کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره نوزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، دوره ‏19
[1396/05/31]

جلسه: 24 صورت‌مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 29 مهرماه 1335  

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت‌مجلس

2 - بیانات قبل از دستور‌ - آقایان: دکتر هدایتی‌ - ارباب

3 - تقدیم دو فقره سؤال به وسیله آقایان عمیدی‌نوری‌ - ارباب

4 - طرح و خاتمه مذاکره در گزارش دولت در باب امور جاری کشور

5 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد‌ - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، دوره ‏19

 

 

جلسه: 24

صورت‌مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 29 مهرماه 1335

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت‌مجلس

2 - بیانات قبل از دستور‌ - آقایان: دکتر هدایتی‌ - ارباب

3 - تقدیم دو فقره سؤال به وسیله آقایان عمیدی‌نوری‌ - ارباب

4 - طرح و خاتمه مذاکره در گزارش دولت در باب امور جاری کشور

5 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد‌ - ختم جلسه

 

مجلس ساعت 9 و چهل و پنج دقیقه صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1 - تصویب صورت‌مجلس

رئیس - صورت غایبین جلسه قبل قرائت می‌شود‌.

(به شرح زیر خوانده شد)

غایبین با اجازه‌ - آقایان: خرازى‌ - هدى‌ - دولت‌آبادى‌ - امید سالار‌ - برومند‌ - دکتر سیدامامى‌ - قبادیان‌ - سعیدى‌ - پناهى‌ - کدیور‌ - مرتضى حکمت‌ - سلطان‌مراد بختیار‌ - محمود ذوالفقارى‌ - دیهیم‌ - مهندس اردبیلى‌ - دکتر سعید حکمت‌ - اورنگ‌ - امامى‌خویى.‏

غایبین بى‌اجازه‌ - آقایان: دکتر بینا‌ - عامرى‌ - مهندس هدایت‌ - دکتر طاهرى‌ - دکتر امیراصلان افشار‌ - معین‌زاده‌ - قرشى‌ - تیمورتاش‌ - تجدد‌ - دکتر دادفر‌ - مسعودى‌ - دهقان‌ - اریه‏.

دیرآمدگان و زودرفتگان با اجازه‌ - آقایان: خزیمه‌علم‌ - دکتر ضیایى‌ - اقبال‌ - عبدالحمید بختیار‌ - موسوى‌ - اردلان‌ - قنات‌آبادى.

رئیس‌ - آقاى ارباب‏.

ارباب‌ - در طبق بیانات جلسه گذشته بنده اشتباهاتى دارد اصلاح می‌کنم می‌دهم به تندنویسى‏.

رئیس‌ - بدهید به تندنویسى، دیگر اعتراضى نسبت به صورت‌مجلس نیست؟ (اظهارى نشد) صورت‌مجلس جلسه قبل تصویب شد.

2 - بیانات قبل از دستور‌ - آقایان: دکتر هدایتى‌ - ارباب‏

رئیس‌ - دو نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند (چند نفر از نمایندگان‌ - دستور). ابتدا نطق قبل از دستور می‌شود‌، دو نفر هم بیشتر هم نام‌نویسى نکرده‌اند بعد وارد دستور می‌شویم، آقاى دکتر هدایتى‏.

دکتر هدایتى‌ - چند روز پیش گزارش سى‌ونهمین دوره اجلاسیه سازمان بین‌المللى کار که در سه ماه قبل در ژنو منعقد شده بود براى من رسید، از مطالعه این گزارش بنده بسیار متأثر و متأسف شدم براى این‌که در این گزارش تعریضات و اشاراتى نسبت به ایران شده بود و تلویحاً این تعریضات را متوجه مجلس می‌کردند، بنده بر خودم فرض و لازم دانستم که مطلب را به عرض آقایان نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى برسانم. آقایان نمایندگان محترم استحضار دارند که سازمان بین‌المللى کار که مرکز آن در شهر ژنو است یکى از تأسیسات قدیمى بین‌المللى است که بعد از جنگ اول بین‌المللى با انعقاد معاهده ورساى به وجود آمد و بعد از جنگ بین‌المللى دوم هم تا امروز یکى از مؤسسات مهم تخصصى سازمان ملل متحد است. دولت ایران از ابتداى تأسیس این مؤسسه براى کمک به بهبود وضع کارگران و کشاورزان و همچنین کمک به حفظ صلح جهانى عضویت این سازمان را پذیرفت و از همان سال اول هم حق عضویت خویش را به این سازمان که قریب 35 سال می‌شود‌ ایران عضویت دارد، حق عضویت خودش را از بودجه ناچیز مملکت پرداخت و چندین سال هم هست که مرتب نماینده خودش را به علاوه نمایندگان کارگران ایران و کارفرمایان ایران به کنفرانس اعزام می‌دارد.

بر طبق اساسنامه سازمان بین‌المللى کار، تصمیمات کنفرانس کار که یکى از ارکان سه‌گانه سازمان بین‌المللى کار است به صورت مقاوله‌نامه و توصیه‌نامه اتخاذ می‌شود‌ و دول عضو سازمان به موجب اساسنامه تعهد دارند که در ظرف یک‌سال از تاریخ تصویب این مقاوله‌نامه‌ها و توصیه‌نامه‌ها آنها را به مقامات مقننه خودشان پیشنهاد کنند، تکلیف دولت‌ها عبارت از پیشنهاد این مقاوله‌نامه‌ها و توصیه‌نامه‌ها کارگران به مقامات مقننه است که مقامات مقننه با مداقه در این مصوبات کنفرانس بین‌المللى کار از کنوانسیون و گمانداسیون آنچه را که براى کشور خودشان نافع و لازم می‌دانند تصویب کنند و نسبت به سایر موارد آن که غیرضرورى است از اظهارنظر خوددارى کنند و وقتى که این مصوبات از طرف مقامات قانونى تصویب شد، از طرف قوه مقننه به صورت قانون در می‌آید و به موفع اجرا گذارده می‌شود‌. متأسفانه در گذشته از گذشته دور توجهى از طرف دولت‌ها وقت به این تعهد بین‌المللى خودشان که عبارت بود از عرضه این توصیه‌نامه‌ها و مقاوله‌نامه‌ها به مجلس نمی‌شد تا این‌که در سال 1329 که افتخار ریاست کمیسیون امور اجتماعى مجلس شوراى ملى به بنده واگذار شده بود، بنده از وزارت کار که تصور می‌کنم به عهده جناب آقاى علم بود تقاضا کردم اصرار کردم که کمیسیونی تشکیل شود در وزارت کار و نسبت به این مصوبات سازمان کنفرانس بین‌المللى خود دولت اظهارنظر بکند و آنچه را که لازم می‌داند به مجلس تقدیم کند، این کار شد، کمیسیون در وزارت کار تشکیل شد و در حدود 20 یا 25 فقره از مقاوله‌نامه‌هاى بین‌المللى کار کمیسیون تصویب کرد و آماده شد براى این‌که به مجلس تقدیم شود. متأسفانه از آن تاریخ این مقاوله‌نامه‌ها در آرشیو مجلس دفن شد و دیگر صدایى از آن درنیامد تا این چند ماه پیش که راجع به تعیین انتخاب رئیس کنفرانس بین‌المللى که براى اولین مرتبه در تاریخ 36 ساله خودش امسال انتخاب رئیس کمیسیون را به رأى اعضا در جلسه علنى واگذار کرد، قبل از این تاریخ همیشه انتخاب رئیس

+++

کمیسیون با مشورت و موافقت قبلى در خارج از کنفرانس و با تأیید و تحسین و دست زدن در کنفرانس به عمل می‌آمد ولى امسال که نوبت کاندیداى ما بود قرار شد که این کار به جلسه علنى کنفرانس واگذار شود. دو نفر کاندیداى ریاست بودند، یکى آقاى دکتر نصر، وزیر کار ایران، یکى آقاى رشید، وزیر کار دولت بیرمانى، نماینده فرانسه ابتدا پیشنهاد کرد نظر به حق دولت ایران که در گذشته در سال پیش از حق ریاست که خودش به نفع رئیس وقت صرف‌نظر کرد و نظر به شخصیت سیاسى و اجتماعى ممتاز جناب آقاى دکتر نصر این مقام به ایشان سپرده شود، در مقابل نماینده هندوستان پیشنهاد کرد که باز نظر به مراتب لیاقت و کاردانى آقاى رشید، نماینده بیرمانى ایشان شایسته هستند براى احراز این مقام، بالاخره بعد از گفتگو نماینده کارگر سیلان بلند شد و مطلب را از جهت دیگر مورد مذاکره قرار داد، او گفت شخصیت کاندیداها براى ما مساوى است از نظر سیاسى و اجتماعى هر دو ممتازند ولى از جهت دیگر این موضوع را مطالعه می‌کنیم و آن این است که دولت بیرمانى فقط از 1948 به عضویت کنفرانس درآمده و بیش از هشت سال از تاریخ عضویت این دولت در سازمان بین‌المللى کار نمی‌گذرد (سنندجى‌ - این صحبت‌ها چه اهمیتى دارد براى ایران؟) چه فرمودید آقاى سنندجى (نمایندگان‌ - بفرمایید بفرمایید) اگر دقت بفرمایید به اهمیت آن توجه خواهید فرمود، جنابعالى رئیس کمیسیون خارجه هستید به همین جهت استدعا می‌کنم توجه بفرمایید، نماینده سیلان مطلب را به این طریق عنوان کرد که بیرمانى 8 سال است عضویت این سازمان را قبول کرده است و متجاوز از بیست مقاوله‌نامه را تابه‌حال تصویب کرده است ولى دولت ایران که از 1919 تا این تاریخ عضویت کنفرانس را دارد تا حال یکى از مقاوله‌نامه‌ها و توصیه‌نامه‌هاى سازمان را نپذیرفته، البته شخصیت جناب آقاى دکتر نصر و حقانیت دولت ایران موجب شد که ریاست کنفرانس به ایشان واگذار شد و باکمال شایستگى هم اداره کردند ولى انصاف بدهید که نماینده دولت ایران در آن کنفرانس بین‌المللى جواب دندان‌شکنى براى نماینده کارگران سیلان نداشت (فرود‌ - این مقاوله‌نامه‌ها در کمیسیون‌ها تصویب شده) البته صحیح است که قانوناً و حقاً قوه مقننه هیچ‌گونه تکلیفى به تصویب این مقاوله‌نامه‌ها و توصیه‌نامه‌ها ندارد تنها تعهدى که براى دولت ایران بود عرضه آنها به مجلسین بود که یک مقدار از اینها هم عرضه شده است ولى مطلب در این است که آن مقدارى که عرضه شده تاکنون در مجلس بلاتکلیف مانده این است که می‌خواهم عرض کنم اینجانب سؤال می‌کنم که راست است به موجب قانون کار بسیار از شرایط کار در مملکت ما پیش‌بینى شده است ولى تصدیق می‌فرمایید که قانون کار ما قانونى است ناقص و احتیاج دارد که تکمیل شود، آیا نیازى به تصویب مقررات لازمه کار که در سایر ممالک هست و براى بهبود وضع کارگران مؤثر است نیست؟ بنده تصور نمی‌کنم آقایان چنین عقیده‌اى داشته باشند، بعضى از این مقاوله‌نامه‌ها که در کمیسیون به تصویب رسیده است همان‌طورى که جناب آقاى فرود فرمودند بایستى در مجلس هم به تصویب برسد، ولى در حدود 6 سال است که معوق مانده است. مقاوله‌نامه‌ها از این قرار است مقاوله‌نامه راجع به مدت کار در صنایع، راجع به تعیین حداقل سن کودکان در صنعت، مقاوله‌نامه راجع به استراحت هفتگى در مؤسسات صنعتى، راجع به جریان خسارات ناشى از کار، راجع به حداقل دستمزد، راجع به مرخصى سالیانه یا استفاده از حقوق، مقاوله‌نامه راجع به تشکیل سازمان‌های کاریابى و همچنین مقاوله‌نامه راجع به مقررات بازرسى کار و غیره و غیره، در یک جدولى که براى بنده در دو ماه پیش رسیده و میزان مقاوله‌نامه‌هایى که کشورها تصویب کرده‌اند نشان می‌داد در یک ستون عمودى اسامى کشور‌ها نوشته شده و در ستون مقابل تعداد مقاوله‌نامه‌ها و توصیه‌نامه‌هایى که کشور‌ها تصویب کرده‌اند، هر یک از کشورهاى حبشه، یونان، بلژیک، فرانسه، آمریکا، انگلیس مقدار زیادى از این کنوانسیون‌ها و مقاوله‌نامه‌ها را تصویب کرده‌اند، آقایان تصور می‌فرمایید که در مقابل اسم ایران چه عددى قرار گرفته باشد؟ صفر و تا آنجایی که بنده اطلاع دارم تنها دولتى که در جلویش عدد صفر قرار گرفته است متأسفانه ایران است، بنده می‌خواستم از نمایندگان محترم مجلس که به پیروى از نیات رعیت‌پرورانه و عدالت‌خواهانه ملوکانه و همچنین با توجه به اوضاع اجتماعى جهان در قرنى که ما درش زندگى می‌کنیم و باز به خاطر بهبود اوضاع کارگران و کمى جمعیت ایران و مداقه و تأمل به حال آنها به جاى مباحثات طولانى روى جزییات و بعضى مذاکرات بى‌حاصل موافقت بفرمایند که این کنوانسیون‌ها که در کمیسیون کار مجلس شوراى ملى تصویب شده است در مجلس عنوان بشود شاید با تصویب اینها در مجامع بین‌المللى صحبت از بی‌وفایى ما نسبت به آن سازمان‌ها نشود و همچنین به خواست خداوند تبارک و تعالى بتوانیم کمکى به بهبود حال کارگران و کشاورزان ایران بکنیم (قنات‌آبادى‌ - جناب آقاى دکتر هدایتى اینها را دولت‌هاى گذشته داده‌اند باید این دولت تقاضاى طرح آنها را بکند). آقایان باید گفته شاعر شیرین‌سخن را در نظر داشته باشند که می‌فرماید ساقى به جام عدل بده باده تا گدا، غیرت نیاورد که جهان پربلا کند (احسنت احسنت).

