کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره سیزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13
[1396/05/17]

جلسه: 224 صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه اول آذر ماه 1322  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس‏

2- بیانات آقاى رئیس‏

3- اظهارات آقایان دشتى- وزیر کشور- روحى و انوار

4- بیانات آقاى نخست وزیر

5- اظهارات آقاى رئیس و بیانات آقایان ملک مدنى و نراقى‏

6- بیانات‏ آقاى رئیس- ختم جلسه‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13

جلسه: 224

صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه اول آذر ماه 1322

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس‏

2- بیانات آقاى رئیس‏

3- اظهارات آقایان دشتى- وزیر کشور- روحى و انوار

4- بیانات آقاى نخست وزیر

5- اظهارات آقاى رئیس و بیانات آقایان ملک مدنى و نراقى‏

6- بیانات‏ آقاى رئیس- ختم جلسه‏

(مجلس یک ساعت و ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى اسفندیارى تشکیل گردید)

صورت مجلس روز 29 آبان ماه را آقاى طوسى قرائت نمودند.

(اسامی غایبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غایبین با اجازه- آقایان: دکتر سمیعی، منصف، گودرزنیا، مکرم افشار، رفیعی، اصفهانی، فاطمی، ثقة‌الاسلامی، فروهر، سلطانی،

غایبین بی‌اجازه- آقایان: رضوی، تولیت، نوبخت، نواب یزدی، اورنگ، مشار، لیقوانی،‌ شجاع، اکبر، امیر ابراهیمی، عطا‌ءالله پالیزی، هدایت‌الله پالیزی، حمزه‌تاش، تهرانچی،‌ صادق وزیری، خسروشاهی، افشار، مستشار، امامی،‌ نقابت، کامل ماکو، معدل، نصرتیان، همراز)

1- تصویب صورت مجلس

رئیس- در صورت مجلس نظرى نیست؟

طوسى- اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- بفرمایید.

طوسى- مقصور بنده که پیشنهاد کننده بودم و مقصود قانون‌گذار نه این بود که از یک عده قضایى که با فراغت تحصیل از آموزشگاه قضایى داراى پایه و صلاحیت قضایى شده‌اند سلب صلاحیت شده باشد بلکه مقصود این است که اگر آقایانى که داراى رتبه قضایى هستند مایل باشند در نتیجه این قانون با تقاضاى خود آنها رتبه قضایى‌شان تبدیل به ادارى شود و در هر وزارتخانه باشند بتوانند از این منظور استفاده کنند. (صحیح است)

رئیس- قبل از تصویب صورت مجلس می‌خواستم عرضى بکنم که در مجلس اقدامات لازمه جهت مساعدت به دولت در

+++

گذراندن لوایح دولت از قبیل لایحه بودجه و لایحه متمم بودجه و سایر لوایح پیشنهادى به عمل آمد دولت هم البته نظریات خودشان را در مسائل مختلفه اظهار کردند و انجام داده شد چیزی که متأسفانه هیچ منظور نشده مسأله آب طهران است (صحیح است) که حقیقتاً موجب سرشکستگى است و وضع آن گفتنى نیست (صحیح است) و من مخصوصاً از دولت خواهش می‌کنم در این موضوع توجه عاجلى بفرمایند که ترتیبى براى لوله‌کشى طهران داده شود (صحیح است- صحیح است) در صورت مجلس دیگر نظرى نیست؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس تصویب شد.

2- بیانات آقاى رئیس

رئیس- دیشب به بنده اظهار رشد به اطاق دیگر بروید موضوعى است که باید در غیاب به شما صحبت بشود بنده متکفر شدم که در این آخر کارى چه خوابى براى بنده دیده شده (خنده نمایندگان) بعد معلوم شد که جناب آقاى نخست وزیر و کابینه محترمشان با موافقت آقایان نمایندگان محترم که همیشه به بنده لطف و توجه داشته‌اند پیشنهادى به مجلس شوراى ملى اظهار کرده‌اند که واقعاً خیلى اسباب تشکر گردید ولى آقاى نخست وزیر و سایر آقایان می‌دانند که بنده در این باب اظهارى نداشته و توقعى نکرده بودم (صحیح است) و حقیقتاً از این اقدام دولت و مجلس بیانم از ابراز تشکر عاجز است و از خداوند متعال می‌خواهم که انشاء‌الله بنده و هیئت دولت و آقایان نمایندگان حاضر را چه در مجلس باشند و چه نباشند تا عمر داریم موفق فرمایند که بتوانیم نسبت به دولت و ملت و کشور خودمان خدمت‌گذار صمیمى باشیم ضمناً عرض می‌کنم اینجا راجع به لوایحى که دولت دارد نظرهاى مختلفى در مجلس می‌باشد و پیشنهاداتى شده چون همیشه بنده نظر اکثریت مجلس را باید محترم به شمارم این موضوع را هم به نظر اکثریت آقایان واگذار می‌کنم بعضى‌ها عقیده‌شان این است که چون در روز اول آذر ماه 1320 در سه ربع ساعت بعد از ظهر مجلس سیزدهم رسمیت یافته و افتتاح شده امروز هم تا سه ربع ساعت بعد از ظهر ممکن است نسبت به لوایح دولت اظهار نظر نمود (جمعى از نمایندگان- خیر نمی‌شود) یک عده دیگر از آقایان عقیده‌شان این است که چون باید فقط صورت مجلس به تصویب برسد دیگر امروز نمی‌شود لایحه‌اى طرح شود (صحیح است) این است که چون عقیده آقایان در این خصوص مختلف است حل موضوع را واگذار می‌کنم به رأى و عقیده مجلس که هر طور عقیده مجلس است و هر طور تصویب بکنند اقدام کنیم.

طباطبایى- عقیده خود حضرتعالى چیست آقا؟

رئیس- عقیده مجلس عقیده بنده است. آقاى دشتى در این باب فرمایشى دارید؟

3- اظهارات آقایان: دشتى- وزیر کشور- روحى و انوار

دشتى- چون در آخر صورت مجلس نوشته شده بود جلسه آتیه به روز سه‌شنبه اول آذر ماه موکول شد دستور هم لوایح موجوده است بنده خواستم عرض کنم که دوره سیزدهم خوب یا بد دیروز تمام شد (صحیح است) قضاوت راجع به دوره سیزدهم را هم البته آینده خواهد کرد و این آینده هم خیلى طول نخواهد کشید به نظر من شاید از اول دوره 14 قضاوت صحیح راجع به دوره سیزدهم معلوم بشود. بنده شخصاً خیال می‌کنم و تصور می‌کنم که دوره 13 دوره بدى نبود و روی هم رفته مجلس سیزدهم در وظایف ملى خودش زیاد قصور نکرده و تقصیر هم ندارد زیاد هم قصور نکرده است و این را از روى کمال ایمان عرض می‌کنم. ممکن است که اشخاص بدى بودند یا بعضى افراد و اشخاص بد رفتار کرده باشند و یا این که شایسته این مقام نبوده‌اند یا ایک حرکت خلافى ازشان سرزده باشد ولى مجلس سیزدهم من حیث‌المجموع به نظر من دوره بدى نبود البته ایراد هم بهش می‌گیرند ولى شخصاً بنده با فراغت خاطر به وجدان خودم که مراجعه می‌کنم مى‌بینم که نسبت به مسائل مملکتى یک رویه بدى نداشته‌اند و اقدام خلافى نکرده‌اند منتها چیزى که در دوره سیزدهم یک قدرى اسباب خجالت بنده شده است این است که عرض می‌کنم چند شب پیش یک عده زیادى از رؤساى اصناف در یک جا جمع بودند بنده هم آنجا بودم اینها شروع

