کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 209 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه دوازدهم آذر ماه 1330  

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: حاذقى - رضوى - دکتر طبا و صدر‌زاده‏

3 - اخطار آقاى آزاد طبق ماده 169 آیین‌نامه‏‏

4 - تقاضاى آقایان دکتر معظمى ‌و نورالدین امامى‌جهت طرح اساسنامه شرکت ملى نفت ایران ولایحه زندانیان‏

5 - تقاضاى آقاى وزیر اقتصاد ملى جهت طرح قرارداد بازرگانى ایران و آلمان.

6 - تقاضاى آقاى وزیر راه جهت طرح گزارش برنامه راه سازى‏

7 - طرح و تصویب فوریت قرار داد بازرگانى ایرانى وآلمانى‏

8 - طرح اساسنامه شرکت ملى نفت ایران از ماده دوم و خاتمه شور اول‏

9 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 209

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه دوازدهم آذر ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: حاذقى - رضوى - دکتر طبا و صدر‌زاده‏

3 - اخطار آقاى آزاد طبق ماده 169 آیین‌نامه‏‏

4 - تقاضاى آقایان دکتر معظمى ‌و نورالدین امامى‌جهت طرح اساسنامه شرکت ملى نفت ایران ولایحه زندانیان‏

5 - تقاضاى آقاى وزیر اقتصاد ملى جهت طرح قرارداد بازرگانى ایران و آلمان.

6 - تقاضاى آقاى وزیر راه جهت طرح گزارش برنامه راه سازى‏

7 - طرح و تصویب فوریت قرار داد بازرگانى ایرانى وآلمانى‏

8 - طرح اساسنامه شرکت ملى نفت ایران از ماده دوم و خاتمه شور اول‏

9 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

 

مجلس ساعت ده و نیم صبح به ریاست آقاى گنجه (نایب رئیس) تشکیل گردید

1 - تصویب صورت مجلس.

نایب رئیس - اسامى‌ غایبین جلسه گذشته قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

غایبین با اجازه - آقایان: محمدعلى مسعودى. طباطبایى. گودرزى. اردلان.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: ابتهاج امیرى قراگزلو. کوراوغلى. مخبرفرهمند. گیو. جواد مسعودى. صدر میرحسینى.

دیر آمدگان بى‌اجازه - آقایان: محمد هراتى. حسن اکبر. پیراسته هر یک یک ساعت - آقاى برومند. نیم ساعت‏.

نایب رئیس - نسبت به صورت جلسه قبل اعتراضى نیست؟ آقاى دکتر جلالى بفرمایید

دکتر جلالى - بنده یک اصلاح مختصرى در عرایضم هست اصلاح مى‌کنم و می‌دهم به تند رردو      نویسی و از فرصت استفاده مى‌کنم و از جناب آقاى بوشهرى استدعا می‌کنم که راه بین تمیشان و نور در یک فاصله پانصد مترى فرو نشسته است عده زیادى این طرف و آن طرف مانده‌اند این را استدعا مى‌کنم دستور بفرمایید زودتر اصلاح کنند.

مهدى ارباب - برنامه 10 ساله راه سازى را تصویب بفرمایند تا راحت شوید.

نایب رئیس - آقاى‌اشتیانى‌زاده راجع بصورت جلسه فرمایشى دارید؟

آشتیانى‌زاده - در جلسه گذشته آقاى وزیر کشور در جواب عرایض بنده اظهاراتى کردند که بنده حق داشتم مطابق آیین‌نامه‏ استفاده کنم و جواب ایشان را مجدداً بدهم ولى همان طورى که در این مجلس عادت شده و مخصوصاً که در مورد بنده این عادت جارى است جلوگیرى شد از مقام ریاست استدعا دارم که اجازه بفرمایند بنده از آن حقى که از بنده تضییع شده استفاده کنم.

نایب رئیس - در موقع مقتضى بفرمایید.

آشتیانى‌زاده - در موقع دستور بنده حق دارم از ماده 90 استفاده کنم.

نایب رئیس - وقتى وارد دستور شدیم.

آشتیانى‌زاده - اگر آقاى رئیس اجازه ندادند بنده از مجلس تقاضا مى‌کنم که پنج دقیقه به بنده وقت مرحمت بفرمایند که بعد از آقایان ناطقین قبل از دستور بنده عرایضم را بکنم.

نایب رئیس - آقاى ‌آشتیانى‌زاده بفرمایید بنشینید نسبت به صورت جلسه اعتراضى نیست؟ (گفته شد - خیر) صورت مجلس تصویب شد.

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: حاذقى - رضوى - دکتر طبا و صدر‌زاده.

نایب رئیس - سه نفر از آقایان در جلسه گذشته اسم نویسى کرده بودند که نوبتشان محفوظ مانده است با اجازه آقایان شروع مى‌کنیم.

آشتیانى‌زاده - اخطار دارم.‏

نایب رئیس - هنوز وارد دستور نشده‌ایم‏

آشتیانى‌زاده - بنده راجع به همین نطق قبل از دستور اخطار دارم‏.

نایب رئیس - مطابق کدام ماده؟

آشتیانى‌زاده - براى این که‏ نطق قبل از دستور براى همان جلسه‌اى‏ که اسم می‌نویسند باید باشد.

نایب رئیس - صورت جلسه گذشته را بخوانید حق آقایانی که در جلسه گذشته اسم نوشته بودند با موافقت آقایان محفوظ مانده است. آقاى حاذقى.‏

آشتیانى‌زاده - آقایان با همه موافقند جز با بنده‏.

حاذقى - قسمتى از گزارش شرکت خود را در کنفرانس بین‌المجالس در جلسه 16 آبان به استحضار مجلس رسانیدم و چون وقت نبود بقیه‌اش موکول به بعد شد که اینک به عرض آقایان می‌رسانم:

چون نمایندگان انگلستان نمى‌توانستند به اصل موضوع ایرادى داشته باشند ناچار کنفرانس و شوراى دائمى‌ اتحادیه بین‌المجالس قوه مقننه و مجریه ایران را در تصویب اجرای قانون ملى شدن نفت ایران تأیید و در حدود حقوق بین‌المللى و حق حاکمیت ملت‌ها تشخیص داد و از طرفى مراجعه دادن این موضوع به دیوان لاهه یا مؤسسه دیگر بین‌المللى را بی‌مورد شناخت.

