کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هفدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏17
[1396/05/29]

جلسه: 23 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه دوازدهم مرداد 1331  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس‏.

2- بیانات آقای نایب رئیس راجع به شرکت در کنفرانس اتحادیه بین‌المجالس.

3- اعلام تقاضای آقای راشد دایر به کسالت و ابراز رأی اعتماد به دولت آقای دکتر مصدق.

4- اخذ رأی و تصویب یک ‌دوازدهم بودجه تیر‌ماه 1331.

5- طرح و تصویب طرح پیشنهادی راجع به خارج شدن اموال احمد قوام از ملکیت او.

6- طرح و تصویب لایحه اختیارات آقای دکتر محمد مصدق نخست‌وزیر.

7- بیانات آقای نایب رئیس به مناسبت چهل و هفتمین سال مشروطیت.

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه.

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏17

 

 

جلسه: 23

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه دوازدهم مرداد 1331

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس‏.

2- بیانات آقای نایب رئیس راجع به شرکت در کنفرانس اتحادیه بین‌المجالس.

3- اعلام تقاضای آقای راشد دایر به کسالت و ابراز رأی اعتماد به دولت آقای دکتر مصدق.

4- اخذ رأی و تصویب یک ‌دوازدهم بودجه تیر‌ماه 1331.

5- طرح و تصویب طرح پیشنهادی راجع به خارج شدن اموال احمد قوام از ملکیت او.

6- طرح و تصویب لایحه اختیارات آقای دکتر محمد مصدق نخست‌وزیر.

7- بیانات آقای نایب رئیس به مناسبت چهل و هفتمین سال مشروطیت.

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه.

 

مجلس یک ساعت و نیم قبل از ظهر به ریاست آقاى مهندس رضوى (نایب رئیس) تشکیل گردید.

1- تصویب صورت مجلس‏

نایب رئیس - جلسه رسمى است صورت غائبین جلسه قبل قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

غائبین با ‌اجازه آقایان: عبدالرحمن فرامرزى - عبدالحسین اورنگ - محمود نریمان - دکتر کریم سنجابى.

غائبین بى‌اجازه آقایان: آیت‌الله کاشانى - ابوالفضل تولیت - میر‌اشرافى - دکتر طاهرى - حسین‌على راشد - دکتر حسین فاطمى‏.

نایب رئیس - نسبت به صورت مجلس قبل نظرى هست؟ آقاى پور‌سرتیپ درصورت جلسه نظرى دارید؟

پورسرتیپ - بلى.‏

نایب رئیس - بفرمایید.

پور‌سرتیپ - در جلسه قبل در تذکرى که بنده دادم به جاى نام آقاى کریمى نام آقاى زیرک‌زاده ذکر شده است تمنا می‌کنم اصلاح شود.

نایب رئیس - اصلاح مى‌شود، آقاى حائرى‌زاده.

حائرى‌زاده - یک مختصر اصلاح چاپى در مطالبى که بنده به عرض رساندم هست که تصحیح می‌کنم و به اداره تندنویسى می‌دهم.

نایب رئیس - بسیار خوب با اداره تندنویسى تماس بگیرید اصلاح کنید دیگر نظرى نیست؟ (اظهارى نشد) بنابراین صورت مجلس جلسه گذشته تصویب می‌شود.

2- بیانات آقاى نایب رئیس راجع به شرکت در کنفرانس اتحادیه بین‌المجالس منعقده در برن‏

نایب رئیس - چون دستور مجلس سنگین است بنده فکر می‌کنم اگر آقایان محترم امروز از نطق قبل از دستور صرف‌نظر بفرمایند بهتر است (صحیح است) قبل از  ورود در دستور لازم است که به اطلاع آقایان نمایندگان محترم برسانم که مجمعى به نام اتحادیه بین‌المجالس از  هفتاد سال قبل دایر شده است و در حدود 25 سال است که کشور ایران یعنى مجلس ایران در این اتحادیه شرکت دارد بعد از جنگ هم نمایندگانى از طرف مجلس شوراى ملى در دوبلن و اسلامبول شرکت کرده‌اند امسال هم اطلاع حاصل شده است که در شهر برن از  ششم شهریور‌ماه تا 11 شهریور‌ ماه جلسه عمومى این اتحادیه دایر خواهد بود همان طورى که سابقاً هم عمل شده هر گاه از آقایان نمایندگان محترم کسى داوطلب باشد که به هزینه خود مسافرت بکند به هیئت رئیسه مراجعه بفرمایند از طرف مجلس معرفى خواهند شد البته اساس این اتحادیه از نظر بسط دمکراسى بین ممالک مشروطه داراى اهمیت است و در این قسمت مجلس ایران همیشه با تصمیماتى که به تحکیم مبانى دمکراسى کمک می‌کند هم شرکت داشته و هم تصمیماتى که در این زمینه اتحادیه بین‌المجالس بگیرند خوشوقت است.

3- اعلام تقاضاى آقاى راشد دایر به کسالت و ابراز رأى اعتماد به دولت آقاى دکتر مصدق‏

نایب رئیس - موضوع دیگرى که باید به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانم این است که آقاى راشد شرحى نوشته‌اند که به واسطه عارضه کسالت قلبى و عصبى در جلسه هفتم خرداد موفق به حضور نشدند کماکان هم غایب هستند و میل داشتندکه بنده اعتماد ایشان را به دولت اعلام بکنم و ضمناً البته تقاضاى اصلاحاتى هم از دولت دارند که عیناً نامه‌شان به اطلاع دولت خواهد رسید.

4- اخذ رأى و تصویب یک دوازدهم بودجه تیر‌ ماه 1331

نایب رئیس - فعلاً لایحه یک دوازدهم از سنا برگشته است یک مرتبه قرائت می‌شود و رأى خواهیم گرفت (به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى در جواب مراسله شماره 3621 مورخ 11/5/1331 راجع به لایحه اجازه پرداخت یک دوازدهم حقوق و هزینه کل کشور در تیر‌ماه 1331 که براى اظهار‌نظر به مجلس سنا ارسال شده بود اشعار مى‌دارد لایحه مزبور در جلسه روز شنبه یازدهم مرداد‌ماه 1331 با نظر موافق عیناً به تصویب مجلس سنا رسید.

نایب رئیس - مجلس سنا دکتر سعید مالک‏.

نایب رئیس - به لایحه یک دوازدهم با ورقه رأى گرفته می‌شود. آقایانى که موافق هستند ورقه سفید با نام و کسانى که مخالف هستند ورقه کبود خواهند داد (اسامى آقایان نمایندگان به وسیله آقاى ناظر‌زاده (منشى) به ترتیب ذیل اعلام و در محل نطق حاضر و رأى دادند)

آقایان: مهندس زیرک‌زاده - مهندس

+++

حسیبى - مکى - دکتر شایگان - ملکى - انگجى - میلانى - محمد‌حسین قشقایى - ناصر ذوالفقارى - خسرو قشقایى -  دکتر معظمى - دکتر کیان - محمد ذوالفقارى - پارسا - مجتهدى - موسوى - عامرى - کهبد - قنات‌آبادى - مشار - جلالى - صفایى - حاج سید‌جوادى - حائرى‌زاده - دکتر فلسفى - اخگر - احمد فرامرزى - نجفى - نبوى - شبسترى - مدرس -  خلخالى - وکیل‌پور - فرزانه - اقبال - مصدقى - ملک‌مدنى - دادور - ذکایى - دکتر مصباح‌زاده - زهرى - مجد‌زاده - شاپورى - کریمى -  افشار‌صادقى - شادلو - شوکتى - منصف - غروى - شهیدى - ریگى - شهاب خسروانى - پور‌سرتیپ - گنجه -  صراف‌زاده - جلیلى - امیر‌افشارى - نریمان - بهادرى - رفیع - هدى - دکتر فقیهى - دکتر بقایى - معتمد‌دماوندى -  حمیدیه - دکتر فاخر - ناظر‌زاده - امامى‌اهرى‏.

پس از شماره آرای مأخوذه و استخراج 66 ورقه سفید موافق و دو ورقه سفید بى‌اسم شماره شد.

نایب رئیس - گزارش کمیسیون بودجه راجع به اجازه پرداخت یک دوازدهم تیر‌ماه با 66 رأى موافق به تصویب رسید.

اسامى موافقین آقایان: رفیع - دکتر فاخر - ناظر‌زاده - ناصر ذوالفقارى - مهندس غروى - پور‌سرتیپ - وکیل‌پور - مهندس حسیبى - منصف - پارسا - دکتر معظمى - امامى‌اهرى - خسرو قشقایى - شاپورى - صراف‌زاده - ریگى - مصدقى - دکتر بقایى - گنجه - هدى - کریمى - شهیدى - نریمان - دکتر فقیهى‌شیرازى - حمیدیه - شادلو - جلیلى - شهاب خسروانى - بهادرى - شوکتى - ذکایى - زهرى - مجد‌زاده - مدرس - حائرى‌زاده - ملک‌مدنى - فرزانه - نبوى - خلخالى - دکتر کیان - افشار‌صادقى - دکتر مصباح‌زاده - احمد فرامرزى - مجتهدى - امیر‌افشارى - اقبال - موسوى - قنات‌آبادى -  اخگر - جلالى - دکتر فلسفى - حاج سید‌جوادى - عامرى - نجفى - کهبد - محمد‌حسین قشقایى - انگجى - مشار - مکى - میلانى - دکتر ملکى - مهندس زیرک‌زاده - محمد ذوالفقارى - دکتر شایگان - دادور - معتمد‌دماوندى‏.

ورقه سفید بى‌اسم علامت امتناع دو ورقه.

5- طرح و تصویب طرح پیشنهادى راجع به خارج شدن اموال احمد قوام از ملکیت او

نایب رئیس - دو لایحه فورى در دستور داشتیم که هر دو دو فوریت‌اش تصویب شده.

مکى - هیئت مختلط نفت مقدم است کار مجلسمان را بکنیم بعد به کار دولت بپردازیم.

نایب رئیس - لوایحى که دو فوریتشان تصویب شده است قبلاً مطرح می‌شود بعد آخر جلسه کار هیئت مختلط انجام می‌شود.

مکى - آخر جلسه اکثریت نیست مشکل هم می‌شود.

نایب رئیس - بنابراین ماده واحده مربوط به احمد قوام مطرح است و به جاى ماده واحده پیشنهادى سابق ماده واحده دیگرى رسیده است که براى اطلاع آقایان نمایندگان محترم قرائت می‌شود.

دکتر معظمى - طرحى که اول پیشنهاد شده است قرائت شود بعد طرح اصلاحى.

نایب رئیس - طرح پیشنهادى اول قرائت می‌شود (به شرح ذیل خوانده شد)

نظر بر این که در جریان دو سه روز اخیر و کشتار و قتل و عام فجیع که یکى از عوامل آن قوام رئیس دولت غیر قانونى وقت بوده امضاءکنندگان ذیل ماده واحده زیر را با قید سه فوریت (نایب رئیس - دو فوریت است یک فوریت‌اش را پس گرفتند) با قید دو فوریت به مجلس تقدیم و تقاضاى طرح و تصویب فورى آن را داریم.

ماده واحده - بلافاصله پس از تصویب این قانون احمد قوام توقیف و تحت تعقیب قرار گیرد و اموال او نیز به عنوان خون‌بهاى شهدا مصادره شود.

نایب رئیس - به جاى این ماده واحده ماده واحده اصلاحى پیشنهاد شده است قرائت می‌شود. (به شرح آتى خوانده شد)

ماده واحده ذیل را به جاى ماده واحده پیشنهادى که دو فوریت آن قبلاً تصویب شده است پیشنهاد و تقاضاى تصویب آن را داریم‏.

ماده واحده - چون احمد قوام یکى از عوامل مؤثر قتل و فجایع جریان اخیر که منتهى به کشتار دسته‌جمعى روز سى‌ام تیر‌ماه 1331 و قیام مسلحانه علیه ملت ایران شده است تشخیص و مفسد فى‌الارض شناخته شده است علاوه بر تعقیب و مجازات قانونى به موجب این قانون کلیه اموال و دارایى منقول و غیر منقول احمد قوام از ملکیت او خارج و جزو اموال عمومى می‌گردد.

تبصره 1- هر گاه در اموال و املاک احمد قوام پس از تاریخ 25 تیر‌ماه 1331 نقل و انتقالى به هر عنوان و به هر صیغه ولو به صورت سند رسمى صورت گرفته باشد آن نقل و انتقال از درجه اعتبار ساقط و آن اموال اموال قطعى قوام محسوب و جزو اموال عمومى می‌گردد.

تبصره 2- اسناد غیر رسمى ذمه و یا مربوط به هر نوع نقل و انتقال اموال قوام به هر تاریخى باشد از درجه اعتبار ساقط است مگر آنچه که مربوط به عملیات و مطالبات جارى و عادى بهره‌بردارى باشد.

تبصره 3- اموال غیر منقولى که صورتاً به اسم دیگران خریدارى و قیمت آنها از محل اموال قوام پرداخت شده مشمول ماده واحده خواهد بود.

تبصره 4- وجوهى که به نام حزب دموکرات سابق یا سازمان‌هاى وابسته به آن در بانک‌ها و یا نزد اشخاص موجود باشد از اموال دولتى محسوب و ضبط خواهد شد.

تبصره 5- از اموال احمد قوام پنج میلیون ریال برداشت و طبق موازین شرعى بین زن و فرزندش تقسیم می‌شود.

تبصره 6- آیین‌نامه اجراى این قانون و طریق توزیع عواید آن اموال بین وراث شهدا و مجروحین جریانات 26 تا 31 تیر‌ماه 1331 و امور خیریه پیشنهاد دولت و تصویب کمیسیون دادگسترى تنظیم می‌گردد.

تبصره 7- مقررات این قانون به هیچ وجه مانع تعقیب جزایى سایر مسببین و مباشرین جریانات اخیر تیر‌ماه 1331 نخواهد شد.

نایب رئیس - ماده واحده مطرح است آقاى قنات‌آبادى مخالف هستید؟

قنات آبادى - بلى‏

نایب رئیس - بفرمایید

قنات‌آبادى - بنده با این ماده واحده پیشنهادى از لحاظ این که کامل نیست مخالفم و علتش هم این است که در این ماده واحده تکلیف اموال احمد قوام معلوم شده اما تکلیف خود قوام و مسببین کشتار سى‌ام تیر معلوم نشده اینجا صحبت شده بود که مجلس در جزاییات دخالت نمی‌تواند بکند بعد که مراجعه کردیم به سوابق دیدیم که مجلس حتى حکم قتل جنایتکارانى که بر علیه مصالح ملت قیام کرده‌اند مثل سالار‌الدوله و امثال او را داده بنابراین هیچ اشکالى ندارد یک پیشنهادى هم در این زمینه کرده‌ام و تقدیم مقام ریاست نموده‌ام و هیچ اشکالى ندارد که مجلس تصمیم بگیرد و تصویب بکند و به دولت ابلاغ بکند که مسببین سى‌ام تیر از رئیس ژاندارمرى، رئیس حکومت نظامى آن سرهنگ قربانى جنایتکار که با دست خودش ده دوازده نفر را شهید کرده است آن ستوان فاطمى و امثال او را باید بلافاصله توقیف کنند و به جزاى قانونی‌شان یعنى به اعدام آنها را برسانند به این جهت بنده مخالفم (کریمى - در کرمانشاه سرگرد رضایى) مقصودم در تهران نیست در تمام شهرستان‌ها در اهواز و کرمانشاه این کشتار بعد از سقوط قوام اتفاق افتاد (خسرو قشقایى - پس مخالف نیستید) بنابراین این پیشنهاد را هم دادم و به این دلیل مخالفم‏.

نایب رئیس - آقاى حاج سید‌جوادى موافقید؟

حاج سید‌جوادى - بنده موافقم با آن قید و شرطى که آقاى قنات‌آبادى فرمودند که اول خود او را دخلش را بیاورند بعد هم خدمت اموالش برسند.

نایب رئیس - آقاى مهندس حسیبى‏.

مهندس حسیبى - من موافقم‏.

نایب رئیس - چون مخالف صحبت کرده بفرمایید.

مهندس حسیبى - آقایان تقاضا می‌کنم توجه بفرمایند مخالفتى که جناب آقاى شمس قنات‌آبادى فرمودند از نظر این ماده یا مقرراتش به هیچ وجه نیست فقط از نظر این است که قوام به مجازات خودش برسد و دیگران را هم که مقصر هستند به مجازات قانونى خودشان برسانند (نمایندگان - البته) در مقدمه‌اى که جزو ماده واحده نوشته شده است که بایستى قوام و سایر مسببین محاکمه شوند و جزاى قانونى ببینند (حاج سید‌جوادى - آنچه که قلوب جریحه‌دار را التیام می‌دهد مجازات است از مسببین، انتقام گرفتن است اموال فایده ندارد) اجازه بفرمایید ماده واحده‌اى هم که براى تشکیل یک محکمه ملى تهیه شده است توسط فراکسیون نهضت ملى تقدیم مجلس می‌شود. چون مطلب از نظر قضایى قابل اهمیت بود که می‌خواستند هم با موازین قضایى وفق بدهد هم حداکثر سرعت در این عمل که مورد علاقه و ایمان و به اصطلاح مورد خواسته مردم است درش مراعات شود بنابراین این ماده واحده اصلاح و تقدیم شد و آن ماده هنوز داده نشده امروز یا در جلسه دیگر تقدیم مجلس شوراى ملى خواهد شد که هر چه زودتر آنها هم محاکمه بشوند و خیلى سریع به مجازات خودشان برسند یعنى گرفتار این چرخ قضایى که متأسفانه یک کمى بطى است یک همچو موضوعى نشود بنابراین من تقاضا می‌کنم از جناب آقاى شمس قنات‌آبادى با توجه به این نکته رأى موافق بدهند براى آن که اولاً در مقدمه‌اش پیش‌بینى مجازات آنها شده است و علاوه بر این هم براى مجازات آنها به ترتیب صحیح و قانونى یک طرحى تهیه شده است که تقدیم مجلس خواهد شد.

نایب رئیس - آقاى اخگر.

اخگر - من اصلاح عبارتى داشتم که پیشنهاد می‌کنم‏.

نایب رئیس - سه پیشنهاد رسیده است که قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقاى شمس قنات‌آبادى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده اضافه شود:

تبصره - فوراً احمد قوام و رئیس شهربانى و رئیس ژاندارمرى و رئیس حکومت نظامى و سرهنگ قربانى و ستوان فاطمى و سایر عاملین کشتار توقیف و محاکمه شوند.