رئیس‌ - در کمیسیون کار 5 لایحه گزارشش حاضر شده باید در مجلس مطرح شود، یکى محدود شدن ساعت کار، یکى بازرسى در صنعت، مزد مساوى براى زن و مرد در کار متساوى، لغو کار اجبارى منتهى چیزى که هست لوایح زیادترى هم هست، آقایان باید بیشتر کمیسیون‌ها را تشکیل بدهند، لوایحى که در دست اقدام است گزارش‌هاى آن را تهیه و مطرح کنند و اصلاح کنند و بفرستند براى مجلس، آقاى مهدى ارباب.

ارباب‌ - بنده با این‌که امروز هم قدرى کسالت دارم و دیدم کسى اسم ننوشته در قبل از دستور دو دقیقه از موقع استفاده می‌کنم براى عرض یک موضع حیاتى و یادآورى آن.

آقایان قوانینى که در مجلس شورا ملى تصویب می‌شود‌ براى این است که اجرا شود نه این‌که بلاتکلیف بماند، یک قانونى راجع به اضافه‌حقوق پزشکان گذشته چندین ماه می‌گذرد و هنوز اجرا نشده، از مقام ریاست استدعا می‌کنم مقرر بفرمایند تکلیف این قانون معلوم شود، اگر اصلاحى لازم دارد اصلاح بفرمایند، اگر باید فرقى بین حقوق پزشکان ولایات با مرکز بگذارند تصریح کنند، باز در این هفته بنده متجاوز از 15 تلگراف دارم که در نواحى بندرعباس مردم مریض هستند و پزشک ندارند، وزارت بهدارى می‌گوید با این حقوق پزشک حاضر نیست برود به آن نواحى، استدعا می‌کنم در این قسمت توجه بفرمایید تکلیف قانونى که تصویب شده تعیین بفرمایید و این یک امر حیاتى است که تمام مردم خاصه سکنه دور از مرکز چشم‌شان، چشم امیدشان به مجلس شوراى ملى دوخته شده است، اینست که بنده استدعا می‌کنم این موضوع را مورد توجه قرار بدهید و تکلیف این قانون را با هر اصلاحى که لازم دارد تعیین بفرمایید (صدرزاده و دکتر راجى‌ - در سنا باید تکلیف آن معلوم شود).

رئیس‌ - وارد دستور می‌شویم، آقاى بهبهانى.

بهبهانى‌ - یک شکایتى است به وسیله بنده رسیده است تقدیم می‌کنم‏.

3 - تقدیم دو فقره سؤال به وسیله آقایان: عمیدى‌نورى و ارباب‏

رئیس‌ - بسیار خوب آقاى عمیدى‌نورى.

عمیدى‌نورى‌ - بنده سؤالى دارم تقدیم می‌کنم.‏

رئیس‌ - بدهید، آقاى ارباب‏.

ارباب‌ - بنده هم سؤالى دارم از وزارت بازرگانى که تقدیم می‌کنم.‏

4 - طرح و خاتمه مذاکره در گزارش دولت در باب امور جارى کشور

رئیس‌ - گزارش دولت مطرح است، آقاى صدرزاده‏.

صدرزاده‌ - در جلسه گذشته اشاره کردم که این اقدام دولت در تقدیم گزارش براى این‌که عملیات خودش را در معرض بحث و انتقاد قرار داده است فى حد ذاته عمل مستحسن و پسندیده‌اى‌ است، وظیفه ما هم اینست که بر روى این گزارش منصفانه و عادلانه قضاوت کنیم و هرجا خدمات و اقداماتى از طرف دولت انجام یافته است مورد قدردانى و تمجید قرار دهیم و هرچه نواقص و معایبى هست تذکر بدهیم (قنات‌آبادى‌ - نواقصى که نیست) استدعا مى‌‌کنم، بنده در بین فرمایشات حضرتعالى هیچ‌صحبتى نکردم، بنده حواسم پرت نمى‌‌شود‌ ولى تمنى مى‌‌کنم فرصت بدهید بنده هم صحبت کنم، بنده عقیده دارم این سنتى که الان در مجلس جریان پیدا کرده استمرار یابد، هر دولتى بتواند باکمال رغبت گزارش عملیات خود را به مجلس تقدیم کند تا مورد قضاوت قرار گیرد، به نظر بنده این گزارش که تقدیم شده است چند نقص دارد که باید به عرض برسانم، یکى این است که گزارش تفصیلى وزارتخانه‌ها را همراه ندارد و چه بسا اگر در همان موقع که این گزارش طبع و توزیع مى‌‌شد گزارش تفصیلى وزارتخانه را هم ضمیمه مى‌‌داشت سطح انتقادات بسیار تنزل پیدا مى‌‌کرد، بنده به خصوص یکى دوتا از این گزارش‌ها را که مربوط به وزارت فرهنگ و وزارت کشور بوده مورد مطالعه قرار دادم و احساس نمودم که در این دو وزارتخانه کارهایى صورت گرفته است و همچنین وزارت دارایى که گزارشش را امروز منتشر کرده است و تصور می‌کنم که اگر این گزارش‌ها قبلاً طبع و توزیع شده بود، اطلاعات جامع‌ترى بود و شاید براى دولت هم نتیجه بهترى می‌داد. نقص دومى که این گزارش دارد این است راجع به وزارت جنگ این گزارش ساکت است، وزارت جنگ و ارتش جوان ایران از سه جهت مورد علاقه ماست، اول این‌که یک رقم عمده‌اى از بودجه کشور مصرف این وزارتخانه می‌شود‌، دوم این است که جوانان این مملکت بهترین دوره عمر خود را در این خدمت مقدس به پایان می‌رسانند و سوم از لحاظ وظیفه و نوعى خدمتى است که این طبقه دارند که در حقیقت با جان خودشان مکلف هستند که از حیثیت و استقلال و تمامیت این مملکت در هر موقعى که لازم شود دفاع کنند، بنابراین سزاوار بود از یک‌چنین موضوعى که از سه جهت مورد علاقه است یک گزارش تفصیلى و یا یک اشاره‌اى اقلاً در این گزارش شده بود البته من توقع ندارم که اسرار نظامى در این گزارش بیاید ولى بسیارى از

+++

مطالب هست که هیچ عنوان اسرار نظامى دارد و وقوف مجلس و مردم به آن نکات و جهات موجب کمال مسرت و خوشوقتى خواهد شد، حالا شروع می‌کنم و در باب این گزارش بحث می‌کنم، اول راجع سیاست خارجى دولت است من تصور می‌کنم سیاست خارجى دولت بسیار خوب بوده است و نقشى را که در سیاست بین‌المللى دولت ایران بازى کرده است از هر جهت رسا و قابل تمجید می‌باشد (صحیح است) مخصوصاً آن که غالباً به اظهارات آقایانى که به عنوان مخالف در جلسه بیاناتى می‌فرمایند دقیقاً گوش می‌دهم و می‌بینم که نسبت به سیاست خارجى دولت یا اعتراض نکردند یا این‌که تأیید و تمجید کردند (قنات‌آبادى‌ - تأیید کردیم) خوب ملاحظه بفرمایید در جایى که اشخاصى که با دولت نظر مخالف دارند نسبت به سیاست خارجى دولت اظهارنیک می‌کنند، در این صورت تصور می‌کنم دیگر باید گفت که تمام مجلس نسبت به سیاست خارجى دولت موافقند (صحیح است). اخبار هم که ما در جراید می‌خوانیم می‌دانیم که در صحنه بین‌المللى هم نسبت به روش و رویه دولت ایران اظهار خوش‌بینى شده است مخصوصاً در مورد کانال سوئز رویه عادلانه و عاقلانه‌اى دولت ایران اتخاذ کرده است تنها در این گزارش که موضوع است که هنوز ناتمام بیان شده است و آن مسئله رود هیرمند و مسئله شط‌العرب است، من از نظر عقیده شخصى خودم ناچارم اینجا یک تذکر بدهم و یک گله‌اى بکنم ملاحظه بفرمایید ما با ملل اسلامى داراى یک علایق معنوى و دینى هستیم، دیانت مقدس اسلامى علاقه و ارتباط مسلمین را با یکدیگر تا سر حد برادرى رسانده است، همیشه دولت ایران تا آنجایى که مقدور بوده با ملل اسلامى ابراز موافقت و معاضدت در مسایل بین‌المللى و غیره کوتاهى و دریغ نکرده است البته با این نظر بسیار جاى تأسف است که همسایگان ما که با ما هم‌کیش هستند و روابط فرهنگى و اقتصادى و هم‌کیشى داریم و با یکى از اینها در یک پیمان وارد هستیم و هم‌پیمان هستیم آن‌وقت مسایل مربوط فیمابین معوق و لاینجل مانده باشد، امیدوارم با مساعى دولت و جناب آقاى وزیر خارجه این مسایل هم به زودى حل‌و‌فصل بشود و مژده آن را به عرض مجلس شورا ملى برسانند (انشاءالله). من از نظر این‌که در اغلب دوره‌هایى که افتخار نمایندگى آن را داشته‌ام در کمیسیون سازمان برنامه عضویت داشته‌ام و راجع به مسایلى که مربوط به این دستگاه‌ها هست تاحدودی اطلاعات دارم و از جریانات آنان باخبر هستم می‌خواهم به همین ترتیب بدواً راجع به این دو سه وزارتخانه صحبت کنم بعداً هم اگر آقایان وقتى براى بنده تصویب فرمودند و عنایت فرمودند نسبت به سایر وزارتخانه‌ها صحبت کنم. اما در خصوص وزارت بهدارى باید این را تذکر بدهم که تمام محافل صحى و پزشکى بین‌المللى اقدام دولت ایران را در مسئله منع کشت خشخاش و مبارزه با اعتیاد ستوده‌اند و حقاً باید گفت که راهنمایى شاهنشاه ما در این موضوع بسیار مؤثر واقع گردید تا این که خطر این سم مهلک که براى جوانان ایران یک مرگ تدریجى بود از میان برداشته شد و من تصور می‌کنم که نسبت به این قسمت ما باید از دولت و وزیر بهدارى که این وظیفه سنگین به این قسمت ما باید از دولت و وزیر بهدارى که این وظیفه سنگین را به انجام رسانده است بى‌شایبه اظهار قدردانى بکنیم اتفاقاً آیین‌نامه مربوط به منع کشت خشخاش و مبارزه با اعتیاد ترک در یک سوکمیسیون که بنده و جناب آقاى عمیدى‌نورى و جناب آقاى لسانى در آن عضویت داشتیم به تصویب رسیده، در آنجا چند مطلب مورد توجه و نظر بوده، یکى مبارزه و جلوگیرى از اعتیاد، یکى درمان معتادین و یکى هم جبران خسارت کشتکاران خشخاش که از منع کشت خشخاش متضرر می‌شود‌ (صحیح است). در آیین‌نامه تمام این نکات را ما ملحوظ داشته‌ایم، در تمام آن قسمتى که مربوط به منع کشت خشخاش و مبارزه با اعتیاد بوده است اطلاع داریم که دولت موفقیت کاملى پیدا کرده است مخصوصاً در گزارش مفصلى که جناب آقاى علم براى بنده فرستاده‌اند و ملاحظه کرده‌ام در آنجا دیدم که 5264 مزرعه در سال گذشته که اقدام به کشت خشخاش کرده بودند به وسیله دستگاه وزارت کشور امحا شده است (صحیح است) و تصور می‌کنم که در سال حاضر دیگر مزرعه خشخاش در ایران وجود نداشته باشد ولى نسبت به فارس می‌توانم به طور قطع اظهارنظر بکنم که در آنجا اهتمام شده است براى این کار و کشتى به عمل نیامده (غضنفرى‌ - در لرستان هم همین‌طور) و این اقدامات وزارت کشور مورد تقدیر و قدردانى مجلس باید واقع شود (صحیح است) اما یک نکته‌اى در اینجا هست و آن اینست که ما در نظر گرفتیم اشخاصى‌ که معتاد هستند باید حتى‌المقدور در معالجه و بهدارى در حدود مقدورات و ممکنات خودش نسبت به این موضع اقدام کرده است ولى به تفصیل نمی‌دانم و سزاوار است که آقاى وزیر بهدارى گزارش تفصیلى خودش را هم در این قسمت به عرض مجلس شورا ملى برساند اما نکته‌اى که مورد توجه است اینست که در حدود 20 میلیون تومان براى جبران خسارات اشخاصى‌ که سابقه کشت خشخاش دارند مصرف بشود یعنى به عنوان وام براى امور قنایى به آنها داده بشود، البته کمیسیون سازمان برنامه این مبلغ را تصویب کرد، در سازمان برنامه هم این مبلغ تصویب شد و طرح اجرایى آن را هم تصویب کردند ولى من به‌هیچ‌وجه خبر ندارم که از این پول و این اعتبار در راه جبران زیان کشتکاران خشخاش اقدامى شده است یا نه و به‌هرحال در خطه فارس می‌دانم که هیچ کمک و مساعدتى نشده است (یکى از نمایندگان‌ - در هیچ جا نشده است) و از دولت تمنى مى‌کنم که هرچه زودتر این اقدام را بکند و از اعتبارى که براى این کار تصویب شده و در سازمان برنامه موجود است به کشتکاران خشخاش و اشخاصى که از کشت تریاک استفاده‌هایى داشته‌اند کمک بشود تا بتوانند زراعت دیگرى را جایگزین زراعت تریاک بکنند و از این راه تا حدى جبران زیان اقتصادى مردم بشود (خلعتبرى‌ - این مطلب صحیح است). در مورد وزارت دارایى اگر یک سابقه‌اى در نظر بگیریم آن‌وقت بهتر می‌توانیم نسبت به عملیات وزیر دارایى در این دوره قضاوت کنیم، بنده خودم از دوره پانزدهم افتخار نمایندگى داشته‌ام و در این چند دوره گذشته فقط یک بودجه در دوره 15 تقدیم شد بقیه ادوار به طورى‌ که آقایان سابقه دارند به یک دوازدهم و دو دوازدهم کار بودجه مملکت گذشته است تازه هم صورت تعادل نداشت یعنى مى‌آمدند در بودجه یک مبلغى براى عمران تعیین می‌کردند و یک مبلغى هم براى حقوق مستخدمین اینها نمى‌توانستند معادل تمام مبلغى را که پیش‌بینى کرده‌اند به حیطه وصول بیاورند نتیجه این می‌شد که حقوق مستخدمین دولت را هم به سختى و زحمت می‌پرداختند و دینارى صرف کارهاى عمرانى نمی‌شد اما دولت حاضر و وزیر دارایى موفق شده است که بودجه خودش را در موقع قانونى براى تمام سال به مجلس بدهد و مجلس شورا ملى را از زحمت یک کار نامناسبى که عبارت باشد از تصویبات یک دوازدهم و دو دوازدهم حقوق راحت کند. ثانیاً این‌که در سال جارى وزیر دارایى توانسته است تا حالا که نیمه سال است، تعادلى در بودجه به وجود آورد البته آن قسمتى از بودجه و عواید کشور که بر اثر وضع مالیات پیدا شده است تشکر آن را باید از مردمى کرد که این مالیات را بر دوش گرفته و پرداخته‌اند اما وزارت دارایى هم اقداماتى کرده است و آن اقدامات اینست که توانسته است مالیات را از اشخاصى که شانه از پرداخت آن خالى می‌کرده‌اند بگیرد و لابد تا یک مقدارى هم موفق شده است که اقلام زاید خرج را حذف کند تا در نتیجه بتواند بودجه مملکت را تعدیل کند. من بسیار علاقه‌مند که جناب آقاى وزیر دارایى در مجلس این مطلب را روشن کنند و توضیح بدهند که از بابت حذف اقلام بیهوده و مخارج زاید تاچه‌حد موفقیت پیدا کرده‌اند زیرا که قدردانى ما متناسب با اقدامى است که وزارت دارایى در این باب کرده والا به وسیله مالیات عوایدى به دست آوردن البته کار مشکلى است اما زیاد قابل تقدیر نیست. مطلب دیگرى که من می‌خواستم راجع به وزارت دارایى تذکر بدهم، راجع به مسئله دیوان محاسبات است. این مسئله از سال‌های درازى در مجلس بحث می‌شود‌ و مخصوصاً هروقت که بودجه دولت مطرح می‌شود‌ این مسئله دیوان محاسبات به صورت یک نقطه ضعیفى مورد مباحثه براى دولت قرار می‌گیرد، دیوان محاسبات به وضع حاضر براى مملکت هیچ تأثیرى ندارد برای این‌که در اصل 102 قانون متمم قانون اساسى وظیفه اساسى دیوان محاسبات تعیین شده است و آن تفریغ بودجه و نظارت در آن است که هیچ دخل و خرجى زاید از مقررات قانونى به عمل نیاید، بنده آنچه که شنیده‌ام و اطلاع دارم گویا یک‌مرتبه فقط در تمام این 50 سال مشروطیت لایحه تفریغ بودجه به مجلس تقدیم شده است و بعد از آن دیگر اطلاع دقیقى در این باب ندارم حالا اگر منظور اینست که به احترام قانون اساسى فقط اسمى از دیوان محاسبات باشد و در یک اطاق وزارت دارایى تابلویى به نام دیوان محاسبات بزنید و یک بودجه سنگین هم از این بابت تحمیل مردم بکنید که نتیجه ندارد ولى اگر معناً و واقعیت است خوب است که دیوان محاسبات را مکلف کنید که وظیفه قانونى خودش را عمل بکند و وزیر دارایى وقت این را جزو افتخارات خودش قرار بدهد که توانسته است دیوان محاسبات را به کار خودش وادار بکند و حتى اگر قانون دیوان محاسبات و تشکیلات آن متناسب با وقت و زمان فعلى نیست ممکن است اصلاح او را بخواهید، به‌هرحال این براى وزارت دارایى براى بودجه کشور و مملکت یک نقیصه‌ایست که باید هرچه زودتر این نقیصه مرتفع شود. راجع به وزارت بازرگانى جناب آقاى دکتر شاهکار در جلسه قبل بحث مفصلى فرمودند و نیاز به این ندارد که دیگر بنده در این باب بحثى بکنم فقط یک نکته را باید تذکر بدهم و آن این است که سیاست دولت یا بهتر بگویم عقیده دولت به این‌که باید تجارت آزاد باشد و حمایت از صنایع داخلى بشود بسیار عقیده پسندیده‌اى است اما حالا این عقیده تا چه اندازه به مرحله عمل رسیده است این مورد بحث است، بنده در اخبار جراید چندین روز قبل خواندم که در آنجا نوشته است تجارت و مبادلات ایران با انگلستان و امریکا در حدود سه برابر تا سال گذشته توسعه یافته است البته تجارت ما در سال‌های قبل یک تفاوتى داشت به این معنى که واردات بر صادرات فزونى داشت وقتى که مقایسه بکنیم که ‌این مبادلات سه برابر شده به همان تناسب هم آن مابه‌التفاوت فزونى پیدا خواهد کرد یعنى مثلاً اگر ما در سال گذشته یا دو سال قبل صد تومان صادره داشتیم و دویست تومان وارده داشتیم تفاوت صد تومان بود وقتى که این سه برابر شود، این مابه‌التفاوت سه برابر یعنى سیصد تومان می‌شود‌ و این مآل خوبى براى اقتصاد کشور ندارد