+++

کردند به انتقاد و حمله‌اى به مجلس دوره سیزدهم البته بنده جواب بهشان دادم منتها یک موردى را آنها ایراد گرفتند و حمله کردند و گفتند که من حقیقتاً از آنها خجل شدم و آن راجع به این قانونى بود که ما براى مجازات گران فروشان وضع کردیم و در آنجا اجازه دادیم که بروند و شلاق بزنند به مردم من وقتی که این اصناف حتى مردمان طبقه‌ متوسط این صحبت را به من می‌کردند دیدم که با یک شکل خیلى تحقیر‌آمیزى به این قانون و این وضعیت نگاه می‌کنند و صحبت می‌کنند که شما آمدید و دوباره دوره بربریت و توحش را تجدید کردید و دوره سیزدهم چرا باید این کار را بکند بنده اعتراف می‌کنم که در آنجا و در مقابل آنها من نتوانستم جوابى بدهم و خجل شدم بعد فکر کردم که چرا ما این کار را کردیم و آن روز چرا یک عده‌اى ساکت ماندند و گذاشتند که این قانون تصویب شود و بگذرد دو موضوع بود دو چیز بود که مجلس دوره سیزدهم را مجبور کرد که این قانون را تصویب کند یکى رعایت حال توده مردم بود و خلاص کردن مردم از این گران فروشى زیاد و حرص و آز و تقلب کسبه یک قسمتش نه همه‌اش (صحیح است) چیز دیگرى که باعث این شد که مجلس دوره سیزدهم به این کار تن در دهد این بود که به ما گفته شد که این قانون را که ما به این ترتیب وضع می‌کنیم براى این است که آنها را رایج و منع کنیم از گران فروشى که بترسد و شاید دیگر نکند این کار را و شاید یکى دو فقره شلاق که زدیم آنها می‌ترسند و دیگر نمی‌زنیم ولى الان از قضا می‌شنویم که در سر هر کوى و برزن ایرانی‌ها را مى‌اندازند زمین ایرانی‌های بازماندگان ابن سینا و سعدى را مى‌اندازند و شلاق می‌زنند در مقابل چشم خارجیان. آمریکایی‌ها و دیگران آنها هم تماشا می‌کنند و عکس برمی‌دارند شما شاید ندیده‌اید ولى شنیده‌اید بنده هم الحمدالله ندیده‌ام ولى وقتى که صحبت این را می‌کردند یک منظره خیلى فجیع و شنیعى در مقابل چشمم مصور شد اگر اجازه می‌فرمایید آن را هم البته به طور اجمال بهتان عرض کنم: در یکى از روزهاى اردیبهشت 1314 صبح با صداى ضجه و فریاد دردناکى من از خواب بیدار شدم اول البته خیال می‌کردم در خانه خودم هستم بعد معلوم شد که در محبس قصر هستم و توى کوریدور نمره 7 یک مردى را دارند شلاق می‌زنند تمام اعصاب من لرزید و به قدرى متأثر شدم که حد نداشت و نمی‌توانم بیان کنم که چگونه یک مردى را که سال‌ها زندگانى کرده زن و فرزند دارد این را اینجا انداخته‌اند و دارند شلاق می‌زنند این فکر تمام اعصاب مرا خورد کرد و الان هم وقتی که فکر می‌کنم یک کاسب یک بقال یا یک نانوا را می‌اندازند و شلاق می‌زنند در توى برزن که گران فروخته است یک کسی که زن دارد بچه دارد بدبخت می‌شود آبرویش می‌ریزد شرمنده می‌شود. به کلى از بین می‌رود.... (همهمه نمایندگان- حق دارند آقا که می‌زنند دزدند)

مسعودى خراسانى- آقا دست دزد را باید برید این حرف‌ها چیست؟ چرا می‌دزد و گران می‌فروشد؟

دشتى- اجازه بفرمایید. آقایان رفقا اجازه بفرمایید باقى صحبتم را بکنم آن وقت یک وقتى در قرون سابقه خیال می‌کردند که از مجرم و جنایت کار باید انتقام بگیرند و او را می‌انداختند زیر شلاق و شکنجه و داغ و درفش تا وقتی که او را بکشند یا وقتی که می‌خواستند او را بکشند به انواع مختلفه او را شکنجه می‌کردند تا کشته شود و خیلى به او زجر می‌دادند چرا؟ براى این که خیال می‌کردند انتقام جامعه را از او گرفته‌اند. حالا آقایانی که می‌فرمایند اینها دزدند به من اجازه بدهند تا عرض کنم آن وقت هم همین حرف‌ها را می‌زدند می‌گفتند چون فلان کس جرم کرده است باید انتقام جامعه را از او گرفت باید او را شکنجه کرد باید او را زجر کرد باید او را داغ و درفش کرد بعد. بعدها که تمدن ترقى کرد فکرش بلند شد فکرش روشن شد و نورش تمام دنیا را گرفت آن وقت معلوم شد که این فکر غلط است این یک سابقه غلطى است، مجرم و جانى مثل مریض است و باید معالجه‌اش کرد باید جامعه را از ضرر او محفوظ کرد ولى نباید او را زجر داد باید قاتل را شکشت اما نباید گچ بگیرند سر و دستش را ببرند گوش و بینى او را ببرند.

نراقى- خوب بود این ملاقات را دو سه ماه پیش با

+++

رؤساى اصناف می‌کردید.....

دشتى- اجازه بدهید. اجازه بدهید آقا. و زجرش بکنند این کارى که شما امروز می‌کنید این کارها را در قرون پیش دو سه قرن پیش از این مردم می‌کردند ولى حالا دیگر این فکر را ترک کرده است دنیا.... (همهمه نمایندگان)

انوار- نگویید آقا نگویید. ترحم بر پلنگ تیز دندان- ستم‌کارى بود بر گوسفندان.