نایب رئیس - آقاى قنات‌آبادى توضیحى نمى‌دهید؟

قنات آبادى - توضیحى ندارم توضیح را عرض کردم‏.

نایب رئیس - مخالفى نیست.

+++

شمس قنات‌آبادى - البته یک توضیحى دارد رئیس شهربانى و رئیس ژاندامرى وقت‏.

دکتر کیان - رسم این است که به کلیات اول رأى گرفته می‌شود.

نایب رئیس - چون کسى پیشنهاد کفایت مذاکرات نکرده بود و کسى هم اجازه صحبت نخواسته بود بنابراین مذاکرات در کلیات کافى است وارد پیشنهادات شدیم‏.

دکتر کیان - بالاخره قربان رسم این است اول به کلیات رأى گرفته می‌شود بعد پیشنهادات مطرح می‌گردد.

نایب رئیس - چون کسى تقاضاى صحبت نکرده بنابراین مذاکره در کلیات کافى است عده براى رأی کافى نیست. آقایان تشریف بیاورند که اعلام رأى کنیم. اگر نمى‌آیند اسامیشان را بیاورید اعلام کنیم.

شمس قنات‌آبادى - آنهایى که دست‌شان تا مرفق به خون مردم آلوده است از مجلس می‌گذارند می‌روند بیرون که مبادا اموال این خیانتکاران به ملت ضبط شود.

نایب رئیس - عرض بنده طبق نظامنامه است جنابعالى مداخله نفرمایید (در این موقع عده براى اخذ رأى کافى شد) رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات در ماده واحده اصلاحى پیشنهادى به جاى ماده واحده آقایانى که موافقند با کفایت مذاکرات قیام بفرمایند (اغلب برخاستند) کفایت مذاکرات تصویب شد حالا پیشنهادات قرائت می‌شود (پیشنهاد آقاى قنات‌آبادى به شرح زیر مجدداً قرائت شد) پیشنهاد مى‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده اضافه شود فوراً احمد قوام و رئیس شهربانى و رئیس ژاندارمرى و رئیس حکومت نظامى و سرهنگ قربانى و ستوان فاطمى و سایر عاملین کشتار توقیف و محاکمه بشوند.

گنجه - یک دفعه دیگر این پیشنهاد خوانده شود. (به شرح فوق خوانده شد)

حاج سید‌جوادى - توضیح بدهند و سایر شهرستان‌ها.

نایب رئیس - کسى با این پیشنهاد مخالف نیست؟ آقاى اخگر بفرمایید.

اخگر - کارهایى که در مجلس می‌شود روى احساسات نباید باشد (صحیح است) روى قانون باید باشد و روى منطق البته در این که هر کسى خیانتى یا جنایتى کرده است بایستى مجازات بشود شکى نیست.

 (صحیح است) و براى این که پیدا بشود که چه کسى خیانت یا جنایتى کرده است کمیته تحقیق تشکیل شده و مشغول کار است البته کمیته تحقیق بعد از آن که خیانتکاران را پیدا کرد و معرفى نمود بدیهى است به مجازات خودشان خواهند رسید (حاج سید‌جوادى - کمیته تحقیق تشکیل شده که مقتولین را پیدا کنند جنایتکاران معلومند) موضوع مربوط به آقاى قوام مسأله‌اى بود که مسلماً در رأس جریانات اخیر بوده است و از سابق هم هر وقت که ایشان روى کار آمدند جنایاتى مرتکب شدند در اینجا شکى نمی‌شد داشت ولى در سایر مسائل استدعا می‌کنم جناب آقاى شمس‌آبادى پیشنهادشان را پس بگیرند و موکول بکنند به رسیدگى کمیته تحقیق وقتى تحقیقات‌شان که تمام شد البته موافق قانون رفتار می‌شود (خسرو قشقایى - الان بنده پیشنهاد کرده‌ام) به جاى این پیشنهاد باید پیشنهاد کرد که کمیته تحقیق مشغول کار بشود.

مکى - مجلس باید اجازه دهد که کمیسیون تحقیق بتواند این کار را بکند.

نایب رئیس - مطالبى که خارج از موضوع است حالا نباید مطرح شود کمیته تحقیق و مطالب بعدى حالا مطرح نیست. آقاى قنات‌آبادى پیشنهادتان را پس می‌گیرید. (قنات‌آبادى - خیر)

عده‌اى از نمایندگان - پیشنهادشان را یک مرتبه دیگر بخوانید (پیشنهاد آقاى قنات‌آبادى مجدداً به شرح سابق قرائت شد)

دکتر شایگان - بنده تذکرى دارم.

حاج سید‌جوادى - بنده با این پیشنهاد موافقم‏.

نایب رئیس - آقاى دکتر شایگان یک مخالف و یک موافق راجع به پیشنهاد صحبت کرده است.

دکتر شایگان - بنده تذکرى دارم که لازم است.

نایب رئیس - بفرمایید.

دکتر شایگان - عدم تصویب این پیشنهاد ممکن است سوء‌تفاهمى ایجاد نماید که عده‌اى با تعقیب اشخاصی که جانى بوده‌اند و جنایتکار بوده‌اند موافق نیستند و نمی‌خواهند آنها مجازات شوند در صورتی که مطلب این طور نیست (صحیح است) همه مجلس میل دارند که مقصرین به اشد احوال تعقیب بشوند و مجازات بشوند (گنجه - با دست محکمه) و اگر این پیشنهاد رد شود دلیل مخالفت نیست بلکه می‌خواهند که روى این موضوع مطالعه بشود پیشنهاد طورى باشد که مخالفت با اصول نداشته باشد و در طرح تمام اشخاص وارد بشوند از طرف دیگر امر توقیف و اینها چیزهایى است که باید مطالعه بشود بنده عرضم فقط همین بود که اگر هم این رد بشود دلیل این نیست که احدى در مجلس مخالف است با مجازات این اشخاص.

نایب رئیس - در خود ماده واحده پیشنهادى هم تبصره‌اى براى تعقیب مسببین هست، آقاى قنات‌آبادى پیشنهادتان را پس گرفتید؟

شمس قنات‌آبادى - حضورتان عرض کنم چون آقایان رفقا به بنده فرمودند که این پیشنهاد را پس بگیرم پس گرفتم.

نایب رئیس - پس گرفتند. پیشنهاد دوم قرائت می‌شود (ملک‌مدنى - اجازه می‌فرمایید بنده اخطار دارم) اخطار دارید بفرمایید.

ملک‌مدنى - اول باید به اصل ماده رأى بگیرید بعد پیشنهادات مطرح بشود.

نایب رئیس - نخیر آقا ماده واحده است اول باید پیشنهادات مطرح شود و هر کدام از پیشنهادات که قابل توجه واقع شد ضمیمه ماده می‌شود بعد یک جا رأى گرفته می‌شود پیشنهاد دوم قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقاى اخگر به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم در تبصره مربوط به ارجاع به دادگسترى (بودجه) هم اضافه شود.

نایب رئیس - آقاى اخگر.

اخگر - در یکى از تبصره‌ها نوشته شده است که این اموال عمومى است و بعد در یکى از تبصره‌ها نوشته شده است که به کمیسیون دادگسترى مراجعه شود وقتى یک پولى جزو اموال عمومى باشد به کمیسیون بودجه هم باید مراجعه شود و کمیسیون بودجه هم نظر بدهد (مکى - اموال عمومى نیست آقا) پس کلمه اموال عمومى را باید برداشت (مکى - براى آنهایى است که شهید شده‌اند یا دست‌شان از بین رفته پای‌شان از بین رفته)

نایب رئیس - پس گرفتید آقاى اخگر؟

اخگر - اگر جزء اموال عمومى است باید کمیسیون بودجه نظر بدهد.

نایب رئیس - طبق ماده واحده پیشنهادى جزء اموال عمومى است.

اخگر - بنابراین باید کمیسیون بودجه نظر بدهد اگر کمیسیون بودجه نباید نظر بدهد اموال عمومى را بردارید.

نایب رئیس - بنابراین پیشنهاد آقاى اخگر یک مرتبه دیگر قرائت می‌شود و رأى می‌گیریم

(به شرح ذیل خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم تبصره مربوط به ارجاع به دادگسترى (بودجه) هم اضافه شود.

نایب رئیس - راى می‌گیریم به پیشنهاد آقاى اخگر آقایانى که قابل توجه می‌دانند قیام کنند (عده کمى برخاستند) قابل توجه نشد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقاى دکتر کیان به شرح زیر قرائت شد)

اینجانب پیشنهاد مى‌نمایم مبلغ املاک و اموالى که براى فرزند و زوجه قوام باقى گذارده می‌شود به دو میلیون ریال تقلیل یابد.

نایب رئیس - آقاى دکتر کیان‏.

دکتر کیان - اولاً این طرح که تهیه و پیشنهاد شده است موافق اصول کلى به نظر نمى‌رسد. یعنى حق این بود که رأى تعقیب آقاى قوام و محاکمه و محکومیت ایشان مجلس شوراى ملى یک قانونى وضع می‌کرد که این موضوع را با سرعت رسیدگى می‌کرد و نتیجه رسیدگى خودش را اعلام کند.

 (مهندس حسیبى - عمل قوام و خیانت او محرز است) اجازه بفرمایید اما در این مورد به خصوص این طور استنباط می‌شود که مجلس شوراى ملى بر طبق افکار عمومى ملت ایران و با توجه به سوابق شخص مورد بحث یک تصمیمى را می‌خواهد بگیرد و اطمینان دارد که دیگر هیچ گونه رسیدگى مقدماتى لازم نیست زیرا مطلب به قدرى بین و محقق به نظر می‌رسد که احتیاجى به آن مقدمات ندارد در صورتی که این طور باشد و واقعاً ملت ایران و مجلس شوراى ملى ایران یک شخصى را جنایتکار تشخیص می‌دهد و محکومیت او را قطعى می‌داند و لازم بداند که یک مجازات شدیدى درباره او بشود به عقیده بنده هیچ مورد ندارد که مبلغ پنج میلیون ریال که در جامعه ایرانى یک مبلغ قابل ذکرى است معادل این مبلغ اموال منقول و غیر منقول براى ورثه یک کسى که مطابق این قانون جنایتکار تشخیص می‌دهد صلاح نیست که 5 میلیون ریال کنار بگذارید اگر تا این درجه نسبت به او ارفاق دارید که 5 میلیون ریال که مبلغ قابلى است براى او و وراثش می‌خواهید بگذارید که او را مجازات نکنید (خسرو قشقایى - صغیر را که مجازات نمى‌کنند) صغیرهایى که الان در بیابان‌ها گرسنگى می‌خورند یا صغیرهایى که در مدارس خرج لباس و کفششان را ندارند زیاد هستند اگر یک حداقلى را می‌خواهید مجزا بکنید بگویید در حداقل از مال هر ایرانى ولو دزدى و خیانت هم بکند این مبلغ مستثنى است او را من قبول دارم اما اگر شما می‌خواهید شخصى را به اتکای به افکار عمومى با این ترتیب جانى و خائن تشخیص بدهید در این مورد گذاشتن 5 میلیون ریال براى فرزند و زوجه او بر‌خلاف تصمیم خودتان است و مثل این است که یک جایزه‌اى هم به این ترتیب براى کسی که جنایتکار است قائل می‌شوید.

مکى - صحیح است آقا رأى می‌دهیم‏.

نایب رئیس - آقاى ناظر‌‌زاده‏.

ناظر‌زاده - واقعاً گاهى پدر نا‌اهل هم براى پسر اسباب زحمت می‌شود پسر قوام که بنده نه سنش را می‌دانم نه اسمش را فقط همین قدر می‌دانم که همچو پسرى هست

+++

(حاج سید‌جوادى - دختر است آقا) هر که هست خودش را براى چند میلیون تومان ارث آماده کرده بود. حالا این پیش‌آمد کرده و قدر مسلم این است که زن و بچه قوام گناهى ندارند (مکى - آنها که پدرشان را کشته‌اند گناه دارند؟) تلافى آنها در‌مى‌آید (حاج سید‌جوادى - از کجا) از اموال، اموالش را می‌گیرند و به ورثه مقتولین می‌دهند (مکى - کشته از بس که فزون است کفن نتوان کرد سیصد نفر در اهواز کشته شده‌اند دویست نفر در تهران کشته شده‌اند) جاى خوشوقتى است که لااقل اموال قوام زیاد است اگر این یک آدم لاتى بود که کار خیلى بدتر بود فعلاً این مالى که در عرض سال‌ها جمع شده در چنین موردى به مصرف می‌رسد و معلوم می‌شود که ماوراى این دستگاه ظاهرى یک دستگاه عدل الهى هست که هفتاد هشتاد سال به آدم مهلت می‌دهد و آخر کار حرص مقام او را به چنین کیفرى می‌کشد اما این پانصد هزار تومان هم جناب آقاى مکى از لحاظ فرزند و از لحاظ زنش خیلى زیاد نیست مجلس آن قدر موافقت می‌کند که 500 هزار تومان به آنها داده شود (مکى - براى شما چیزى نیست) من چون اصلاً حساب پول دستم نیست نمی‌دانم پانصد هزار تومان چقدر می‌شود (خنده نمایندگان) ولى در مقابل چندین میلیون اموال قوام چیزى نیست موافقت بفرمایید که این ارفاق نسبت به زن و بچه قوام بشود دیگر موکول براى خود آقایان نمایندگان است‏.

نایب رئیس - اعلام رأى می‌کنم آقایانی که پیشنهاد آقاى دکتر کیان را قابل توجه می‌دانند قیام بفرمایند (عده کم‌ترى برخاستند) تصویب نشد پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقاى حائرى‌زاده به شرح زیر قرائت شد)

تبصره ذیل را براى ضم به ماده واحده پیشنهاد می‌نمایم‏:

تبصره - نخست‌وزیران و وزیران که شریک و یا مباشر جنایات دوره بیست ساله قلدرى بوده مشمول موضوع فوق بوده فقط به مقدار حقوق تقاعد به آنها و مخارج تحصیل فرزندانشان داده خواهد شد.

امامى‌اهرى - صحیح است - احسنت. بفرمایید یک بار دیگر این پیشنهاد خوانده شود.

نایب رئیس - خودشان می‌خوانند آقاى حائرى‌زاده‏.

حائرى‌زاده - پیشنهادى که اول رفقا داده بودند مربوط به یک محکمه ملى بود که احکام این محکمه غیر قابل استیناف و تمیز باشد و تمام اختیاراتى را که دادستانى ارتش و دادستانى شهرستان و دادرسى دیوان کیفر و دیوان جنایى دارد به این محکمه داده شود کسانی که به حقوق مردم تجاوز و تخطى کرده‌اند و مسببین و مباشرین تنبیه و مجازات شوند و آن حالا در دست مطالعه است و امیدواریم که به زودى تقدیم مجلس شود و تصویب شود که یک محکمه ملى بعد از چهل و چند سال مشروطیت داشته باشیم که باعث ترضیه خاطر طبقه عامه را فراهم بکنند و همیشه یک طبقه خاصه ماشین مملکت را نگرداند این موضوع قوام را هم من همین طور خیال می‌کردم و معتقد بودم که به همان محکمه مراجعه شود ولى آقایان این را علیحده کردند من در زندگانی‌ام هیچ وقت به آن کسى که افتاده عقیده ندارم لگد بزنیم مگر در تحت اصول کلى که نظایرش دیگر پیدا نشود ما در دوره بیست ساله رئیس‌الوزرایى پیدا کردیم که یکى از آنها پدرش در وزارت دادگسترى همکار من بود و موقعى که می‌خواستند لباس قضایى براى قضات درست کنند ایشان گفت من پول ندارم لباس تهیه کنم از حقوقش کسر کردند که به او لباس قضایى بدهند پسر این شخص بعد رئیس‌الوزرا شد و حالا اگر بیش از قوام سرمایه در این مدت قلیل تهیه نکرده باشد کمتر نیست مثل شاخ شمشاد راه می‌رود و مشغول کار هم هستند در این مملکت ما نباید یک نفر را فقط طرف فحش و طرف حمله قرار دهیم موقع قانونگذارى موقع قضاوت باید احساسات را زیر پا گذاشت رفت روى حقایق روى مصلحت عموم، مصلحت مملکت. جناب قوام بنده پنج شش سال با ایشان هیچ آمد و شدى ندارم مریض شدند، مسافرت کردند، آمدند، رفتند و من موفق نشدم زیارت‌شان بکنم ولى قوام را بدتر از اینها نمى‌دانم من معتقدم که آقایان این تبصره را موافقت بفرمایند و محتاج به این که زیاد هم توضیح بدهم نیست و حالا خودم آن را می‌خوانم‏:

تبصره - نخست‌وزیران و وزیران که شریک و یا مباشر جنایات دوره بیست ساله قلدرى بوده مشمول موضوع فوق بوده (یعنى دارایى‌شان را باید ضبط کرد) و فقط به مقدار حقوق تقاعد به آنها و مخارج تحصیل فرزندان‌شان داده خواهد شد براى این که این قضیه جرمى نیست که بگوییم ده سال گذشته و مشمول مرور زمان است حالا که باب مصادره مفتوح شد این کار بشود این اشخاص در سنا هستند و در مجلس شوراى ملى هستند در مقامات مهم مملکتى هستند با قوام‌السلطنه هم فرقى ندارند بلکه بعضى‌هاشان بدتر از او هستند (صحیح است) (امامى‌اهرى - بنویسید کلیه کسانى که از خزانه دولت حقوق گرفته‌اند) (مهندس حسیبى - بیست سال گذشته هیچ شما موقع پیدا نکردید این پیشنهاد را بکنید؟) حالا موقع‌اش پیدا شده‏.

نایب رئیس - آقاى دکتر بقایى‏.