در این کنفرانس مسائل موضوع پناهندگان سیاسى و آوارگان مسلمان عرب که از فلسطین رانده شده‌اند جزو دستور کنفرانس بود مفصل مورد بحث و مذاکره قرار گرفت و پس از اعتراض شدید به مسببین آوارگى آنها سرانجام تصمیم مقتضى براى پناه دادن و رفع تعدى و ظلم از آنها گرفته شد که در سال جارى با مساعدت مجالس مقننه اجرا گردد موضوع توجه به فرهنگ و بهداشت ملت‌هاى عقب مانده و

+++

بالا بردن سطح زندگى آنها پس از مذاکره در کمیسیون‌ها و کنفرانس تصمیم گرفته شد که کمک سازمان‌هاى بین‌المللى در این مورد جلب گردد درباره تأمین خواربار و توزیع غله و بالا بردن سطح کشاورزى در کشور‌ها‏ى جهان پس از مباحثات مفصل اصولى اتخاذ و مورد تصویب واقع شد.

اصلاح ماده 17 نظامنامه اتحادیه راجع به کمیسیون اجرایى‏ نیز مورد تأیید واقع شد کمیسیون‌ها‏ى تابعه کنفرانس عبارت بودند از کمیسیون‌ها‏ى روابط فرهنگى - قضایى‏ - اقتصادى و مالى اجتماعى و نوع‌ پرورى اراضى غیر خود مختار و مسائل سیاسى و تقلیل سلاح که هر یک از اعضاى هیئت نمایندگى ایران در یکى دو تاى آن عضویت داشتند و به علاوه‏ بر این آقاى نظام‌مافى به سمت نیابت ریاست کنفرانس و اینجانب به سمت عضویت شوراى دائمى ‌کنفرانس انتخاب شدیم هیئت نمایندگى ایران آقاى سپهبد نخجوان را به ریاست هیئت و آقاى عباس مسعودى را به مدیرى هیئت معرفى کرد هیئت نمایندگان ایران در تمام مجالس رسمى‌ و غیر رسمى‌ و مخصوصاً در دعوت‌هاى ریاست جمهور و مجس ملى و وزیر امور خارجه ترکیه و استاندار و شهردار اسلامبول نظر هیئت‌هاى نمایندگى پارلمان‌ها را به مسائل جارى در ایران جلب و با دادن توضیحات کافى‌اشتباهات حاصله برى آنها را در مورد تصویب و اجرا قانون ملى شدن نفت ایران رفع و برطرف مى‌کرد و با نمایندگى‌ها‏ى مطبوعات و خبر گزارى‌ها‏ى کشور‌ها‏ى مختلف در این مورد مصاحبه‌ها‏یى‏ می‌کرد‏ که در جراید محلى ترکیه و رادیو‌ها‏ى خارج انعکاس مى‌یافت.

ترجمه گزارش دبیر کل به کنفرانس بین‌المجالس راجع به ملى کردن صنعت نفت در ایران به شرح ذیل است‏

تمایل ملل آسیایى‏ چه در خاور میانه و چه در خاور دور براى از بین بردن قیموت‌ها‏ى غیر آسیایى‏ چه از نظر اقتصادى و چه از نظر فنى و سیاسى در ایران باعث پیدایش نبرد سنگینى شده است از تاریخ 11 ژوئن در ایران ملى شدن صنایع نفت یک کار انجام شده است چون در آن تاریخ طبق قانونی که در دستور اجراى آن از طرف اعلیحضرت شاه صادر شده تمام مؤسسات آبادان (جنوب ایران) در میان شور و شعف و همراهى مردم در اختیار دولت ایران درآمد این ملى شدن مربوط به چاه‌هاى نفت و پالایشگاهى بود که از طرف یک کمپانى خصوصى به نام شرکت نفت ایران و انگلیس که امتیاز شصت ساله آن را تا اواخر قرن بیستم براى خود معتبر مى‌شناخت اداره مى‌شد به استناد این که‏ ملى نمودن صنایع جزو حق حاکمیت هر ملت است دولت ایران قرارداد این کمپانى خصوصى را که سرمایه‌ها‏ى آن اصلاً انگلیسى بوده و باعث به کار ‌انداختن و بهره‌بردارى چاه‌هاى نفت ایران شده بود ضمن تصویب قانون ملى کردن صنایع نفت غیر قانونى اعلام کرد کابینه انگلستان از نظر حفظ منافع اتباع خود حاضر است در قرارداد کمپانى نفت ایران و انگلیس تجدید نظر نماید ولى اقدام یک جانبه را از طرف دولت ایران قابل قبول نمى‌داند.

این اختلاف که در اثر مخالفت ایران با رویه میانجی‌گرى که به قول آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر‏ آن کشور قابل قبول نمی‌باشد چون ملى کردن صنایع جزو حق حاکمیت هر ملت است روز به روز سنگین‌تر شده و یک جنبه سیاسى به خود گرفته است ولى با وجود این ملى شدن صنایع نفت ایران از لحاظ اقتصادى بسیار مهم می‌باشد زیرا مربوط به یک دهم نفت عالم است و خوددارى کردن از گزارش آن براى ما مقدور نیست کنفرانس در پایان جلسات خود اعلامیه‌اى‏ زیر عنوان (طرفدارى از صلح) به این مضمون صادر کرد.