+++

البته این نکته را هم می‌دانم که در این سال حاضر و یکى چند سال قبل بعد ما مشغول اجراى برنامه 7 ساله هستیم یک احتیاجات زیادى به واردات داریم، کارخانه قند و کارخانه سیمان باید وارد بکنیم بنابراین واردات ما طبعاً فزونى خواهد داشت این مقصود ما طبعاً فزونى خواهد داشت این مقصود و منظوری را که من مورد سؤال از جناب آقاى وزیر بازرگانى قرار می‌دهم اینست که در حال حاضر تجارت و مبادلات عادى ما با خارج چه صورتى دارد و تفاوت از چه قرار است؟ اگر تفاوت بسیار زیاد باشد من تصور می‌کنم که همان مسئله قرارداد تجارت پایاپاى و تهاترى به حال ما انفع باشد.

اما راجع به حمایت از مصنوعات داخلى من به این مطلب بسیار علاقه‌مندم ولى ممکن است در طرز حمایت با افکار بعضى از آقایان اختلاف‌نظر داشته باشم، حمایت این نیست که ما در و دروازه این مملکت را ببندیم و مصرف‌کنندگان این مملکت را در اختیار یک عده کمى تولیدکننده قرار بدهیم و به آنها فرصت بدهیم. این حمایت از مصنوعات داخلى نیست بلکه حمایت از مصنوعات داخلى این است که ما کارخانه‌جات را تقویت بکنیم به آنها اعتبار بدهیم تولیدات خودشان را زیاد بکنند و در عین حال هم دولت‏ کنترل بکند که آن موارد تولید شده و محصولات به قیمت عادله در دسترس مردم قرار بگیرد البته خاطره ایام جنگ گذشته از نظر آقایان محو نشده است و ملاحظه فرمودند که مصرف‌کنندگان که عده کثیرى از این مملکت را تشکیل می‌دهند در چه مضیقه‌اى قرار گرفتند، اگر حمایت به این معنى باشد تصور می‌کنم این حمایت مورد قبول و تصویب آقایان نباشد، عملیات وزارت بازرگانى زیاد توسعه پیدا نکرده است حالا ممکن است علت‌هایى داشته باشد که بر بنده مجهول باشد من می‌دانم و شاید جناب آقاى گلشاییان در موقعى‌ که در فارس تشریف داشتند به خوبى مطلعند که کارخانه‌هاى فارس احتیاج به توسعه دارد و از دولت تقاضا می‌کردند که به آنها کمک بدهد، وام بدهد، اعتبار بدهد که آنها دستگاه‌هاى پارچه‌باقى ضمیمه کارخانه‌ها بکنند تا بتوانند محصولات خودشان را زیاد بکنند و باز می‌دانم که از همان سال تا حالا همه‌روزه این مطلب مورد مکاتبه و مبادله نامه بین اطاق تجارت و اداره بازرگانى و صنایع و غیره است ولى گویا هنوز منشأ اثر نشده است و همچنین راجع به چاى که همیشه جناب آقاى ارسلان خلعتبرى در این باب صحبت می‌فرمایند و ما را مستفیض می‌فرمایند، من در یک کتاب خواندم که اولین بوته چاى که به ایران آمده کاشف‌السلطنه آورده است که از آن موقع تا حال 50 سال می‌گذرد و حالا پس از 50 سال هنوز گفتگو داریم که روى چاى خارجه چه مبلغى تحمیل کنیم براى حمایت چاى داخلى بعد از 50 سال و نیم قرن البته این به حساب دولت حاضر نیست می‌خواهم بگویم که وضع ما در گذشته یک سیر نملى و مورچه ایست والا براى توسعه یک زراعت چاى 50 سال وقت خیلى بوده است که حالا یک ثلث مایحتاج مملکت را تهیه می‌کند (اکبر‌ - حمایت نکرده‌اند) (صفارى‌ - دلایل دیگرى دارد). حالا امیدوارم که دولت حاضر و سازمان برنامه و وزارت کشاورزى یک اهتمامى در موضوع این محصولات داخلى از چاى و خرما که مربوط به صفحات جنوب است و غیره به عمل بیاورند و وضع اقتصادى ما را از لحاظ محصولات کشاورزى یک بهبودى کاملى بدهند و اینجا چون صحبت از محصولات داخلى و کمک دولت نسبت به ترویج صنایع و کشاورزى پیش آمد اجازه می‌خواهم یک تذکرى راجع به بانک کشاورزى حضور آقایان عرض کنم، این مجله بانک که در اینجا هست که بیلان سال 1333 در این درج شده است در این سال سرمایه بانک کشاورزى در حدود 60 میلیون تومان بوده است و از این 60 میلیون تومان که به کار انداخته است در تمام سال 9 میلیون و سیصد هزار و کسرى تومان استفاده کرده است از محل بهره و دستمزد، من به این مطلب اعتراض دارم براى این‌که بانک کشاورزى و بانک رهنى براى تحصیل سود نیست، این بانک‌ها به موجب قوانینى که دارند براى کمک به کشاورزان و براى کمک به ساختمان و مردم است÷ اینها باید یک عایداتى به دست بیاورند که متناسب با حداقل مخارج‌شان باشد و این کار صحیح نیست.

رئیس‌ - آقاى صدرزاده نیم ساعت وقت شما تمام شد.

صدرزاده‌ - نیم ساعت وقت می‌خواهم چون بنده در این دوره استفاده از تریبون نکرده‌ام تصور می‌کنم این حق را داشته باشم که از آقایان استدعا کنم که این وقت را مرحمت بفرمایند.

رئیس‌ - آقایانى که موافقند آقاى صدرزاده نیم ساعت به صحبت‌شان ادامه بدهند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد، بفرمایید.