دکتر بقایى - بنده با آن که فرمایش آقاى حائرى‌زاده را تأیید می‌کنم با طرح آن در این موقع کاملاً مخالف هستم (صحیح است) درست است نخست‌وزیرانى بوده‌اند و جنایت هم کرده‌اند دزدى هم کرده‌اند سو‌ء‌استفاده هم کرده‌اند ثروتمند هم هستند این درست است به حساب‌شان هم ما آرزومندیم که رسیدگى شود مدت‌ها هم هست که صحبتش هست و هر وقت هم که جناب آقاى حائرى‌زاده طرحش را تهیه کنند بنده هم امضاء می‌کنم ولى به طوری که ایشان در اینجا فرمودند احساسات را باید زیر پا گذاشت و با منطق عمل کرد بنده مى‌خواهم این خواهش را از خود ایشان درباره این پیشنهادشان بکنم الان یک موقعیت خاصى پیش آمده است یک نهضتى در ایران برپا شده است در قبال این نهضت جنایاتى شده است و ملت ایران تشنه است که مسببین این جنایات تنبیه بشوند که یکیش آقاى قوام‌السلطنه است این طرح داده شده است و ما امیدوار هستیم که این طرح عملى شود ولى اگر بخواهیم این طرح را توسعه بدهیم تمام چیزهاى دیگر عیناً مثل این است که یک جایى تله‌اى گذاشته‌اند گرگى افتاده توى تله به جاى این که این گرگ را بگیرند بکشند یک کسى پیشنهاد بدهد که توى این بیابان گرگ زیاد است گوسفندهاى مردم را هم برده‌اند بچه‌هاى مردم را هم برده‌اند ما یک تله بزرگى درست کنیم که تمام گرگ‌ها بیافتند توى این تله نتیجه این تله بزرگ این می‌شود که از اطراف و اکناف وسیله خواهد داشت که این طناب‌هاى تله شل بشود و نه تنها گرگ دیگرى گیر نیافتد همین یک دانه گرگى هم که گیر افتاده در برود. من نمی‌خواهم مطلبى عرض بکنم که جسارت‌آمیز باشد ولى می‌دانم بعضى از کسانی‌ که به این طرح رأى خواهند داد ما یقین داریم که خودشان میل ندارند یک افکار عمومى هست که مورد احترام همه است و چون می‌خواهد رأى خواهند داد به این طرح اگر آمدیم این تبصره را اضافه کردیم نتیجه‌اش این می‌شود که در مجلس سنا که این نخست‌وزیرانى که ایشان می‌فرمایند یا خودشان هستند یا دامادهایشان هستند یا پسر‌عموهایشان هستند این می‌رود در سنا دفن می‌شود و ما نمی‌توانیم بیرونش بیاوریم به این جهت بنده خواهش می‌کنم از جناب آقاى حائرى‌زاده که این کار را سنگین نکنند بگذارید این به سادگى بگذرد و انشاء‌الله عملى بشود و راجع به این کار هم انشاء‌الله یک مطالعه بیشترى بشود تنها این که بگوییم نخست‌وزیران سابق این تشخیصش لازم است کدام نخست‌وزیر اینجا اسمش معین است موردش هم معین است تمام ملت هم خواهان این است بنده استدعا می‌کنم از جناب آقاى حائرى‌زاده و تمام کسانى که پیشنهادات مشابهى داده‌اند این طرح را سنگین نکنند بگذارند این عملى شود ما همیشه در اختیار آقایان هستیم براى سایر چیزها و قول می‌دهم اگر این پیشنهاد جنابعالى تصویب شود به سلامتى جنابعالى آقاى قوام هم از بند خواهند جست از نخست‌وزیرهاى دیگر هم چیزى گرفته نخواهد شد.

نایب رئیس - پس می‌گیرید آقاى حائرى‌زاده (حائرى‌زاده - خیر) رأى مى‌گیریم به پیشنهاد آقاى حائرى‌زاده آقایانی که این پیشنهاد را قابل توجه می‌دانند قیام کنند (عده کمى برخاستند) رد شد. پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود (پیشنهاد آقایان خسرو قشقایى  و زهرى و اخگر به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنیم این تبصره به ماده واحده اضافه گردد.

تبصره - مجلس شوراى ملى به منظور رسیدگى و تشخیص عده و هویت کلیه مقتولین و مفقودین وقایع اخیر و تجلیل از فداکاری‌هاى آنها و از طرف دیگر به منظور رسیدگى و تحقیق و تشخیص مسببین و مسئولین این فجایع کمیته تحقیق منتخبه از طرف نمایندگان طرفدار ادامه نهضت ملى تنفیذ می‌نماید و کمیته نامبرده کلیه اختیارات قانونى لازمه را جهت انجام مقاصد بالا دارد.

نایب رئیس - آقاى خسرو قشقایى‏.

خسرو قشقایى - موقعی که پیشنهاد راجع به مصادره اموال قوام طرح شد عده‌اى از آقایان گفتند که این کار را بیایید زیادش کنید ولى همان طور که جناب آقاى دکتر بقایى تذکر دادند خواستیم که این کار سبک باشد و هیئتى از طرف فراکسیون نهضت ملى مأمور رسیدگى براى این کار شد و بنده فکر می‌کنم که اینها اشخاص بسیار خوبى باشند و مورد اطمینان مجلس و مردم ایران هستند بدون تردید میل دارند که مسببین این قضیه معلوم بشوند و تنبیه بشوند و نسبت به اشخاص زیادى هم صحبت می‌شود از نظر عده‌اى از اینها تقصیرى نداشته‌اند و از نظر بنده سرلشکر کوپال تقصیرى نداشته قبلاً مى‌خواسته‌اند عوضش بکنند و عوضش نکردند و هیچ اختیارى نداشته و از نظر عده‌اى رئیس ژاندارمرى و فرماندار نظامى تقصیر داشته‌اند و مى‌گویند کارها مربوط بوده است به فرماندار نظامى و تحت اختیار فرماندار نظامى مستقیماً اجرا مى‌شده جمعى همه را مقصر می‌دانند چیزى که مسلم است نباید کسانى را که مقصر نیستند مقصر قلمداد کرد و عده مقصر را بى‌گناه ولى البته باید راجع به همه تحقیقاتى بشود راجع به وزیر جنگ و رئیس ژاندارمرى هم صحبت‌هایى مى‌شود و خوشبختانه از نظر آن کسانى که این کار را کرده‌اند این کشتار هم خیلى کشتار دامنه‌دارى بوده منحصر به تهران نبوده در خوزستان هم همان طورى که جناب آقاى دکتر بقایى و آقاى مکى فرمودند عده زیادى کشته شده‌اند و در کرمانشاه بعد از این که کارها تمام شده و قوام استعفا داده کشتارهایى کرده‌اند بنده اطلاع دارم در لار زن‌هاى مردم را لخت کرده‌اند و عقرب به جانشان انداخته‌اند که اینها را بگزند و نیش بزنند و مردان آنها در عذاب باشند و البته انصاف نیست که به اینها رسیدگى

+++

نشود و همین طور بماند متأسفانه این کشتار را راجع به کرمانشاه و اصفهان هم انجام دادند و این اعمال را کرده‌اند و در شیراز هم مى‌خواسته‌اند انجام بدهند ولى نمى‌دانم چه ملاحظه‌اى کردند که انجام نداده‌اند شاید اگر وقت داشتند آنجا هم انجام مى‌دادند این است که بنده این پیشنهاد را تهیه کرده‌ام و خواستم به امضاى عده‌اى از آقایان برسانم ولى چون وقت نشد حالا تقدیم کردم خوب هم شد که آقاى شمس قنات‌آبادى پیشنهاد خودشان را پس گرفتند بنده خواستم استدعا کنم از آقایان که به این کمیته تحقیق مجلس قدرت قانونى بدهند که حقیقتاً رسیدگى کند و نظریات خودش را بدهد که هر کسى مقصر است مجازات بشود و هر کس مقصر نیست بی‌خود بدنام نشود این بود که این پیشنهاد را به امضاى دو نفر دیگر از آقایان رساندم و تقاضاى تصویبش را دارم.

نایب رئیس - آقاى قنات‌آبادى‏.

خلخالى - (من مخالفم اول من اجازه خواستم) (معتمد‌دماوندى (منشى)- اول آقاى قنات‌آبادى دوم جنابعالى سوم آقاى مکى اجازه خواستند.

خلخالى - من از این جهت مخالفم که اسامى اعضاى کمیسیون خوانده شود بعد قدرت قانونى بدهید.

شمس قنات‌آبادى - مخالفت بنده با این پیشنهاد از این جهت است که تاکنون هزار قانون هزار طرح هزار لایحه در مجلس شوراى ملى به تصویب رسیده ولى وقتى خارج از محوطه مجلس رفته است عملى نشده است آثارى هم بهش مترتب نشده، اگر این کمیته تحقیق قدرت قانونى‌اش این باشد که تعقیب بکند و دقت بکند که در روز سى‌ام تیر و بعد چه اشخاصى مسئول کشتار بوده‌اند، این چه اثرى دارد؟ اصلاً لازم نیست و غالباً مردم مى‌دانند. آقاى خسرو قشقایى شما که می‌فرمایید رئیس شهربانى مسئول نیست (خسرو قشقایى - بنده نگفتم مسئول نیست گفتم رسیدگى بکنید) اجازه بفرمایید، اگر او مسئول نیست پس کى مسئول است؟ اگر اینها مسئول نبودند پس کى مسئول بود؟ من گفتم مردم را بکشند؟ من پیشنهاد مى‌کنم این اشخاصى که معین و مشخص است مسئولیت‌شان از نظر ملت ایران اینها را بگیرند اینها را محاکمه کنند، اگر بی‌گناه بودند ولشان کنند اگر هم گناهکار بودند و مسبب این آدم‌کشى‌ها بودند به دارشان بزنند. در هر آیینى در هر مسلکى در هر قانونى قصاص آمده، آدم‌کشى قصاصش کشتن است، دار کشیدن است، اگر من به مصادره اموال قوام رأى می‌دهم براى این است که معتقدم اینها مال او نیست و الّا مصادره اموال را که قصاص آدم‌کشى نمى‌دانم قوام و یک عده از عمالش آدم کشته‌اند و باید آنها را بکشند، باید آنها را به دار بزنند، و این مال و ثروت هم چون مال او نیست مال ملت است باید به ملت برگردد. غرض این است که این چه قدرتى دارد؟ البته من هم موافقم که به این کمیسیون قدرت بدهند که نظریاتش نظریات قانونى باشد اما کى اجرا مى‌کند آیا ضامن اجرایى دارد، وقتى کمیسیون گفت فلان و فلان و فلان ضامن اجرایى هم دارد؟ وقتى که تحقیقات این کمیسیون به مرحله نهایى رسید و گفت اینها مسئول در کشتار سى تیر بوده‌اند ضامن اجرایى هم دارد؟ دولت مى‌آید تصمیم آنها را اجرا بکند؟ وقتى که کمیسیون مسببین را یکى یکى معرفى کرد دولت این نظریات و این تحقیقات را انجام می‌دهد یا نمى‌دهد؟ این باید روشن بشود والا همه ما می‌دانیم که کمیسیون تحقیق که از طرف فراکسیون نهضت ملى انتخاب شده‌اند تمام مردم شرافتمندى هستند که مورد تأیید نمایندگانند و اسامی‌شان را هم بنده نوشته‌ام که عرض مى‌کنم آقایان مشار، دکتر ملکى، دکتر بقایى، نریمان، دکتر فلسفى، حاج سید‌جوادى، خلخالى، کریمى، اینها بعد از این که تحقیق کردند اگر از شهربانى هم استفاده کردند یعنى اگر شهربانى تن به قضا بدهد، اگر از ژاندارمرى هم استفاده کردند و اگر ژاندارمرى تن به قضا بدهد و اگر اینها تحقیقات کردند آیا نتیجه تحقیقات اینها و زحمات اینها را کى اجرا مى‌کند؟ آیا دولت حاضر است که اگر این آقایان معرفى کردند که این جنایتکارها دست‌شان به خون شهدا رنگین است دولت اینها را بگیرد و قصاص شرعى و قانونى بکند یا نه؟ و الّا یک مشت بنشینند زحمت بکشند چه فایده‌اى دارد؟

خسرو قشقایى - آقا اجازه بفرمایید اینجا سوء تفاهم شده من نگفتم رئیس شهربانى را نگیرید و تحقیق نکنید بنده گفتم که آقاى رئیس شهربانى که از نظر بنده بى‌تقصیر است از او هم تحقیق کنید (شمس قنات‌آبادى - ببخشید بنده درست متوجه نشدم)

نایب رئیس - به قابل توجه بودن این پیشنهاد رأى گرفته مى‌شود (یک نفر از نمایندگان - دو مرتبه بخوانید)

(پیشنهاد آقاى خسرو قشقایى به شرح سابق قرائت شد)

حاج سید‌جوادى - این خیلى مجهول و مبهم است باید توضیح بدهند.

امیر‌افشارى - اسم آقایانی که در کمیته عضو هستند بفرمایید.

مکى - اضافه کنید که نتیجه را به مجلس شوراى ملى گزارش بدهند.

خسرو قشقایى - اجازه می‌فرمایید بنده توضیح بدهم؟

نایب رئیس - دیگر توضیح ندارد پس می‌گیرید یا رأى بگیریم؟

خسرو قشقایى - نخیر بنده پس نمی‌گیرم‏.

دکتر بقایى - اضافه کنیدکه نتیجه را به مجلس گزارش بدهند.

نایب رئیس - به این ترتیب اصلاح می‌شود که نتیجه را به مجلس گزارش بدهند مدت نمى‌گذارید؟

دکتر بقایى - دو ماه هم مدت قائل شوید.

خسرو قشقایى - بنده موافقم که ظرف دو ماه نتیجه را گزارش بدهند به مجلس.

نایب رئیس - آقایانى که این پیشنهاد را با اصلاحى که شد قابل توجه مى‌دانند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. این پیشنهاد قابل توجه شده و ضمیمه لایحه خواهد شد. پیشنهاد آقاى مکى قرائت مى‌شود. (به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم کلمه اموال عمومى حذف شود.

نایب رئیس - آقاى مکى‏.

مکى - بنده اگر مى‌توانستم یک پیشنهادى بدهم که آقایانى که علاقه دارند این طرح زودتر به تصویب برسد پیشنهادات خودشان را پس بگیرند اصلح بود ولى چون نمى‌توانم طبق آیین‌نامه این پیشنهاد را بکنم این بود که این پیشنهاد را دادم که به این بهانه مطالبى را که لازم است به اطلاع علاقه‌مندان به تصویب این طرح برسانم. این است که همان طور که همکار عزیزم آقاى دکتر بقایى گفتند اگر آقایان علاقه دارند که این طرح تصویب بشود خواهش می‌کنم که دیگر پیشنهادى ندهند و همین را اینجا تصویب بکنند. ما دو سه دوره در پارلمان بوده‌ایم و مى‌دانیم که اگر بناى پیشنهاد دادن بشود این طرح امروز دیگر تصویب نمی‌شود و جلسه دیگر هم تصویب نمی‌شود هى پیشنهاد پشت پیشنهاد مى‌دهند و بالاخره پیشنهاد پیچ می‌شود این طرح و بالاخره هم منظور ملت ایران تأمین نخواهد شد بنده مى‌خواستم استدعا کنم دوستانه چون حق هیچگونه تقاضایى از آقایان نمایندگان محترم طبق آیین‌نامه ندارم استدعا مى‌کنم که پیشنهاد خودشان را پس بگیرند تا این طرح زودتر به تصویب برسد و یکى هم بنده پیشنهاد مى‌کنم که اموال عمومى برداشته شود براى این که وقتى اموال عمومى شد مى‌افتد به مقررات و این حرف‌ها و قرطاس‌بازی‌هایى که همه‌مان خبر داریم و توى کاغذ‌بازى هیچ وقت به وراث شهدا چیزى داده نخواهد شد. من در مریضخانه‌ها یک عده‌اى را دیدم که یک دستشان رفته یک پایشان را بریده‌اند اینها تا آخر عمرشان از یک دست و یک پا و یکى از جوارح و اعضاى بدن محروم هستند چرا جزو اموال عمومى بشود؟ مگر دولت غنیمتى گرفته؟ ملت قربانى داده غنیمت هم مال اوست این مال مال ملت است ملت قربانى داده کشته داده دست داده پا داده یک دسته پدران‌شان را از دست داده‌اند یک دسته شوهرهای‌شان را از دست داده‌اند یک دسته اولادهای‌شان را از دست داده‌اند. باید این مال را هم بدهند به ورثه اینها بنده پیشنهاد مى‌کنم و استدعا می‌کنم از همکاران عزیز که موافقت بفرمایند این کلمه اموال عمومى برداشته شود و فقط اختصاص داده شود به وراث شهدا (اخگر - و مصدومین) و مصدومین و هر کس هم در این جریان کشته شده به وراثش داده شود. بیش از این هم استدعایى نمى‌کنم همین طور که عرض کردم تقاضا می‌کنم هر کس پیشنهادى دارد اگر علاقه‌مند است که این طرح بگذرد پس بگیرد (مهندس حسیبى - مال خودتان را هم پس بگیرید) نمى‌توانم پس بگیرم آقا مگر دولت فقیر است مگر ضعیف است این فقط مال وراث شهدا است یک دسته‌اى از بین رفته‌اند زن‌ها یک دسته بى‌شوهر شده‌اند یک دسته بى‌پدر شده‌اند یک عده از دست و پا محروم شدند چرا برود جزو اموال عمومى برود در وزارت دارایى بدهند به یک مشت گردن کلفت پشت میزنشین؟ این که نمى‌شود بنده عقیده‌ام این است که این فقط بایستى براى ورثه شهدا و مصدومین واقعه 30 تیر مصرف شود.

نایب رئیس - آقاى دکتر شایگان شما مخالف پیشنهاد آقاى مکى هستید؟

دکتر شایگان - می‌خواستم توضیحى بدهم مسأله اموال عمومى، یعنى مال مردم و فقط مطلبى که ایشان فرمودند منحصر می‌شود به این امر که آیا تمام این اموال براى شهدا و وراث و زخمى شده‌ها باشد یا مسائل دیگرى هم که از این قبیل است و جزء منافع عمومى است از این استفاده بشود و حالا این تشخیص با مجلس است که کدامش اولى است به نظر این کسانى که این طرح را تهیه کرده‌اند اموال عمومى اولى است ولى این اشکال را که تصور مى‌کنند که این اموال غیر از مال مردم است این طور نیست این اموال مال مردم است و تصدی‌اش به دست نماینده ملت که دولت است خواهد بود.