«چهلمین کنفرانس بین‌المجالس با وقوف به این که‏ مفسر عقیده سى و دو ملت از نژادها و تمدن‌ها‏ى مختلف است و با متذکر بودن این نکته که تا آزادى گفتار و بیان در میان ملت‌ها برقرار نباشد دموکراسى حقیقى وجود نخواهد داشت و با‌ایم‏ان راسخ به این که ملت‌ها‏یى‏ که از آزادى کامل در اظهار عقیده خود برخوردارند عموماً با کمال میل و صمیمیت‌اشتیاق به حفظ و دوام صلح دارند معتقدند که دوام و بقاء صلح با توسعه و تعمیم اصول دموکراسى حاصل مى‌گردد و نیز عقیده دارند در صورتی که زمام امور ملت‌ها‏ى در دست خود آنها باشد ترس از جنگ و تهدید به جنگ که اکنون دنیا را زیر فشار خود قرار داده به کلى از میان خواهد رفت این کنفرانس عقیده‌مند است هر گونه اقدام خارج از اصول معموله به وسیله مؤسسات رسمى‌ بین‌المللى که منظور از آن اختصاص دادن مسلک صلح طلبى و آرزوى ملل جهان در حفظ و استقرار صلح جهانى به نفع یک مسلک و مرام شخصى تخصیص یابد غیر عقلایى‏ و دور از مصلحت عمومى‌است و این اقدام ما را از اصول صلح جویى‏ خارج مى‌داند. بنابراین کنفرانس علاقه شدید خود را نسبت به آرمان عمومى‌ و تجزیه ناپذیر اصول دموکراسى و صلح اعلام می‌دارد و تمام کسانى را که در راه دفاع از صلح زحمت مى‌کشند و کوشش و مجاهده دارند مورد ستایش قرار می‌دهد و یقین قطعى دارد کلیه ملل جهان صمیمانه طرفدار صلح می‌باشند. کمفرانس از کمیته اجراییه اتحادیه بین‌المجالس درخواست می‌کند نسبت به همراه ساختن ملت‌ها‏ى مختلف جهان براى حفظ صلح گیتى هر گونه مجاهده و سعى مبذول دارد تا در اثر آن هر گونه شرایط ضرورى براى استقرار صلح پایدار تحقق یابد همه جا صحبت از ایران است.‏

نایب رئیس - آقاى حاذقى وقت شما دارد تمام می‌شود.

حاذقى - سه دقیقه دیگر از وقت بنده باقى است که من هم تمام می‌کنم.

همه جا صحبت از ایران است در روزنامه‌ها‏ مقاله‌ها‏ى اساسى و در مجامع و مجالس محلى و بین‌المللى همه جا از ایران از ملى شدن صنایع نفت در ایران از شهامت و شجاعت کم نظیر مردم و مجلس و دولت ایران صحبت می‌شود تصور می‌کنم امروز دیگر در سراسر اروپا کسى نمانده باشد که مسئله مهم اقدام بزرگ و حساب بخش ملى شدن نفت ایران و قطع ریشه فساد و بریدن دست خارجى و عمال آنها در این کشور نشنیده و بى‌اختیار زبان به تمجید و تحسین ملتى که براى حفظ حقوق خود مردانه قیام کرده لب نگشوده باشد.

این مطلب اغراق نیست در اسلامبول روزنامه‌ها‏ نوشته بودند کارى از این قانونى تر و حسابى تر نبود که در ایران نسبت به جلوگیرى از یغماى سرمایه خود کردند.

مدیر موزه ملى آتن وقتى شناخت که عده از اهالى ایران با من هستند گفت حرفى را که دو هزار و ششصد سال پیش سقراط حکیم بزرگ یونان زد امروز ملت ایران به کار بسته هیچ پشتیبانى براى توفیق یافتن بشر در اجراى مقصود خود بالاتر از حق نیست دست انگلیس‌ها‏ را از منابع ثروت ملى خود قطع کنید حق پشتیبان شما است یک حمال ایتالیایى‏ که جامه‌دان ما را به مهمانخانه می‌برد وقتى شناخت که ما ایرانى هستیم گفت ما ایتالیایى‏‌ها‏ حاضریم با دل و جان بدون این که جز دستمزد خود چیزى بخواهیم بیاییم در ایران کار بکنیم و افتخار کنیم به ملتى خدمت می‌کنیم که براى اولین بار در تاریخ نشان داد که دست انگلیس‌ها را می‌شود قطع کرد. روزنامه ماژور چاپ رم که اخیراً مقاله‌ها‏یی به نفع کمپانى پیشین نفت جنوب ایران نوشته بود از طرف مردم رم به نفرت نگاه می‌شد. در جزیره کوچکى به نام کاپرى که در نزدیکى شهر ناپل و روبروى کوه آتش‌فشان وزوو روى صخره بزرگ در دریاى مدیترانه واقع است خلقى انبوه از ملیت‌ها‏ى مختلف امریکا و اروپا و افریقا و آسیا مجمع بودند چون نزدیک رفتیم معلوم شد به سر مقاله روزنامه پارى‌پرس که پشت جلد مجله تهران مصور را گراور کرده روبروى تصویر یک کشتى جنگى انگلیسى که در مقابل آن یک سرباز ایرانى با اسلحه محکم زمین ایستاده نوشته شده (ایران آماده دفاع است) و در ذیل آن نوشته شده«حرف حق زدن نیازى به فرستادن کشتى جنگى ندارد» ملاحظه می‌کنند من در پاسخ یکى از اهالى امریکاى جنوبى که با وحشت مى‌گفت ایواى که جنگ کره پایان مى‌باید و جنگ در ایران شروع می‌شود گفتم آقایان مطمئن باشید که در ایران جنگى نخواهد شد زیرا ملت و دولت ایران با منتهاى صلح دوستى و بی‌زارى از جنگ جز یک حرف حق چیزى نمى‌گویند و جز یک عمل سراپا منطقى و دنیا پسند که حفظ حقوق خودشان باشد کارى نمی‌کنند و دیگران باید خیلى احمق باشند که در مقابل یک حرف حق و یک عمل حق کشتى جنگى بفرستد وقتى در خرابه‌ها‏ى شهر تاریخى پمپى مى‌گشتیم یک عکاس خبرنگار به شوخى گفت تصور مى‌کنم مردم پمپى بسیار ظالم و متعدى بوده‌اند. مردم انگلستان بروند به ملت ایران دعا کنند که آنها را از ادامه ظلم و تعدى پس از این که‏ به سرنوشت پمپى مبتلا شوند به اجبار باز داشتند در فلورانس یک کاسب عادى وقتى ما را شناخت که از اهل ایران هستیم گفت شما نام ایران را در دنیا بلند کردید یک جوان ایرانى که در انگلستان تحصیل می‌کند و حالا براى گذرانیدن تعطیل به ایتالیا آمده بود گفت مردم انگستان و به خصوص دانشجویان در عین مسرت و خرسندى مى‌گفتند باید به ملت ایران تبریک گفت که اجازه نداد لرد‌ها‏ى انگلیسى از منابع زرخیز و محصول دسترنج وى به سرمایه خود بیفزایند.