صدرزاده‌ - یکى از اقداماتى که در کمیسیون سازمان برنامه مورد تصویب واقع شده و آقاى ابتهاج هم با حسن‌نیت موافقت کرد و اقلامى که کمیسیون پیشنهاد کرد پذیرفت. صد میلیون تومان براى مخارج قنایى بود و من تا آنجایى که می‌دانم این صد میلیون تومان هم اعتبارش در سازمان برنامه محفوظ است و براى پرداخت آن هم هیچ‌اشکالى ندارد و حتى یک مبلغى از آن پرداخته‌اند ولى تاکنون به دست ارباب حاجت و متقاضى نرسیده است براى این‌که وزارت کشاورزى بنگاه آبیارى و بانک کشاورزى و ادارات دیگر در این کار مداخله می‌کنند ولى سبب بطوء جریان است، من می‌خواهم از دولت تمنى بکنم که راجع به این قسمت توجه مخصوصى مبذول بفرمایند که براى ترمیم به این قنواتى که مخصوصاً در سال‌جارى قسمت عمده آنها در اثر سیل خراب شده است این اعتبار در اختیار مردم قرار بگیرد تا بتوانند قنوات خودشان را مرمت کنند. مطلب دیگر راجع به موضوع فرهنگ است، این روزها بنده می‌بینم که غالباً بعضى از آقایان محترم به اقدام فرهنگ که چند باب مدرسه را ملى کرده است و شهریه دریافت می‌کند کم‌وبیش اعتراض مى‌کنند و تصور مى‌کنند که وزارت فرهنگ این عمل را از طرف خود کرده است در صورتى‌ که به موجب قانون که در 16 فروردین همین سال از تصویب مجلس شوراى ملى گذشته است به وزارت فرهنگى اجازه داده شده است که «وزارت فرهنگ مجاز است هر یک از دبیرستان‌ها را که مقتضى بداند به صورتى اداره نماید که در این‌گونه دبیرستان‌ها از دانش‌آموزان شهریه‌اى به تصویب شوراى عالى فرهنگ در طهران و شعب آن در شهرستان‌ها دریافت شود، وجوه حاصله از این بابت به مصرف توسعه و تکمیل همان دبیرستان از قسمت تهیه آزمایشگاه و کتابخانه و لوازم ورزشى و تربیتى در مرحله اول و چنانچه زاید آمد در مرحله ثانى به مصرف تکمیل و توسعه ساختمان مدارس دولتى برسانند.» این قانون است اگر اعتراضى خداى‌نخواسته به این عمل بشود شاید تاحدى متوجه مجلس شوراى ملى باشد و من به‌تنهایى حاضرم که جواب این اعتراض را بدهم. آقایان ملاحظه بفرمایند این یک آمارى است در اینجا و البته در عین حال موجب کمال خوشوقتى است عده‌اى که امسال براى تحصیل در مدارس اسم‌نویسى کرده‌اند 1052630 نفر بوده که 83720 نفر بر سال گذشته فزونى داشته‌اند البته این کم است و حتماً در سال‌هاى آینده بیشتر خواهد شد ولى این را هم توجه بفرمایید که این یک مبلغ هنگفتى خرج دارد البته بودجه دولت و خزانه مملکت بیش از این مقدارى که اختصاص داده است براى بودجه وزارت فرهنگ امکان نداشته است، خوب در اینجا ما فکر کردیم در کمیسیون فرهنگ که چه باید کرد، وزیر فرهنگ پیشنهاد کرد که ممکن است یک عده‌اى از دبیرستان‌ها را ملى بکنیم تا اشخاص متمکن و متمول حقوق و مخارج هزینه تحصیلى اطفال خودشان را بپردازند، اگر در تمام نقاط امکان نداشته باشد ولى آن‌طوری که در جناب آقاى پرفسور اعلم فرمودند در اکثر نقاط دنیا معمول است که مخارج متوسطه را از محل شهریه دانش‌آموزان تأمین می‌کنند مخصوصاً طبقه متمکن این آقازاده متمولى که اگر اینجا دبیرستان و وسایل تحصیلى در اختیارشان قرار نگیرد امکان دارد که برود به خارجه تحصیل بکند و مبلغ هنگفتى بپردازد چه مانعى دارد فرض کنید 30 تومان مخارج تحصیل بپردازد و به علاوه اگر بنا باشد مجانى باشد، این طبقه زودتر می‌روند نام‌نویسى می‌کنند و فلان بیچاره‌اى که دوتا بچه دارد وقتى می‌رود، مى‌گویند جا نداریم. پس در حقیقت این فکرى که وزارت فرهنگ کرد و مورد تصویب مجلس شوراى ملى واقع شد، در حقیقت یک فکر اساسى و دقیقى بوده است که به تناسب با زمان و مکان می‌باشد اگر مثلاً فلان مدرسه تبعیض کرده باشد فلان بچه‌ای که استطاعت او زیاد نبوده است از او مطالبه پول کرده باشد و یا کسى که تمول داشته او را مجانى پذیرفته‌اند، این مورد ملامت است. آقایان نمایندگان محترم هرکدام نمونه‌ای از این کار را سراغ دارند، با اسم و رسم در اینجا بیان کنند و تذکر بدهند که رفع این تبعیض بشود. دیگر شکایاتى که می‌شود‌ راجع به دبیر و معلم است، بنده خودم هم این شکایت را دارم و یک نامه از رئیس فرهنگ شیراز داشتم که نوشته بود احتیاج به 50 نفر آموزگار و دبیر دارم، باز این آمار نشان می‌دهد که عده آموزگاران و دبیران در سراسر کشور 37071 نفرند و در این سال 3733 نفر بر تعداد سابق فزونى داشته‌اند، دبیر و آموزگار یک مسئله آنی نیست، دبیر آن کسى است که حدلقل 15 سال تحصیلات داشته باشد، دانشسراى مقدماتى، دانشسراى عالى را طى کرده باشد تا دبیر شده باشد و خلاصه زمان و وقت می‌خواهد تا بتوان یک عده دبیر و آموزگار تربیت کرد. وزارت فرهنگ یک عده دبیر و آموزگار ندارد که آنها را در تهران ضبط کرده باشد و از وجود آنها استفاده‌اى نکند ولى از فرستادن آنها به ولایات دریغ کرده باشد نه این‌طور نیست، احتیاجات روزافزون است و هنوز احتیاج از بابت آموزگار و دبیر تأمین نشده است و من می‌خواهم این نکته را به دولت جناب آقاى علاء تذکر بدهم که این اشکال فرهنگ از لحاظ بودجه، از لحاظ توسعه که باید در مدارس بشود با این تقاضاى روزافزونى که از طرف مردم می‌شود‌ به‌هیچ‌وجه کافى نیست و باید در موقع تنظیم بودجه یک وجه بسیار کافى و زیادى براى وزارت فرهنگ تخصیص بدهد تا جواب حوایج مردم را بدهند. در موضوع کتاب در اینجا بحث شد، من خودم شخصاً با این روش که در باب کتب دبستان و دبیرستان اتخاذ شده است که هر مدرسه‌اى کتاب یک مؤلف به‌خصوص که آن کتاب‌ها هم به طور آزاد در خارج طبع شده و ربطى به وزارت فرهنگ نداشته باشد انتقاد دارم و معتقد هستم که باید فرهنگ کشور مخصوصاً از لحاظ

+++

کتب تدریس حتى‌المقدور هماهنگى داشته باشد، در شهر تهران در یک مدرسه، یک کتابى تدریس می‌کنند و در یک مدرسه دیگرى، کتاب دیگری، باید سطح معلومات در یک حدود معین بالا برده بشود، اما راجع به کتابى که براى مبارزه با بی‌سوادى طبع شده است یک نسخه از آن را من در اینجا حاضر کرده‌ام، به تشویق و ترغیب و راهنمایى اعلیحضرت همایون شاهنشاه وزارت فرهنگ و سایر سازمان‌های دولتى در مقام مبارزه با بی‌سوادى برآمدند و مقدم بر همه دیدند که کتاب لازم است، وزارت فرهنگ طبعاً استطاعتى ندارد باکمک اداره املاک پهلوى، کمک سازمان برنامه و کمک خود وزارت فرهنگ چهارصد هزار جلد از این کتاب در چاپخانه بانک ملى طبع شده است به بهترین وجه و بهترین اصول و قیمت آن هم براى تمام کشور پنج ریال تعیین گردیده و اگر بخواهند این را به طور آزاد به طبع برسانند و این کمک از طرف این مؤسسات نشده بود، این کتاب با این نقاشى و این ظرافتى که دارد در طبع ممکن بود به 3 الى 4 تومان تمام بشود (حشمتى‌ - عکس‌هایش خیلى قشنگ است) بنابراین عمل وزارت فرهنگ در این خصوص و اداره املاک پهلوى و سازمان برنامه از نظر فرهنگیان مورد تقدیر می‌باشد. حالا اجازه بفرمایید چون در این گزارش راجع به اوقاف نوشته بودند، راجع به اوقاف هم یک بحث مختصرى بکنم و متأسفم که این بحث من انتقادآمیز است. اوقاف همدوش فرهنگ ترقى نکرده است، یک قانونى اوقاف دارد که در سال 1313 به تصویب مجلس شوراى ملى رسیده و یک آیین‌نامه‌اى هم که در همان‌سال تدوین شده و تابه‌حال هیچ‌تغییرى پیدا نکرده است. آن‌روز از آن قانون و از آن آیین‌نامه منظور این بود که این ادارات و این املاک موقوفه در تحت انضباط دربیاید، از حیف‌ومیل عواید جلوگیری بشود، مزارع و املاک موقوفه را تقویت بکنند و مساعدت بکنند که بتوانند محصولات زیادترى را به دست بیاورند و اداره اوقاف هم بتواند از املاک و همچنین از محل نیم‌عشر و سایر وجوهى که قانوناً در اختیارش قرار می‌گیرد در توسعه فرهنگ و تعظیم شعایر اسلامى صرف کند و در محل‌هایى که واقف تعیین کرده است به مصرف برسد ولى متأسفانه الان این‌طور نیست، غالباً دیده می‌شود‌ بسیاری از موقوفات خراب است و هیچ‌یک از مؤسسات و هیچ بانکى از بانک‌های دولت و سازمان‌ها دینارى به اوقاف کمک نمی‌کنند، چیز عجیبى است با این‌که منظور از قانون حمایت از این املاک بوده است املاک موقوفه از هیچ بانکى استفاده نمی‌کند، همین‌قدر که برود به بانک کشاورزى یا بانک رهنى بگویند که این ملک یا این ساختمان وقف است جواب رد می‌دهد و مساعدت نمی‌کند و عجیب در این است که در تمام این مدت وزارت فرهنگ و اداره اوقاف هم به خیال نیفتاده است که یک راهى بیندیشد که از مساعدت‌هایى که دولت یا این مؤسسات نسبت به املاک خصوصى و شخصى می‌کنند، نسبت به املاک موقوفه هم به عمل بیاورند. امروز وضع اوقاف این‌طور است که یک عایدات بسیار مختصرى از اوقاف به دست بیاید و بیشتر اوقات‌شان هم صرف کشمکش با متولى و یا کشمکش متولى با آنها می‌شود‌ و آن عایدات مختصرى هم که به دست می‌آورند صرف نگاهدارى آن املاک نمی‌کنند و یک قسمت جزیى را هم شاید فرهنگ از آن منتفع می‌شود‌، من می‌خواستم از جناب آقاى وزیر فرهنگ و چون اینجا تشریف ندارند از آقاى یزدانفر، معاون وزارت فرهنگ تقاضا کنم که راجع به مسئله اوقاف به طور کلى و بهبود وضع اوقاف یک توجه مخصوصى مبذول بفرمایند و اگر هم احتیاج به اصلاح قوانین گذشته دارد، اصلاح کنند زیرا که مجلس با این قبیل اصلاحات همیشه روى موافق نشان داده است (فضایلى‌ - از دست موقوفه حوزه‌هاى بزرگ تهران خلاصش کنید) اما راجع به سازمان برنامه بحث در این باب یک کمى محتاج به استدلال است، باید در این باب یک استدلالى کرد تا خاطر بعضى از آقایان که در شبهه هستند از شبهه بیرون بیاید، بیشتر گله‌هایى که راجع به سازمان برنامه می‌شود‌ راجع به طول مدت کار است، اولاً باید ببینیم کار سازمان برنامه چه کارى است و آیا انجام کار اقتضاى طول مدت دارد یا نه و کم‌حوصلگى نباید بشود، سد کرج را مى‌خواهند بسازند، این را که یک روز و دو روز نمی‌شود‌ ساخت، مطالعه می‌خواهد، وقت لازم دارد، ممکن است چهار سال، پنج‌ سال تمام بشود. از آن روزى که صحبت سد کرج می‌شود‌ تا چهار، پنج سال که مطالعات به نتیجه می‌رسد و بهره‌بردارى شروع می‌شود،‌ هر روز گفتگو بشود که سازمان برنامه در سد کرج چه کرده است و هر روز بیاید جواب بدهد این‌که کار دشوارى است و بسیار دشوار است، کارخانه سیمان همین‌طور است، کارخانه قند و سیمان را ما در شیراز و در نقاط دیگر دیده‌ایم دو سال، سه سال، چهار سال طول می‌کشد، وقت می‌خواهد البته چون در طى این سال‌ها یک اصلاحات عمده‌اى در ایران صورت نگرفته است، مردم و نمایندگان تشنه اصلاحات هستند و حق هم دارند که تشنه اصلاحات باشند ولى باید تذکر داد که این اصلاحات مدت می‌خواهد، وقت می‌خواهد، من در موقعى که آقاى ابتهاج هنوز مسافرت به آمریکا نکرده بودند، در یکى دو ماه قبل در کمیسیون برنامه به ایشان تذکر دادم که آقا مردم تشنه اصلاحات هستند و خیلى ناراحت هستند و شما ممکن است که یک تدبیرى در این کار به کار ببرید که هم رضایت مردم را جلب کند و هم کارهاى اساسى انجام شود و آن این است که بعضى کارها هست که با چهار ماه و شش ماه نهایت یک‌سال انجام می‌گیرد، آنها را جلو بیندازید و آن کارهاى دیگر که مدت لازم دارد در اثناى این کارها آنها را هم انجام بدهید (صحیح است). این گزارش‌هایى که سازمان برنامه می‌دهد و یک مقدارى هم جزو گزارشى که جناب آقاى وزیر کشور داده‌اند و بنده ملاحظه کرده‌ام، سازمان برنامه یک‌ مقدارى از این کارها را انجام داده است اما نه زیاد که بتواند رضایت خاطر آقایان را فراهم کند، اگر سازمان برنامه کوشش بیشترى در موضوع عملیات شهرسازى و اجتماعى که مبتلابه تمام شهرهاى ایران است بکند، گمان می‌کنم یک مقدار بسیار زیادى از مشکلات مردم رفع خواهد شد و باعث رضایت مردم و موفقیت سازمان برنامه در کارهای بزرگ خواهد شد، البته لازم است که بنده راجع به حوزه خودم هم عرض کنم که سد درودزن را فراموش نفرمایید بیش از چند سال است که مانده است. در خصوص وزارت دادگسترى در این گزارش خیلى اظهار مختصرى شده، من شخصاً معتقد هستم که هنوز زود است راجع به وزارت دادگسترى بحث کنیم اما یک نکته‌اى را به اقتضاى سالیان متمادى که در دستگاه قضایى بوده‌ام عرض می‌کنم که دستگاه دادگسترى از لحاظ قضات عالیمقام و درستکار چندان فقیر نیست، شکایت و نارضامندى مردم بیشتر از جهت بطوءجریان و کندى است و این هم زیاد مربوط به قاضى نیست. بنده و جناب آقاى خلعتبرى و سایر آقایان که در عدلیه کار کرده‌اند می‌دانیم که قسمت عمده این بطوءجریان بر سر تشریفات اولیه ابلاغ و احضار است، اگر وزارت دادگسترى این مطلب را مقدمتاً مورد توجه فورى قرار بدهد و کارهاى مقدماتى را که البته احتیاج به قانون ندارد طورى تنظیم بکند که بتوانند وسایل تشریفات مقدماتى را فراهم بکنند که سریع‌تر انجام شود، در بهبود کار عدلیه و سرعت انجام کار و رضایت مردم خیلى تأثیر دارد، باز این نکته را باید اضافه کنم که تصفیه و اصلاح دادگسترى به این نیست که یک وزیرى تشخیص بدهد ولو این‌که تشخیص بجایى باشد که فلان قاضى منحرف است و باید از کار برکنار باشد، تجربه داریم که این‌جور تصفیه‌ها دوام و ثباتى ندارد، بهتر این است که اگر قاضى منحرف بود و متخلف بود و این تخلف هم خواه از نظر تحت نفوذ واقع‌شدن و خواه تحت توصیه واقع شدن و هرعملى که موجب انحراف او بشود و موجب برکنارى او، این را باید به حکم قانون و به حکم محکمه از کار خارج ساخت تا دیگر عدلیه مبتلابه وجود این اشخاص نشود و در عین حال هم عبرتى براى دیگران باشد، این کار اساسى است که می‌تواند ضامن اصلاح عدلیه باشد براى همیشه، ولى اگر غیر از این باشد اصلاحاتى اگر بشود موقتى خواهد بود و تأثیرى در امور قضایى ندارد (حشمتى‌ - المعنى فى بطن شاعر نباشد) راجع به این گزارش وزارت کشور، من گزارش تفصیلى وزارت کشور را مطالعه و دقت کردم و اگر این گزارش قبلاً طبع و توزیع شده بود جلب توجه آقایان را قطعاً می‌کرد و قسمت دستگاه عمرانى کشور در اینجا تذکر دادند که در حدود 6 هزار انجمن عمرانى در دهات تشکیل شده است و آنهایی که به این رقم کار آشنایى دارند می‌دانند که تشکیل شش هزار انجمن در یک مدت کوتاهى بدون این‌که جاروجنجالى راه بیندازند، یکى از کارهاى بسیار مفید و قابل تقدیر وزارت کشور می‌باشد و در رقم دیگرى در همین فصل می‌بینید که اقدام به تأسیس 13 شرکت تعاون روستایى شده است و اقدام به عملیات ساختمانى عمرانى دهات در تمام کشور از قبیل انجام حمام و مسجد و دبستان و آب مشروب و غسالخانه و رختشویخانه در قراء و قصبات کشور که 4020 فقره آن انجام شده و هزار و خرده‌اى نیمه‌تمام و در حدود 2059 فقره آن نقشه‌اش تهیه و در دسترس اقدام است. دیگر از اقدامات وزارت کشور راجع به تأسیس انجمن شهردارى در سراسر کشور است و خود آقایان نمایندگان محترم حاضر و ناظر بوده‌اند و ملاحظه کرده‌اند که تقریباً در تمام نقاطى که می‌بایست انجمن تشکیل بشود، تشکیل شده و الان کار مردم دست خود مردم است و خود آنها وظیفه‌شان را انجام می‌دهند، اما اجازه می‌دهند جناب آقاى وزیر کشور من این کلمه را عرض کنم که در تشکیل انجمن تهران بسیار تأخیر کرده است اما این نقص این دولت نیست، جناب آقاى حاج عزالممالک اردلان خودشان وزیر کشور بودند، بنده از ایشان سؤال کردم که چرا انجمن شهر تهران را تشکیل نمی‌دهند، ایشان هم باکمال حسن‌نیت فرمودند که قریباً تشکیل خواهیم داد و واقعاً هم چنین نظرى داشتند، الان خود آقاى اردلان از جناب آقاى علم می‌پرسند که چرا انجمن شهر تهران را تشکیل نمی‌دهند و شاید یک‌روزى که آقاى علم انشاءالله وکیل می‌شوید از جانشین خود سؤال بکند که چرا انجمن تهران تشکیل نداده‌اید، من چون می‌دانم که جناب آقاى علم راستگو هستند و مجلس هم به بیانات ایشان اعتماد دارند و در اینجا قول بدهند و گویا قول هم دادند و نظر اینست که قریباً انجمن تهران را تشکیل بدهند و از نظر شخص خودشان هم بى‌نتیجه نیست، الان یک اعتراضاتى راجع به عملیات شهردارى تهران شده است من نمی‌خواهم در این باب بحث کنم که این اعتراضات وارد است یا نیست و می‌خواهم که بعد از مباحثات جنابعالى و جناب آقاى نیک‌پور که در مجلس سنا انجام می‌گیرد قضاوت کنم، ولى در هر حال اگر انجمن شهر تشکیل یافته بود و این اعتراضات هم اگر وارد بود ارتباطى با ساحت جنابعالى پیدا نمی‌کرد (وزیر کشور‌ - صحیح است)