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى مکى که جمله اموال عمومى حذف شود باید رأى گرفته شود تأمل بفرمایید تا عده کافى شود (پس از چند لحظه عده کافى شد) رأى می‌گیریم به پیشنهاد آقاى مکى آقایانى که این پیشنهاد را قابل توجه می‌دانند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. این پیشنهاد قابل توجه است و بنابراین اموال عمومى حذف مى‌شود. پیشنهاد آقاى پور‌سرتیپ قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم از این به بعد هیچ یک از وزراى سابق به مقام وزارت و سفارت دعوت و منصوب نشوند

+++

 نایب رئیس - مثل این که این پیشنهاد مربوط به این لایحه نمی‌تواند باشد. آقاى پور‌‌سرتیپ‏.

پور‌سرتیپ - ما اگر تصدیق بخواهیم بکنیم که گذشته‌ها خیانت کرده‌اند به این کشور مسلماً باید آنها را هم مجازات بکنند. حالا آقاى حائرى‌زاده گفتند که آنها را هم اموال‌شان را ضبط بکنند و به آن پیشنهاد مجلس رأى نداد. حداقل مانعى ندارد که بعد از این سر کار نیایند.

امامى‌اهرى - یک مرتبه دیگر خوانده شود (به شرح فوق خوانده شد)

مهندس حسیبى - پس بگیرید (پور‌سرتیپ - پس گرفتم)

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى وکیل‌پور قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم که در دنباله تبصره 2 این عبارت: (مگر نقل و انتقال‌هایى که صحت وقوع آن قبل از تاریخ 25/4/31 محرزشده باشند.) اضافه شود.

نایب رئیس - آقاى وکیل‌پور

وکیل‌پور - بنده به احترام فرمایش جناب آقاى مکى این پیشنهاد را پس می‌گیرم ولى از جناب آقاى دکتر شایگان و دکتر معظمى تقاضا می‌کنم که به تبصره 2 این لایحه یک توجهى بفرمایند موجب اضرار غیر نشود ما در این ماده واحده قصدمان این است که مسبب قتل و جنایت را مجازات کنیم نه این که مردم را موجب ضررشان بشویم. اینجا نوشته شده است که اسناد غیر رسمى ذمه یا مربوطه به هر نوع نقل و انتقال اموال قوام متعلق به هر تاریخى باشد از درجه اعتبار ساقط است مگر آنچه که مربوط به عملیات و مطالبات جارى و عادى بهره‌بردارى باشد در صورتی که ممکن است یک شخصى یک ملکى را از او خریده باشد و این معامله با سند عادى یا ذمه‌اى صورت گرفته باشد و انحاء تصرفات مالکانه هم در آن ملک کرده باشد آن‌ وقت باید از او خلع ید کرد. حالا جناب آقاى دکتر شایگان و جناب آقاى دکتر معظمى باید به این موضوعات توجه فرمایند (مهندس حسیبى - خواهش می‌کنم پس بگیرید براى این که همه اینها دقت شده است) عرض کردم پس مى‌گیریم ولى خواهش می‌کنم ایشان توجه بفرمایند.

نایب رئیس - پس گرفتند بنابراین ماده واحده با اصلاحاتى که در آن شده است مطرح است آقایان اگر مایلند قرائت بشود (چند نفر از نمایندگان - خوانده شود) توجه بفرمایید قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده ذیل را به جاى ماده واحده پیشنهادى که فوریت آن قبلاً تصویب شده است پیشنهاد و تقاضاى تصویب آن را داریم:

ماده واحده - چون احمد قوام یکى از عوامل مؤثر قتل و فجایع جریان اخیر که منتهى به کشتار دسته‌جمعى روز سى‌ام تیر‌ماه 1331 و قیام مسلحانه علیه ملت ایران شده است تشخیص و مفسد فى‌الارض شناخته شده علاوه بر تعقیب و مجازات قانونى به موجب این قانون کلیه اموال و دارایى منقول و غیر منقول احمد قوام از ملکیت او خارج مى‌گردد.

تبصره 1- هر گاه در اموال و املاک احمد قوام پس از تاریخ 25 تیر‌ماه 1331 نقل و انتقالاتى به هر عنوان و به هر صیغه ولو به صورت سند رسمى صورت گرفته باشد آن نقل و انتقال از درجه اعتبار ساقط و آن اموال اموال قطعى قوام محسوب مى‌گردد.

تبصره 2- اسناد غیر رسمى ذمه‌اى و یا مربوط به هر نوع نقل و انتقال اموال قوام متعلق به هر تاریخى باشد از درجه اعتبار ساقط است مگر آنچه که مربوط به عملیات و مطالبات جارى و عادى بهره‌بردارى باشد.

تبصره 3- اموال غیر منقولى که صورتاً به اسم دیگران خریدارى و قیمت آنها از محل اموال قوام پرداخت شده نیز مشمول ماده واحده خواهد بود.

تبصره 4- وجوهى که به نام حزب دموکرات سابق یا سازمان‌هاى وابسته به آن در بانک‌ها یا نزد اشخاص موجود باشد از اموال دولتى محسوب و ضبط خواهد شد.

تبصره 5- از اموال احمد قوام 5 میلیون ریال برداشت و طبق موازین شرعى بین زن و فرزندش تقسیم می‌شود.

تبصره 6- آیین‌نامه اجراى این قانون و طریق توزیع عواید آن اموال بین وراث و شهدای مجروحین جریانات 26 تا 31 تیر‌ ماه 1331 و امور خیریه به پیشنهاد دولت و تصویب کمیسیون دادگسترى تنظیم مى‌گردد.

تبصره 7- مقررات این قانون به هیچ وجه مانع تعقیب جزایى سایر مسببین و مباشرین جریانات اخیر تیر‌ماه 1331 نخواهد شد.

تبصره 8- مجلس شوراى ملى به منظور رسیدگى و تشخیص عده و هویت کلیه مقتولین و مفقودین وقایع اخیر و تجلیل از فداکاری‌هاى آنها و از طرف دیگر به منظور رسیدگى و تحقیق و تشخیص مسببین و مسئولین این فجایع کمیته تحقیق منتخبه از طرف نمایندگان طرفدار ادامه نهضت ملى را تنفیذ می‌نماید و کمیته نامبرده کلیه اختیارات قانونى لازمه را جهت انجام مقاصد بالا دارا مى‌باشد و نتیجه را در مدت دو ماه به اطلاع مجلس شوراى ملى خواهد رسانید.

نایب رئیس - اعلام رأى می‌کنم نسبت به ماده واحده و تبصره‌هاى ضمیمه و اصلاحاتى که امروز مورد توجه واقع شده است آقایانی که موافقند با ماده واحده و اصلاحات پیشنهادى قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. این لایحه چون تصویب شد به مجلس سنا فرستاده خواهد شد لایحه اختیارات دولت مطرح است.

مکى - آقا هیئت مختلط را یک رأى بگیرید بعد لایحه اختیارات را مطرح کنید.

6- طرح و تصویب اختیارات دکتر مصدق نخست‌وزیر

نایب رئیس - لایحه اختیارات دولت مطرح است قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده - به آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر اختیار داده می‌شود که از تاریخ تصویب این قانون تا مدت 6 ماه لوایحى که براى اجراى برنامه نه‌گانه برنامه دولت ضرورى است و در جلسه هفتم مرداد‌ماه 1331 مجلس شوراى ملى به شرح ذیل:

1- اصلاح قانون انتخابات مجلس شوراى ملى و شهرداری‌ها.

2- اصلاح امور مالى و تعدیل بودجه به وسیله تقلیل در مخارج و برقرارى مالیات‌هاى مستقیم و در صورت لزوم مالیات‌هاى غیر مستقیم.

3- اصلاح امور اقتصادى به وسیله افزایش تولید و ایجاد کار و اصلاح قوانین پولى و بانکى‏

4- بهره‌بردارى از معادن نفت کشور

5- اصلاح سازمان‌هاى ادارى و قوانین استخدام کشورى و قضایى‏

6- ایجاد شوراى محلى در دهات به منظور اصلاحات اجتماعى و تأمین مخارج این اصلاحات به وسیله وضع عوارض‏

7- اصلاح قوانین دادگسترى‏

8- اصلاحات قانون مطبوعات‏

9- اصلاحات امور فرهنگى بهداشتى و وسائل ارتباطى‏

تصویب شده است تهیه نموده و پس از آزمایش آنها را تقدیم مجلسین نمایند و تا موقعى که تکلیف آنها در مجلسین معین نشده لازم‌الاجرا می‌باشند.

نایب رئیس - آقاى دکتر فلسفى‏

دکتر فلسفى - در نخست‌وزیرى گذشته جناب آقاى دکتر مصدق وقتی که این ماده واحده یعنى ماده اختیارات در جلسه خصوصى مطرح شد بنده آنجا عرایضى کردم و موافقت خودم را هم آنجا اعلام کردم و بعد که لایحه داده شد وقتى هم که آمدم در سرسراى مجلس اسم بنویسم چون موافقین زیاد بود به همین جهت بنده مخالف مشروط اسم نوشتم یک کسى از من سؤال کرد مخالف مشروط معنایش چیست؟ یعنى موافق منتها موافقى که یک تذکراتى دارد و یک مطالبى دارد که در این مورد مى‌خواهد تذکر بدهد البته چون راجع به این موارد لوایحى نیست که موادش مشخص و معین باشد و بتوان رویش بحث کرد بنابراین بنده بحثى ندارم لیکن یک تذکراتى لازم است در این موقع عرض کنم. اول مطلبش این است که این اختیارات یک مطلبى نباشد که براى بعد سابقه شود. این اختیاراتى که مجلس شوراى ملى الان به آقاى دکتر مصدق می‌دهد از دو جنبه است یکى از لحاظ شخص آقاى دکتر مصدق است که مورد احترام ملت ایران است مقبولیت عامه دارد و محبوبیت عامه دارد و شرایطى در او جمع است که در کمتر اشخاص جمع است و به این جهت از این لحاظ به او این اختیارات را می‌دهند پس بنابراین به هر کسى از این به بعد نمی‌توان اختیارات داد. جهت دوم این است که وضع مملکت ما یک وضع خاصى پیدا کرده است یعنى از هم‌گسیختگى، آشفتگى، بى‌ترتیبى، بى‌نظمى، فقر، وضع بد مالى و اقتصادى اینها همه موجب شده که ملت ایران مقدرات و سرنوشتش را به دست شخصى که مورد احترام و قبولش هست بدهد. پس بنابراین این مطلب را بنده از این جهت عرض می‌کنم که یک جهات و علل و موجباتى پیدا شد که ما این اختیارات را به آقاى دکتر مصدق می‌دهیم ولى این مطلب سابقه نباید بشود که فردا هر دولتى آمد تقاضاى اختیارات بکند عرض کنم که بنده چند تذکر دارم و عرض زیادى هم ندارم یک تذکر بنده راجع به قانون انتخابات است. البته تمام بدبختى و خوشبختى یک ملتى ناشى و منبعث از مجلس شوراى ملى است و آن هم فرع بر این است که یک قانون انتخابات صحیح باشد یک نمایندگان خوبى انتخاب بشوند و بیایند قانونى که ما داشتیم بسیار ناقص بوده و در عمل هم ما دیدیم که این قانون خوب نتیجه نداده است چه آن زمانى که به وسیله مداخله دولت در انتخابات نمایندگان انتخاب می‌شدند باز هم این قانون بد عمل می‌شده و چه در این دوره که دولت هیچ نظرى نداشت و معذالک دیدیم که وضع انتخابات خوب نبود. معایبى که در این قانون انتخابات مشهود بود و همه مضرات از او ناشى می‌شود یکى راجع به تشکیل انجمن است چه آن ماده 36 نفرى و چه این تصویب‌نامه 108 نفرى هر دو نتیجه خوب نداد یعنى هم باعث می‌شد که اشخاص اعمال نفوذ بکنند و هم یک عدم رضایتى ایجاد می‌کرد بنابراین بایستى دولت در این لایحه‌اى که تنظیم می‌کند این معنى را رعایت بکند مطلب دومش مداخله مأمورین دولت بود رئیس دولت به تصدیق دوست و دشمن یعنى آقاى دکتر مصدق خودشان مطلقاً نظرى در انتخابات نداشتند و مداخله هم نمی‌کردند ولى آیا این کافى بود؟ فرماندار، رئیس ژاندارمرى، رئیس شهربانى تمام اینها مداخله می‌کردند بایستى در این قانون ترتیبى داد که اینها مورد مؤاخذه قرار بگیرند یا به کلى ممنوع المداخله باشند و چون عرض کردم لایحه مطرح نیست نمى‌شود به طور دقیق و صریح درش اظهار‌‌نظر کرد

+++

و بنده همین طور این تذکرات را عرض می‌کنم. یکى این که باید انتخابات فردى باشد این انتخابات جمعى صحیح نیست در هر محل عده‌اى سه نفرى چهار نفرى نسبت به وسعت محل انتخاب می‌شوند. این باعث مبارزاتى است بعد هم دسته‌جات مختلف در آن نقطه مى‌مانند و تا آخر دوره هم شروع می‌کنند توى سر هم زدن و بالاخره اگر هم دولت بخواهد آنجا به دست خود مردم اصلاحاتى را شروع بکند مخالفت می‌کنند ولى اگر یک وکیل آنجا منحصر به یک منطقه باشد خوب موکلینش نسبت به او اعتماد دارند و او با یک فراغت خاطرى می‌تواند مقدم یک اصلاحاتى بشود یک نظر دیگر بنده این است که ...

نایب رئیس - آقاى دکتر فلسفى عده کافى نیست تأمل بفرمایید (پس از چند لحظه عده کافى شد) بفرمایید.

دکتر فلسفى - ... یک تذکر دیگر بنده این است که بایستى با‌سوادها رأى بدهند این مسأله قانون انتخابات شما حل نمی‌شود مگر این که با‌سوادها رأى بدهند مادام که بی‌سوادها رأى بدهند این موضوع قابل اصلاح نیست و ممکن نیست که شما بتوانید یک انتخابات صحیح را با شرکت بی‌سوادها انجام بدهید این محاسن و معایبى دارد البته یک عده‌اى محروم مى‌مانند ولى محاسنش می‌چربد بر معایبش و یک مسئله که خیلى مهم است و مخصوصاً بنده استدعا دارم که مورد توجه قرار بگیرد این است که تصویب اعتبارنامه بایستى در هیئت عمومى قضات دیوان کشور باشد. در مجلس اعتبارنامه نباید باشد براى این که خود ما دیدیم که اینجا رو در بایستى هست مأخوذ به حیا مى‌شوند محاسبات و مطالبى هست که دیده‌ایم در اینجا ما اغماض کرده‌ایم بنابراین تصویب اعتبارنامه در مجلس زیاد صحیح نیست باید در هیئت عمومى دیوان کشور باشد. در ماده دوم که راجع به اصلاح امور مالی است بنده بحثى نمی‌کنم فقط اصلاح امور مالى این است که شما باید دستگاه وصول‌تان را مختصر بکنید، ساده بکنید این وزارت دارایى را از این صورت بیرون بیاورید مادامی که در وزارت دارایى نهه صد نفر عضو در اداره مالیات بر درآمد هست نمی‌شود آنجا را خوب اداره کرد. از نظر تقلیل بودجه این بدبختى و گرفتاری که ما از شهریور بیست تاکنون داشته‌ایم براى این بوده است که هیچ وقت نتوانسته‌ایم یک بودجه صحیحى بگذرانیم. همه‌اش را یک دوازدهم گذراندیم و تمام معایب اقتصادى ما مربوط به همین کار است و بنابراین قطعاً البته دولت توجه دارد و یک بودجه متوازنى را تنظیم خواهد کرد ولى چیزى که در بودجه علاوه بر توازن و تعادل اهمیت دارد آن تناسب بودجه است یعنى عواید بودجه و مخارج آن باید مناسب با وضع مملکت با وضع مردم ایران باشد. مالیات بایستى از طریق مالیات مستقیم وصول شود نه غیر مستقیم بنابراین اینجا بنده بایستى عرض کنم که مخصوصاً با همین یک نکته مخالفم که در صورت لزوم مالیات غیر مستقیم باشد الان هیچ مملکتى در دنیا نیست که چهار پنجم بودجه‌اش از راه مالیات غیر مستقیم تأمین بشود و اساساً هزینه زندگى مردم خیلى بالا رفته است علت این که تمام دولت‌هایى که آمده‌اند در سر‌لوحه برنامه‌شان تقلیل هزینه زندگى بوده است و توفیق پیدا نکرده‌اند براى خاطر این است که وضع بودجه‌شان بد بوده و تمام عواید را از مالیات غیر مستقیم مى‌گرفته‌اند یعنى مالیات اغنیا را از فقرا مى‌گرفته‌اند (صحیح است) این وضعى بوده است که در مملکت ما جارى بوده است و تا موقعى که این مسأله حل نشود یعنى تا بودجه از طریق مالیات مستقیم تأمین نشود و مالیات‌هاى غیر مستقیم کم نشود ممکن نیست که شما بتوانید در هزینه زندگى تقلیلى ایجاد کنید ممکن نیست عرض کنم که از نظر اصلاح امور اقتصادى بنده وظیفه‌ام این است که عرض کنم بایستى واردات و صادرات توازن داشته باشد از امور تجملى کاسته بشود یک مطلبى که از نظر افزایش تولید مى‌خواستم عرض کنم این تقلیل در مخارج هم که مرقوم فرموده‌اید در برنامه به طور کلى بودجه‌اى را که شما مى‌خواهید تنظیم بکنید و توازن بدهید تعادل بدهید وقتى می‌خواهید مخارج را کم کنید می‌رسید بر پرسنل کارمندهاى دولت، خوب، محظور دارید مشکل دارید اینها را چکار کنید؟ بایستى اینها باشند و هفتاد درصد همین مخارج پرسنل است و فقط جاهایی که زورتان می‌رسد مخارج را تقلیل بدهید این بنگاه‌هاى عام‌المنفعه است یکى از این بنگاه‌هاى انتفاعى الان همین اداره دخانیات بنده این که عرض می‌کنم روى اطلاعى است که دارم که دولت از همین اداره دخانیات خیلى استفاده می‌کند. یک قلم مهم تأمین بودجه دولت از همین فروش سیگار و دخانیات است و چقدر اشکال براى این کشتکاران ایجاد مى‌کنند در صورتى که با این کار سطح کشت پایین مى‌آید.

