوریم من روز سوم شهریور را که در تبریز بودم براى آقایان نمایندگان محترم مجسم می‌نمایم صبح سوم شهریور که براى اداى نماز از خواب برخاسته و به ایوان عمارت آمده بودم که هنوز هوا خیلى روشن نشده بود صداى چند طیاره شنیدم که از ارتفاع زیادى پرواز مى‌کند قدرى دقت کرده و متوجه طرف حرکت هواپیما شدم که ناگاه صداى انفجار چند بمب شنیده شد و از صداى انفجار بمب همگى متوجه خطر شده و بعد از این که معلوم شد که طیاره دشمن به یک محله تبریز بمب افکنده از جلفا هم تلفنى اطلاع دادند که قشون موتوریزه همسایه از سر حد عبورکرده به طرف مرند و تبریز مى‌آیند ساعت هشت صبح مجدداً چند طیاره قسمت دیگر شهر را بمباران کرد من با فرمانده لشکر تماس گرفته معلوم شد از تهران دستور مقاومت داده‌اند ولى طبیعى بود که وسایلى براى مقاومت با همسایه وجود نداشت و مى‌خواستند ساخلوى تبریز را به طرف مرز بفرستند یک ساعت بعد از ظهر بود که براى دفعه سوم هواپیما‌هاى شوروى تبریز را بمباران کردند، این دفعه چون مقاومتى ندیدند طیاره‌ها خیلى پایین آمده و از بالاى عمارت استاندارى پرواز کردند من و هر کس در آنجا بود به اتفاق آقاى محمود هدایت فرماندار تبریز که فعلاً در دیوان کشور هستند به قسمت پایین عمارت پناه برده و بمب‌هاى طیاره عمارت را به لرزه درآورد و یقین داشتیم که عمارت بر روى سر همگى خراب مى‌شود ولى بعد از چند ثانیه از ما بین گرد و خاک و شکستن شیشه و درهاى عمارت معلوم شدکه بمب‌ها به نزدیکى عمارت استاندارى پرتاب شده اتفاقاً به جان ما ها صدمه نرسید شب همان روز دستور تخلیه تبریز وعقب‌نشینى رسید و قشون همسایه به طرف تبریز در حرکت بود نه تنها من و قشون که به امر مرکز عقب‌نشینى می‌شد قسمت عمده سکنه شهر از ترس جان و ناموس خود به هر وسیله که داشتند حتى پیاده دست بچه‌هاى خود را گرفته و در شب تاریک از شهر خارج و هر کس به هر نقطه مى‌توانست پناه می‌برد در میانه و زنجان که توقف کردم همین اوضاع بمباران در کار بود و من باید از فداکارى و احساسات وطن‌پرستان و هموطنان عزیر این جمله را عرض کنم که در تبریز موقع بمباران خودم بچشم دیدم افراد وظیفه به طرف سربازخانه می‌رفتند تا خود را براى سربازى معرفى کنند و در میانه افراد وظیفه‌ای که بایستى به رضائیه بروند در کامیون‌ها بودند همین که بمباران شد همگى متفرق شدند و به محض این که خطر مرتفع گردید مجدداً تماماً به کامیون‌ها آمده و حاضر حرکت براى معرفى خود به سربازخانه شدند خلاصه چون رابطه با تهران قطع شده بود من به تهران آمده (عبدالقدیر آزاد- کسى به شما گفت به تهران بیایید) به شما نیامده (عبدالقدیر آزاد- مطابق قانون باید به روى زندان تو فرار کردى و باید بروى زندان) (زنگ رئیس) از طرف اعلیحضرت شاهنشاه فقید یک سر احضارشده و به امر ملوکانه مأمور استاندارى استان چهارم و بلافاصله به طرف محل مأموریت عازم شدم حالا یک واقعه رضائیه را براى آقایان‏ محترم عرض کنم از اشکال این مأموریت مستحضر خواهند شد یک روز اطلاع دادند در گردز ما‌بین شاهپور و رضائیه یک نفر افسر یا سرباز روسى کشته شده و این خبر براى اهالى رضائیه بسیار گران بود من به محل واقعه رفتم و چون تحقیقات طول کشید و خودم آن روز مراجعت نکردم همگى اهل شهر خیال کرده بودند که من را برده‌اند به جاى آن روسى تیرباران کنند در صورتی که به واسطه رفتن به محل معلوم شد اختلافات داخلى خودشان در کار بوده و سرباز هم زخمى است و کشته نشده است و به واسطه این اقدام من رفع نگرانى شد از این قبیل گرفتاری‌ها زیاد داشتیم و من موفق شدم پاسبان‌ها و ژاندارم‌ها را جمع‌آورى نموده و نظمى در شهر برقرار کردم که مردم در آرامش و راحت زندگانى می‌کردند خلاصه اگر من ترس داشتم که مجدداً به آذربایجان نمی‌رفتم ولى