دشتى- عرض کنم اجازه بدهید. شما همیشه اینجا نزاع‌هایى می‌کنید نزاع می‌رود سر این که کبریات را می‌گیرید و به خیالتان تمام قضایا را حل می‌کنید. آقاى انوار می‌فرمایند ترحم بر پلنگ تیز دندان- ستمکارى بود بر گوسفندان، بنده کى گفتم ترحم بهشان بکنید آقا؟ من به شما می‌گویم زجرشان ندهید شما یک نفر قاتل را می‌گیرید بکشید دیگر آیا لازم است که به او زجر هم بدهید داغ و درفشش هم بکنید؟ زجر بدنى امروز اصلاً در دنیا ممنوع شده است و این کار امروزه جزو توحش و بربریت است براى مملکت ما بد نما است این کار غلطى است....

مهذب- شما خودتان در موقع طرح لایحه موافقت کردید. دفاع کردید از آن لایحه.

دشتى- (پشت کرسى خطابه)- من گفتم؟ من؟ من گفتم آقاى مهذب؟

مهذب- بلى. صورت مجلس حاضر است نگاه کنید آقا (همهمه نمایندگان)

دشتى- آقاى مهذب می‌گویید من گفتم؟ آقاى مهذب شما یک آدم دروغ‌گویى نبودید.

مهذب- خودتان تشویق کردید. موافقت کردید.

دشتى- خوب حالا من تشویق کردم یک کار غلطى کردم اعتراف به غلط خودم می‌کنم. اعتراف به گناه خودم می‌کنم باز هم حرفى دارید؟ منتها فرق من و شما این است که من به گناه خودم اعتراف می‌کنم ولى شما نمی‌کنید.

مهذب- خیلى خوب

نراقى- بنده که اول گفتم این توحش است نکنید شما کجا بودید آن وقت چرا نگفتید؟

دشتى- من در آن موقع اینجا صحبت کردم به طور خصوصى با یکى از وزرا گفتند این را می‌گذاریم که بترسند....

همهمه نمایندگان- خیر آقا باید عملى بشود.

دشتى- در هر صورت على اى حال این چیزى بود که به نظر بنده تقریباً تنها کار بدى بوده است که در مجلس دوره سیزدهم شده است براى این که جلوگیرى از این کار بکنید راه دارید آقا راهش این است که آنها را که متجاوزند و تعدى می‌کنند از کسب باز دارید این مرد را حبس کنید جریمه‌اش کنید شما الان یک قسمت نانواها را می‌گیرید شلاق می‌زنید که کم فروخته‌اند خیلى خوب این جواز کسب دارد پروانه دارد پروانه‌اش را بگیرید و اصلاً به او اجازه ندهید که کسب بکند این خودش یک نوع مجازاتى است دیگر.

همهمه نمایندگان- باید مجازات شوند آقا تا دیگر نکنند مردم را آزار ندهند.

دشتى- اجازه بدهید آقایان بنده عرضم را تمام بکنم آن وقت مرخص می‌شوم. خواستم عرض کنم که تنها آثار بدى که از مجلس دوره سیزدهم باقى ماند همین است.

همهمه نمایندگان- این طور نیست.

دشتى- الان هم که اختیارى نداریم کارى که نمی‌توانیم بکنیم خوب است یا بد است که گذشته است فقط خواستم از دولت تقاضا کنم که این قضیه را به یک شکل صحیحى درستش کنند چون واقعاً به طورى که من شنیده‌ام اغلب جاها هم بدون تحقیق می‌گیرند و مردم را می‌برند و به صرف یک شکایات شلاق می‌زنند این خوب نیست شایسته نیست قبیح است زننده است باید یک تحقیقات کاملتر و یک رسیدگى‌هاى دقیق‌ترى بکنند و از مجازات بدنى هم صرف‌نظر کنند. آخر شما که تنها و صرفاً اجازه مجازات بدنى را ندارید به شما گفتند حبس کنید جریمه کنید بالاخره یک مجازات دیگر بکنید یک مجازات بدنى هم گذاشتند ولى حتى‌الامکان باید از مجازات بدنى صرف‌نظر کنید عرض بنده همین بود.

وزیر کشور (آقاى تدین)- بنده به طور اختصار می‌خواستم

+++

در جواب آقاى دشتى تذکراتى بدهم و آن این است که برخلاف عقیده ایشان به عقیده هیئت دولت و عقیده نمایندگان محترم همین مجلس و عقیده آن بیچارگانى که تحت فشار و صدمه این گران فروشان بودند یکى از قوانین بسیار نافعى که گذشته است همین قانون بوده است (صحیح است) و براى این که مردم خیال نکنند که این قانون در اثر بیان ایشان متزلزل خواهد شد بنده بالصراحه عرض می‌کنم و اعلام می‌کنم که آن قانون به قوت خودش باقى خواهد بود تا مجلس چهاردهم اگر در مجلس چهاردهم این موجبات رفع شد این قانون هم ملغى خواهد شد. با وجود این که می‌فرمایید نظر دولت این بوده است که مرعوب کند گران فروشان را این صحیح است اما با لفظ مرعوب نشده‌اند با شلاق هم مرعوب نشده‌اند ممکن است آقا شما خودتان به طور ناشناس تشریف ببرید در این دکان‌ها (یکى از نمایندگان- شناسا هم باشد اشکالى ندارد) نه خیر ناشناس عرض می‌کنم دلیل دارد چون ممکن است بشناسند. خواربار این شهر تره‌بار این شهر چیزهاى دیگر را چندین قسمت کرده‌اند یک قسمت را می‌گویند این نرخ شهردارى است یکى دیگر را می‌گویند آن پهلو است آن بهتر است آن آخرى از این دو تا هم بهتر است آقا منظور این نبوده است یک مردمانى را که خودشان موجب می‌شوند که مستحق شلاق بشوند باید شلاق زد و الان اطلاع دارید در ممالکى که خیلى در تمدن جلو هستند مملکت انگلستان مملکت آمریکا این متخلفین نسبت به امور خواربار و تره‌بار را شلاق می‌زنند اما از نظر اجرا بهترین قضات انتخاب شده‌اند از براى اجراى این قانون همین قانونى که از این مجلس شوراى ملى گذشته است. شامل شلاق هست حبس هست چیزهاى دیگر هست و تشخیص به نظر قاضى است بنابراین ما نمی‌توانیم در این باب مداخله کنیم اما این که می‌فرمایید اینها آثار توحش است بنده تصدیق می‌کنم اما با کسى که عمل توحش می‌کند چه باید کرد؟ بنابراین بنده در این باب دیگر عرضى ندارم و این جمله را هم می‌خواستم عرض کنم که این مجلس سیزدهم حالا اشخاص هر چه می‌خواهند در خارج بگویند از نظر شخصى ما وارد در آن قضایا نمی‌شویم ولى این مجلس سیزدهم در مشکل‌ترین اوقات سیاسى این مملکت تشکیل گردید و به وظایف عمومى خودش هم عمل کرده است و یکى از مجالس تاریخى این کشور محسوب خواهد شد.