وقتى مى‌خواستیم ‌از مهمانخانه کنکرد یا دردنیز به وسیله زورق به ایستگاه راه آهن بیاییم تصادفاً یک کشتى بزرگ مسیر قایق‌ها‏ را بند آورده بود سه نفر حمال بیش از یک ساعت جامه‌دان‌هاى ما را به دوش گرفته و از کوچه‌ها‏ى باریک و روى پل‌ها گذشتند و به گار آوردند وقتى دستمزد آنها را می‌دادیم گفتند چون مدیر مهمانخانه ضمن سفارش به ما گفت شما ایرانى هستید و چون شما با ملى کردن نفت و بریدن دست انگلیس‌ها‏ درس شجاعت و شهامت و وطن پرستى به زمامداران و ملت‌هاى دیگر را دادى که بیش از این اسیر و برده بیگانگان نباشند و منافع ملى خود را حفظ کنند ما از شما دستمزد نمى‌خواهیم رفقاى ما همکار کنفرانس جهانى اصلاح اخلاق که سال گذشته در کوبالاى مونترو روزها با هم بودیم پس از صرف صبحانه در مهمانخانه باشکوه مونتن هوس که خود را مجدداً براى افتتاح کنفرانس آماده می‌کند گفت احترام شما ایرانیان بر ما زیاد از حد لازم است زیرا اگر مظلوم در دنیا بر ظلم نرود ظالمى‌باقى نخواهد ماند و دنیا از ظلم و تعدى ستمکاران نجات خواهد یافت گفتم این فرموده پیشواى بزرگ مسلمانان على علیه السلام است که ما افتخار پیروى او را داریم

+++

و از خداى بزرگ مى‌خواهیم که مردم ایران با توفیق در عمل خود کمکى به اصلاح اخلاق بشر بکنند. سه روز پیش وقتى با آقاى دکتر مهران به تالار کنفرانس بین‌المللى تعلیم و تربیت وارد شدیم نماینده ایتالیا که استاد دانشگاه رم نیز هست گفت ما به ملت تاریخى ایران تبریک مى‌گوییم که شایستگى خود را با ملى کردن صنایع نفت در کشور خود نشان داد و چون ما ایرانى را محق مى‌دانیم و موفقیت وى را قطعى مى‌شماریم. یکى از اعضا کنفرانس می‌گفتم اگر نمایندگان ایران در کنفرانس‌ها‏ى بین‌المللى کار و تعلیم و ترتیب رئیس یا نایب رئیس شدند از شهرت آنها کاسته نشده زیرا ملى کردن نفت در ایران شهرت ایران را به سرحد کمال رسانیده و براى همیشه ثبت تاریخ کرده است. ایرانیان مقیم خارجه از شادى در پوست خود نمى‌گنجند زیرا مردم کشور‌ها‏ى محل اقامت همه با احترام به آنها می‌نگرند و در عین حال مى‌بینند که همه جا صحبت از ایران است.‏ ایران و افکار عمومى‌مردم دنیا

فرصت‌هاى خوب همیشه به سر وقت ما مى‌آید و شاید همان گونه که پس از گذشتن روزگار درازى فرصت مناسب کنونى که اکثریت قاطع ملت ایران را در قیام و نهضت به منظور حفظ حقوق و منافع خود و دفاع از حق خود و اقدام در قطع ریشه نفوذ و مداخلات بیگانگان از حریم آب و خاک خود هم آواز و همراه و همفکر کرده به چنگ آمده ملت‌هاى دیگر بگذرد و چنین موقعیتى به دست نیاید.

ان لله فى ایام دهر کم نفحات الا فتعرضو الیها اغتنام فرصت نشانه بارز رشد و حسن تشخیص و بصیرت یک ملت است و ملت ایران در طول تاریخ چند هزار ساله خود پس از یک بار امتحان لیاقت و شایستگى در استفاده از فرصت‌ها‏ى مناسب که برایش پیش آمده داده است‏.

به کار بزرگى دست زده‌ایم‏ که دنیا متوجه ماست و چشم‌ها‏ى اقوام و ملل زنده دنیا به طرف ما باز است و افکار عمومى‌ جهان به نفع ما اظهار علاقه مى‌کند و بالاخره مردم دوربین و عاقبت‌اندیش پنج قاره روى زمین نگرانند که ما این راهى را که با قدم همت پایمردى اتفاق و وحدت افراد و جمعیت‌ها‏ى مملکت و همکارى ملت و دولت و اتحاد کلمه قوه مقننه و مجریه شروع کرده و با لطف و مدد حق از قسمت‌ها‏ى مهم و صعب‌العبور آن نیز گذشته‌ایم‏ چگونه طى می‌کنیم تا به سر منزل مقصود می‌رسیم. آقایان به خوبى متوجه هستند که توجه افکار عمومى‌ مردم دنیا به ما یک اغراق و مبالغه نیست بلکه خوشبختانه یک امر واقع و یک حقیقت بارز و مشهود است و کیست که با مطبوعات دنیا سر و کار داشته باشد و مشاهده نکند که همه روزه بزرگ‌ترین مجله‌ها‏ و روزنامه‌ها‏ و همچنین نشریه‌ها‏ى بزرگ و کوچک کشورهاى جهان در پیرامون اجرا قانون ملى شدن صنایع نفت در کشور ایران و اقداماتى که در این زمینه در جریان است صفحات متعددى قلم فرسایى‏ نکنند؟

شاید در قرن بیستم موضوع به این مهمى‌که در طول مدت چند ماه به این حد افکار عمومى‌ مردم دنیا و صفحات مطبوعات جهان را به خود مشغول کرده باشد نظیر پیدا نکند بسیار تعجب آور است که شما به هر کجا بروید صحبت از قیام مردم ایران براى حفظ حق خود مى‌شنوید و به هر قرائتخانه کتابخانه و کنفرانس و مجامع و اطاق انتظار پزشک دفتر فنى ارباب صنایع و حتى اطاق انتظار سلمانى و حمام و نظایر اینها به زودى اولین شماره مجله و رزونامه و نشریه روز را که بردارید می‌بینید قسمت مهم آن به شرح نتیجه کار و چگونگى اقدام و عمل ایران در این مورد اختصاص یافته و هر یک به زبانى خاص و بیانى جداگانه در این باره به شرح و تفسیر و تأویل و پیش‌بینى پرداخته‌اند.