از آن طرف در موقع هجوم قشون اجنبى احساسات وطن‌پرستانه به من اجازه نمی‌داد که خود‌سرانه چکمه بر گردن انداخته و به قشون مهاجم تسلیم شوم. اما موضوع رفتن به دربار اولاً تنها جناب آقاى دکتر میرزا سید محمد‌صادق طباطبایى و جناب آقاى دکتر متین دفترى و جناب آقاى دکتر طاهرى و آقاى کوراوغلى نماینده محترم یزد و جمعى از آقایان رفقا و دوستان آزادی‌خواه در این امر شرکت داشتند و چون موفقیتى حاصل نشد همگى از دربار بیرون آمدیم و من به عتبات عالیات مشرف شدم و فراموش کردم که براى زیارت عتبات عالیات از دوستان و رفقا اجازه بگیرم البته بعد‌ها شرفیاب حضور اعلیحضرت همایون شاهنشاهى شده و مخصوصاً در خاطر دارم در موقع شرفیابى کتاب بودجه را که تألیف و ترجمه کرده بودم به پیشگاه مبارک ملوکانه تقدیم کردم یک نسخه از آن کتاب را هم به کمیسیون بودجه دادم و فعلاً در آنجا موجود است و در مدت دو سال حکومت آقاى احمد قوام بیکار بودم و اعتنا به دولت وقت نکردم و هر چه کردم از روى عقیده و نظریه شخصى خودم بوده محتاج قیم نبوده و نیستم و نخواهم بود در مأموریت فارس افتخار دارم که در دوره استاندارى من به قدر امکان وسایل راحتى مردم فراهم بود انتخابات مجلس مؤسسان، مجلس سنا و مجلس شورای ملى و انتخابات شهردارى هم انجام شد و به واسطه آزادى انتخابات و سلوک خوب با اهالى و توجهى که اهالى محترم فارس به من داشته و دارند اختلافاتى وجود نداشت و اعتبارنامه آقایان نمایندگان محترم هم از طرف ملت داده شده است (صحیح است) راجع به سازمان شاهنشاهى و خدمات اجتماعى آنچه در امور فارس دیده‌ام غیر از خدمت به نوع کار دیگرى ندارند ما موفق شدیم به کمک اهالى و کمک سازمان موضوع تکدى را در شیراز از میان برداریم اطفال یتیم به وسیله سازمان شاهنشاهى و همچنین شیر و خورشید سرخ نگاهدارى می‌شود عجز را سازمان نگاهدارى می‌کند چند درمانگاه ساخته شده و اهالى کاملاً از مؤسسات سازمان استفاده مى‌کنند در موقعى هم که احضارشدم هیچ نمی‌دانستم براى چه موضوعى است یاغى هم نبودم که احضارشوم و اطاعت نکنم این که تهران آمدم برحسب اصرار جناب آقاى منصور نخست وزیر به فرمان مبارک ملوکانه به این سمت تعیین و به مجلسین معرفى شدم حالا فلان شخص در یک روزنامه براى این که میل او را اهالى شیراز انجام نداده‌اند به من تهمت و افترا می‌زند البته مفترى تعقیب می‌شود و به جزاى خود خواهد رسید روزنامه آزاد است و من طرفدار آزادى همین طور که در فارس بودم آقایان نمایندگان محترم فارس اطلاع دارند که ارتش در فارس دخالت در امور کشورى نمی‌نمود و با بودن قشون انتظامات کاملاً برقرار بود اگر ارتش وجود نداشته باشد این آقایان نمی‌توانند در این مجلس بنشینند (صحیح است) (امامى- هیچ کس این ادعا را نمى‌کند) من هم نمی‌خواهم با طول و تفصیل بیان کنم که در موقع عملیات اجنبى پرستان در آذربایجان و اعلامیه دولت جناب آقاى حکیمى که من هم در آن کابینه بودم در همین اطاق هیئت رئیسه بعضى از آقایان مانع خواندن اعلامیه دولت بودند و در حالی که یک قسمت از کشور ما در خطر افتاده بود و دولت درباره عملیات خائنانه پیشه‌ورى و امثال او می‌خواست در مجلس شورای ملى اظهار انزجار کند، به زحمت موفق شدیم اعلامیه را در مجلس شورای ملى قرائت کنیم اما در اصل موضوع و حکومت ملى من صریحاً اعلام مى‌کنم و از ابتداى عمر که وارد خدمات اجتماعى شده‌ام امتحان داده‌ام طرفدار حکومتى هستم که با افکار عمومى سر و کار داشته باشد و در خیر و صلاح ملک و ملت و مردم قدم بردارد با هیچ‌گونه دیکتاتورى هم موافقت ندارم و با هر گونه زور و قلدرى مخالفم و در عین حال عقیده ندارم که هرچه یک نفر بگوید مطاع و متبع باشد بلکه کارها باید شور و مشورت و احترام به عقاید و نظریات یکدیگر باشد