جمعى از نمایندگان- صحیح است- احسنت.

رئیس- خوب بالاخره نتیجه معلوم نشد. آقاى روحى

روحى- عرض کنم هیچ قانونى را ما دیگر صلاحیت گذراندن نداریم و باید زودتر چون وقتى باقى نمانده است آن قسمت راجع به کارپردازان و وظایف ادارات مجلس در ایام فترت باید مذاکره شود که در غیاب مجلس و بین دو فترت ترتیبى را معلوم کرده که کسى مسئول امور مجلس خواهد بود و به دولت هم تأکید شود الان که اکثریت انتخاب شده است یا در شرف است و تا پنج روز دیگر معلوم می‌شود بیست روز منتها فترت را بیشتر اجازه ندهند بگذارید مملکت یک مرکز مسئول داشته باشد براى دولت هم پشتیبانى باشد اما راجع به مجلس سیزدهم ما اینجا نمی‌خواهیم از خودمان تعریف کنیم که چه خدماتى را انجام داده‌ایم براى ما زیبنده نیست همان طور که آقاى دشتى فرمودند بایستى تاریخ و آینده را قضاوت کند بنده دو نتیجه را از مجلس سیزدهم ندیدم یکى این که مجلس سیزدهم توانایى پیدا نکرد که جلوگیرى از ارتشا کارمندان دولت در وزارتخانه‌ها بکند البته این وظیفه مجلس نیست و وظیفه دولت است ولى دولت را مجلس شوراى ملى آورده و باید این دولت را بهش فشار آورد سؤال کرد استیضاح کرد که این هرج و مرج و این خرابى که در کشور مشاهده می‌شود در اثر خرابى افراد در وزارتخانه‌ها است ولى هى به تعارف می‌پردازند هیچ کس هم توجه نکرده خود بنده یک روز گفتم آن 18 هزار بقچه نخ هشت تومانى را بردند و به سى تومان فروختند پولش کجا است؟ هیچ کس توجه نکرد گفتند بازرس فرستادیم ولى هیچ اثر نکرد و گفتند چیزى در کار نبود یا آن سیصد تن پنبه که از بین رفت. تقصیر مجلس سیزدهم بود که نتوانست واقعاً کشور را از شر این رشوه‌خوارها و غارتگرها خلاص کند در همین مجلس سیزدهم که زندگانى

+++

روز به روز بالا رفت و ما هم همین طور نشستیم تماشا کردیم، مردمان فقیر و بدبخت را به دست خودمان بى‌نان کردیم با یک زندگى مشکلی که هیچ قابل تحمل نیست رو به روشان کردیم الان هم به همان حال باقى است ولى نه مجلس توانست کارى بکند نه دولت اقدامى در این باب کرد. این بود نظر بنده راجع به مجلس سیزدهم اما مجلس سیزدهم خدماتى هم کرده است و آنها گفتن ندارد و بایستى تاریخ و آینده قضاوت کند.

رئیس- آقاى انوار

انوار- حضرت امیر می‌فرماید تزکیه المر النفسه قبیحه ولى بنده چون به سراغ نصایحى که در قرآن است و عباراتى که از بزرگان اسلام رسیده است می‌روم عرض می‌کنم تاریخ هم قضاوت می‌کند البته والله غالب على امره وقتی که مجلس سیزدهم افتتاح شد در چه موقعى بود؟ در موقعى که سینه‌ها تنگ چشم‌ها گرفته غصه‌ها در کله‌ها شروع گردیده هنوز ما نگفته بسم الله ناله‌هایى بود که مردم شروع کردند و حمله‌هایى که نسبت به مجلس سیزدهم کردند با یک بیانات و یک عباراتى یک چیزهایى که نمی‌خواهم به عرض شما آقایان برسانم. خداى واحد شاهد است که یک نفر از اشخاص که سابق خیلى به من معتقد بود از خیابان رد می‌شدم به من رسید سلام نکرد رفیقش گفت چرا سلام نکردى او گفت آخر این وکیل است. من تعجب کردم که چقدر اینها کوته‌نظر هستند با سوابقى که نسبت به من اطلاع دارند و می‌دانند که من به چه ترتیبى بودم اسم مجلس سیزدهم و وکیل بودن در مجلس سیزدهم این طور ذهن‌ها را مشوب کرده بود و همه را به یک حالت بدى رسانده بود و حال آن که هنوز نمی‌دانست من در مجلس سیزدهم چه خواهم کرد این جور ذهن مردم را مشوب کرده بودند ولى باید بدانند که به دست مجلس سیزدهم و در زمان این پادشاه خوش اقبال و در دوره همین رئیس‌الوزرا یک خدماتى باید بشود که به تاریخ برساند که استقلال ایران کنونیت ایران مقام ایران در جامعه به دست مجلس سیزدهم واقع شد البته تاریخ قضاوت می‌کند که ما چه جور با چه حملات نابکارانه‌اى که به ما واقع شد با چه نسبت‌هاى زشتى که به ما داده شد سرمان را پایین انداختیم و دامن به کمر زدیم و تعقیب کردیم نظریات خودمان را و آن پیمان بین ایران و دو دولت همسایه که یکى از بهترین پیمان‌ها بود که بسته شد در اول سلطنت این پادشاه و به دست همین مجلس سیزدهم با نهایت دقت با نهایت مواظبت با نهایت اهتمام آن پیمان گذشت و این قدمى بود که برداشته شد براى حیات آینده ایران و مطابق همان هر روز وزرا را حاضر کردیم در تعقیب اجراى پیمان جدیت کردن مواظبت کردن ایجاد دوستى و حسن تفاهم کردن که دولت ایران ملت ایران وارد در جامعه بشریت بشود و بدانند که ملت ایران یک ملتى ابدى است که از میان نخواهد رفت تجدد در افراد است ولى ملت ایران عضو قدیم جامعه بشریت است ملتى است که کنونیت دارد سوابق دارد حالا هر نسبتى که به ما در مجلس سیزدهم دادند و هر چه بر ما واقع شد هر ناسزایى که خواستند بگویند بگویند اگر هم ما قدمى برداشتیم به طور اصلاحى بود بعد در همین حین قوانینى که به نفع جامعه بود و مقتضى بود در هر موقع وزراى ما که بنده قدر‌دانى کردم و می‌کنم هم از کابینه آقاى سهیلى و هم از کابینه آقاى قوام و هم از کابینه مرحوم فروغى اینها همه از روى صمیمیت و صداقت به مملکت خدمت کردند و باید شکر‌گذارى کرد از اینها و تاریخ هم شکر‌گذارى می‌کند در هر موقعى قانون مقتضى گذراندیم والله غالب على امره خدا می‌خواهد بفهماند که ما در دوره سیزدهم خدماتى را که می‌توانستیم به مملکت خودمان کرده‌ایم. (زنگ رئیس)

طباطبایى- آقاى رئیس زنگ زدند آقاى انوار

انوار- چه کار کنم آقا

رئیس- فرمایشات سرکار صحیح است اما حل معماى ما را نکردید.