+++

من در این مورد از این فرصت استفاده می‌کنم و راجع به اوضاع اقتصادى فارس تذکراتى که لازم است عرض می‌کنم، رئیس اطاق بازرگانى فارس که یکى از مردان درست و اصیل است شرح مفصلى به مقام ریاست مجلس عرض کرده است و رونوشتى از آن را هم براى بنده فرستاده است، خدمت آقاى کاشانى، وزیر بازرگانى می‌دهم که مورد مطالعه قرار بدهند و اگر اقداماتى لازم می‌دانند نسبت به بهبود وضع اقتصادى فارس انجام بدهند و مطالب دیگرى دارم و از این‌که اوقات آقایان را زیاد مشغول کردم معذرت می‌خواهم و بیش از این مزاحم نمی‌شوم.

صارمى‌ - اخطار دارم طبق ماده 137 نظامنامه واصل 26 قانون اساسى.‏

رئیس‌ - اگر طبق ماده 137 آیین‌نامه است همان‌جا بفرمایید.

صارمى‌ - و طبق اصل 26 قانون اساسى و یک‌قدرى مفصل است.

رئیس‌ - بفرمایید.

صارمى‌ - اخطار بنده راجع به احداث راه‌آهن‌هاى جدید است که بر طبق اصل 26 قانون اساسى بایستى با تصویب مجلس شوراى ملى باشد، در گزارش دولت نسبت به این موضوع اشاره‌اى شده است، اگر اجازه بفرمایید توضیح بیشترى عرض کنم.

رئیس‌ - معلوم نیست که اگر بخواهند شروع کنند اجازه از مجلس نگیرند.

صارمى‌ - تهیه پروژه و نقشه‌بردارى در گزارش قید شده است که شروع شده است بنابراین یک‌هزینه‌اى را دولت براى این کار کرده و یک نقشه‌اى را شروع کرده و قبل از این‌که این موضع را شروع کند باید به اطلاع مجلس برساند.

رئیس‌ - این درست است ولى هنوز در دست مطالعه است.

صارمى‌ - مطالعه هم مستلزم یک هزینه‌ایست که اگر مطابق قانون اساسى این را به اطلاع مجلس نرسانند آن مخارج به هدر خواهد رفت.

رئیس‌ - البته آقاى وزیر راه توضیح خواهند داد، آقاى مهندس خسرو هدایت.

مهندس خسرو هدایت (معاون نخست‌وزیر)‌ - جناب آقاى نماینده محترم راجع به کمکى که سازمان برنامه می‌بایستى به کشاورزانى که خشخاش می‌کاشتند و حالا ممنوع شده بنماید اظهار بى‌اطلاعى فرمودند، می‌خواستم به عرض‌شان برسانم که براى این کمک همان‌طورى که فرمودند 200 میلیون ریال پیش‌بینى شده است، هفتاد میلیون ریال به بانک کشاورزى پرداختیم و می‌بایستى که هفتاد میلیون ریال دیگر هم در امسال بپردازیم و شصت میلیون ریال هم در سال 36، هفتاد میلیون ریال دوم را از ریال دوم را از این جهت نپرداختیم که هفتاد میلیون ریال اول هنوز خرج نشده، اینجا بانک کشاورزى باید طبق ماده 18 آیین‌نامه خرج کند و وقتى که خرج شد، ما بپردازیم و خرج نشده است بنابراین سازمان برنامه آنچه که می‌بایستى بکند کرده، هفتاد میلیون ریال دوم را در وقتى که هفتاد میلیون ریال اول تمام شد خواهد پرداخت. راجع به وام قناتى آنچه که در بودجه 35 پیش‌بینى شده، صد میلیون ریال بوده که تمام پرداخت شده است و حتى چون بر اثر سیل‌هایى که آمد یک هزینه‌هاى غیرمترقبه‌اى را پیش آورد، ما اجازه گرفتیم از شوراى عالى سازمان برنامه که بیست درصد سهم قناتى 36 را در سال 35 بپردازیم. راجع به چاى هم اشاره فرمودند، بنده به طور بسیار مختصر عرض می‌کنم، از لحاظ کشت غفلت نشده یعنى قبل از جنگ آنچه که زیر کشت بوده پنج هزار هکتار بوده ولى امسال 14500 هکتار است (صفارى‌ - با همت مردم) با همت مردم اهالى ایران در آن نقطه‌اى که چاى در آنجا به عمل می‌آید زحمت می‌کشند و همت کردند حتى خسارت دیدند و این محصول داخلى را که مصرفش بسیار زیاد است بسیار ترقى دادند، حالا یک شوراى عالى چاى هست که می‌بایستى نسبت به جمع‌آورى چاى، بسته‌بندى چاى و طرز تولید و توزیعش ترتیبى بدهد که مشکل جدیدى در این کار پیش نیاید (خلعتبرى‌ - امسال دولت فقط کمک کرده) به‌هرحال امسال سازمان برنامه آن کمکى را که باید بکند کرده است، البته براى کارخانه‌جاتى هم که براى چاى به وجود آمده است کمک‌هایى که لازم باشد از طرف بانک عمران صنعتى به عمل خواهد آمد.

رئیس‌ - آقای وزیر بازرگانى.

وزیر بازرگانى (کاشانى)‌ - راجع به عدم تعادل واردات و صادرات نماینده محترم شرحى فرمودند که لازم است به عرض برسانم این‌که فرمودند واردات و صادرات ما تعادل ندارد، این یک سوءتفاهم کوچکى است و آن این است که یک قلم عمده صادرات ما را در نظر نمی‌گیرد و غالباً در روزنامه‌ها هم مقالاتى در این خصوص نوشته می‌شود‌، چندمرتبه هم توضیح داده شده منتهى بعضى‌ها توجه نمی‌کنند و باز هم مقالاتى نوشته می‌شود‌ و آن صادرات نفت است، ما صادرات‌مان غیر از نفت در حدود هفتاد تا هشتاد میلیون دلار در سال است، در صورتى که صادرات نفت را حساب بکنیم به مراتب بیش از این است و در حدود سه‌برابر این می‌شود‌ و روز به روز هم زیادتر می‌شود‌، بنابراین نباید گفت صادرات ما کمتر از واردات است، این برای وضع اقتصادى مملکت خوب نیست، بنده لازم می‌دانم اینجا به طور خیلى مختصر وضع ارزى خودمان را به عرض آقایان برسانم، همین‌طور که عرض کردم ما در حدود هفتاد میلیون دلار صادرات داریم ولى عواید ارزى دیگری داریم که قلم عمده‌اش عواید ارزى نفت است، اعم از آنچه عاید خزانه دولت می‌شود‌ یا به سازمان برنامه براى کارهاى عمرانى داده می‌شود‌ و به شرکت نفت می‌رسد، آنچه به سازمان برنامه می‌رود دو قسم است، یک قسمتى را سازمان برنامه براى احتیاجات ارزى خودش نگه می‌دارد و براى آن قسمت‌هایى که از خارج لازم دارد به مصرف می‌رساند و یک قسمت دیگر را براى احتیاجات ریالى به بانک ملى ایران می‌فروشد، بنابراین بانک ملى ایران ارزهایى که به دست می‌آورد و می‌خرد، یکى از صادرکنندگان است و یکى از سازمان برنامه، یکى از دولت، یکى هم از شرکت‌هاى عامل شرکت نفت که براى احتیاجات ریالى خودشان ارز می‌فروشد براى این‌که ریال آن را در اینجا خرج می‌کنند، حال اگر نظر این باشد که تعادل صادرات با واردات بکنیم این چندین عیب دارد، اولاً بانک ملى ریال‌هایى که داده است براى خرید ارز، اگر ارز را بلوکه نگهدارد قدرت ریالی‌اش کم می‌شود‌ پس ناچار است این ارزهایى که خرید کرده است بفروشد و باید بفروشد براى واردات، ثانیاً اگر این را نفروشیم و واردات نشود به واسطه کمى زمینه کالا در داخله کالاهاى وارداتى قیمت‌هایش خیلى بالا می‌رود. بنده در جلسه قبل توضیح عرض کردم نظر این است حالا که وضع ارزى ما خوب است به اندازه کافى جنس بیاید در مملکت و تدریجاً قیمت‌ها خودبه‌خود پایین بیاید و یکى از این کارهایى که این دولت می‌کند این است که این ارزها بلااستفاده نماند، آنچه که براى کارهاى عمرانى مصرف می‌شود‌ بشود و آنچه که فروش می‌شود‌ براى به دست آوردن ریال آنها را به بانک ملى می‌فروشد براى واردات، پس بنابراین نمی‌شود‌ گفت که واردات و صادرات ما توازن ندارد، اگر نفت را در نظر بگیریم این تعادل و توازن هست. مقدار خیلى کمى هم ارز داریم که صادراتى نیست و خرج غیرصادراتى داریم، آن ارزهایى که کمک می‌شود‌ غیرصادراتى است ما آنها را می‌خریم از مسافرین و از محل‌هاى دیگر چیزى نیست، در مقابل ارز نفت و ارز صادرات چیز مهمى نیست، مطلب دومى که نماینده محترم فرمودند موضوع کمک به صنایع است، بنده خیلى خوشوقتم از تذکر ایشان ولى همان‌طور که در جلسه قبل عرض کردم کمک این نیست که جلوى واردات را بگیریم و مصرف‌کننده جنس را به قیمت گران بخرد و مصرف کند، اما از جنبه کمک‌هاى فنى چون بنده مدت زیادى در بانک ملى بوده‌ام خوب واردم یعنى آن موقع که بودم به تمام کارخانه‌جات بانک ملى کمک کرده است منتهى بانک ملى یک بانک مخصوص صنایع نبوده که تمام همش را براى کمک به صنایع مصرف کند، بانک ملى ایران مثل همه بانک‌هاى تجارتى دنیا یک قانونى دارد که نسبت به مقدورات و حس‌شهرت یک تاجر کمک‌هایى می‌کند و پول می‌دهد، اگر سرمایه‌اش یک میلیون تومان است ممکن است بیست‌وپنج درصد کمک بکند، بیش از این نمی‌توانسته است کمک بکند و صلاحش هم نبوده است، حالا با قانونى که به تصویب رسیده است و بانک توسعه صنایع به وجود آمده است، امید می‌رود که این کمک‌هاى به وجه بهترى بشود اما این کمک‌ها که به کارخانه‌جات می‌شود‌ باید با مطالعه بیشترى باشد و مثل سابق نباشد که پول را بگیرند و هیچ‌کارى نکنند و هر روز تقاضاى پول بکنند، این رویه صحیح نبوده است و باید با رویه صحیحى باشد.