شما مى‌خواهید توتون بفروشید ندارید طلبشان را نمى‌دهید هزاران مشکل براى خرید توتون درست می‌کنید و آن قدر ایجاد یأس می‌کنید که ناچاراً مأیوس بشوند و دست از این کار بردارند بنده ناچار شدم که در این باره شرحى به اداره دخانیات بنویسم و همین طور این شرکت سهامى پنبه که یک محصول کلى هست. به علاوه بنده یک مطلبى را مى‌خواستم عرض کنم اصلاً اقتصاد این مملکت و تجارت این مملکت را یک عده بخصوصى در دست دارند هم در اتاق بازرگانى هستند و هم وزارت اقتصاد را یدک مى‌کشند وقتى می‌خواهند پنبه بخرند یک مرتبه مى‌بینیند که یک تصویب‌نامه صادر می‌شود که صدور پنبه ممنوع است قیمت پنبه مى‌آید پایین و دسته دوم زارعین دیگر پنبه نمى‌کارند و همه متلاشى می‌شوند آن وقت این عده پنبه را مى‌خرند وقتى که خریدشان تمام شد آن وقت یک تصویب‌نامه صادر می‌کنند که صدورش آزاد است و قیمت آن می‌رود بالا این را باید توجه کرد بنده مطلب دیگرى ندارم ولى این را هم باید توجه کردکه اگر ... البته این را درست بنده نمی‌دانم ولى اگر اسکناس باید منتشر بشود باید منحصراً صرف مصارف تولیدى بشود و مطلقاً به مصارف دیگر نرسد والا فایده‌اى ندارد من این نکته را هم فراموش کردم عرض کنم که براى شهرداری‌ها یک قانونى گذشته که این قانون اگر دست اشخاص خوب بیافتد بسیار قانون خوبى است و اگر دست اشخاص بد بیفتد بسیار بد قانونى است اصولاً در مملکت این قبیل قوانین را اشخاص خوب دنبالش نمی‌روند یعنى کسى که داعیه عمومى دارد دنبالش نمی‌رود و کسانى که دنبال آنها می‌روند همه‌اش اشخاصى هستند که داعیه شخصى دارند و قصد سوء‌‌استفاده دارند یک اشخاصى هستند که می‌خواهند استفاده کنند و یک هئیت کنترل باید باشد که اینها را خوب کنترل کند چون بنده یک تجربه‌اى هم در این مورد دارم راجع به موضوعات دیگر عرضى ندارم. یکى راجع به اصلاح قوانین دادگسترى است که این راجع به محاکماتش است که این محاکمات باید خیلى طولانى نباشد تمیز معنى ندارد مگر آن که بین بدایت و استیناف اختلاف‌نظر باشد چون تمیز که وارد ماهیت دعوى نمی‌شود وقتى که بدایت و استیناف موافق هم حکم دادند باید حکم قطعى و لازم‌الاجرا باشد ولى وقتى که مابین بدایت و استیناف اختلاف باشد آن وقت‏ هم تمیز باید رسیدگى ماهیتى بکند و نظر بدهد و الّا این طول محاکمه کار بدى است و البته نظرى که دولت نسبت به عدلیه اتخاذ کرده است براى همین مسئله است البته قضات باید استقلال پیدا کنند حقوقشان هم باید زیاد بشود و مستغنى بشوند اینها یک مطالبى هست که همه می‌دانند. راجع به فرهنگ هم نسبت به جنابعالى آقاى وزیر فرهنگ می‌خواستم عرض کنم که این فرهنگ فعلى معنى ندارد تعلیم و تربیت معنى ندارد آنجا یک دو‌دسته‌گى خاصى است یک عده توده‌اى و یک عده ضد توده‌اى و متأسفانه در آنجا یک دستگاهى هست که بر له توده‌ای‌ها عمل می‌کند این را که بنده عرض می‌کنم یک اختلافى پیدا شده بود در گرگان و در فرهنگ گرگان بین محصلین و یک بازرس رفت آنجا و آنها که توده‌اى بودند آنها را تأیید کرد و مابقى را منتقل کرد به کاشان و قم و غیره این پرونده‌ها الان هست و خود حضرتعالى تا موفق نشوید که دسته‌بندی‌ها را در فرهنگ مرتفع بکنید ممکن نیست که اصولاً این دستگاه فرهنگ به آن معنى واقعیی‌اش تحقق پیدا بکند این را به اختصار عرض کردم و بعدها خدمتتان می‌رسم و مطالب خودم را می‌گویم راجع به بهدارى هم خوب آقاى دکتر فرمانفرمایان واقعاً از اشخاص خوبند که بنده سابقه دارم نسبت به ایشان در بهدارى خیلى کارها بایستى کرد ولى دو کار مقدم است یکى این که شما دارو ندارید یعنى بیمارستان دارید طبیب استخدام می‌کنید بیمار هم هست غذا هم می‌دهید ولى دارو ندارید شما اولین کارى که می‌بایست بکنید این است که اعتبارى براى دارو تأمین کنید. یک مطلب دیگر که خیلى مهم است مسئله مسلولین است البته مرض سل الان خیلى زیاد است و این قدر مسلولین اینجا وجود دارد که شما به دستش یک ورقه می‌دهید که سه ماه دیگر مراجعه بکند به آسایشگاه و این مریض مجبور است 3 ماه توى این مهمانخانه‌ها برود و خودش می‌میرد که هیچ عده زیادى را هم مبتلا می‌کند این مطلبى که عرض کردم باید توجه بفرمایید البته تقصیر جنابعالى هم نیست براى این که آن وقت که شما تشریف آوردید وضع همین طور بود. این دو مطلب است که باید توجه بفرمایید. دارو و مسلولین و این را استدعا می‌کنم که یک طورى در نظر بگیرید که قدمى بردارید که بتوانیم این مسلولین که در این شهر هستند بخوابانیم و یک مقدار از پول‌هایتان را هم اختصاص بدهید به دارو و یک مقدارى دارو بگیرید. بنده دیگر عرضى ندارم‏

نایب رئیس - آقاى معتمد‌دماوندى‏.

معتمد‌دماوندى - جناب آقاى دکتر فلسفى تحت عنوان مخالف مشروط تذکراتى فرمودند که نمی‌شد اسم آن را مخالف گذارد بلکه مقدارى از فرمایشات ایشان که به عنوان موافق بودند دیگر لازم نبود مطابق آیین‌نامه که موافق دولت بیاید صحبت بکند براى این که کار یک کمى طولانى می‌شود و باید به این لایحه رأى گرفت. ولى خوب ایشان ناچار در لیست مخالف اسم مرقوم فرمودند و بیانات خودشان را هم فرمودند و بنده هم مطابق آیین‌نامه مطالبى را در موافقت عرض می‌کنم و دیروز در مجلس سنا در برنامه دولت مذاکراتى شد و یکى از آقایان نمایندگان محترم سنا راجع به مستشاران نظامى و اصل 4 ترومن مطالبى گفتند که تصور کردند من این قدر بى‌اطلاع از جریان اصل 4 ترومن هستم و این طور وانمود کردند که ملت ایران احتیاجى دارد به کمک‌هاى ناچیزى که براى تبلیغات در مملکت ما از طرف میسیون

+++

آمریکایى می‌شود ما به مستشاران نظامى به هیچ وجه احتیاجى نداریم در سنا گفته شده بود که دولت باید از اینها به بهترین وجهى استفاده کند ولى آقاى سناتور محترم شاید متوجه نیست که ملت ایران نمی‌تواند این عناصر را که هر کدام براى خودشان عنوانى در این مملکت اختیار کرده‌اند و وضع خاصى دارند اینها را در میان ارتش خودش ببیند بنده باز هم تکرار می‌کنم و شاید هم در این زمینه سؤالى هم از دولت بکنم و اگر عمرى از من باقى بماند در تمام طول مدتى که در خدمت آقایان باشم پیوسته این عرضم را تکرار می‌کنم که ملت ایران احتیاج به مستشاران نظامى ندارد در یکى از روزنامه‌ها دیدم که رئیس مستشاران نظامى که یک سرتیپى است رفته خدمت جناب آقاى دکتر مصدق و با ایشان مذاکراتى نموده است و البته مذاکرات در روزنامه نوشته نشده بود ولى لابد یک مطالبى بود و دنیا هم الان متوجه این معنى است زیرا دیده شده است در روزنامه‌ها که حتى از وزیر امور خارجه آمریکا این سؤال شده است که آیا به خدمت مستشاران آمریکایى در ایران خاتمه داده شده یا نه بنده باید به جناب آقاى کاظمى عرض بکنم و به جناب آقاى دکتر مصدق هم از پشت تریبون مجلس شوراى ملى عرض مى‌کنم که ملت ایران خواستار اخراج مستشاران نظامى است زیرا اینها همان طوری که جناب آقاى نریمان فرمودند درس آدم‌کشى به ما می‌دهند و از طرفى باعث یک جنجال سیاسى براى ما شده‌اند ما نباید یک کارى بکنیم که همسایه شمالى این ر امستمسکى براى خودش قرار بدهد و راجع به مستشاران نظامى بحث بکند و الّا اگر اینها از اینجا بروند شاید آنها با ما یک کمى بهتر از این معامله بکنند و چون ما یک سر‌حدات وسیعى با همسایه شمالى داریم نباید همسایه‌هایمان را همان طورى که آقاى رئیس تذکر دادند برنجانیم بنده یک روزى در شمیران از جایى می‌گذشتم دیدم یک پلاکى به اسم سرجوخه کیک مستشار نظامى آمریکا درب یک باغ عظیمى که شاید ماهى سه چهار هزار اجاره آن باغ باشد این سرجوخه هوایى چه می‌تواند بکند در نیروى هوایى مملکت ما. همین قسمت جزء اختیارات دولت هست ما انتظار داریم و ملت ایران هم انتظار دارد و در اغلب جراید هم نوشته شده است که باید به خدمت اینها خاتمه داده شود اما راجع به اصل 4 ترومن این را هم بگویم وقتى که من این صحبت را کردم عده زیادى خارج از مجلس سرزنش کردند که آقا اینها مفید هستند اینها را نباید دلسرد کرد و از این حرف‌ها آقا در تمام مدتى که این اداره اصل ترومن هست با آن اداره عریض و طویل و با آن ماشین‌نویس‌ها و با آن ادارات و مستخدمینش که هر چه پول می‌آورند می‌دهند به آنها می‌خواهیم ببینیم که از لحاظ بهداشت و از لحاظ کشاورزى چه قدم مفیدى براى ما برداشته‌اند. آن آقاى سناتور محترم این را تذکر داده که چاه آبى که در کرج زده شده است یک آزمایش براى محصلین بوده این را بنده می‌دانم اما اجازه بدهید این را بگویم که چاه‌هاى دیگرى هم که زده‌اند کلیه آنها را در نواحى استراتژیکى زده‌اند در بندر پهلوى که آب خوردن ندارند چرا نمى‌زنند در فومن چرا نمى‌زنند در تبریز که آب خوردن ندارند نمى‌زنند بروید نقشه‌ها را ببینید آقا بنده وظیفه دارم بگویم اان 5 سال است با 20 میلیون دلار سر ما را دارند شیره مى‌مالند تا به حال 700 میلیون دلار به پاکستان کمک کرده‌اند اگر راست می‌گویند بیایند و به ما هم کمک کنند ما که چیزى نمی‌گوییم برنامه اصلاحی‌شان را به نظر دولت برسانند و دولت بداند که اینها در چه نقاطى می‌خواهند از لحاظ وضع کشاورزى از لحاظ پیشرفت امور کشاورزى و بهداشتى عمل بکنند باید به دولت نقشه‌اش را بدهند والا اگر اینها بخواهند بنشینند آنجا و براى خودشان اقداماتى بکنند مورد قبول ملت ایران نیست و بنده پیوسته این قسمت را دنبال خواهم کرد و نمی‌دانم به کجا خواهد کشید در موضوع مالکیت هم که عرض کرده بودم در این قسمت هم مورد سرزنش واقع شدم حتى جراید هم آن طورى که باید شاید به علت این که تند صحبت می‌کردم نتوانستند عرایض بنده را منعکس کنند حتى رادیو تهران هم خیلى دست به عصا در این مورد راه رفت و نتوانست بگوید که من گفتم باید تقسیم اراضى بشود من نمى‌فهمم چرا نباید بشود؟ منتهى از روى موازین شرعى باید این کار صورت بگیرد و من در این مورد پیشنهادى هم کرده‌ام حالا می‌گویند که چرا ما این حرف‌ها را می‌زنیم یک گرفتاری‌هایى است که آدم نمی‌تواند طاقت بیاورد من یک مثل کوچک می‌زنم ملاحظه بفرمایید چگونه گرفتاریم یک دهى داریم به اسم کپورچال شاید 7- 8 هزار جمعیت دارد که دو دانگ از این ده یک مالکى دارد به اسم برخوردارى یک مردى است بلا عقب این مرد عبارت از یکى از پیله‌ورانى است که از آذربایجان آمده است آنجا و در تمام دهات پیله‌ورى جزء مى‌کرده الان دارایی‌اش‏ رسیده به میلیون‌ها در اثر سلف خرى آمده دو دانگ از آنجا را گرفته در ظرف 7- 8 سال ده برابر کرده است محصول سال گذشته این قریه و دهستان و اطرافش به طور کلى سوخت همین مرد بر علیه میراب شفا رود که یک رودخانه بزرگى است در دادگاه رشت اقامه دعوى کرد که به علت غرض‌ورزى او در دادن آب املاک من سوخت از جمله کپورچال و الان به من اطلاع دادند که همین شخص براى تمام رعایاى کپورچال عرض حال داده و بعد رفته است تأمین دلیل کرده است که اینها عایدى مرا نداده‌اند در موقع کاشت محصول بنده رفتم آنجا یک عده‌اى بودند بهش گفتم آقاى مالک تو مالک دو دانگ اینجا هستى ما باید اینجا را آباد کنیم این نهرها را بکنیم و مى‌خواهیم یک استخر جدید بکنیم ده دوازده هزار تومان خرج دارد شما که یک مالک بزرگ هستید سهم خودتان را بدهید...

کریمى - اخطار نظامنامه‌اى دارم. اینها خارج از موضوع است. اختیارات دولت است حساب خرده مالکین و مالکین اینجا مطرح نیست.

معتمد‌دماوندى - اجازه بدهید مطرح است براى این که امثال اینها شاید در تمام مملکت هستند یک همچو جریانى است در قسمت اقتصاید یک اختیاراتى داده می‌شود بنده یک شمه‌اى آنچه لازم است به آقاى وزیر اقتصاد ملى عرض کردم باید توجه داشته باشند که در گذشته یک قراردادها و معاملاتى در وزارت اقتصاد ملى از لحاظ پایاپاى و سایر قسمت‌هاى دیگر بود که تعقیب می‌شد آن را باید مطالعاتى بفرمایند و ملاحظه بفرمایند که آیا کافى است اگر کافى است باید دنبال اقدامات گذشته گرفته شود یعنى حضرت مستطابعالى که یک جوان تحصیل‌کرده‌اى هستید مثل سایر کابینه‌هاى گذشته نباید بشود در گذشته اینجور بوده که اگر اقدامات مفیدى شروع می‌شد یک وزیر جدیدى که مى‌آمد آن اقدامات را تعقیب نمى‌کرد و یک چیزى خودش از نوشروع می‌کرد در وزارت اقتصاد ملى در سابق اقداماتى شده مخصوصاً با همسایه شمالى از لحاظ معاملات پایاپاى یک قراردادى در شرف انعقاد بود یا بسته شده بود به درستى نمی‌دانم البته از لحاظ اقتصادى مملکت مخصوصاً وضع اقتصادى شمال این معامله پایاپاى تأثیر دارد ولى باید در نظر داشته باشید همان طور که در گذشته به آنها اجازه داده نشد معاملات آزاد بکنند حضرت مستطابعالى هم همان نقش را تعقیب بفرمایید زیرا معاملات آزاد در گذشته هر وقت این حضرات کرده‌اند به ورشکستگى عده‌اى از تجار که آزادانه با آنها معامله می‌کرده‌اند منجر نشده روى همین اصل بود که اجازه معاملات آزاد به آنها داده نشد از جمله اقداماتى که در وزارت اقتصاد ملى پیش آمده بود یک تصویب‌نامه چاى بود که این را به عرض‌تان رسانیده‌ام این تصویب‌نامه یک عده از واردکنندگان چاى را به شمال روانه کرد که چاى بخرند و طبق آن تصویب‌نامه گفته شده بود که به علت این که چاى در مملکت زیاد است به هیچ وجه من‌الوجوه اجازه ورود چاى به کسى داده نشود مگر اشخاصى که بروند طبق این تصویب‌نامه در شمال چاى بخرند و کارخانه‌هاى چاى را دایر بکنند و به مقدارى که عمل کرده‌اند اجازه ورود چاى داده می‌شود عده‌اى که چای‌های‌شان در حال آمدن به ایران بود یا در گمرک بود یک فرجه‌اى گذاشتند تا آخر فروردین 1331 که چاى‌هایشان را حمل بکنند و اسنادشان را هم ارائه بدهند اینها اسنادشان را دادند کلیه چای‌هایى که در راه بود یا در گمرک بود طبق اسناد موجود تا آخر فروردین از گمرک خارج شد بعد از انقضای آن مهلت وقتی که وزیر اقتصاد وقت رفت به آلمان براى این که حل مشکلى را با مقامات آلمانى انجام دهد در غیاب ایشان مقدار ده هزار صندوق چاى را به عنوان این که این چای‌ها در کویت بوده با آوردن اسناد و جعل کلمه ترانزیت گویا از قرار معلوم خارج کرده‌اند و براى هر صندوق هم می‌گویند چهل تومان پول داده‌اند به همین مأمورین شما در وزارت اقتصاد ملى که جمعاً چهار صد هزار تومان می‌شود یک شرحى هم واردکنندگان چاى و بازرگانان چاى داخله نوشته‌اند که به خدمت شما می‌فرستم استدعا مى‌کنم این را تحقیق بفرمایید که این پول واقعاً راست است که گرفته شده و این اجازه داده شده یا نه؟ و این امر باعث شده است که آن شرکت‌هایى که براى خرید چاى رفته بودند به شمال جهت خرید چاى به طور کلى خرید را موقوف کرده‌اند براى این که از طرف دولت به اینها این جور تأمین داده شده بود اگر پول‌تان را می‌برید در شمال چایى می‌خرید و کارخانه‌ها را دایر می‌کنید در ازای یک کیلو چاى به شما اجازه داده می‌شود که یک کیلو وارد بکنید وقتى دیدند که یک مرتبه این تصویب‌نامه بدون جهت به هم خورده و ده هزار صندوق وارد شده تمام خریدارها دست نگهداشته‌اند بالنتیجه کلیه باغداران چاى الان براى فروش برگشان مستأصل هستند بنده در روزنامه کیهان یک مطلبى راجع به برنامه اصلاحات عمرانى دولت خواند لابد آقایان هم ملاحظه فرموده‌اند من نمی‌دانم تنظیم‌کننده این برنامه کى بود الان همه استان‌ها تشنه اصلاحات هستند نباید اختصاص داده شود به یک استان یعنى باید لطف بفرمایید ببینید که در استان‌هاى مملکت در شهرستان‌هاى مملکت چه احتیاجاتى هست اگر می‌خواهید که انشاء‌الله منشاء یک اصلاحات اساسى بشوید در تمام شهرستان‌ها هم‌آهنگ پیش بروید البته آنچه مهم‌تر است آن را جلوتر بیاندازید اما نه این که چندین میلیون ریال در برنامه اصلاحى براى اصلاحات آبیارى براى اصلاحات راه‌سازى براى آوردن کارخانه‌جات یک نقطه معینى تمرکز داده شود نمی‌دانم در کازرون کنف‌کارى هست که کارخانه گونى‌بافى مى‌خواهند دایر بکنند (خسرو قشقایى - بلى هست) درصورتی که گیلان و مازنداران مستعد این کار است فارس را نمی‌دانم (وکیل‌پور - در آنجا هم استعداد کنف‌کارى خیلى زیاد است) بسیار خوب ولى همه جا باید باشد کارخانه‌هاى