انوار- آقا شما نمی‌گذارید من می‌خواهم یک چیزى بگویم که تاریخ قضاوت کند در این موضوع هر موقعى که قانونى مقتضى بود از براى اصلاح مملکت و ترقى دادن شئون اجتماعى ما گذراندیم راجع به قشون ما هم در تمام جاها هر جایی که اغتشاش پیدا شد فوراً با نهایت سرعت رفته است

+++

و امنیت داده است همه جا امنیت برقرار است ژاندارمرى تأسیس کردیم نظمیه را ترقى دادیم اخیراً خدمتى که این کابینه کرده است نام همه این افراد وزرا زیب تاریخ خواهد شد و آن مسأله‌اى بود که ایران را وارد کردند در جامعه ملل متفقه و اعلان جنگ دادند و ما را زنده کردند و براى ما این افتخار تاریخى ماند می‌گویم والله غالب على امره به کورى چشم کسانی که می‌گفتند دوره سیزدهم چیست؟ بدانند که خدمات دوره سیزدهم این است همان طور که آقاى تدین فرمودند تاریخ قضاوت می‌کند که دوره سیزدهم با چه متانت و با چه بزرگوارى خدمات خودش را انجام داده است در هر پیشامدى در هر موضوعى هر چه صلاح مملکت بود انجام داد آقاى دشتى برخلاف عقیده شما اگر چه جسارت می‌شود و شما هم تند هستید و عصبانى می‌شوید بنده عقیده‌ام این است که این قوانین کیفرى براى دزد فایده‌اى نداشت دو قانون را وزرا باید در تحت نظر بگیرند تا جامعه ایران از این کلمه بیرون بیاید آن روز نظرتان هست آقاى نراقى در پشت تریبون در جواب استیضاح اظهار کرد دکتر میلسپو می‌گوید من بیست نفر را پیدا نکردم که امین باشند این خوب است براى ما؟ یک ملتى که این همه افتخارات داشته آن وقت این جور می‌گویند دکتر میلسپو آدم دروغ‌گویى نیست (نمایندگان- این طور نیست آقا) همچو گفتند بسیار خوب انشاء‌الله این طور باشد بنابراین بنده عقیده‌ام این است که به قانون الهى السارق و السارقه فاقطع و ایدیهما عمل کنند دزد را دست ببرند مثل مملکت همسایه‌مان دزد را فوراً گلوله بزنند یک ماه دزد را بکشند ببینند مملکت چطور امنیت پیدا می‌کند دزد را یا بکشید یا دست ببرید از این فضاحت بیرون بیاید مفتضح شدیم ما در عالم بنابراین ما افتخار می‌کنیم که در دوره سیزدهم بودیم با وزرایى که رأى اعتماد بهشان دادیم با کمال افتخار خدمات خودشان را به مملکت کردند به جامعه کردند به کورى چشم بدبینان.

4- بیانات آقاى نخست وزیر

نخست وزیر (آقاى سهیلى)- امروز که آخرین روز دوره سیزدهم مجلس شوراى ملى است لازم و به مورد می‌دانم که احساسات و تشکرات خود را نسبت به آقایان نمایندگانى که مصالح کشور را همیشه در نظر گرفته و قدم‌هاى مؤثرى در حل امور برداشته‌اند به عرض برسانم و بگویم که این آقایان مردان وطن‌پرست و با انصافى هستند که تمام مشکلات عجیب و غریب دولت را منصفانه در نظر داشته و می‌دانسته‌اند که نباید هر ساعت و هر روز مشکل جدیدى با ایرادات و اعتراضات خود بر آن بیفزایند. این آقایان بعکس با همکارى صمیمانه و راهنمایى‌هاى عاقلانه سعى داشته‌اند در تلاطم امواج بى‌رویه سیاست دولت را تقویت کنند و تشویق نمایند و در خدمت‌گزارى به میهن ترغیبش کنند این عده از نمایندگان به خوبى متوجه بودند که در یک چنین وضع مشکلى اول شرط موقعیت هر دولت استقرار و استحکام و اعتمادى است که اکثریت مجلس نشان می‌دهد می‌دیدند که اگر دولت بخواهد تمام وقت خود را صرف نگاه دارى خود و دفاع از حملات شخصى و انجام تقاضاى خصوصى بکند دیگر نمی‌تواند به حل معضلات و مشکلات کشور بپردازد این آقایان با دیده تیزبین و دوراندیش خود مشاهده می‌کردند که تغییرات پى در پى کابینه و مستقر نبودن یک دولت با دوام اعتماد را از ناظرین به وضعیت ما نیز سلب کرده و ضرر جبران ناپذیرى ممکن است به سیاست بین‌المللى ما وارد سازد- بالاخره آنها از روى کمال بى‌طرفى و انصاف قضاوت می‌کردند که این همه خرابى و از هم گسیختگى را هیچ دولتى هر قدر هم کاردان و مقتدر باشد نمی‌تواند بدون کمک وقت ترمیم و اصلاح کند و به این جهت سعى می‌کردند با پشتیبانى به مورد خود مهلت خدمت‌گزارى را به دولت بدهند و فرصت کافى براى طرح نقشه‌هاى مفید برایش قائل شوند و نگذارند نیت میهن پرستانه همکاران من اقلاً ابراز نشده بماند. البته تصدیق و اعتراف می‌کنم که هنوز یکى از هزار‌ها گرهى که در کارهاى کشور موجود است گشوده نشده و کارهایى که شده در مقابل اصلاحاتى که اساساً باید بشود خیلى ناچیز است ولى این نکته هم نباید نگفته بماند که اصلاحات اساسى خاصه در موقع جنگ عالم‌گیر کارى