راجع به چاى فرمودند که پنجاه سال است کشت چاى شروع شده و زیاد پیشرفت نکرده، بله درست است که پیشرفت نکرده و به این زودى هم پیشرفت نخواهد کرد، بنده در جلسه قبل توضیح عرض کردم که پیشرفت کار چاى وقت می‌خواهد، توضیح عرض کردم که ما زمین خریده‌ایم، بذر مرغوب می‌خریم و می‌کاریم، نهال ارزان می‌فروشیم، کود شیمیایى وارد کردیم، همین‌الان کود شیمیایى وارد شده است و فرستاده‌ایم به شمال و به نصف قیمت به زارعین می‌فروشیم و یادشان می‌دهیم که چه کار بکنند و حتى به بعضى مجانى هم مى‌دهیم، این کارهایى است که ما هشت یا نه ماه یا یک‌سال است شروع کرده‌ایم و انتظار نباید داشت که در ظرف یک‌سال یا حتى سال آتیه به نتیجه برسیم، این کار سه یا چهار سال وقت می‌خواهد تا نهال به دست بیاید و ارزان بفروشیم که توسعه پیدا بکند. کمکى که امسال کرده‌ایم در هیچ‌سالى نشده، هجده میلیون تومان امسال براى چایکارى کمک کردیم، ده میلیون براى اجاره کارخانه‌جات چاى تصویب کرده‌ایم که شرکت چاى سازمان برنامه کارخانه‌جات چاى را اجاره بکند، شش میلیون تومان به بانک کشاورزى دادیم که براى کمک به کارخانه‌جات تولیدکننده چاى بپردازد و شوراى عالى چاى دو میلیون تومان داد براى کمک به چاى (صحیح است). بیش از این ما نمی‌توانیم و قدرت نداریم، سال به سال امیدواریم این کمک‌هایی که می‌کنیم زیادتر بشود و آن نتیجه مطلوبى که منظور نظر جنابعالى است به آن نتیجه برسیم (خلعتبرى‌ - ما امسال متشکریم).

رئیس‌ - آقاى مهندس جفرودى.

مهندس جفرودى‌ - بازار این روزهاى مجلس گرم است، نمایندگان مطبوعات و مردم یعنى صاحبان حقیقى این خانه مقدس به تعداد بیشتر و با رغبت زیادتر به خانه خود می‌آیند و اعمال ما را که به نام نماینده آنها در اینجا جمع شده‌ایم از نزدیک می‌نگرند و سعى دارند بر میزان قدرت و نفوذ معنوى ما در اصلاح امور میهن خویش پى ببرند. آرزوى من این است که ما بتوانیم با کردار و گفتار خویش اعتقاد صادق آنها را بر مراتب خدمتگزارى خود جلب کنیم

+++

از نظر روانشناسى، وضع آن‌روزهای مجلس به آن ماند که عقده‌اى از دل‌ها برداشته شده و سبب آن اینست که در دوماهه اول افتتاح مجلس و سپس تعطیلات دوماهه تابستان، دولت فرصتى نیافت که به رسم مشروطیت در برابر مجلس و مجلسیان حاضر شود و بحثى پیش بیاورد و قضاوت اعمال گذشته خود را با توجه به بعضى از مقتضیات از ما بخواهد، شاید علت دیگرى را نیز بتوان براى تشریح وضع خاص این‌روزهای مجلس بیان نمود و آن این‌که مجلس سنا مانند مجلس شورا همه لوایح دولت را به سهولت نپذیرفت و حتى بعضى از آنها مانند لایحه ظالمانه مطبوعات را به نفع دولت و ملت تشخیص نداد. نتیجه آن که دولت گذشت کارهاى خود را در مجلس شوراى ملى آسان‌تر یافت و به همین سبب و یا به جهات دیگر، تمام لوایح خود را اول تقدیم مجلس سنا نمود. شاید این مطلب نیز طبیعت حساس عده‌اى از ما را تحریک نمود و حرارت مشروطه‌خواهى ما را زیاد کرد.

به‌هرصورت چنین به نظر می‌رسد که دولت خود متوجه این نکات حساس شده است و باب مراوده را از این پس با ما مفتوح خواهد داشت و در این فصل زمستان با ما گرم‌تر خواهد گرفت.

چند روز پیش یکى از همکاران محترم مجلس بعضى جریان‌هاى کوچک یکى از وزارتخانه‌ها را به باد انتقاد گرفت و به دلایلى که قبلاً بیان کردم، آن انتقاد مورد تأیید عده‌اى از آقایان نمایندگان محترم قرار گرفت.

در جلسه گذشته یکى از دوستان ارجمند و عزیز من غالب اعمال گذشته دولت حاضر را به شدت مورد ایراد قرار داد و مطلبى اظهار داشت که اگر همه آنها به‌ آن صورت محقق مى‌بود، دولت نباید در مجلس با شخصیت اکثریتى داشته باشد و چون من یقین دارم که اکثریت قابل ملاحظه‌اى به دولت حاضر رأى اعتماد خواهد داد، وظیفه خود دانستم که جهات موجه این اعتماد را با ذکر شواهد و دلایل تشریح کنم تا بدبینان نگویند که مجلس یکسره مطیع بوده و مجلسیان فاقد اراده هستند.

رئیس‌ - هرکس بگوید غلط گفته است، مجلس باید همیشه اظهارعقیده خودش را بکند هروقت هم هرکس چیزى مخالف قانون دید، باکمال شهامت باید رأى مخالفش را بدهد (صحیح است).

مهندس جفرودى‌ - ممکن است پاره ملاحظات راهنماى حیات کوتاه پارلمانى ما باشد ولى ما از نظر نسل آینده و آتیه این کشور باید وظایف خود را تا سرحدامکان در نهایت صداقت و امانت انجام بدهیم تا روح شهامت و ازخودگذشتگى براى همیشه از میان رخت برنبندد.

مردم را از لحاظ استنباطى که از بیانات نمایندگان و رجال کشور دارند به سه طبقه می‌توان تقسیم نمود، یکى طبقه بدبینان و بداندیشان و منفى‌بافان است که به همه‌کس و همه‌چیز به نظر سوءظن می‌نگرند و در اظهارات هیچ‌کس آثار صداقت و امانت و قصد خدمت به میهن نمی‌بینند، یکى طبقه گروه کثیرى از مردم که همه‌نوع اظهارات به‌خصوص آنهایى را که حاکى از آلام درونى مردم است به طور دربست و سطحى می‌پذیرد و غالباً تحت تأثیر شدید آنها قرار می‌گیرد چه بسا که گمراه می‌شود‌ و فریب می‌خورد، طبقه سوم شامل متفکرین و مطلعین اجتماع است که هیچ‌مطلبى را بدون غور و بررسى و بدون تطبیق آن با مشهودات خود که گاهى به صورت غیرقابل انکارى تجلى می‌کند نمى‌پذیرد.

گفتار و کردار ما نباید چنان باشد که مردم طبقه اول بدبین‌تر و عامه طبقه دوم گمراه‌تر گشته و وطن‌خواهان طبقه سوم مأیوس‌تر گردند.

وظیفه نماینده حقیقى و بى‌غرض مردم آن است که مسایل را آنچنان که هست به مردم تفهیم نماید تا استنباط ناروایى از آنان پیدا نشود و گروه کثیرى ناراضى نگردند و در پى فرصت نیفتند. ما در گذشته و به همان اندازه که از انتقادات بجا و شهامت و فداکارى برخى افراد بهره‌مند گشتیم از ایرادات و سخنان آلوده بعضى دیگر زیان فراوان بردیم.

من هم به روش فعلى کار فرهنگ انتقاداتى دارم ولى این انتقادات صورت ایراد به برخى جریان‌ها یا سهل‌انگاری‌ها و یا پاره مسایل کوچک ندارد. انتقاد من متوجه برنامه فعلى دروس دبیرستان‌ها است که به‌هیچ‌وجه با فعالیت‌هاى حاضر کارهاى درخشان آینده کشور متناسب نمى‌باشد.

کشور ایران فاقد هنر و هنرمند است و برنامه‌هاى صنعتى و عمرانى آن انجام نخواهد شد مگر آن که در فرهنگ ما باسرعت و تدبیر انقلاب و نهضتى بزرگ به وجود آید و پایه و اساس برنامه‌هاى فعلى دروس به کلى عوض شود و از صورت نظرى خارج گردد و به همین منظور برنامه هنرى جدیدى جانشین برنامه نظرى دانشسراى عالى گردد تا براى سه سال دیگر دبیران هنرمند براى اجراى برنامه‌هاى مترقى آماده خدمت گردند و در اعضاى شوراى عالى فرهنگ تغییرات فاحشى داده شود.

من تصدیق می‌کنم که وزارت فرهنگ تابه‌حال اقداماتى در این زمینه کرده است، در تمام دبیرستان‌ها کارهاى حرفه‌اى دایر کرده و دست ناپاکان را از وزارت فرهنگ کوتاه کرده است اما این کارها کافى نیست.

من به طرز کار رئیس شهربانى نیز انتقاداتى دارم و معتقدیم که اعمال ایشان مخصوصاً موجب عدم رضایت مردم از دولت می‌شود‌. و اما اینها مطالبى نیست که یا دولت به آنها توجهى نداشته باشد و یا نخواهد تذکرات مفید و معتدل آقایان نمایندگان را به موقع اجرا بگذارد.

من هم مانند شما معتقدم که هنوز بسیاری از آلام و مصایب مردم محروم این کشور رفع نشده است و در بعضى دستگاه‌ها فساد و رشوه‌خوارى به صورت سابق همچنان رواج بازار است ولى اینها را نمی‌توان علت اساسى عدم رضایتى دانست که غالب مردم به آن تظاهر می‌کنند. در کشورهاى مسیحى جهان روزهاى دوشنبه همه مردم از هر طبقه که باشند از خوشی‌ها و لذات روز تعطیل یکشنبه خود براى دیگرى سخن می‌رانند. یکى از غذاى لذیذ، دیگرى از هواى لطیف و آن سومى از فیلم عالى گفتگو می‌کنند. در کشور ما متأسفانه همه از اوضاع می‌نالند و همه از ایام گذشته حیات خویش ناراضى هستند.

آن شاگرد مدرسه‌اى که در امتحان توفیق یافته است آثار وجد و شعف خود را در قیافه خسته و نگران روزهاى قبل خود مکتوم می‌دارد. آن بازرگانى که سود فراوانى نصیب وى گردیده است از زیان یکى از معاملات گذشته خویش گفتگو می‌کند. آن منتظر الو کاله‌اى که اعتبارنامه خود را گرفته است بدون توجه به نحوه انتخاب خود بر اعمال دولت خرده می‌گیرد. حتى آن‌کس که شب را به خوشى به سر برده است، بامداد روز بعد خود را محروم از لذات جهانى نشان می‌دهد.

این عدم رضایت از دولت ما غالباً ناشى از عادتى است که به آن اشاره کرده‌ام و به همین سبب نباید آن را به‌تنهایى ملاک قضاوت اعمال آنها دانست، چنان که کنت دو گوبونو در کتاب معروف خود در صد سال پیش گفته است ایرانیان به سهولت اطاعت از دولت‌ها را گردن می‌نهند ولى حال آن را ندارد که به یکى از آنها علاقه‌مند شده و به آن بگروند.

من منکر این حقیقت تلخ نیستم که گروه کثیرى از مردم ایران ما از بسیاری از مزایاى تمدن صنعتى محروم بوده و باصبر و شکیبایى و تحمل شداید، بار سنگین مالیات‌ها را بر دوش دارند و با کار و فعالیت خود ضامن استقلال حقیقى میهن خود هستند و اما دولت حاضر را نباید مسئول و سبب اصلى فقدان وسایل رفاه عامه دانست.

نماینده‌اى که می‌خواهد از اعمال دولتى از پشت تریبون مجلس سخن بگوید باید با وزارتخانه‌ها و دستگاه‌هاى آن از نزدیک تماس بگیرد و کارهاى انجام یافته را با توجه به کادر انسانى و امکانات مالى و وسایل کار مورد مطالعه قرار دهد. من این وظیفه خود را انجام داده‌ام و اینک براى توجیه رأى اعتمادى که به دولت حاضر خواهم داد، شمه‌اى از آن را به عرض آقایان نمایندگان محترم می‌رسانم.

(دکتر راجى‌ - دولت که رأى اعتماد نخواسته).

در سیاست خارجى، وزارت خارجه ایران، بعد از یکصد و پنجاه سال تردید و تأمل سرانجام دست از بى‌طرفى کشید و رویه روشنى اتخاذ کرد، به شهادت تاریخ یکصد و پنجاه سال گذشته ملت و کشور ایران از سیاست بى‌طرفى همواره زیان‌هاى فراوان دید (صحیح است)، ملتى را بى‌طرف گویند که دیگران نسبت به سرنوشت آن تصمیم بگیرند، چنان که در جنگ جهانگیر دوم ملل روس، انگلیس و آمریکا نسبت به سرنوشت ایران بى‌طرف تصمیم گرفته و آن را میدان هجوم و تاخت‌وتاز لشگریان خود قرار دادند، شاید مردمى در ایران باشند که الحاق ایران را به پیمان بغداد با نظر بدبینى بنگرند ولى منکر این حقیقت نمی‌توان شد که بر اثر اتخاذ همین روش نوین سیاسى بعضى از همسایه‌ها را نیز به حساب آورده و براى ما احترامى قایل شده‌اند (صحیح است). همین سیاست روشن موجب آن گردیده است که دولت ایران در غائله کانال سوئز اظهارنظر کرده و ضمن تأیید حق حاکمیت ملت مبارز مصر، تأمین منافع ملل آسیایى را خواستار شده است.

از فرصت استفاده می‌کنم و به نام یک نفر ایرانى از زعماى قوم ملت مصر خواستارم که فداکاری‌هاى ملت ایران را در مبارزات گذشته در نظر بگیرند و از خودخواهی‌ها منفى‌بافی‌ها و اشتباهاتى که ممکن است مبارزه ملت مصر را عقیم گذاشته، با شکست مواجه سازد احتراز بجویند (دکتر راجى‌ - احسنت).

در سیاست داخلى روش دولت ایران روشن‌تر و صریح‌تر بوده است، این مبارزه پیگیر و بنیان‌براندازى که در زمان دولت فعلى با منحرفین ادامه یافت در تاریخ ملل جهان کمیاب و بى‌نظیر است (صحیح است). من کارى به علت این مبارزه تاریخى و اسباب کار آن ندارم ولى اثرات ثمربخش آن یکى اینست که میهن عزیز ما تا مدتى از قلمرو تبلیغات سوء برخى کشورها در امان بوده و جوانان ساده‌لوح و گمراه ایران دیگر فریب افسون بیگانگان و بیگانه‌پرستان را نخورده و مام میهن را از سرانجام غم‌انگیز خود داغدار نمی‌سازند (صحیح است).