به مهمانخانه آمدم چشمم به مجله تایم افتاد دیدم در پشت جلد مجله عکس دکتر مصدق نخست‌وزیر‏ ایران را چاپ کرده و اهمیت اقدام بزرگى را که ملت ایران براى سعادت مادى و معنوى حال و آینده خود شروع کرده طى مقاله مبسوطى شرح داده است یکى از هم‌میهنان مى‌گفت این مجله تا حال عکس بیش از چند نفر از رجال دنیا در پشت جلد خود چاپ نکرده است نزد پزشک رفتم در اطاق انتظار پزشک چشمم به مجله لایف افتاد دیدم تاج شاهنشاهى ایران را درست از بالا تا پایین پشت مجله چاپ کرده صفحات مجله را ورق زدم دیدم از اول تا آخر مجله اختصاص به ایران دارد صفحه اول و دوم را از قسمت بالا گراور تخت جمشید با ستون‌هاى مرتفع و دهانه کاخ معروف آپادانا مقر پادشاهى سلسله بزرگ هخامنشى ایران و در قسمت زیر گراور تأسیسات عظیم نفت و دستگاه‌هاى تصفیهخانه با ستون‌هاى مشابه تخت جمشید که سر بر آسمان کشیده‌اند چاپ کرده و کنار آن نوشته سرگذشت ملتى که نفتش در دنیاى امروز بزرگترین مسائل جهانى شمرده مى‌شود.

در صفحه بعد نقشه ایران را به چاپ رسانیده سپس تصویر اعلیحضرت شاه ایران و پس از آن گراور جلسه مجلس شوراى ملى در حالى که نمایندگان در جاى خود نشسته‌اند و در صفحه مقابل عکس بزرگ آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر ایران را چاپ کرده و در صفحات بعد عکس‌هاى مربوط به تحولات اخیر سرزمین ایران در رشته فلاحت و کشاورزى و فرهنگ و صنایع جدید منتشر نمود تأسیسات سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى را شرح داده مبارزه‌ها‏ى اخیر بر ضد مالاریا و دیگر بیماری‌ها بیان کرده و جریان چند سال پیش کشور و مخصوصاً تشکیل حکومت قلابى آذربایجان و کردستان و اعمال خائنانه سران فرقه دمکرات را به تفصیل ما گراورهاى مربوط به آنها نشر داده و سرانجام فعالیت‌هایى‏ که در حال حاضر براى بالا بردن سطح فرهنگ و بهبود اوضاع اقتصادى ایران در جریان است با مرتبط ساختن آنها به مسأله وضع و اجرا قانون ملى شدن صنایع نفت در کشور بیان داشته و نتیجه گرفته است که در ادوار اخیر هیچ تاریخى ملت ایران اینگونه مجتمعاً براى حفظ حقوق خود قیام نکرده و مردم این سرزمین در اخذ نتیجه مثبت از اقدام خود مطمئن هستند تفصیل مجله‌ها‏ى فرانسوى و آلمانى و ایتالیایى‏ و انگلیسى که در ظرف این چند روز مطالب متنوع و عکس‌ها‏ى مربوط به ایران منتشر کرده‌اند و در تالار کتابخانه و قرائتخانه‌ها‏ و کنفرانس‌ها و مجامع و غیره دیده‌ام موجب طول کلام مى‌شود و از این صرف‌نظر‏ مى‌کنم.

روزنامه‌ها‏ى سویس و فرانسه که همه روزه به ژنو می‌رسد کمتر اتفاق می‌افتد که در صفحات اول خود مقالات مبسوطى راجع به جریان دقیق سیاست ایران در اجراى قانون ملى شدن صنایع نفت در کشور منتشر نکنند و اقدامات و مذاکراتى که به عمل آمده و می‌آید قدم به قدم تعقیب ننمایند ایرانیان مقیم آنجا همه روزه چشم و گوش به اخبار راجع به ایران دوخته و مراقب هستند دولت دکتر مصدق با پشتیبانى مجلسین چه موافقیت‌هاى تازه در این مورد کسب و تا چه حد در اجراى مفاد قانون مصوب مجلسین پیشرفت حاصل کرده و مى‌کنند و اولیاى دولت سویس ضمن بحث و مذاکره راجع به ایران مکرر علاقه مفرط خود را در توفیق یافتن اولیاى دولت ایران در امر به خصوص نفت اظهار داشته‌اند و تفصیل مذکراتى که طى برخورد آنها به منظور احاطه و اطلاع بر اصول و بناى حکومت‌هاى جمهورى 25 گانه سویس و ارتباط آنها با یکدیگر و سازمان‌هاى بسیار ساده و بسیط اینجا که با اعضا بسیار کم و با سرعت حیرت آور کارهاى مملکتى خود را صد در صد به نفع مردم و براى مردم انجام مى‌دهند به عمل آمده با خواست خدا ضمن یادداشت‌هاى دیگر براى استحضار و استفاده عموم هم‌وطنان شرح خواهم داد امیدواریم عموم ایرانیان که در حال حاضر از وطن خود دور افتاده‌اند این است که دولت شاهنشاهى با خواست خداوند بهرهمند بودن از پشتیبانى افکار عامه ایرانیان و معاضدت و همکارى صمیمانه مجلسین از این فرصت بزرگ حداکثر استفاده کرده و به اجرا قانون ملى شدن صنایع نفت در سراسر کشور آن گونه که متضمن خیر و صلاح سیاسى و اقتصادى ملت ایران باشد توفیق حاصل کند اجتهاد سیاسى من براى این است که تقویت دولت که دکتر مصدق تا سر حد امکان وظیفه و دینى و تکلیف لازم‌الاجرا هر فرد ایرانى و به خصوص همکاران از نمایندگان محترم مجلسین شوراى ملى و سنا است و از خداى متعال جز موفقیت همگى در انجام این وظیفه خطیر تمنایى‏ ندارم.