+++

نیست که در ظرف چند روز نتیجه‌اش ظاهر شود، طرح اساسى وسیع کشاورزى یا پایه نوینى که براى اصلاحات مالى با کمک آمریکاییان باید گذاشته شود یا اجراى تعلیمات اجبارى و اصلاح امور فرهنگى یا تعمیم بهداشت عمومى یا بسط عدالت و دادگسترى یا اصلاح حال کارگران و برزگران یا اتخاذ رویه‌اى که با متدهاى فنى براى ایجاد وحدت ملى و تقویت و حس همکارى و نتیجه گرفتن از میهن پرستى جبلى ایرانى باید اتخاذ شود و غیره و غیره همه اینها کارهایثى نیست که در ظرف یکى دو روز اثرش آشکار شود البته فرصت می‌خواهد وقت می‌خواهد سر فارغ می‌خواهد، همکارى مجلس و دولت و تمام ملت را لازم دارد و خوشبختانه اثراتى می‌بینم که روز به روز به نتیجه امیدوار‌تر می‌شویم من که دستم از نزدیک در کار بوده از مقایسه دقیق اوضاع به خوبى تفاوت‌هاى محسوسى که در روحیه هم میهنان پیدا شده می‌سنجیم و به جنبش وطن خواهانه‌اى که روشن فکران را با تعصب و امیدوارى درصدد خدمت‌گذارى انداخته متوجه‌ام یک حس اعتماد و امیدوارى مفید و به جایى در غالب طبقات ایران کم‌کم ایجاد شده که مژده بزرگى براى آتیه می‌دهد آن مردمان مأیوس که از شدت یأس دست و دل‌شان به هیچ کارى نمی‌رفت و در انتظار فنا شدن دست و پاى خود را دراز کرده بودند رفته رفته جاى خود را به جوانان پر شور و پر امیدى می‌دهند که با عشق و علاقه و حرارت خاصى اشتیاق به کار نشان می‌دهند به خلاف سابق میل دارند ابتکارات شخصى خود را به کار بیاندازند و دارند می‌فهمند که نباید تمام افراد ملت ساکت نشسته و همه چیز را منتظر شوند تا دولت ساخته و پرداخته حاضر و آماده کند این دسته با علاقه‌اى که دارند کم‌کم ملتفت می‌شوند که دولت و ملت یکى است و دولت به هر صورتى درآید ناچار مظهر افکار و آبادى ملت است. بنابراین ملت باید خودش خودش را به هر صورتی که می‌خواهد بسازد تا دولت هم بالطبع به همان شکل درآید، این اصل مسلم را مى‌بینم که رفته رفته محسوس روشن فکران می‌شود و شهامت و شجاعت و انصاف و حسن اجتماعى امید‌بخش در ملت ایران بیدار می‌گردد.

باید تصدیق کرد که سیاست عاقلانه و رویه منصفانه متفقین ما هم به این موضوع کمک مؤثرى کرده و وقتى ایرانیان مى‌بینند که دوستان متفق ما در ابراز حسن نیت بر یکدیگر سبقت می‌جویند، اعتماد و امیدشان به عدالت اجتماعى زیادتر شده و به آتیه خوش بین‌تر می‌گردند. با کمال خوش‌وقتى می‌بینم اثرات مضر تبلیغات محسوس را که دشمنان ما و دشمنان دوستان ما سال‌هاى دراز با سر فارغ در ایران رخنه داده بودند کم‌کم رفع می‌شود و دیگر اثر زیادى از آن سوء‌ظن بی‌جا باقى نمانده و ایران روشن بین دوستان و دشمنان حقیقى خود را به خوبى تمیز داده و شناخته‌اند. خوشبختانه پادشاه جوان و جوانمرد ما هم با نهایت علاقه و دقت مراقب مصالح کشور می‌باشند و با عشق و علاقه مفرطى که خاص جوانمردى ایشان است در ترقى و سعادت ایرانیان می‌کوشند و امید کامل می‌رود به این که با راهنمایى شاهنشاه نیک نیت خود و با عقل و درایت نمایندگان مجلس و با خدمت‌گذارى دولت و با حسن نیت و روابط و دادى دوستان متفق خود بتوانیم راه سعادت را پیموده و چنان که مستحق هستیم جز ملل سعادتمند و مترقى دنیا درآییم. در خاتمه باید متذکر شوم که سیزدهمین دوره تقنینیه یکى از دوره‌هاى تاریخى ایران را به سر برده با صبر و متانت قضایاى شهریور را برگزار کرد با تصویب پیمان اتحاد که کاملاً به مصالح کشور بود روابط ما را با متفقین ما روشن ساخت و بالاخره با اعلان جنگ با آلمان موافقت نمود خلاصه آن که دوراندیشان مجلس سیاست خارجى ما را عاقلانه تقویت کردند در جلب مستشاران آمریکایى با نظر هیئت دولت‌ها موافقت کامل کردند و معتقد شدند که به وسیله آنها باید اصلاحاتى در دوایر ما به عمل آید از کمک و مساعدت با آنها در گذراندن لوایح مضایقه و دریغ نکردند و در تقویت آنها کوشیدند تصویب قانون مالیات بر درآمد هر چند مدتى طول کشید ولى یکى از نمونه‌هاى همکارى مجلس با مستشاران آمریکایى به شمار می‌رود. از گذراندن قانون بودجه و مخصوصاً قانون بیمه کارگران و سایر لوایح

+++

دیگر که در این چند روزه اخیر براى تصویب آنها همت گماشتند تشکر داریم. آمارى که من در دست دارم مجلس شوراى ملى در دولت مرحوم فروغى شش تا در کابینه اولى من پانزده تا در حکومت آقاى قوام بیست و پنج تا و در حکومت فعلى من از یک صد و نه قانون تقدیمى فقط 17 تا باقى و بقیه گذشته من و رفقایم به سهم خودمان از همکارى آقایان صمیمانه متشکریم و امیدواریم در هر مرحله و مقامى باشند در خدمت به کشور موفق شوند. چون اصول حکومت پارلمانى باید از هر جهت محفوظ بماند و چرخ‌هاى مملکت از کار نیفتد امیدوارم مجلس چهاردهم به زودى افتتاح شود و عمر روزهاى فترت خیلى کوتاه باشد در پایان از توجهات و مراقبت‌هاى جناب آقاى اسفندیارى رئیس مجلس که با پشت کار و جدیت کامل وظایف خودشان را انجام دادند و وسایل پیشرفت کار ما را فراهم می‌ساختند سپاسگزارى می‌کنم و از خداوند متعال مسألت دارم که همه ما را در خدمت به کشور میهن موفق و مؤید بدارد.

5- اظهارات آقاى رئیس و بیانات آقایان ملک مدنى و نراقى

رئیس- قبل از این که بنده عرایض خودم را عرض کنم یک نکته است که باید تذکراً عرض کنم که آن را حل بفرمایند و آن نکته این است که در مجلس دو اداره است یکى اداره قانون‌گذارى و یکى کارپردازى. اداره قانون‌گذارى به مناسبت این که آقاى طوسى سال‌ها در آن اداره کار کرده‌اند و مستحضر هستند کاملاً کار خودشان را کرده‌اند و باز هم مراقبت خواهند کرد (صحیح است) اما مسأله کارپردازى سابقاً طورى بود که آقایانى که انتخاب می‌شدند براى این کار باقى می‌ماندند و مشغول کار می‌شدند عجالتاً از آقایان کارپردازان فقط یک نفر (آقاى مرآت اسفندیارى) انتخاب شده‌اند.