در وزارت کشور مردم صالح و پاک‌دامن جانشین دسته‌اى گشتند که بعضى از آنها در ناپاکى و رشوه‌خوارى رسواى عام بودند.

غالب استانداران و فرمانداران از

+++

میان مردمى انتخاب می‌شوند که از بسیارى از اتهامات مبرا هستند.

یک‌قدم اساسى و امیدبخش این دستگاه امر سرشمارى است که قریباً انجام خواهد شد. با انجام این امر جمعیت ایران براى نخستین‌بار معین گشته و نیازمندی‌هاى مردم ایران به تدریح روشن می‌گردد و طرق صحیحى براى تأمین آنها پیموده خواهد شد.

ملتى که تعداد نفوس او معلوم نباشد چگونه می‌خواهد از لحاظ تهیه مواد اولیه زندگى و وسایل ترقى داراى برنامه موزون و مترقى گردد.

یکى از نتایج بسیار مهم سرشمارى تغییر و تعدیل برخى برنامه‌هاى عمرانى است که تابه‌حال بدون اطلاعات و معلومات کافى تنظیم شده است و ممکن بود کشور ایران را دچار عواقبى سازد که کشور ترکیه به آن مبتلا گردید.

از اقدامات بسیار اساسى و تاریخى وزارت بهدارى اجراى قانون منع کشت خشخاش است، بر هیچ‌کس پوشیده نیست که جمع کثیرى از مردم ایران از طبقات مختلف گرفتار این سم خانمان‌برانداز بودند و چه‌بسا رجال و خاندان‌هایى که بر اثر اعتیاد به آن، شخصیت و حیثیت خود را از دست داده و به خاک سیاه نشستند.

تأثیر وجود این قانون و مبارزه‌اى که در راه اجراى آن شروع شده است به حدى است که امروز بسیار از معتادین به‌خصوص آنهایى که منقل و وافور در مجالس عیش و عشرت آنها همواره تجلى می‌کرد به میل و رغبت دست از این عادت مذموم کشیده و از آثار شوم آن نجات یافتند.

ما تمام اهمیت و اثراتى را که نتایج این اقدامات اساسى در بر خواهد داشت در نظر نمی‌گیریم و اجراى آنها را مانند اجراى بسیاری از قوانین عادى تلقى می‌کنیم ولى روزى فرارسد که بر اثر همین اقدامات مردم ایران مؤمن و متقى از ذخایر گران‌بهاى خاک ایران بهره‌بردارى کرده و همچون اقوام اسکاندیناو در شمار ملل مترقى جهان درآید، با یک مثال می‌شود‌ این را ثابت کرد که ملل اسکاندیناو از منابع طبیعى خودش نودوچهار درصد بهره‌بردارى می‌کند و حال این‌که ملل آسیایى یک‌وچهار درصد فقط توانسته است از منابع طبیعى خودش استفاده کند، این نمونه بارزى براى نشان دان ترقى یک قوم است. ایرادات زیادى به مؤسسه مفید سازمان برنامه شد و حملات بسیار متوجه آن گردید. با اذعان به این مطلب که در بعضى امور گردش کارها در این مؤسسه مقید بسیار بطیى است اینک خلاصه‌ای از کارهایى را که در 6 ماهه اول سال جارى انجام گرفته ذکر می‌نمایم.

در 6 ماهه اول این سال در حدود 350 میلیون تومان براى انجام کارهاى مختلف خرج شده است از این مبلغ 78 میلیون تومان صرف ساختمان راه و راه‌آهن شده است و در نتیجه ریل‌گذارى 216 کیلومتر از راه‌آهن مشهد و 70 کیلومتر از راه‌آهن تبریز پایان یافته است و در میان شهرهایى مانند گرگان، مشهد، سنندج، سقز، تهران، ساوه، همدان، اصفهان، قم، کاشان، رشت، گرگان، بیجار، دیوان‌دره راه‌هاى تازه مدرنى در دست ساختمان است و در بعضى از این راه‌ها بیش از نصف عملیات انجام شده است. در قسمت سدسازى و آبیارى اقدامات شروع شده است که از جمله‏:

1 - ادامه عملیات آبیارى دشت‌مغان است که تابه‌حال 45 میلیون تومان در آن خرج شده است و بیست میلیون تومان دیگر عملیات باقی‌مانده است، از محل این تأسیسات جمعاً 25 هزار هکتار آبیارى خواهد شد، در سال جارى آبیارى 9 هزار هکتار آن عملى خواهد شد.

2 - ادامه عملیات سد سفیدرود، عملیات سد عظیم سفیدرود باجدیت و فعالیت شروع شده است و تا این تاریخ کلیه قسمت‌هاى آن طبق برنامه پیش‌بینى شده در دست اجرا است و سال دیگر در همین تاریخ ساختمان تونل‌هاى انحراف آب آن پایان یافته و بتن‌ریزى سد اصلى شروع می‌شود‌. پشت این سد یک میلیارد و هشتصد میلیون مترمکعب آب جمع می‌شود‌ و به طور دایم سى هزار کیلووات برق از آن به دست خواهد آمد.

3 - سد کرج همان‌طور که آقایان محترم استحضار دارند ساختمان این سد دچار اختلافات و نوساناتى گردید و نزدیک بود پایتخت ایران از ثمرات وجود یک سد بزرگ محروم گردد، خوشبختانه بر اثر مساعى فوق‌العاده و حسن‌تدبیر رؤسا و مشاورین ایرانى سازمان برنامه، مشکل این سد بزرگ نیز حل گردید و هم‌اکنون مشغول تهیه نقشه‌هاى اجرایى آن هستند و قرارداد با پیمانکار در دست تهیه است و در ظرف چهار الى پنج سال شهر تهران با صرف 51 میلیون دلار از آب و برق تا حد امکان بى‌نیاز خواهد گردید.

4 - سد کرخه چون هنگام ساختن سد کرخه مطالعات کافى به عمل نیامده بود و بعد‌ها مشکلاتى در بهره‌بردارى از آن به وجود آمد بنابراین سد و اراضى اطراف آن مجدداً به صورت مجموعه‌اى مورد مطالعه قرار گرفت. از این سد 35 هزار هکتار اراضى آبیارى خواهد شد که آبیارى 5 هزار هکتار آن در سال‌جارى عملى خواهد شد.

یکى دیگر از اقدامات بسیار مهم و اساسى سازمان برنامه در دو ساله اخیر، مطالعاتى است که از لحاظ سدسازى و آبیارى در نقاط مهم و مختلف کشور به عمل آمده که از آن جمله:

1) مطالعات عمومى خوزستان است، در استان بسیار مستعد خوزستان منافع طبیعى سرشار وجود دارد که بهره‌بردارى از آنها جز در سایه مطالعات دقیق و عمیق امکان‌پذیر نبوده، این مطالعات به مؤسسه مشهور لیالیانتال سپرده شد. اهمیت این اقدام به حدى زیاد است که براى بانیان آن بزرگ‌ترین آثار خدمتگزارى به میهن عزیز محسوب خواهد شد، نتیجه این مطالعات یقیناً آن خواهد شد که منابع سرشار ثروت‌هاى دیگرى که شاید اهمیت آنها از نفت جنوب کمتر نخواهد بود به وجود خواهد آمد و نسل‌هاى آینده با بهره‌بردارى از آنها نسبت به گذشتگان سپاسگزار خواهند بود. در نتیجه مطالعات اولیه چند محل در نقاط کوهستانى بدون راه، روى رودهاى کارون، کرخه و دز براى ایجاد سد و تأسیسات آبى معین گردیده که اکنون مشغول نقشه‌بردارى و جمع‌آورى اطلاعات اولیه از نقاط مزبور هستند، پیش‌بینى می‌شود‌ که علاوه بر مقادیر هنگفتى آب در حدود دو میلیون و نیم کیلووات برق از این تأسیسات به دست خواهد آمد (قنات‌آبادى‌ - چشم ما را از حالا دارد می‌زند) این را به عنوان یک‌نفر مهندس از پشت این تریبون عرض می‌کنم (قنات‌آبادى‌ - حالا که نیست بگویید 10 میلیون چراغ موشی‌هاى تهران را می‌بینید، بگویید پنجاه میلیون کیلووات) (زنگ رئیس) ملاحظه بفرمایید که از این میزان نیرو تا چه حد به عمران و آبادى استان خوزستان استفاده خواهد شد (سلطانى‌ - مرحمت فرمودید آقا) حوصله داشته باشید آثار خدمات این دولت را ببینید.

2) مطالعات عمومى و آبیارى جلگه مازندران بین هراز و تجن، در این جلگه سد رودخانه مهم هراز‌ - تجن و طالار واقع شده است که از لحاظ امکان سدسازى و آبیارى و نوع زراعت مطالعات مهمى در این جلگه به عمل می‌آید و تا یک ماه دیگر گزارش اولیه مربوط به این کار آماده خواهد شد. امید زیاد می‌رود که این منطقه را نیز بتوان به جلگه زرخیزى مبدل ساخت.‏

3) سد گتوند، مطالعات اولیه نشان داده است که در محلى که کارون از کوه سرازیر شده وارد دشت می‌گردد، می‌توان سدى بزرگ ساخت و با ساختمان آن در حدود هشتاد هزار هکتار اراضى شعیبه و دیمچه را آبیارى نمود. مطالعات اولیه این کار پایان یافته و اکنون مشغول تهیه پروژه آن می‌باشند.

4) مطالعه مهم در رودخانه‌هاى گرگان‌ - آجى‌چاى تبریز‌ - قم در سرتاسر مسیر به عمل می‌آید.

5) مطالعه شبکه سد سفیدرود، سدهایی که تابه‌حال ساخته شده است چون مطالعاتى براى ساختمان شبکه آب و برق آنها به عمل نیامده است، متأسفانه باید گفت که از آنها در حال حاضر بهره‌بردارى نمی‌شود‌ چنان که بهره‌بردارى از تونل بزرگ کوهرنگ و سد گلپایگان که ساختمان هر دو به پایان رسیده است، هنوز شروع نشده است به همین سبب سازمان برنامه از هم‌اکنون اقدام به مطالعه شبکه آب و برق سد سفیدرود نموده است تا بتواند به آن وسیله 120 هکتار اراضى را بلافاصله پس از ساختمان سد مشروب نمود. اهمیت این اقدام به‌هیچ‌وجه از اهمیت ساختمان خود سد کمتر نمی‌باشد.

رئیس‌ - وقت شما تمام شد آقاى مهندس جفرودى.

مهندس جفرودى‌ - پنج دقیقه وقت به بنده لطف بفرمایید.

رئیس‌ - آقایانى که با پنج دقیقه ادامه صحبت آقاى جفرودى موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد، بفرمایید.

مهندس جفرودى‌ - یکى دیگرى از اقدامات بسیار مهم و مفید دیگر سازمان برنامه مطالعه در اطراف آب‌هاى زیرزمینى است، سازمان برنامه انجام این کار را به مؤسسه مشهور بین‌المللى گوتا (Gotha) سپرده است که در آن سوابق ممتد و تجربه فراوانى دارد و مهندسین آن در آتیه بسیار نزدیکى مطالعاتى خود را از فومنات و گرگان شروع خواهند نمود.

آقایان محترم نمایندگان این بود دورنمایى از اقدامات بسیار مهم و اساسى که غالب آنها از دو سال پیش به دست دولت حاضر شروع شده است، گفته می‌شود‌ که در سازمان برنامه مبالغ هنگفتى به رایگان در جیب مهندسین مشاور خارجى ریخته می‌شود‌ و قسمت مهمى از عملیات آن روى نظریات سیاسى انجام می‌شود‌.

آیا شما در ناصیه مردان وطن‌پرست و پشتکاردارى مانند هدایت‌ها، اصفیاها و سایر متخصصین ایرانى که در سازمان برنامه شب و روز خدمت می‌کنند، آثار خیانت و بیگانه‌پرستى مى‌بینید؟ (شمس قنات‌آبادى‌ - ابداً ابداً) من وظیفه خود دانستم که با ذکر کارها و اقدامات مثبت و بسیار مهم آنها توجه آقایان نمایندگان محترم و ملت ایران را به طرف آنها جلب نموده، موجبات تشویق و دلگرمى آنها را با بیان این حقایق فراهم بیاوریم و از اطاله کلام خود معذرت می‌خواهم.‏

رئیس‌ - آقاى وزیر بهدارى.

وزیر بهدارى (دکتر جهانشاه صالح)‌ - در غیاب بنده دو نفر از نمایندگان محترم راجع به عملیاتى که این دولت در وزارت بهدارى کرده است مخصوصاً راجع به تریاک فرمایشاتى فرمودند، گرچه بنده مستغنى هستم از این‌که با تشویقى که آقایان فرمودند عرایضى بکنم اما خواستم براى تأمین نظر جناب آقاى صدرزاده و جناب آقاى مهندس فرودى عرض بکنم که به دستور دولت و تحت توجهات اعلیحضرت همایونى

+++

که علاقه مفرطى به این برنامه مبارزه با تریاک دارند، دولت باجدیت کامل این موضع را تا حصول موفقیت نهایى تعقیب خواهم کرد اما راجع به موضوع کشت اینجا صحبت شده بود، چند روز پیش از طرف جناب آقاى قنات‌آبادى که بنده از ایشان خیلى همیشه متشکر بودم زیرا در موقعى که این لایحه مطرح شد، بى‌نهایت در تصویب این لایحه کمک کردند ولى این مرتبه خیلى زیاد مته را سر خشخاش گذاشته و فرموده‌اند که چرا خشخاش پیدا شده است (قنات‌آبادى‌ - خشخاش را سر مته گذاشتم) خواستم عرض کنم که پیدا شدن خشخاش دلیل بر این نیست که دولت عملى نکرده باشد، چهارده هزار و دویست و شصت و سه هکتار مطابق صورت زیر که خدمت‌شان تقدیم خواهم کرد دولت برگرداند در صورتى‌ که در اواخر پاییز این قانون گذشته و اول ماهى که این قانون گذشت این کار شد و اگر امروز خشخاش پیدا بشود دلیل بر این نیست که دولت در برگردانیدن خشخاش غفلت کرده است (قنات‌آبادى‌ - مال سنوات سابق است). مال سنوات سابق است بنابراین بنده از آقاى قنات‌آبادى متشکرم و خواستم عرض بکنم که سازمان برنامه پولى داده است به وزارت کشاورزى و چون مقدار این پول کم بوده است منتظریم که با کمک شایانى که سازمان متحد قرار است بکند همان‌طورى که جناب آقاى ارسلان خلعتبرى در دو سه جلسه قبل در غیاب بنده فرموده بودند و بنده را تشویق فرموده بودند، صورتى به سازمان ملل متحد فرستاده‌ایم و آقاى اردلان در آمریکا جدیت می‌فرمایند و یقین داریم که کمک شایانى از طرف سازمان ملل متحد هم خواهد شد، بنابراین به کمک و باحمایت آقایان نمایندگان محترم امیدواریم که این ننگ را به کلى از صفحه تاریخ ایران براندازیم (حمید بختیار‌ - راجع به مسلولین خوزستان هم یک اقدام فورى بفرمایید).