رئیس - آقاى حاذقى وقت شما تمام شد (حاذقى - بنده هم عرضى ندارم) آقاى رضوى‏.

رضوى - بنده وقتى که اسم نویسى کردم از براى این بود که قبل از دستور چند کلمه در موضوع مذاکرات آقاى دکتر ملک‌زاده در نظر داشتم عرض کنم ولى متأسفانه در جلسات پیش وقت نشد و آقایان محترم هم دیدم مطلب را مثل این که‏ جدى نگرفتند از این جهت کم‌کم به واسطه طول عهد منصرف شدم (محمدعلى مسعودى - نخیر بفرمایید ایشان درى ورى فرمودند) اما مطلبى که بنده امروز دارم یک قسمت مربوط به خود مجلس است و راجع به قوانین دیروز مثلاً قانون چند فقره شهریه در اینجا مطرح بود و بنده در دو سه جاى این قانون اسم نویسى کرده بودم براى این که‏ نظرم را عرض کنم متأسفانه بعد از یکى دو نفر که خیلى تشریفاتى صحبت کردند تقاضاى ختم مذاکره را شد و بعد هم رأى گرفتند به کفایت مذاکرات و بعد هم مذاکره در این موضوع ختم شد این طرز عمل به نظر بنده مشروطیت است مشروطیت اصلاً معنایش این است که آرا افراد و اکثر مردم را به وسیله نمایندگان آنها اتخاذ کنند و بعد یک قانونى بنویسند حالا که بنده به عنوان نطق قبل از دستور اجازه دارم در این موضوع دو کلمه عرض مى‌کنم یک لیستى آوردند در اینجا به نام شهریه بردند این لیست را در کمیسون بودجه و کمیسیون بودجه هم تصویب کرد و آوردند در مجلس ما نشستیم اینجا و شنیدیم این حرف را و غالب این افراد را ما نمى‌شناختیم البته یک عده از آنها را که مى‌شناختم مستحق بودند و شایسته ولى این تفاوتى که در این مبلغ‌ها بنده مشاهده کردم براى بنده نظرى ایجاد کرده بود که خوب است از دولت تقاضا شود یک آیین‌نامه‏‌اى‏ به طور کلى براى شهریه بنویسند که از این به بعد اگر بنابراین شد براى کسى شهریه مقرر شود همین طور بى‌ترتیب هر کس نیاید تقاضا بکند و اگر هم کسى را شامل شد و او مشمول این قسمت قرار گرفت آن وقت با یک نظمى ‌مبلغش را و اسم شخص مشخص بشود تاکنون آنچه بنده نگاه کردم شهریه‌ها‏یى‏ که آمده به طور دیمى ‌بوده و به عقیده بنده اگر دولت یک آیین‌نامه‏‌اى‏ در این خصوص تهیه کند و با نظارت مجلس دخالت مجلس یک آیین‌نامه‏‌اى‏ در این خصوص نوشته شود بهتر است اما موضوعى که مربوط به این ایام است از اول دوره 16

+++

در غالب اوقاتى که فرصتى به دست آمده راجع به ازدیاد نفرات وکلا در مجلس بحث شده است از ایالات و ولایات و از شهرستان‌ها هم مکرر تلگرافاتى به مجلس مى‌شود و این مطلب یادآورى مى‌شود بعضى جاها به خصوص از اول دوره و پیش از این که‏ انتخابات دوره شانزدهم انجام بگیرد این مطلب را گوشزد کرده بودند و حق هم دارند یکى از آن نواحى و حوزه‌ها‏ که جزو حوزه شیراز بوده و بنده در نظر دارم حوزه کازرون است کسانى که در حوزه شیراز و کازرون زندگى مى‌کنند مطابق آمار اخیر 793 هزار نفر است که در حدود دویست هزار نفر آنها در منطقه کازرون زندگى مى‌کنند کازرون هم شهرى است بسیار قدیمى‌ و همیشه داراى یک مردمان هوشیار و رشید بوده و قسمت‌هایى‏ که ضمیمه آنجا است مثل ممسنى که البته آنجا هم یک قسمت‌هایى‏ است که به واسطه موقعیت جغرافیایى‏ قابل توجه است.