+++

چیت‌سازى کارخانه‌جات پنبه پاک‌کنى کارخانه‌جات گونى بافى کارخانه‌جات نساجى این کارخانه‌ها اغلب در جنوب دایر می‌شود حرفى نیست باید در تمام نقاط مملکت باشد در شمال هم واقعاً این احتیاج هست مازندران هم این استعداد را دارد استدعاى مردم این است که یک توجهى هم به آنجا بشود در خصوص امنیت خواستم مختصرى عرض کنم در نتیجه وقایع و اوضاع اخیر یک عده‌اى پیدا شده‌اند که همیشه مى‌خواهند در امنیت اخلال بکنند حالا که دولت مسلط است دیگر نمی‌شود تذکر داد که آقا تو دست به پاسبان نزن این امر مخصوصاً در ولایات اثر عجیب کرده است هیچ کس نمى‌تواند حرف بزند فوراً زد و خورد می‌کنند شهر را شلوغ می‌کنند الان باید اجازه بدهید که شهربانى، دادگسترى، ژاندارمرى قدرت قانونى خودشان را اعمال کنند (حاج سید‌جوادى - کجا؟ براى کى؟) در همه جا و براى آن اخلال‌گرانى که اخلال می‌کنند (کریمى - اول باید رئیس شهربانى را اصلاح کنند) شما اگر خرده ‌حساب دارید به من مربوط نیست (حاج سید‌جوادى - خرده حساب نداریم حساب کلى است)

نایب رئیس - آقاى معتمد‌دماوندى مذاکرات خودتان را در موضوع اختیارات دولت بفرمایید شما به عنوان موافق اسم نوشته‌اید.

معتمد‌دماوندى - در موضوع نفت بلوچستان به طوری که بنده تحقیقات کردم معلوم شد که یک اطلاعات بسیار جامعى شرکت سهامى نفت ملى سازمان برنامه در بلوچستان دارد و آماده است شاید براى اکتشاف و بهره‌بردارى و از بلوچستان یک تلگرافى تمام سران ایل بلوچ به عنوان اظهار تشکر از عرایض اخیر بنده کرده‌اند که عیناً تقدیم حضرت مستطابعالى می‌کنم (اشاره به آقاى کاظمى وزیر دارایى) که ملاحظه بفرمایند اینها می‌گویند در یک حوزه وسیعى که بیش از پنج فرماندارى دارد و بیش از چندین صد هزار نفر نمی‌دانم آقاى ریگى به یک میلیون می‌رسد؟ وضع مردم بسیار بسیار بد است و اگر واقعاً یک توجهى بکند و اگر نفت بلوچستان استخراج بشود در درجه اول براى آبادى و عمران بلوچستان یک قدم بسیار اساسى برداشته شده و این کار با آن سرحد و آن وضعى که ما در بلوچستان داریم از نقطه‌نظر آن بلوچستان دیگر که با آنها هم‌کیش و هم‌زبان هستند لازم است و آن طوری که اغلب آقایان بلوچ‌ها به من می‌گفتند اغلب به علت فقر و بدبختى رفته‌اند آن طرف مرز و شاید آن طرف بلوچستان بیش از چندین هزار بلوچ ما در بلوچستان پاکستان زندگى می‌کنند و الان هم دائما در مهاجرت هستند و با این اقدام نه تنها جلوى این مسافرت گرفته می‌شود بلکه تمام آنهایی که به آن طرف مرز رفته‌اند برمى‌گردند به وطن اصلى خودشان بنده از جناب آقاى کاظمى در مورد لطفى که به توتونکاران مبذول فرموده‌اند خواستم اظهار تشکر بکنم البته نمایندگان توتونکاران و جناب آقاى دادور که رئیس اتحادیه توتونکاران گیلان هستند و براى این کار چندین سال زحمت کشیده‌اند نمایندگان که شرفیاب شده بودند و همان طور که نوشته بودند حامل یک احساسات از طرف جنابعالى به توتونکاران بوده‌اند بنده اهل مجامله نیستم هیچ نظرى هم ندارم (دادور - تلگرافاً هم تشکر کرده‌اند خدمت‌شان تقدیم کرده‌ام) آن روز هم عرض کردم که این چهار صد هزار تومان براى آنها کافى نیست (افشار‌صادقى - براى رضاییه هم بفرستند) یک توجهى بفرمایید که تا آخر این هفته هم یک مبلغى شاید در حدود پانصد هزار تومان به توتونکاران برسانید بسیار بسیار مایه خرسندى می‌شود با این حال می‌توان گفت که یک دهم از مطالبات‌شان به آنها رسیده است‏.

نایب رئیس - این مطالب چه ارتباطى به لایحه اختیارات دولت دارد؟ سه پیشنهاد رسیده است که پس از یک موافق و یک مخالف به کفایت مذاکرات رأى گرفته می‌شود (عده‌اى از نمایندگان - کسى مخالف نیست) این پیشنهادات از آقایان دکتر ملکى حمیدیه و اخگر است.

دکتر ملکى - اجازه می‌فرمایید بنده توضیحى بدهم‏.

نایب رئیس - بفرمایید ولى خیلى مختصر.

دکتر ملکى - عرض کنم در جلسه خصوصى وقتى جناب آقاى دکتر مصدق این ماده واحده را آورده بودند اول بنده خدمت آقایان عرض کردم که مملکت در یک وضعیت بحرانى است و سال‌هاى متمادى است که ملت ایران انتظار یک اصلاحات بزرگى را دارد و اگر بنا بشود در این مملکت یک اصلاحاتى شروع بشود باید کسى آن اصلاحات را شروع کند که داراى اختیاراتى باشد براى این که دستگاه‌هاى ما به اندازه‌اى در هم بر هم و خراب است که بدون داشتن یک اختیارات اصلاحات ابداً ممکن و میسر نیست و امروز که یک شخصى یک مردم‌شناسى پیدا شده است که ملت ایران همه به ایشان معتقد هستند و مجلس هم ایمان به این شخص دارد و اعلیحضرت همایونى هم الطافشان شامل ایشان است خوب است که از این موقعیت استفاده بشود و یک اختیاراتى به ایشان داده شود تا این که اصلاحاتى را که ملت ایران انتظار آن را دارد شروع بفرمایند بنده فقط خواستم حضور آقایان اعضاى دولت این تذکر را بدهم که آقایان یک مسئولیت خیلى بزرگى دارند ملت ایران منتظر است که این کابینه جناب آقاى دکتر مصدق یک اصلاحات بزرگى را شروع بکند مردم دیگر از سخنرانى و حرف خسته شده‌اند و منتظر عمل هستند این است که مجلس و ملت ایران انتظار بزرگى از آقایان اعضاى کابینه دارند و چون بنده حس می‌کنم که همه آقایان نمایندگان ملت موافق این اختیارات هستند به این جهت پیشنهاد کردم که مذاکرات کافى است و زودتر رأى بدهیم و آقایان شروع به اقدام بکنند بلکه مملکت از این بدبختى و فقر و بیچارگى نجات پیدا بکند (انشاء‌الله)

نایب رئیس - آقاى دکتر فاخر.

دکتر فاخر - مخالفت بنده با پیشنهاد کفایت مذاکرات فقط از نظر داشتن فرصت براى تأکید درباره یک مطلب بسیار مفید و مهمى است که جناب آقاى دکتر فلسفى به آن اشاره فرمودند این نکته که علاوه بر هر جنبه دیگر از لحاظ تأمین تئورى اصول حکومت دموکراسى در ایران داراى اهمیت کامل می‌باشد مربوط است به لزوم انتخابات فردى در این کشور یعنى انتخاب یک نفر از یک حوزه عوض چند نفر از یک حوزه. وجود اصل انتخابات دسته‌جمعى علاوه بر مشکلات عملى از لحاظ تئورى حکومت دموکراسى صحیح نیست زیرا طبق اصل انتخابات دسته‌جمعى مثلاً در ایران یک نفر ایرانى اگر در مشهد رأى بدهد به 5 نفر رأى خواهد داد و در تهران به دوازده نفر و در تبریز به 9 نفر ولى اگر یک نفر ایرانى در قم باشد فقط به یک نفر رأى خواهد داد. آقایان مگر تمام اینها ایرانى و داراى حقوق سیاسى مساوى نیستند؟ ممکن است گفت که کاندید یک نفر ایرانى که در مشهد رأى می‌دهد براى موفق شدن‏ باید رأى به مراتب زیادتر از رأى کاندید یک نفر ایرانى باشد که در قم براى یک نفر رأى می‌دهد این تز نیز صحیح نیست زیرا گر به آمار رأى‌هاى اخذ شده در حوزه‌هاى مختلف مراجعه بفرمایید ملاحظه خواهید کرد که این حساب در همه جا درست نیست مثلاً موفقیت وکیل پنجم مشهد یا وکیل نهم تبریز با رأى کم‌تر صورت می‌گیرد تا وکیل واحد اغلب حوزه‌هایی که روى اصل انتخابات فردى در ایران انتخاب می‌شوند البته منظور بنده این نیست که مثلاً تمام تهران فقط یک نفر وکیل تعیین کند و قم نیز یک نفر بلکه منظورم تعیین یک نفر وکیل براى یک واحد از جمعیت ایران مثلاً براى 150 هزار نفر امیدوارم که در موقع اصلاح قانون انتخابات این تذکر مورد توجه دولت باشد.

شمس قنات‌آبادى این اظهارات ایشان نطق قبل از دستور است‏.

نایب رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات خوانده می‌شود و رأى می‌گیریم (به شرح زیر قرائت شد)

راجع به ماده واحده اختیارات پیشنهاد کفایت مذاکرات مى‌نمایم - حمیدیه‏

نایب رئیس - آقایانی که با کفایت مذاکرات ماده واحده اختیارات موافق هستند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد بنابراین فعلاً می‌پردازیم به پیشنهادات 14 پیشنهاد رسیده بعضى‌ها مشابه هستند البته خوانده می‌شوند آقایان توجه خواهند فرمود (پیشنهاد آقاى خسرو قشقایى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم که اختیارات نظامى هم به سایر اختیارات جناب آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر اضافه شود -  خسرو قشقایى‏.

عده‌ای از نمایندگان - دو مرتبه بلندتر قرائت نمایید (مجدداً به شرح فوق قرائت گردید)

حاج سیدجوادى صحیح است تصریح کنید

خسرو قشقایى - اجازه می‌فرمایید توضیح بدهم (عده‌ای از نمایندگان - مخالفى نیست)

نایب رئیس - مخالفى نیست (گفته شد - خیر) آقایانی که این پیشنهاد را قابل توجه مى‌دانند و موافقند قیام فرمایند (اکثر نمایندگان برخاستند) تصویب شد ضمیمه ماده واحده می‌شود پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود (پیشنهاد آقاى معتمد‌دماوندى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌نمایم که در جزو 1 ماده واحده بعد از عبارت و (شهرداری‌ها) جمله زیر اضافه شود و بلافاصله پس از تدوین قانون انتخابات بقیه نقاط با توزیع کارت الکترال شروع بشود.

معتمد دماوندى‏

نایب رئیس - آقاى معتمد‌دماوندى بفرمایید توضیح بدهید.

معتمد‌دماوندى - در ماده 15 اگر آقایان نظرشان باشد در اینجا خیلى صحبت شد که فقط باسوادها رأى بدهند و در ضمن گفته شد که براى انتخابات صحیح کارت الکترال در میان مردم توزیع شود کارت الکترال عبارت است از کارت انتخاباتى است که روى آن خیلى بحث شد حالا که قانون انتخابات به عنوان آزمایش از طرف آقاى نخست‌وزیر نوشته می‌شود بنده پیشنهاد کردم که این جمله بعد از عبارت شهرداری‌ها اضافه بشود که بعد از تدوین قانون انتخابات بقیه نقاط کشور با توزیع کارت الکترال انجام بشود کارت الکترال یعنى کارت انتخاباتى یک سرشمارى می‌شود در شهرها کارت می‌دهند به اشخاص که بیایند رأى بدهند آن کارت به منزله سجل‌شان است و روى این کارت عکس هم هست و یک خانه‌هایى هم دارد که مى‌نویسند

+++

انتخابات سال 1331 و 1332 و 1333

نایب رئیس - این طبق آیین‌نامه و تشخیص خود بنده وارد نیست.‏

معتمد‌دماوندى - تمنا می‌کنم نظامنامه را رعایت بفرمایید اگر می‌خواهید دیکتاتورى بکنید اشکالى ندارد.

نایب رئیس - نظامنامه را رعایت کردم و طبق نظامنامه ارتباط پیشنهادها با لایحه با نظر بنده است و حق اظهار‌نظر هم ندارید پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود (پیشنهاد آقاى معتمد‌دماوندى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌نمایم که در جزو 6 بعد از عبارت عوارض جمله تقسیم املاک با رعایت موازین شرعى و تعدیل ثروت اضافه شود - معتمد‌دماوندى‏.

نایب رئیس - آقاى معتمد‌دماوندى‏

حاج سید‌جوادى - توضیح بدهند موازین شرعى چطور به ایشان اجازه می‌دهد تقسیم املاک را.

معتمد‌دماوندى - ممکن است جناب آقاى رئیس بگویند که این هم وارد نیست و رد بکنند اگر ملاحظه فرموده باشید خود جناب آقاى دکتر مصدق که با یکى از مخبرین روزنامه‌هاى عربى گویا مخبر اخبار الیوم بود مصاحبه فرموده‌اند، فرموده‌اند که من می‌خواهم که این املاک را بخرم طبق موازین شرعى یعنى براى این کار یک بودجه‌اى در نظر گرفته‌اند یک محلى در نظر گرفته‌اند که باید این املاک را بخرند و تقسیم کنند این املاک را بین رعایا (حاج سید‌جوادى - یعنى به زور بخرند؟) یعنى اگر قانون شد وقتى به آقاى نخست‌وزیر اجازه می‌دهید که هم مقرراتى وضع بکنند و هم اجرا بکنند ممکن است خودشان به هر طور که مقتضى دانستند عمل کنند اگر جنابعالى مخالفید به عنوان مخالف توضیح بدهید ایشان از ماده واحده‌اش استفاده می‌کنند و راه شرعی‌اش را هم پیدا مى‌کنند بنابراین هیچ دغدغه خاطرى از این بابت نداشته باشید حالا اگر بخواهید این قانون امسال تصویب نشود یک سال دیگر می‌شود 2 سال دیگر می‌شود (حاج سید‌جوادى - بهتر است جریان طبیعى‌اش را طى کند تا این که کلمه موازین شرعى بگذارند)

عده‌اى از نمایندگان - پیشنهاد دو مرتبه قرائت شود (مجدداً به شرح بالا قرائت شد)

بهادرى - صحیح است‏.

اخگر - بنده مخالفم‏.

نایب رئیس - آقاى اخگر.

اخگر - بنده براى این پیشنهادات هیچ موردى نمی‌دانم وقتى اختیارات به کسى داده مى شود باید او بداند که چه بکند هر چه بخواهد بکند هر چى صلاح مى‌داند بکند البته وقتى شما اختیار دادید ایشان خودشان روى موازینى که در نظر دارند یک فکرهایى می‌کنند کارهایى می‌کنند اگر هم کسى نمى‌خواهد اختیار بدهد راست بگوید که نمی‌خواهم بدهم این پیشنهادات چیست؟

نایب رئیس - آقاى معتمد‌دماوندى پس می‌گیرید؟

معتمد‌دماوندى - نخیر پس نمى‌گیرم از این حرف‌ها هم باک ندارم هوچی‌گرى می‌کنند/

نایب رئیس - آقایانی که این پیشنهاد را قابل توجه می‌دانند قیام بکنند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد. پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(معتمد‌دماوندى - انشاء‌الله بعد از مدتى درست می‌شود) پیشنهاد دیگر آقاى معتمد‌دماوندى به شرح زیر قرائت شد.

پیشنهاد مى‌نمایم که به جز 7 بعد از عبارت قوانین دادگسترى جمله زیر اضافه شود: تدوین قوانین براى رسیدگى به حساب کارمندان کشورى و قضایى و لشگرى و سایر مؤسسات دولتى در 20 سال گذشته.

معتمد‌دماوندى‏.

نایب رئیس - آقاى معتمددماوندى‏

معتمد‌دماوندى - بنده یک توضیح کوچکى می‌دهم جناب آقاى اخگر نگذارید که بگویند که شما نمی‌گذارید مردم حرف بزنند اگر در موقع کفایت مذاکرات من می‌خواستم رأى ندهم مى‌نشستم و رأى نمی‌دادم و از شما هم نمی‌ترسیدم ولى یک چیزهایى به نظر ما رسید که اگر نکنید خواهد شد در این مملکت خواهید دید شما این مطالب را با چشم حقیقت‌بین نگاه کنید و من معتقدم که آقاى دکتر مصدق باید بروند و این مملکت را اصلاح بکنند.