ملک مدنى- بنده اجازه خواسته بودم در موضوعى که بعضى از آقایان تذکراتى فرمودند یک جمله خیلى مختصر و کوتاهى راجع به مجلس سیزدهم به عرض برسانم. خوشبختانه در لایحه‌اى که جناب آقاى نخست وزیر قرائت فرمودند آن جمله را به عقیده بنده به طور تفصیل بیان فرمودند. بنده عقیده‌ام این است همان طور که آقاى نخست وزیر توجه دارند مجلس سیزدهم در مشکل‌ترین موقعى که سیاست خارجى ما سیاست تاریکى را داشت بزرگ‌ترین خدمتى که در تاریخ ایران قطعاً با یک خط برجسته باقى خواهد ماند روشن کردن سیاست خارجى این کشور بود که بر هیچ کس پوشیده و پنهان نیست. در موقعى که دوره سیزدهم افتتاح شد رشادت و قدرت و وطن‌پرستى نمایندگان دوره سیزدهم بود که افق تاریک سیاست خارجى ما را روشن کرد و خوشبختانه ما می‌توانیم با یک قوت قلبى و وجدان پاکى از این مجلس خارج بشویم براى این که سیاست خارجى این کشور که اساس و پایه زندگى عمومى مردم است در نهایت استحکام است و این یک افتخار بزرگى است براى نمایندگان دوره سیزدهم که همه ماها شریک و سهیم در این قسمت هستیم و خیال نمی‌کنم که هر مورخ و هر نویسنده و هر کسى که بخواهد قضاوت در اوضاع و احوال مجلس دوره سیزدهم بکند این قدم اساسى و برجسته را از نظر دور کند. بنده می‌خواهم عرض کنم روزی که ما جرأت کردیم و رشادت کردیم و دست خودمان را به طرف متفقین خودمان دراز کردیم تنها ما نمایندگان بودیم این تشخیص را دادیم که واقعاً عقد آن پیمان و آن قرارداد سیاست تاریکى که در نتیجه سهل انگارى براى مملکت پیدا شده بود بالاخره مبدل به یک حسن روابطى با متفقین شد که امروز این مملکت از آن استفاده خواهد کرد و این خدمت بزرگى بود که ما نمایندگان مجلس سیزدهم کردیم بنده امور داخلى ممکلت را به عقیده خودم هیچ قابل ذکر نمی‌دانم زیرا ما در یک موقعى زندگى می‌کنیم که دنیا گرفتار جنگ است و تمام ملل عالم در این جنگ عمومى می‌سوزند و هر ملتى هر دولتى که توانست سیاست اساسى خودش را حفظ کند زنده باقى می‌ماند خوشبختانه ملت و دولت و همچنین مجلس شوراى ملى و نمایندگان دوره سیزدهم توانستند سیاست اساسى این کشور را بر پایه خیلى محکمى بگذارند و آن حسن مناسبات با متفقین است و امیدوارم همین سیاست

+++

عاقلانه و اساسى در دوره چهاردهم هم تعقیب بشود بنده این نکته را لازم می‌دانم به عرض مجلس برسانم که این عقیده تمام همکاران بنده بوده است (صحیح است) اما در قسمت تعیین تکلیف امور ادارى مجلس در موقع فترت همان طور که در ادوار گذشته هم معمول بوده است موقعى که مجلس خاتمه پیدا می‌کرد هیئتى براى امور ادارى مجلس از طرف خود مجلس تعیین می‌شد که امور ادارى مربوطه به مجلس شوراى ملى را در موقع فترت اداره کنند بنده عقیده‌ام این است که اولاً همان طور که آقاى رئیس فرمودند بنده هم در سهم خودم از آقاى فریدونى تشکر می‌کنم و گمان می‌کنم این عقیده تمام نمایندگان است (صحیح است) زیرا ایشان از موقعی که در کارپردازى مجلس بودند زحمت کشیدند و کمال مواظبت را هم کرده‌اند به علاوه سابقه درخشان زندگانى ادارى آقاى فریدونى در وزارت کشور که مدیر کل و کفیل بوده‌اند مورد تقدیر و تقدیس همه ماها هست (صحیح است) به عقیده بنده براى اداره امور ادارى مجلس در ایام فترت باید سه چهار نفر از نمایندگانى که انتخاب شده‌اند و صلاحیت از نقطه‌نظر انتخاب شدن دارند مجلس انتخاب کنند که امور ادارى مجلس و کارهایش را اداره کنند براى این که انتخاب شده‌اند و صلاحیت دارند و حقوقی هم نخواهند گرفت بنده صریحاً عرض می‌کنم آقاى فریدونى که کارپرداز بوده‌اند بهتر می‌توانند به نظر بنده که باز هم باشند (صحیح است) چون ایشان مستخدم رسمى دولت هستند تا وقتى که انشاء‌الله باز هم انتخاب بشوند و بعون الله بازه خواهند بود (نمایندگان- انشاء‌الله) و چیزى که به نظرم رسیده بود این بود که آقاى دکتر طاهرى و آقای طوسى و آقاى مخبر فرهمند و آقاى مرآت اسفندیارى و این چهار نفر هم از طرف مجلس انتخاب بشوند که امور ادارى مجلس را کماکان اداره کنند.

جمعى از نمایندگان- آقاى فریدونى هم باید باشند. (صحیح است)

ملک مدنى- البته آقاى فریدونى هم تشریف دارند و تصور نمی‌کنم که کسى با این ترتیب مخالف باشد که این آقایان عموماً کارهاى مجلس شوراى ملى را اداره بکنند (نمایندگان- صحیح است) تا بعون الله دوره چهاردهم هم همان طور که نوید دادند زودتر افتتاح شده و رفع مشکلات بشود و تصور نمی‌کنم با این ترتیب کسى هم مخالف باشد.

جمعى از نمایندگان- همین طور صحیح است.

شهدوست- همین طور پیشنهاد کنید.

رئیس- آقاى نراقى

نراقى- البته همه آقایان تصدیق دارند که صحت عمل و حسن‌نیت آقاى فریدونى جاى هیچ شک و شبهه و تردیدى نیست و همه آقایان به حسن عمل ایشان اعتماد دارند (صحیح است) و ما انتظار داریم که در ایام فترت امور ادارى مجلس را همان طور مثل سابق اداره کنند اما چیزى که باید در نظر داشت این است که آقاى فریدونى از صاحب منصبان عالى رتبه دولت می‌باشند و اگر در مجلس شوراى ملى مشغول کار نباشند باید به خدمت سابق خودشان برگردند و البته فاصله و بریدگى در خدمت ایشان نمی‌شود ایجاد کرد در این موقع که چند ماده فترت خواهد بود اگر ایشان در اینجا مشغول کار نشوند در جاى دیگر کار به ایشان داده خواهد شد این است که بنده تمنا می‌کنم موافقت بشود در اینجا کما فى‌السابق از حقوقشان هم استفاده بکنند که با مسئولیت کار را اداره بکنند.