از اول دوره شانزدهم اهالى کازرون تقاضا کردند که انجمن نظار محل براى آنها یک وضعیت اضافى قائل بشود و براى آنها یک دو نفر وکیل قائل بشوند آنها امید داشتند که مجلس شوراى ملى در دوره 16 براى آنها یک فکرى خواهد کرد ولى متأسفانه نشد و الآن انتخابات نزدیک است این بحث هم هست بنده مى‌خواستم استدعا بکنم که آقایان صرف‌وقت بفرمایند و از روى قوانینى که در چندین دوره و در چندین نوبت مورد بحث قرار گرفته یک لسیتى استخراج بکنند و تعداد نمایندگان هر محل را از روى جمعیت یا چیز دیگرى ترتیبى بدهند که این کار سر و صورتى بگیرد قسمت عمده‌اى‏ از‌اشکالات انتخابیه از بین می‌رود عرض دیگر بنده از موقع استفاده مى‌کنم به طور کلى راجع به کارهاى وزارتخانه‌ها‏ است که اگر روى اصول مشروطیت براى تعیین وزیر از براى هر وزارتخانه رفتار بشود به نظر بنده هر قدر حواس دولت مشغول یک امور مهم باشد باز امور جارى قوت نمى‌شود یک قسمت که بنده در نظر دارم راجع به فرهنگ ما است که در این مورد اخیر کاغذ‌ها‏ و نامه‌ها‏ى زیادى رسیده است که حاکى است که وضعیت فرهنگ در قسمت‏ ابزار و ادوات کار و از نظر آموزگار دبیر بسیار کم است حالا خود شیراز که همیشه کم دارد نواحى تابعه‌اش به طریق اولی ضمناً یک کاغذى از یک ناحیه‌اى‏ به اسم اردکان به من رسیده اردکان یک ناحیه‌ای است که 5 یا 6 هزار جمعیت دارد و اگر آن را با توابعش حساب کنیم چهل هزار نفر مى‌شود نوشته بودند که تا این تاریخ که ما به شما کاغذ مى‌نویسیم هنوز آموزگار و معلم سر کلاس‌ها دیده نشده تصدیق مى‌فرمایید وقتى بنا شود آموزگار و معلم تا این موقع سال سر کلاس نباشد نمى‌دانم دیگر استفاده شاگرد چه موقع خواهد بود؟ از این جهت بنده خواستم یادآورى کنم که یک فکرى به طور کلى براى این موضوعات بشود یا این که‏ مدرسه‌ها‏ را دو تا یکى کنند که صبح و عصر درس بخوانند مطلب دیگر این که‏ مؤسسه‌اى‏ در فارس هست به اسم دانش‌سراى کشاورزى البته از براى نواحى کشاورزى کشور بهترین مؤسسه‌اى‏ که خیلى مفید واقع مى‌شود دانش‌سراى کشاورزى است که در آنجا آموزگارانى تربیت مى‌شوند که علاوه بر تحصیلات دیگر ‌آشنایى‏ به تحصیلات کشاروزى پیدا مى‌کنند و مى‌توانند که براى کارهاى کشاورزى در شهرستان‌ها مفید واقع شوند و اینها‏ سه ماه تمام است که از کلاس‌ها بیرونند چون یک مقدار حوائجى دارند که به آنها ‏توجهى نشده و دیدم مدیر دانشسرا آمده است در تهران گفتم چرا آمدى مى‌گوید وقت که کار دانش‌سرا در جریان نیست و کلاس نیست و معلم نیست آمده‌ام ببینم که اگر درست مى‌شود که هیچ و الا کار دیگرى بکم خواستم که توجه داشته باشند که وضعیت فرهنگ از امورى نیست که شوخى بردار باشد و بگوییم که چون به کار دیگر مشغولیم و گرفتاریم مى‌شود از آن منفک شد.

یک فکرى که هست بنده می‌ترسم این طبقه‌اى‏ که باید اساساً تربیت بشود حال تربیت آنها‏ چه جور است اگر رمیده بشوند آینده تاریک‌ترى متأسفانه تحویل ما داده مى‌شود در قسمت دیگرى که بنده خواستم صحبت کنم چون بقیه وقتم را داده‌ام به آقاى دکتر طبا از این جهت خیلى مزاحم نمى‌شوم و یادآورى مى‌کنم که آقاى وزیر راه براى راه‌ها هم اگر توانستید یک فکرى بکنید براى این راه‌هاى فراس که دائماً دچار خطرهاى زیادى مى‌شود و این اواخر چندین دفعه کامیون‌ها‏ سقوط کرده‌اند و افرادى از بین رفتند بنده یادآورى مى‌کنم که انشاءالله این راه ها مرمت و اصلاح بشود.

نایب رئیس - آقاى دکتر طبا چهار دقیقه از وقت آقاى رضوى باقى مانده است بفرمایید.

دکتر طبا - خواستم چند کلمه راجع به تقدیر از یک دانشمند عرض کنم و همچنین اگر وقت شد چند کلمه راجع به لایحه انتخابات که اخیراً مطرح بود و تبصره‌اى‏ به آن منضم شد عرض کنم موضوع اول راجع به تقدیر از دانشمند فاضل محترم آقاى حجت بلاغى است که ایشان تألیفات زیادی دارند که شاید اغلب آقایان با تألیفات ایشان‌ آشنا هستند مثل تاریخ نجف‌ اشرف و مجمع‌التواریخ و تألیفات دیگر اخیراً هم کتابى نوشته‌اند به نام تاریخ نایین که ‌این‏ کتاب در پنج جلد تنظیم شده است حقیقتاً از نظر فرهنگى فوق‌العاده قابل ملاحظه است و همچنین از نقطه نظر تاریخى (فرامرزى - تاریخى براى همه کس یا براى مردم نایین؟) براى همه کس براى تمام مردم ایرن و شاید براى تمام مملکت اسلامى ‌زیرا در معرفى این شهر تاریخى و قدیمى‌ حقیقتاً قلم فرسایى‏ قابل ملاحظه‌اى‏ کرده‌اند که ضمن شرح ابنیه تاریخى آن و تصاویرى که از اسناد مهم تاریخى در آن گراور شده و مخصوصاً یک قسمتى راجع به تشریف فرمایى‏ حضرت ثامن الائمه امام رضا (ع) به آنجا در وقتى که از مدینه به مرو تشریف مى‌برند در آنجا به دقت تشریح شده است و حتى موفق شده‌اند یک بناى قدیمى‌ را در یک کیلومترى نایین که در آن عمارت براى استقبال از ایشان و ضیافت به افتخار ایشان از طرف آنها داده شده بود کشف کنند و قسمت‌ها‏یى‏ از آن را گراور کنند (آشتیانى‌زاده - بعد هم حضرت را کشتند و نایینى‌ها‏ هیچ نگفتند) (خنده نمایندگان)