نایب رئیس - آقاى معتمد‌دماوندى پیشنهادتان فعلاً مطرح است در اطراف آن توضیح بدهید پیشنهادتان می‌دانید چیست‏؟

معتمد‌‌دماوندى - البته می‌دانم چیست شما از حق خودتان سوء‌استفاده می‌کنید.

نایب رئیس - ساکت باشید. به شما تذکر می‌دهم. اگر خارج از موضوع صحبت بکنید به شما اخطار می‌کنم.

معتمد‌دماوندى - اخطار بکنید چیز مهمى نیست شما تجاوز می‌کنید از حقوق‌تان بنده نوکر شما نیستم‏.

نایب رئیس - من به شما اخطار خواهم کرد و طبق نظامنامه رفتار خواهم کرد.

(مهندس حسیبى و عده‌اى از نمایندگان - ریاست مجلس وقتى به شما ابلاغ می‌کند آقا ادب داشته باشید چرا این جور صحبت می‌کنید)

حاج سید‌جوادى - چرا بر مشکلات می‌افزایید؟

نایب رئیس - با آقاى اخگر چرا صحبت می‌کنید باید با مجلس صحبت کنید پیشنهادشان را بخوانید یادشان بیاید.

معتمد‌دماوندى - یادم هست آقا (پیشنهاد آقاى معتمد‌دماوندى دو مرتبه قرائت گردید)

نایب رئیس - راجع به این موضوع صحبت کنید.

عده‌ایى از نمایندگان - آقا پس بگیرید.

معتمد‌دماوندى - آقا اجازه بدهید پس می‌گیرم بگذارید حرف‌هایمان را بزنیم شما هزارى از این حرف‌ها که بزنید من از این فکرى که کرده‌ام منحرف نمی‌شوم آقاى رئیس هم خودشان می‌دانند که من بهشان ارادت دارم مخلصش هم هستم (خنده نمایندگان) و از ایشان معذرت می‌خواهم اگر آقایان به خاطر داشته باشند مشابه این پیشنهاد در مجالس دوره 14 و 15 هم شده بود و خود آقایان می‌دانند که فساد در دستگاه‌هاى دولتى پیش از همه دستگاه‌ها است و یک مطالعه مختصر در همین شهر تهران در این کوچه‌ها بکنید مى‌بینید که اغلب این عمارت‌ها مال چه اشخاصى است و آنها از کجا آورده‌اند. لازم است که به حساب آنها براى اضافه کردن به بیت‌المال ملت رسیدگى بشود و اگر واقعاً رسیدگى بشود و آنچه که خارج از آن مقدار حقوقى که گرفته‌اند دارند و از راه غیر مشروع به دست آورده‌اند آنها را بگیرید مى‌بینید که میلیون‌ها پول عاید خزانه دولت می‌شود من من‌باب تذکر می‌خواهم عرض کنم به جناب آقاى نخست‌وزیر که متوجه این معنى هم باشند چنانچه بخواهند اصلاحات بکنند اگر نمى‌توانند حساب گذشته را بگیرند لااقل دست این رشوه‌خوارها و دزدهاى ادارات را که مردم را به ستوه آورده‌اند از ادارات دولتى کوتاه بکنند حالا هم پیشنهاد خودم را پس می‌گیرم که جناب آقاى رئیس هم اوقات‌شان تلخ نشود.

نایب رئیس - پیشنهاد بعدى قرائت می‌شود (به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌کنم به آخر جمله مندرج در فقره 5 ماده واحده مربوط به اختیارات کلمه (و لشگرى) اضافه گردد - پارسا.

نایب رئیس - این مشابه همان پیشنهادى است که تصویب شد پیشنهاد بعد قرائت می‌شود (به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌نمایم جمله (با تصویب کمیسیون‌هاى مربوطه مجلس شوراى ملى) بعد از جمله (تصویب شده است) اضافه شود - حائرى‌زاده‏.

نایب رئیس - آقاى حائرى‌زاده بفرمایید.

مهندس حسیبى - معنى صحیح این پیشنهاد این است که یعنى اختیارى نداشته باشد.

حائرى‌زاده - من کراراً عرض کردم که در موقع قانونگذارى ما فقط مسئولیت موقت امروزه خودمان را نباید در نظر بگیریم ما در مقابل نسل‌هاى آینده مسئول هستیم ما نباید احساسات را این طور جلوی چشم‌مان بگذاریم و از حقایق چشم بپوشیم در جلسه سابق عرض کردم در این مملکت اختیارات مکرر داده شده همه‌اش هم همین شکل که حالا با حسن نیت است با حسن نیت بوده ولى وقتى واریز شده و نتیجه عمل در همه آنها به نفع مملکت نشده و به ضرر مملکت شده این داد و فریادى که ما از دست اختیارات حکومت نظامى داریم آن روزى که در مجلس دوم به حکومت نظامى رأى دادند براى کوبیدن سر استبداد و قلدرى بود نه براى کوبیدن سر احرار و استقلال‌طلب‌ها و آزادی‌خواهان مملکت امروز همان اختیارات به ضرر طبقه آزادى‌خواه و احرار مملکت دارد اعمال می‌شود من شما دکتر مصدق نخواهیم ماند خواهیم رفت فقط خداوند و ملت‌ها باقى خواهند ماند یک سوابقى درباره اختیارات در مملکت مشروطه گذاشته می‌شود که در آتیه ما نخواهیم توانست در جلوش ترمز بکنیم و مملکت ما به یک سراشیبى دیکتاتورى خواهد افتاد که نجات از آن براى ملت ایران نخواهد بود مسئولش ما هستیم که رأی به آن دادیم یک سوابقى در مجلس شوراى ملى هست راجع به قوانین دادگسترى که در ادوار سابق مى‌آمدند اجازه مى‌گرفتند به کمیسیون دادگسترى اختیار داده مى‌شد که لوایحى را که وزیر دادگسترى آورد به آن ترتیبى که در آن قانون مقرر بود پس از تصویب کمیسیون دادگسترى به طور موقت و آزمایش به موقع اجرا گذاشته شود و ضررى هم نداشت تا این اواخر که گندش بالا آمد تا اواخر دوره 15 و از این اختیارات سوء‌استفاده شد و از کمیسیون گذشت که باید جناب وزیر دادگسترى یک لایحه بیاورد آنها را لغوش کند ما در کمیسیون دارایى و در کمیسیون کشور این سوابق را داریم که اختیارى مجلس داده است که وزیر وقت لوایح‌اش را بیاورد آنجا پس از آن که نقادى شد مطالعه شد ببرد موقتاً به موقع اجرا بگذارد در این لایحه که جناب نخست‌وزیر فرستاده‌اند حقیقتش من دلم براى خود نخست‌وزیر مى‌سوزد که اختیارات زیادى به یک نفر بدهید و بار سنگینى را به شانه او بگذارید ولى باید ببینید که این راه خیلى طولانى و بار خیلى سنگین است و آن کسى که بار را روى شانه‌اش گذاشته‌اید خرد مى‌شود زیر این بار دکتر مصدق رفیق شما است حیف است من حقیقتاً متأثر مى‌شوم یک نفرى زحمت کشیده در این مملکت این بیرق ما بوده در مبارزه نفت آمریکا رفته لاهه رفته و تا حالا هم نتیجه خوب گرفته و براى این‌ کارهایى که او جلو برده و ما دنبالش بوده‌ایم خیلى جدیت کرده است نباید بارش را خیلى سنگین بکند که وضعیت مملکت به این آشفتگى آشفته‌تر بشود و اصلاحات نشود من عقیده دارم سنگینى این بار براى یک نفر بى‌انصافى است اقلاً کمیسیون‌هاى

+++

مجلس را شریکش بکنید آقاى دکتر مصدق عالم علوم اولین و آخرین نیت من به ایشان تماس دارم در جزییات دقت می‌کند کاغذ مى‌نویسند مى‌آورند آنجا من غالباً دیده‌ام که در جملاتش دقت مى‌کند و روى جمله‌اش خط می‌کشد و مى‌گوید این عبارت را عوض کنید آدمى که این همه دقیق هست این همه بار روى شانه او نگذارید نمى‌تواند به منزل برساند. نمى‌تواند خودش دقت بکند مجبور است این اختیارات خود را تقسیم کند بین وزارت کشور دارایى اقتصاد استخدام فرهنگ بهداشت پست و تلگراف این اختیارات مربوط به این چند وزارتخانه می‌شود که اینجا گفته‌اند چهار وزارتخانه هم که مصونیت دارد وزارت خارجه از این جهت گرفتار نیست وزارت جنگ را هم حالا آقایان اضافه کردند وزارت راه و کار هم چندان اسمش را نبرده‌اند از آن وزارتخانه‌ها این اختیارات قانونگذارى می‌افتد دست چند وزیر که تازه رفته‌اند سر کارشان مخصوصاً وزیر کشور که مسئولیت زیادى دارد که اگر آنها این اوضاع و احوال فعلى را بتوانند جمع و جور بکنند من راضى هستم این آقایان تازه آمده‌اند کار جاری‌شان را بتوانند بکنند و نگذارند سرنگون شود من راضى هستم تا این که یک اصلاح اساسى و یک عمل انقلابى خواسته باشند انجام بدهند. نتیجه چه می‌شود؟

چهار نفر مدیر کل‌ها همان‌هایى که همیشه باعث بدبختى این دستگاه بوده‌اند آن شیادهایى که هر وزیرى آمده است شاخ توى جیبش می‌گذاشته‌اند او را آلت اجراى مقاصدشان مى‌کردند آنها هر مانعى براى پیشرفت مقاصد خودشان مى‌بینند این را به عنوان لایحه اصلاحات تهیه مى‌کنند می‌دهند به دست وزیر وزیر هم وقت این که خودش برود در کمیسیون ندارد وقت کم است وقت این که کمیسیون‌هایى مطالعه کنند روى بیطرفى بی‌غرضى نیست فرصت کم است اصلاحات خیلى زیاد است توقع مردم زیاد است این چه می‌شود؟ دو سه نفرى از حقه‌بازها پیدا می‌شوند و حقه‌باز هم در این مملکت متأسفانه زرنگ‌تر و حقه‌بازتر هستند در کمیسیون‌ها نظرشان را بهتر می‌توانند پیش ببرند اینها یک لوایحى تهیه مى‌کنند مى‌رود در هیئت وزرا یکى دو تا چهار تا لایحه تصویب‌نامه درش صادر می‌کنند این گرفتاری‌هایى که در این مملکت درست شد در موقع استخدام دکتر میلیسپو، نه دکتر میلیسپو سوء‌نیت داشت (مهندس حسیبى - عجب! میلیسپو سوء‌نیت نداشت؟) در سفر اول که آمد به مملکت حسن نیت داشت سفر دوم آلت جنگى‌ها شد و نه آنهایى که به آن لایحه رأى دادند سوء‌نیت داشتند. ولى دستگاه دستگاهى بود که مردم را به ستوه آورد (زیرک‌زاده - ولى مردم امروز مردم آن‌ روزى نیستند) بنده این پیشنهاد را کردم که یک قدرى ملایمش بکنند که یک لایحه‌اى که راجع به امور کشور می‌گذرانند راجع به انتخابات راجع به تشکیلات راجع به شهرداری‌ها و کارهایى که دارند با کمیسیون کشورى که در مجلس موجود هست با آنها مشورت بکنند لازم نیست بیاید در مجلس علنى وقت را تلف بکند این لوایح را در کمیسیون‌هاى مجلس مى‌توانند مشاوره کنند در اینجا که از شور بیرون آمد بروند اجرا بکنند یک شرکتى مجلس در مسئولیت نخست‌وزیر پیدا کرده اختیارت به یک شخص تمرکز داده نشده که تولید زحمت براى او بکند و یک اشتباهى هم بشود براى مملکت این نظر اصلاحى من بود حالا آقایان میل دارید رأى بدهید میل ندارید رأى ندهید حالا بنده آتیه را آتیه تاریکى مى‌بینم. این جاده دارد براى دیکتاتورها و قلدرها باز می‌شود والا حسن نیت جناب آقاى دکتر مصدق مورد تصدیق من است ولى نتیجه این براى مملکت به آن شکلى که من فکر می‌کنم خوب نیست.

مهندس حسیبى - نباید به یک نفر غیر ملى هم چنین اختیاراتى داد.

نایب رئیس - آقاى قنات‌آبادى مخالفید بفرمایید.

قنات‌آبادى - بنده با پیشنهادى که جناب آقاى حائرى‌زاده فرمودند و تمامى پیشنهادهایى که شده و بعداً مى‌شود رأساً مخالفم و علت این مخالفت من هم یک مطلب خیلى ساده و صریح و روشنى است اگر آقایان نمایندگان محترم به خاطر داشته باشند آن روز که جناب آقاى دکتر مصدق در جلسه خصوصى تشریف آوردند و این ماده واحده اختیارات را مطرح کردند بنده حضور آقایان عرض کردم با این شرایطى که پیدا شده در مملکت یک کسى پیدا شده که با علم و اطلاع به این که اصلاً تفوه به این حرف یعنى اختیارات تامه دادن به من یک مسئولیت بسیار بزرگى دارد و یک بار بسیار بسیار سنگینى است با علم به تمام شرایط موجود در این مملکت با علم به این که در تمام سازمان‌ها و تشکیلات ادارى این مملکت اوضاع از چه قرار است معذلک کله یک مرد در مقابل ناله و فریاد و استغاثه تمام اصلاح‌طلبان ایران آمد و با کمال شجاعت و شهامت پایش را جلو گذاشته است و دستش را به طرف نمایندگان ملت دراز کرده است و می‌گوید من هستم آن کسى که اوضاع را اصلاح می‌کنم به این شرط که به من اختیار بدهید. وقت من، فکر من و انرژى من را صرف یک جریانات معین و مشخص که در سابق می‌شده و غالباً باعث رکود و کندى کارها می‌شده نکنید. بنابراین مطلب مال قبل از استعفاى ایشان و تحمیل قوام غاصب بود. چون استعفا کردند و ملت هم همه از این جریانات به خصوص ماده واحده اختیارات تمام اطلاع پیدا کردند (صحیح است) معذلک کله در تمام نقاط ایران و در تمام شهرستان‌ها ملت اجتماعاً گفتند قوام را نمى‌خواهیم و همین مصدق که این حرف‌ها را زده و گفته است که من این اختیارات را مى‌خواهم، می‌خواهیم. و ما هم که نمایندگان ملت هستیم و پیروى مى‌کنیم از افکار عمومى ما هم تصدیق کردیم و رأى اعتماد و رأى تمایل به آقاى دکتر مصدق دادیم بنابراین من می‌خواهم به جناب آقاى حائرى‌زاده و سایر آقایان محترم این مطلب را تذکر بدهم مطلب خیلى روشن است یک مردى آمده یک همچو ادعاى بزرگى کرده ملت هم نسبت به این مرد اعتماد دارد. نمایندگان مجلس هم اعتماد خودشان را به وسیله رأى تمایل و رأى اعتماد ابراز کرده‌اند. بنابراین یک همچو کار بزرگى را با یک اموراتى نباید یک کارى بکنیم که مسئولیتش لوث بشود. من یک پیشنهادى کردم پس فردا دولت گفت چون تو این پیشنهاد را کردى کار درست نشد (صحیح است) بنابراین من به آقایان تذکر می‌دهم خواهش می‌کنم این پیشنهادى که داده بودند هیچ اساساً پیشنهادى داده نشود. و این را هم به آقایان وزرا و جناب آقاى دکتر مصدق عرض می‌کنم که:

ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند / تا تو نانى به کف آرى و به غفلت نخورى‏

همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار / شرط انصاف نباشد که تو فرمان نبرى‏

تمام شرایط از ملت مجلس بزرگان رجال داخل و خارج دولت جمع شده و در اختیار آقایان گذاشته شده براى این که این وضع تغییر پیدا بکند براى این که اوضاع اصلاح بشود براى این که آزادى به وجود بیاید براى این که عدالت اجرا بشود براى این که سطح زندگى بالا برود و بنابراین بنده روى این نظر عرض می‌کنم که با دادن هر پیشنهادى مخالف هستم و دلم می‌خواهد یعنى این طور فکر می‌کنم منطقى این است که مجلس شوراى ملى اجازه بدهد تصویب کند که ماده واحده را آقاى دکتر مصدق از یک ساعت بعد بلافاصله شروع کند به عمل. آینده مطالب را روشن خواهد کرد (صحیح است - احسنت)

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى حائرى‌زاده مطرح است آقایانی که موافقند قیام فرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد. پیشنهاد آقاى ملک‌مدنى قرائت می‌شود. (به شرح زیر خوانده شد)

تبصره ذیل را پیشنهاد مى‌نمایم: اصلاح قانون انتخابات را جناب آقاى دکتر مصدق تهیه نموده و با تصویب کمیسیون کشور در ظرف یک هفته مشاوره نموده پس از تصویب کمیسیون کشور به موقع اجرا گذاشته شود. کمیسیون نباید از یک هفته بیشتر تصویب یا رد لایحه را به تأخیر اندازد - ملک‌مدنى‏.

نایب رئیس - مشابهش رد شده کنار گذاشته می‌شود پیشنهاد بعد قرائت می‌شود. (به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌کنم اصلاح اموراتش اضافه شود - اخگر.

نایب رئیس - این مشابهش تصویب شده پیشنهاد بعد قرائت می‌شود (به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌کنم در ماده چهار پس از جمله بهره‌بردارى از معادن نفت کشور نوشته شود با رعایت قانون 9 ماده اجراى قانون ملى شدن صنعت نفت - شبسترى‏.

نایب رئیس - آقاى شبسترى توضیحى دارید؟

شبسترى - توضیحى لازم ندارد مطلب معلوم است‏.

نایب رئیس - کسى با پیشنهاد آقاى شبسترى مخالفتى ندارد؟

وزیر دارایى - اجازه می‌فرمایید

رئیس - بفرمایید.

نایب نخست‌وزیر و وزیر دارایى - اینجا نوشته شده بهره‌بردارى از معادن نفت کشور. قانون 9 ماده مربوط به نفت جنوب بود این مربوط به تمام کشور است‏.

نایب رئیس - پیشنهاد مشابهى هم از آقاى دکتر فاخر رسیده است که قرائت مى‌شود. (به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌نمایم جمله «در حدود قوانین ملى شدن صنعت نفت در سرتاسر کشور» به آخر ماده 4 برنامه دولت اضافه بشود - دکتر فاخر.

دکتر فاخر - عوض قانون، قوانین نفت نوشته شده چون 2 قانون بود.