+++

و حتى‌المقدور از نفاق و اختلاف کلمه جلوگیرى شود و در سایه اعلیحضرت شاهنشاه جوان‌بخت که همگى اعتقاد داریم جز خیر و صلاح کشور و رفاه اهالى نظرى نداشته و نداریم موجبات رفاه و آسایش عمومى را فراهم نموده و کشور مترقى و دموکرات داشته باشیم امیدوارم در این راه که خیر و صلاح عمومى است همگى موفق باشیم (انشاء‌الله) و نگذاریم که سوء‌تفاهماتى پیش بیاید و باعث بهانه و استفاده اجنبى گردد و الا ممکن است حملات ناروا به خدمتگزاران مملکت سبب تضعیف قواى کشور گردیده و ناامنى ایجاد و در پایتخت و مخصوصاً در ولایات سوء‌اثر کرده و به ضرر ملت تمام خواهد گردید (احسنت)

رئیس- امروز در دستور قانون فروش خالصه‌جات است اغلب آقایان نمایندگان اظهار مى‌کنند که آقایان وزرا براى جواب حاضرند.

(اردلان- آقاى رئیس گزارش انتخابات تهران را بخوانند) گزارش آیین‌نامه داخلى مجلس هم حاضر شده است چون آن هم چیزى است که موجب نظم مجلس می‌شود اگر آقایان اجازه بدهند جزو دستور قرار گیرد (صحیح است) بعد هم سؤالات به عمل بیاید استیضاحى هم آقاى آشتیانى‌زاده کرده‌اند همین طور اعلام جرم آقاى دکتر بقایى که اعلام جرم به کمیسیون فرستاده شده است.

وزیر راه- آقاى رئیس اجازه مى‌فرمایید؟

رئیس- تأمل کنید استیضاح قرائت شود

وزیر راه- یک دقیقه اجازه بفرمایید

رئیس- بسیار خوب اول جلسه آینده‏

وزیر راه- اجازه بفرمایید به اندازه یک دقیقه عرایضم بیش‌تر طول نمی‌کشد. در جلسه خصوصى تقاضا کردم جواب سؤال آقاى رضوى را بدهم. بعد هم راجع به مندرجات یکى از روزنامه‌ها و مذاکرات آقاى مکى راجع به خرید لکوموتیو‌ها یک هفته است بنده همه روزه اینجا شرفیاب مى‌شوم توضیحاتى عرض کنم استدعا می‌کنم چنددقیقه اجازه بفرمایید.

4-قرائت استیضاح آقاى آشتیانى‌زاده‏

رئیس- بسیار خوب اول جلسه آینده، اجازه بفرمایید استیضاح قرائت شود بعد جلسه را ختم کنیم‏

( متن استیضاح آقاى آشتیانى‌زاده به شرح زیر قرائت شد)

مقام ریاست مجلس شورای ملى شیدالله ارکانه‏

نظر به ادا سوگند وفادارى که نسبت به حفظ قانون اساسى و حراست حقوقى که آن قانون مقدس به ملت ایران و آحاد و افراد آن عطا کرده است یاد کرده‌ام و نظر به مسئولیت وجدانى که به نام یک نماینده مجلس در برابر ملت ایران برعهده می‌شناسم و به موجب حقوقى که قانون اساسى براى استیضاح از رویه و اعمال دولت به نمایندگان مجلس اعطا کرده است دولت جناب آقاى على منصور را در مسائل مشروحه زیر استیضاح می‌کنم- مستدعى است به دولت اطلاع داده شود براى جواب هر چه زودتر در مجلس شورای ملى حاضر گردد.

1-سوء سیاست خارجى دولت که در نتیجه آن کشور را دچار محظورات و مشکلات خطرناکى کرده است.

2-نقش حقو ق مسلم و اجراى مجازات برخلاف قانون و خارج از حکم محاکم عدلیه در مورد زندانیان سیاسى و ادامه تبعید حضرت آیت‌الله کاشانى.

3-سوء‌سیاست اقتصادى دولت زمینه‌سازى براى اجراى نقشه اسکناس و لایحه نفت و سوء‌اداره سازمان برنامه هفت ساله‏

4-ایجاد مقدمات و زمینه‌سازى براى ایجاد دیکتاتورى در ایران و عدم جلوگیرى از مداخلات مسئولین انتظامى در امور عادى مملکت سیاسى.

توضیحات لازم را روز استیضاح به عرض مجلس شوراى ملى و اطلاع دولت خواهم رسانید- محمدرضا آشتیانى‌زاده‏

5- ختم جلسه به عنوان تنفس‏

رئیس- با اجازه آقایان مجلس را به عنوان تنفس ختم مى‌کنیم.

دکتربقایى- اعلام جرم قرائت نشد.

غلامرضا فولادوند- جناب آقاى رئیس به عنوان تنفس نمی‌شود ختم کرد.

رئیس- چون 3 ساعت وقت جلسه است اگر آقایان تشریف دارند دو مرتبه بنده حاضرم تا ساعت چهار بعد از ظهر جلسه ادامه داشته باشد

( مجلس یک ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شورای ملى- رضا حکمت‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294548!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)