(نمایندگان- صحیح است. صحیح است)

6- بیانات آقاى رئیس ختم جلسه

رئیس- همان طور که فرمودند آقایان مجلس هم همین عقیده را دارد که این چند نفر آقایان مشغول کار باشند چون آقاى فریدونى در کارپردازى هستند آقاى طوسى هم در قانون‌گذارى مشغول کار هستند سه نفر دیگر از آقایان هم هستند و براى آقاى فریدونى هم با زحمات و خدماتى که کرده‌اند البته دولت باید کارى بکند (صحیح است) و در نظر بگیرند که حقوق ایشان را هم منظور بدارند (صحیح است) و امیدواریم که در آینده هم انتخاب بشوند براى نمایندگى که باز هم خدمات خودشان را انجام بدهند. (صحیح است)

در این موقع که دوره سیزدهم قانون‌گذارى به پایان می‌رسد.

+++

بنده نمی‌خواهم از اقدامات مجلس و نمایندگان که به طور تظاهر عرضى کرده و حماسه‌خوانى کنم ولى اگر به نظر انصاف در گزارش این مدت مجلس ملاحظه شود و پا روى حق گذارده نشود شاید هر کس تصدیق نماید که در آمار هیچ دوره به قدر این دوره تصویب لوایح قانونى مفید وجود ندارد و در هیچ دوره به این درجه نمایندگان ملت راجع به امور کشور و خیر عامه تذکرات مجدانه به دولت نداده‌اند کسى نمی‌تواند انکار نماید که اوضاع شوریده جهان و این بدبختى که از جنگ عالم سوز همه ممالک را دچار خسارات و تلفات و پریشانی‌هایى نموده که تحمل آن از قوه نوع بشر خارج است نه تنها ایرانى را بى‌نصیب نگذارده بلکه حقیقتاً اهالى این کشور را به اندازه گرفتار سختى و عسرت و تضییقات نموده است که نمی‌توان تأثیر آن را بیان کرد نمایندگان مجلس شوراى ملى از یک طرف از اخبار سوانح دلخراش جنگ و از طرف دیگر از سختى زندگانى هموطنان خود در این دوره که از مشکل‌ترین دوره‌هاى مجلس‌ها بوده است بدون تردید دچار زندگانى بلخى بوده‌اند ولى با این احوال از انجام وظایف خود فرو گذار نکرده کمکى که مقتضى بود به دولت شاهنشاهى نموده و یک صد و سى لایحه دولت را که محل حاجت و براى جریان چرخ ادارات کشور لازم بود مذاکره و اصلاح و تصویب کردند و چون روشن کردن سیاست دولت در این زمان پر آشوب و فساد از اهم مقاصد بود حسن استقبال و موافقت کامل با پیمان اتفاق با دول متفق خود نموده آن را تصویب و بعد از آن هم که تکمیل این اتحاد و یک جهتى واقعى دولت ایران با متفقین خود لازم بود و نهایت اهمیت براى حال و آتیه داشت با سیاست عاقلانه و دوراندیشى کابینه جناب آقاى سهیلى نخست وزیر که باید تصدیق کرد همگى با صحت عمل و بیدارى مراقبت خدمت مهم خود را فرموده‌اند موافقت کرد رأى اعتماد به اعلان جنگ دولت دادند و همه خدمات شایسته دولت را تماماً تقدیر می‌نمایند به امید این که به تقضل و حکمت بالغه خداوندى هر چه زودتر این بلاى عالم‌گیر رفع و ملل قوى و ضعیف عالم به سعادت واقعى بشریت متوجه شده آثار این ظلم و جور و آدم‌کشى و خرابى از روى زمین برافتد و با همراهى متفقین خودمان دولت و ملت ایران هم بتوانند امنیت و سلامت را در سراسر جهان پایدار ببینند بلى در این روزگار تیره دنیا چیزى که این مجلس بلکه هموطنان ما را قرین تسلى دارد نیات مقدس و اخلاق ملکوتى و خیر‌خواهى ملت و رعایت بینوایان است که از ذات همایون شاهنشاه جوان بخت ما دایماً دیده می‌شود آرزوى همه ماها این است که دولت و ملت ایران در سایه این پادشاه عالی مقدار که اگر به سن جوانند بحمدالله با عقل پیرند اعصار زیادى در کمال سعادت و اقبال و ترقى و تعالى بگذرانند و مجلس آینده هم به خدمات بزرگى براى این کشور نایل گردد و ملت ایران به خیر و سعادت خود متوجه شده و روز به روز خود را براى درک خیر و مصلحت خویش بیشتر حاضر نماید پیشنهادى که در خاتمه عرایض خود دارم این است که چون قریباً مجالس ایران به چهل سال که یک دوره کاملى است وارد می‌شود سزاوار است که سالنامه تاریخى از گردش چهل ساله مجلس تألیف و تصنیف شده یادگار سلطنت و دوره شاهنشاهى باشد که انشاء‌الله دولت آن را از نظر دور نخواهد گرفت در اتمام عرایضم از همکاران محترم خودم که هر یک نزد بنده کمال احترام را دارند و در اداى وظیفه و خدمت به دولت و ملت خود آنچه مقتضى بود ذره‌اى خوددارى نکردند تشکر نموده خواه در مجلس آتیه باشند یا در خارج مجلس باشند سعادت و سلامت و موفقیت یکان یکان‌شان را از خدا می‌خواهم و از طرف مجلس و همه همکارانم از کارمندان کل و جز مجلس که همگى مراقبت مخصوصى در تکالیف خود داشته و غفلتى در خدمات خود ننموده‌اند اظهار رضایت و قدر‌دانى می‌نمایم (صحیح است) و با تصویب آقایان نمایندگان محترم اظهار می‌دارم که در فترت مجلس قسمت قانون‌گذارى مجلس را آقاى طوسى که همیشه در انجام خدمت و حسن اداره نهایت مراقبت را داشته‌اند و قصورى در وظیفه خود هیچ وقت ندارند نظارت خواهند کرد و قسمت کارپردازى را هم چنان که در مجلس مذاکره کرده‌اند آقایان دکتر طاهرى و مرآت اسفندیارى و مخبر فرهمند نظارت و اداره خواهند کرد بنده هم اگر کمکى لازم باشد ب قدر قوه نالایق خود امیدوارم کوتاهى ننمایم و با اجازه آقایان ختم مجلس سیزدهم را اعلان می‌نمایم.

(بیست دقیقه قبل از ظهر مجلس ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294097!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)