نایب رئیس - آقاى شبسترى موافقت می‌فرماییدکه پیشنهاد شما را حذف کنیم و این پیشنهاد را مطرح کنیم؟ پیشنهاد آقاى دکتر فاخر مجدداً خوانده می‌شود (دوباره قرائت شد)

شبسترى - به آن ماده 9 اشاره نشده است قربان بنده فقط آن 9 ماده را لازم دارم باید اضافه شود.

نایب نخست‌وزیر و وزیر دارایى - به عقیده دولت قانون 9 ماده اجراشده و تمام شده و اگر باز هم چیزى باشد که بشود اجرا کرد البته منافاتى ندارد بسته به نظر آقایان است ولى به نظر بنده زیاد لزومى ندارد که این جمله اضافه شود.

نایب رئیس - آقاى شبسترى شما با

+++

این پیشنهاد آقاى دکتر فاخر همراهى گردد یا پیشنهاد شما را رأى بگیریم؟

شبسترى - بنده نمى‌توانم از پیشنهادم صرف‌نظر کنم‏.

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى شبسترى را بخوانید که حق ایشان ساقط نشود (مجدداً به شرح سابق خوانده شد)

وزیر دارایى - اجازه می‌فرمایید؟

نایب رئیس - بفرمایید.

وزیر دارایى - چون بنده حس می‌کنم که غالب آقایان میل دارند اضافه شود بنده هم مخالفتى ندارم قبول مى‌کنم‏.

نایب رئیس - پس به همین اصلاحى که آقاى شبسترى فرمودند رأى می‌گیریم آقایانى که موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. پیشنهاد دیگر خوانده می‌شود (به شرح زیر خوانده شد)

اینجانب پیشنهاد مى‌کنم که ماده واحده به شرح زیر اصلاح و تبصره‌اى به آن اضافه شود.

ماده واحده - به آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر اختیار داده مى‌شود که از تاریخ تصویب این قانون تا مدت شش‌ماه لوایحى را که براى اجراى مواد نه‌گانه دولت ضروری است تهیه و آزمایش و تقدیم مجلسین نمایند و تا موقعى که تکلیف آنها در مجلسین معین نشده لازم‌الاجرا باشند.

تبصره - در صورتی که تا مدت شش ماه از اجراى این قانون لوایح تهیه شده را تقدیم مجلسین ننمایند، ملغى‌الاثر می‌باشد.

مدرس‏

نایب رئیس - در واقع پیشنهادتان به عنوان اصلاح عبارتى است آقاى مدرس بفرمایید.

مدرس - بنده پیشنهاد مى‌کنم که ماده واحده این طور اصلاح شود:

به آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر اختیار داده می‌شود که از تاریخ تصویب این قانون تا مدت شش‌ ماه لوایحى که براى اجراى مواد نه‌گانه دولت ضروری است تهیه و آزمایش و تقدیم مجلسین نمایند و به موجب ماده‌اى که دولت پیشنهاد مى‌کند مدت شش ماه فقط ناظر به تهیه لوایح است نه آزماییش و تقدیم به مجلس. بنابراین اگر ماده واحده اصلاح نشود ممکن است مدت آزمایش و تقدیم به مجلس نامحدود شود و اگر تبصره اضافه نشود عدم تصویب لوایح از طرف دولت و مجلسین ضمانت اجرایى نخواهد داشت. عبارت ماده این است که لوایحى که براى اجراى مواد نه‌گانه دولت ضرورى است تهیه نموده و پس از آزمایش آنها را تقدیم مجلسین نمایند.

مبدأ مدت تقدیم لوایح مجلس پس از آزمایش است و این آزمایش هم مدتش معلوم نیست‏.

چند نفر از نمایندگان - چرا معلوم نیست همان شش ماه است‏.

نبوى - پیشنهاد آقاى منصف هم در همین زمینه است‏.

دکتر کیان - چند پیشنهاد مشابه را بخوانند.

نبوى - یکی‌اش را مطابق آیین‌نامه با تشخیص آقاى رئیس می‌شود خواند.

نایب رئیس - آقاى مدرس هم توجه بفرمایند پیشنهاد آقاى منصف خوانده می‌شود (به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌نمایم در قسمت آخر ماده واحده بعد از (پس از آزمایش آنها را) جمله ذیل اضافه شود (منتهى در ظرف شش ماه که مدت این اختیارات است تقدیم مجلسین نماید و تا موقعى که الى آخر)

نایب نخست‌وزیر و وزیر دارایى - اجازه می‌فرمایید؟

نایب رئیس - بفرمایید.

نایب نخست‌وزیر و وزیر دارایى - نظر ما هم همین بوده است که هم تهیه لوایح و هم آزمایش در مدت شش ماه بشود و این منظورى است که عیناً بوده و بنده خیال می‌کنم اگر درج این توضیح در صورت مجلس کافی است در صورت مجلس قید شود و منظور پیشنهاد‌کننده تأمین شود.

نایب رئیس - همین تذکر آقاى وزیر دارایى در صورت جلسه قید شود کافی است آقا؟

منصف - همان طورى که آقاى وزیر دارایى فرمودند که نظر دولت هم جز این چیزى نبوده است با این که جناب آقاى وزیر دارایى این را فرمودند نظر بعضى از آقایان این است که حالا که نظر دولت هم همین است رأى گرفته شود.

نایب رئیس - آقاى مدرس شما هم پیشنهاد آقاى منصف را قبول مى‌کنید؟

مدرس - بله‏

نایب رئیس - پس به این پیشنهاد که در واقع از طرف آقایان منصف و مدرس تقدیم شده و ناظر بر این است که در ظرف مدت شش ماه باید هم لوایح تهیه شده باشد و هم آزمایش شده باشد (مدرس و هم به مجلسین تقدیم شده باشد) و بعد از  شش ماه دیگر نمى‌توان لایحه‌اى تهیه کرد رأى مى‌گیریم. پیشنهاد یک بار دیگر قرائت می‌شود (مجدداً قرائت شد)

منصف - اجازه بفرمایید بنده با اصلاحى که شده بخوانم آقایان توجه فرمایند. ماده واحده به آقاى دکتر محمد مصدق نخست‌وزیر اجازه داده می‌شود از تاریخ تصویب این قانون تا مدت شش ماه لوایحى که براى اجراى مواد نه‌گانه دولت ضروری است و در جلسه هفتم مرداد‌ماه 1331 به شرح ذیل (که شرح ذیل را بنده قرائت نمی‌کنم) تصویب شده است تهیه نموده و پس از آزمایش آنها را در ظرف شش ماه که مدت این اختیارات تقدیم مجلسین نماید و تا موقعى که الى آخر ....

نایب رئیس - همین طور است رأى می‌گیریم آقایانی که این پیشنهاد را قابل توجه می‌دانند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم در بند 4 بعد از جمله بهره‌بردارى از معادن نفت کشور اضافه شود (تهیه و تدوین اساسنامه شرکت ملى نفت -‏ مهندس حسیبى‏

مهندس حسیبى - اجازه می‌فرمایید آقا توضیحى بدهم؟

نایب رئیس - بفرمایید

مهندس حسیبى - علت پیشنهاد بنده این است که اساسنامه شرکت ملى نفت هنوز تصویب نشده است و اقداماتى هم که شرکت ملى نفت می‌کند بر اساس اساسنامه شرکت سابق نفت است و این مطلب باید هر چه زودتر تمام بشود بنابراین اختیار تهیه اساسنامه به دولت داده می‌شود.

نایب نخست‌وزیر و وزیر دارایى - اجازه می‌فرمایید؟

نایب رئیس - بفرمایید.

وزیر دارایى - بنده این پیشنهاد را قبول می‌کنم‏.

نبوى - معهذا باید رأى گرفت‏.

نایب رئیس - رأى می‌گیریم به پیشنهاد آقاى مهندس حسیبى موافقین قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. پیشنهاد بعد قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم در بند اول ماده واحده بعد از انتخابات مجلس شوراى ملى عبارت (و جدول حوزه‌هاى انتخابى اضافه شود)

دکتر کیان‏

نایب رئیس - آقاى دکتر کیان‏

دکتر کیان - هر چند که کلمه قانون انتخابات نوشته است قانون انتخابات شامل حوزه‌هاى انتخابى هم هست ولى معذلک از لحاظ این که تصریح شده باشد و نواقص همان طورى که آقاى وزیر کشور هم می‌دانند در حوزه‌هاى انتخابات زیاد است. بنده پیشنهاد کردم که در عین حال که قانون انتخابات را درش هم تجدید‌نظر می‌فرماید در جدول ضمیمه‌اش هم تجدید‌نظرى بکنند که منطبق با متقضیات و تقسیمات کشور طبق قانون تقسیمات کشور که مجراست بشود این نقیصه را ضرورت دارد که فعلاً از قانون انتخابات برش دارند.

نایب رئیس - آقاى ملک مدنى مخالفید؟

ملک‌مدنى - بله به نظر من آقاى دکتر اشتباه مى‌کنند ما اختیار می‌دهیم به آقاى دکتر مصدق که براى اجراى انتخابات پنجاه و پنج نفر وکلاى باقیمانده در قانون انتخابات تجدید‌نظر کردند انجام بشود وکلایى که الان در مجلس نشسته‌اند و هشتاد نفر هستند جدول آن را که نمی‌توانند ایشان تغییر بدهند این باید بالاخره با اطلاع مجلس باشد این ایراد ایشان به عقیده بنده وارد نیست و همان پیشنهاد آقاى نخست‌وزیر بهتر است (نمایندگان - پس بگیرید آقا)

دکتر کیان - آقا اجازه بفرمایید یک قدرى سوء‌تفاهم شد قانون انتخابات شامل حوزه‌هاى انتخاباتى هم هست قانون انتخابات چیزى نیست که براى 55 نفر این قانون باشد و براى سایرین قانون دیگر اگر قانون انتخابات را تهیه کردند قانون عمومى انتخابات است همچنین این 55 نفر باقیمانده هم طبق آن قانون انتخاب خواهند شد (مصباح‌زاده - ما استعفا می‌کنیم همه را انتخاب کنند) بنده پیشنهادم را پس می‌گیرم و فقط به عنوان تذکر عرض کردم که دولت در نظر داشته باشد.

نایب رئیس - البته دولت هم توجه دارد پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود (به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم در قسمت 4 ماده واحده اضافه شود (با رعایت قانون ملى شدن نفت و رعایت مواد نه‌گانه به آن قانون) نبوى‏

نایب رئیس - این پیشنهاد قبلاً مشابهش تصویب شده پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود (به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم جمله بین‌الهلالین زیر به ماده 6 برنامه دولت اضافه شود (عوارض طورى وضع خواهد شد که به سهام و درآمد و محصولات و مایحتاج زارعین چیزى تعلق نگیرد)

گنجه‏

نایب رئیس - آقاى گنجه‏

گنجه - عرض کنم موضوع دهات و سازمان‌هاى اجتماعى در دهات تاکنون چندین مرتبه در مجلس شوراى ملى مطرح شده ما در دهات خودمان یک سازمان اجتماعى نداریم و غیر از دهدار که آن هم از طرف مالک انتخاب می‌شود حالا آقاى دکتر مصدق به این خیال افتاده‌اند که شورایى در آنجا تشکیل بدهند براى اجراى برنامه اصلاحى این ماده یک طورى تنظیم شده که محل تأمین هزینه برنامه اصلاحى یک عوارضى است. عوارض در لغت مالى به مالیات نمی‌گویند به مالیات‌هاى غیر مستقیم اطلاق مى‌شود این طور فکر می‌کنم که نتیجه این خواهد شد که مأمورینى در دهات بگمارند آنجا از دو من کشک و یک من پشم بخواهند عوارض بگیرند ما

+++

نمی‌خواهیم از این بابت و به اسم اصلاحات و براى اصلاحات یک چیزى هم به دهاتیان پا برهنه لخت تعلق بگیرد و من تمنا می‌کنم که این جمله اضافى را که خود جناب آقاى نایب نخست‌وزیر قبول دارند و این مطلب را من در خارج با ایشان صحبت کردم بنابراین اگر قبول بکنند مانعى نخواهد داشت.

نایب رئیس - آقاى کاظمى‏.

نایب نخست‌وزیر و وزیر دارایى - بنده در جلسه قبل هم عرض کردم که منظور از این عوارض آن نیست بنده عرض کردم که از مالکین گرفته می‌شود به نفع زارعین لزومى ندارد نوشته شود.

نایب رئیس - آقاى مشار به عنوان مخالف مطلبى دارند بفرمایید.

مشار - عرض کنم که وضع کشاورزى ایران مشابه نیست هر استانى هر شهرستانى یک وضع خاصى دارد و همین طور که در اینجا قید شده اولى همین است که در اختیار خود دولت بگذاریم که بنابه مقتضیات هر جا به طور آزمایشى قرارى بگذارد و بعد از آن مجلس شوراى ملى اگر توانست که همه جا را وحدتى بدهد یا اقداماتى را خاصاً براى یک مسائل خاصى مقرر بدارد آن وقت تکلیف این روشن خواهد شد والا اگر ما حالا وارد جزییات این بحث بشویم خیلى دراز خواهد شد.

نایب رئیس - آقاى گنجه شما پس می‌گیرید؟ آقاى کاظمى تذکراتى دادند که دولت هم نظرش همین است.

گنجه - با این ترتیب پس گرفتم‏.

نایب رئیس - پیشنهاد دیگر خوانده می‌شود (به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌نمایم بعد از جمله آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیرکلمه (فقط) اضافه شود. کهبد

نایب رئیس - آقاى کهبد

کهبد - اختیار به شخص آقاى دکتر مصدق فقط داده شود که در آتیه دیگران نتوانند استفاده بکنند تا نظر آقاى حائرى‌زاده هم تأمین بشود.

نایب رئیس - مخالفى نیست آقا؟ به پیشنهاد آقاى کهبد رأى می‌گیریم ...

اخگر - من مخالفم‏.

نایب رئیس - از جنابعالى آقاى اخگر خواهش می‌کنم دو دقیقه اجازه بدهد. آقاى وزیر دارایى‏.

نایب نخست‌وزیر و وزیر دارایى - اگر اجازه بفرمایید ممکن است آقایان اینجا مرقوم فرمایند به شخص جناب آقاى دکتر مصدق اگر آقایان به این ترتیب موافقند منظورشان تأمین می‌شود (صحیح است)

کهبد - بنده هم موافقم و قبول دارم.

اخگر - بنده هم دیگر عرضى ندارم‏.

نایب رئیس - پس آقایانی که موافقند (به شخص) اضافه شود قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. پیشنهاد بعد قرائت می‌شود (به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌کنم پس از جمله‌اى که با پیشنهاد جناب آقاى دکتر شبسترى به آخر ماده 4 برنامه دولت اضافه شده جمله (و سایر قوانین مربوط به ملى شدن صنایع نفت در سرتاسر کشور) اضافه شود. دکتر فاخر

چند نفر از نمایندگان - لازم نیست‏

نبوى - پیشنهاد اول کافى بود.

نایب رئیس - آقاى دکتر فاخر.

دکتر فاخر - غیر از قانون 9 ماده قانون دیگرى هم داریم با ترتیبى که پیشنهاد آقاى شبسترى تصویب شد فقط به قانون 9 ماده اشاره کردیم. اگر پیشنهاد بنده تصویب شود به هر دو قانون اشاره کردیم این بود که بنده پیشنهاد کردم بعد از جمله که با پیشنهاد جناب آقاى شبسترى به آخر ماده 4 هم دولت اضافه شد جمله و سایر قوانین ملى شدن صنایع نفت ضمیمه شود.

مهندس حسیبى - قوانین نفت دو تا نیست یکى اصل ملى شدن است یکى اجرایش تمام شد سایر قوانین نداریم‏.

دکتر فاخر - با این توضیح پس گرفتم‏.

نایب رئیس - بنابراین اعلام رأى می‌کنیم به لایحه اختیارات دولت با توجه به اصلاحات پیشنهادى که مورد توجه شد آقایانی که موافقیت با اختیارات دولت دارند قیام خواهند کرد (چند نفر از نمایندگان - با ورقه رأى بگیرید قسمت مالى هم دارد)

نایب رئیس - لازم نیست اختیارات یک لایحه اعمى است احتیاج به ورقه نیست آقایانی که موافقت دارند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. (در این موقع تماشاچیان کف زدند) تظاهرات لازم نیست‏.

7- بیانات آقاى نایب رئیس به مناسبت چهل و هفتمین سال مشروطیت

نایب رئیس - قبل از این که جلسه ختم شود بنده لازم می‌دانم به آقایان با نهایت افتخار این تذکر را بدهم که فردا چهل و هفت سال از عمر مشروطیت ایران خواهد گذشت و در یک همچو روزى یک مردمان رشید و فداکارى در مقابل ظلم و ستم و استبداد قد علم کردند و قربانى‌هایى دادند این روز براى ملت ایران روز مقدسى است و مجلس شوراى ملى هم بدیهى است قلباً با تمام قواى ملى که دارد در این تقدیس از یاد بود مشروطیت شرکت خواهد نمود متأسفانه از نظر اقتصادى و صرفه‌جویى هیئت رئیسه از برپا ساختن جشنى که معمول بوده است در باغ مجلس صرف‌نظر نموده است ولى لازم بود به این وسیله شرکت مجلس شوراى ملى را در اصل موضوع جشن مشروطیت که در واقع در قلب عموم ایرانیان است و امیدوار هستم با تحکیم و تأکیدى که در وقایع تیر‌ماه پیدا کرد ریشه قطعى در مملکت دوانده باشد به عرض ملت ایران برسانم جناب آقاى وزیر دارایى فرمایشى داشتید؟

نایب نخست‌وزیر و وزیر دارایى - بنده مى‌خواستم از جانب جناب آقاى دکتر محمد مصدق نخست‌وزیر از اظهار حسن ظن و اعتماد فوق‌العاده‌اى که آقایان فرمودند تشکر بکنم و یقین دارم که ایشان موفق خواهند شد که این اصلاحات را عملى بکنند (نمایندگان - انشاء‌الله)

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

نایب رئیس - فعلاً جلسه را ختم مى‌کنیم. جلسه آینده روز پنجشنبه 16 مرداد ساعت نه و نیم دستور انتخاب اعضاى هیئت مختلط نفت (مجلس یک ساعت و نیم بعد از ظهر ختم شد)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى - احمد رضوى

+++‏

                       

یادداشت ها
Parameter:294761!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)