رئیس‌ - آقاى وزیر راه.

وزیر راه (سرلشگر انصارى)‌ - جناب آقاى صارمى، نماینده محترم تذکر بسیار اساسى و مفیدى فرمودند که بنده از ایشان بی‌نهایت متشکرم، لازم شد که توضیح مختصرى به عرض مجلس محترم برسانم. قبل از شهریور 20 بین تبریز و مرز ترکیه مطالعات مقدماتى به منظور احداث راه‌آهن شروع شده بود، همچنین بین قم و کاشان و یزد خاکریزى راه‌آهن انجام شده بود و بین یزد و کرمان و از کرمان تا زاهدان مطالعاتى براى شناسایى مسیر به عمل آمده بود، موقعى که قانون برنامه 7 ساله آمد به مجلس و تقدیم مجلس شوراى ملى گردید، براى این‌که کسب اجازه‌اى شده باشد براى ساختمان راه‌آهن شاهرود به مشهد و میانه به تبریز و تکمیل ساختمان راه‌آهن شاهرود به مشهد، میانه به تبریز و مطالعه و ساختمان خطوط دیگر کسب اجازه شد و در هزار و یکصد و بیست و پنج میلیون ریال برابر ارتباطات و مخابرات بودجه تأمین شد، بنابراین مطالعاتى که در حال حاضر بین کاشان و یزد انجام می‌شود‌ با اجازه مجلس محترم شوراى ملى است و هر آینه آقایان نمایندگان محترم لازم بدانند که اجازه دیگرى کسب شود باکمال افتخار لایحه اش را تقدیم می‌کنم (احسنت).

رئیس‌ - پیشنهاد کفایت مذاکرات از آقاى دکتر مشیرفاطمى رسیده است، قرائت می‌شود‌.

(به شرح زیر قرائت شد)

چون به نظر این بنده نسبت به گزارش دولت تذکرات لازم داده شده، پیشنهاد می‌نمایم مذاکرات کافى باشد. دکتر مشیرفاطمى

(یکى از نمایندگان‌ - آقاى دکتر فاطمى تشریف ندارند).

رئیس‌ - پیشنهاد دیگرى در همین زمینه از چند نفر از آقایان دیگر رسیده که قرائت می‌شود‌.

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام ریاست معظم مجلس شوراى ملى‏

نظر به این‌که پس از نطق دو نفر دیگر از ناطقین محترم در جلسه امروز مذاکرات کافى به نظر می‌رسد لذا پیشنهاد کفایت مذاکرات را پس از ایراد بیانات دو نفر از نمایندگان محترم تقدیم می‌دارم.

بوربور‌ - دکتر نیرومند‌ - فرود‌ - کورس‌ - عماد تربتى‌ - جلیلى‌ - محمود ذوالفقارى‌ - صراف‌زاده‌ - افخمى‌ - دولتشاهى‌ - اعظم‌زنگنه‌ - توماج‌ - فولادوند‌ - بزرگ‌نیا‌ - دکتر اسدى‌ - مهندس ظفر‌ - مهندس فروغى‌ - شادلو‌ - خزیمه‌علم‌ - مرآت‌اسفندیارى‌ - رستم بختیار.

رئیس‌ - آقاى دکتر مشیرفاطمى.‏

دکتر مشیرفاطمى‌ - بنده اجازه می‌خواستم عرض کنم اولاً دادن پیشنهاد کفایت مذاکرات مخصوص همکار محترم ما جناب آقاى مسعودى بود که حالا بنده جانشین ایشان شده‌ام، بنده با این‌که در تابلو اسم نوشته بودم و یک تذکراتى داشتم که به عرض مجلس و هیئت محترم دولت برسانم ولى فکر می‌کنم که چهار نفر از همکاران محترم به اندازه کافى بیانات فرمودند (ارباب‌ - یک‌قدرى هم زیادتر) که بنده دقیقاً گوش می‌دادم و بیانات‌شان را خلاصه کردم و تمامش از نظر مصالح عمومى بوده و هیچ‌غرضى و مرضى در بین نبوده است.‏

رئیس‌ - کسى نگفت که غرض و مرضی بوده است‏.

دکتر مشیرفاطمى‌ - خواستم بنده توضیح بدهم خلاصه این عرایضى که آقایان کردند، خلاصه‌اش را با اجازه مقام ریاست عرض کنم و استدعا می‌کنم توجه بفرمایید و بنده خیال مى‌کنم اگر این اصلاحات که در این خلاصه ذکر شده بشود این مجلس یک پارچه در اختیار دولت خواهد بود.

رئیس‌ - مجلس هم یکپارچه در اختیار دولت نیست، مگر این‌که کارهاى خوب دولت را مجلس البته تقویت می‌کند.

دکتر مشیرفاطمى‌ - یعنى تقویت مى‌کند ایجاد عدالت اجتماعى، یعنى همان‌چیزى را که اعلیحضرت همایون شاهنشاهى در تمام موارد سال‌هاست تذکر می‌دهند تقویت کشاورزى، نه به این صورتى که الان هست یعنى دادن وام براى ایجاد قنوات و تشکیل صندوق‌های تعاونى، سوم چیزى که خیلى باعث رنجیدگى خاطر کارمندان دولت است موضوع حقوق‌هاست که باید یکنواخت بشود، راهسازى و تعمیر راه‌ها، ایجاد مدارس حرفه‌اى و اگر می‌گویند معلم نداریم از خارج بیاورید، لغو مقررات و قوانین پیچ در پیچ.

رئیس‌ - آقاى دکتر فاطمى شما هم دارید تذکرات می‌دهید.

دکتر مشیرفاطمى‌ - بنده عرضم این بود که خلاصه تمام مطالب گفته شده است حالا بر دولت است که برود و نتیجه این مذاکراتى که دو روز، روزى چندین ساعت آقایان گفته‌اند عمل بکند، اگر عمل کردند مجلس قطعاً رأى خواهد داد و تصویب خواهد کرد و اگر عمل نکردند ما هم که موافق هستیم ممکن است مخالف بشویم.

رئیس‌ - آقای قنات‌آبادى.‏

قنات‌آبادى‌ - دلیل بنده براى عدم کفایت مذاکرات دو چیز است، یکى فرمایشات خود آقاى دکتر فاطمى چون بعد از همه این فرمایشاتى که شده ایشان یک‌مقدار مطالبى یادداشت فرموده‌ بودند که به عنوان موافقت با کفایت مذاکرات خواستند بگویند که این مطالب هم هست، این یکى و اما دلیل دیگرى که دارم این است که دولت جناب آقاى علاء مدعى هستند که یک کارهاى مثبتى کرده‌اند، یک عده از آقایان نمایندگان محترم هم عقیده‌شان بر این است که این مطالبى که دولت جناب آقاى علاء می‌فرمایند و گزارشش را هم به مجلس داده‌اند درست و کارهاى مثبتى شده است (بیات ماکو‌ - همین‌طور هم هست). اجازه بفرمایید بنده دارم از قول جنابعالى عرض می‌کنم (بیات ماکو‌ - از قول خودتان بگویید). از قول خودم هم عرض می‌کنم بنابراین دولت جناب آقاى علاء و طرفداران و معتقدین به انجام اعمال مثبته دولت جناب آقاى علاء اصلاً احتیاجى به مذاکراه نداشتند براى این‌که بنده وقتى بگویم که یک ساعت خریده‌اند براى تریبون مجلس و این ساعت اینجا وجود داشته باشد، همه افراد ناس چه حلال‌زاده و چه غیرحلال‌زاده این ساعت را اینجا مى‌بینند، اگر این ساعت اینجا نباشد و من هى بگویم یک ساعت براى تریبون مجلس کى مى‌بیندش؟ با حرف و صحبت درست نمی‌شود،‌ بنابراین کار مثبت و عمل مثبت آنچنان عملى است که افراد یک جمعیت، افراد یک مملکت، یک قوم، دهاتى، شهرى، باسواد، بی‌سواد می‌بینند. کار مثبت نه رجزخوانى دارد، نه یقه‌درانى، نه فریاد دارد، نه داد دارد، بلکه بالحس و العیان در معرض مریى و منظر مردم است و اما ما یعنى بنده کمترین که معتقدم همان‌طورى که آقایانى که به عنوان تأیید گزارش جناب آقاى نخست‌وزیر بیاناتى فرمودند از حدود مطالعه خارج نشدند و گفتند در دسترس مطالعه است و مشغول مطالعه هستند و من به آقایان عرض می‌کنم که این مطالعه حالا‌ حالاها ادامه پیدا خواهد کرد اما بنده‌اى که آن پیشنهاد را امضا کردم و به سهم خودم استدعا کردم که گزارش جناب آقاى نخست‌وزیر مطرح بشود، در مجلس براى یک‌جهت خاص عقلایى بوده است و آن جهت این است که در تمام پارلمان‌هاى دنیا مرسوم است که اقلیت یعنى آن دسته‌اى که به نام مصلحت مملکت و براى روشن شدن حقایق تحمل می‌کنند و ناراحتى را براى خودشان می‌خرند و می‌آیند انتقاد می‌کنند براى این‌که نقطه‌هاى تاریک از بین برود و تبدیل به نقاط روشن بشود، آقایان نمایندگان ما که حقى داریم و می‌خواهیم انتقاد بکنیم، با کسى سر جنگ و دشمنى نداریم، کسی با ما دشمنى ندارد و ما با کسى دشمنى نداریم، عناد شخصى نداریم، تماس منعفت و تماس ملکى و تماس کارى و تماس شغلى نه با آقایان وزرا و نه با رئیس محترم دولت و نه با هیچ‌یک از طرفداران ایشان نداشته و نداریم، بلکه معتقدیم که در هر پارلمانى باید یک‌عده‌اى باشند باکمال شجاعت و صراحت و شهامت انگشت روى نقاط ضعف بگذارند، دولت و مملکت و اولیاى امور را متوجه کنند تا آن نقاط از بین برود، بنابراین بنده که یک‌نفر مخالف دولت هستم و در این صورت اسم نوشته‌ام، آقایان نمایندگان محترم عرض می‌کنم که این موافقت با کفایت مذاکرات معنایش این است که اجازه ندهند به یک فردى که می‌خواهد انتقاد بکند و انگشت روى نقاط ضعف بگذارد و نقطه‌هاى تاریک را براى روشن شدن راه دولت و حفظ مصلحت مملکت بگوید، بنابراین به نام این‌که در تمام مجالس دنیا اکثریت به اقلیت‌ها اجازه می‌دهند که انتقاد بکنند و نقاط تاریک را روشن بکنند، من از مجلس شوراى ملى تقاضا می‌کنم به کفایت مذاکرات رأى بدهند.

رئیس‌ - رأى گرفته می‌شود‌ به کفایت مذاکرات آقایان نمایندگان که با کفایت مذاکرات در گزارش دولت موافقند، قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. آقاى نخست‌وزیر فرمایشى دارید بفرمایید

+++

نخست‌وزیر (حسین علاء)‌ - به عقیده بنده بحث در اطراف گزارش دولت بسیار مفید و لازم بود (صحیح است) و امیدوارم این رویه پسندیده ادامه پیدا بکند، گاهگاهى راجع به سیاست خارجه، داخله، اقتصادى و اجتماعى دولت مذاکراتى بشود، تبادل افکار بشود و به این ترتیب یک تماس نزدیک‌تر و یک حسن‌تفاهم کامل‌ترى بین دولت و مجلس برقرار بشود، یک حسن دیگرى هم دارد و آن این است که شاید به این ترتیب با موافقت خود آقایان تقلیلى در نطق قبل از دستور داده بشود. آقایان مطمئن باشند که وزرا همیشه از انتقادات و تذکرات آقایان خوشوقت هستند، مغتنم می‌شمارند و از نظریات آقایان استفاده می‌کنند و این است که بنده عرض می‌کنم که با تشکر و سپاسگزارى از بیانات منصفانه آقایان و مخصوصاً از حقگویى و تأییدات جناب آقاى جفرودى و تذکرات مفید آقاى شاهکار، مدعى شاهکار نیستیم، همین‌قدر هست که ما می‌خواهیم با راستى و درستى و حسن‌نیت وظیفه خودمان را در انجام خدمات به این مردم انجام بدهیم ولى از طرف دیگر تصور می‌کنم که هرقدر هم خوب کار بکنیم ولو فرض، ما شق‌القمر هم بنماییم آنى به‌به جناب آقاى بهبهانى را به خود متوجه نخواهیم ساخت.

5 - تعیین موقع و دستور جلسه‌ - بعد ختم جلسه‏

رئیس‌ - جلسه را ختم می‌کنیم، جلسه آینده روز پنجشنبه خواهد بود. اول سؤالات مطرح خواهد شد و دستور هم دو لایحه است، یکى راجع به ترمیم حقوق افسران ارتش و ژاندارمرى و یکى هم شور دوم معافیت مالیاتى مرزنشین‌ها.

(مجلس مقارن ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى - رضا حکمت‏

+++

یادداشت ها
Parameter:295086!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)