پدر من که به حضرت رضا خیلى خدمت کرده است و بعد هم شاه عباس کبیر که نذرى داشت از همان راهى که حضرت رفته بودند با پاى پیاده به مشهد رفته است و همان بنا را تکمیل کرد و از کاشى‌ها‏ى چند نقطه را هم خودشان به دست آوردند که تمام آن بنا کاشى‌کارى قدیمى‌ به شکل بشقاب و کاسه است که خیلى از نقطه‌نظر صنعت کاشى‌کارى حقیقتاً قابل توجه است (آشتیانى‌زاده - کاندید نایین کیست) این تاریخ نایین بوده و راجع به وضع تاریخى نایین بوده و راجع به وضع تاریخى نایین خودتان بروید ببینید که کاندید کیست بنده تقدیر از یک مؤلفى مى‌کنم که صرفاً کار فرهنگى انجام داد در این کتاب راجع به فامیل‌هاى آنجا هم شرح مفصلى نوشته‌اند و شرح حال دوازده هزار نفر از فضلا و علما و ساکنین قدیم و حال نایین را تشریح کرده‌اند بنده به نام وکیل نایین وظیفه خودم مى‌دانم که از این خدمت فرهنگى ایشان تقدیر کنم و مخصوصاً نظر وزارت فرهنگ را جلب کنم که از این کتاب در مؤسسات خودشان به بهترین نحوى استفاده کنند قسمت دوم راجع به لایحه انتخابات است که آقایان توجه دارند که یک تبصره‌اى‏ در موقعى که لایحه در اینجا مطرح بود به آن اضافه کردم و آقایان وادار کردند بنده را که پس بگیرم و اخیراً در سنا آن تبصره تصویب شد و ضمیمه لایحه شد و الآن در کمیسیون مطرح است خواستم از آقایان اعضاى کمیسیون کشور خواهش کنم که به این تبصره توجه کنند و این مجلس که در این دوره خدمات ذی‌قیمتى انجام داده است این خدمات خودش را با این خدمت اساسى که تأمین آزادى انتخایات خواهد بود یعنى رأى مخفى و مستقیم تکمیل کند ضمناً توجه دولت را به این نکته جلب مى‌کنم که اصولاً تصویب مجلس لازم نیست زیرا قانون انتخابات تصریح دارد که رأى مخفى و مستقیم است بنده از آقایان خواهش مى‌کنم که براى بنده توضیح بدهند و مرا متوجه بفرمایند که معنى رأى مخفى چیست رأى مخفى این است که براى رأى دهنده روشن باشد و براى سایرین مخفى و تاریک یک کسى که نتواند حتى اسم کاندید خودش را بنویسد چطور مى‌تواند اطمینان داشته باشد که شخص مورد توجه او نوشته خواهد شد و نتیجه‌اى‏ که الآن گرفته مى‌شود این است که این رأى غالباًَ براى خود رأى دهند مخفى است و براى کسى که رأى را به دست او داده غیر مخفى است در صورتى که نظر قانونگذار عکس این بوده است کسى هم که سواد نداشته باشد وقتى بخواهد مثلاً اسم عمر و و زید را بنویسید باید بدهد دست کسى که سواد دارد که بنویسد و وقتى که او نوشت چون اطمینان ندارد باید به شخص دیگرى بدهد و بگوید که چه نوشته است با این ترتیب که این رأى مخفى نخواهد بود و مستقیم هم که نیست بنابراین بنده از آقاى دکتر مصدق‏ و دولت ایشان خواهش دارم و مخصوصاً از این که ایشان مرتباً تکرار مى‌کردند که با این قانون و با وضع فعلى انتخابات به معناى حقیقى تأمین نمى‌شود یک توجهى بفرمایند که همین قانون برأى مخفى اجرا بشود. بنده در جلسه گذشته به طور خصوصى به ایشان تذکر دادم و حالا باز هم خواهش مى‌کنم که این موضوع را توجه بفرمایند که رأی مخفى و مستقیم باشد و اطمینان مى‌دهم که آزادى انتخابات که ایشان در نظر دارند به بهترین نحوى انجام دهند به این طریق تأمین خواهد شد و تخلفات آن هم خیلى کم خواهد شد و تقریباً قابل ملاحظه نخواهد بود زیرا افراد رأى خودشان را طبق نظر خودشان و به طیب خاطر خودشان مى‌دهند مطمئن هم هستیم که در تأمین آزادى انتخابات مؤثر خواهد بود.

نایب رئیس - وقت شما تمام شد آقاى صدر‌زاده‏

آزاد - بنده اخطار نظامنامه‌اى‏ دادم‏.

صدر‌زاده - نامه‌اى‏ به عنوان جناب آقاى عبدالقدیر آزاد نماینده محترم مجلس راجع به کارگران مسلول که به ایشان نوشته‌اند راجع به لایحه‌اى‏ که درباره کمک به کارگران مسلول است و از مجلس شوراى ملى تقاضا کرده‌اند که تصویب بفرمایند و بنده تصور مى‌کنم که موضوع مهمى‌ باشد که بایستى توجه بکنند و لایحه آن هم در کمیسیون‌ها‏ى دارایى‏ و کار به تصویب رسیده است و فقط تصویب مجلس شوراى ملى مانده است و عین نامه را هم به مقام ریاست تقدیم مى‌کنم نامه دیگرى هم هست که جناب آقاى دولت‌آبادى نماینده اصفهان به بنده داده‌اند از پیشه‌وران اصفهان که به مقام ریاست تقدیم کنم (هر دو نامه را تقدیم کردند) بنده در چند جلسه از نطق‌ها‏ى قبل از دستور استفاده کرده و راجع به اساسنامه شرکت ملى نفت نظرهایى‏ که داشتم به عرض رساندم اینک چون راجع به اساسنامه شرکت ملى نفت نکته دیگرى به نظر رسیده که به عرض نمایندگان محترم می‌رسانم این صحیح است که صنعت

+++

ثابت به موجب این اساسنامه به صورت یک شرکت اداره مى‌شود ولى نباید فراموش کرد که کلیه منابع نفتى ما از خوزستان و نقاط دیگر به کشور یک ثروت ملى است که اختصاص به تمام ملت ایران دارد و عواید آن هم مربوط به خزانه عمومى‌ کشور است و رد اصل صد و یک و صد و دوم قانون اساسى که دیوان محاسبات پیش‌بینى شده یکى از وظایف آن این است که صورت کلیه محاسبات مملکتى را باید به انضمام ملاحظات خود تسلیم مجلس شورای ملى نماید و در ماده 37 قانون دیوان محاسبات که در صدر مشروطیت به تصویب رسیده نیز مقرر شده که دیوان مزبور موافق قوانین و قواعد مقرره در کلیه عایدات و مخارج و اموال دولت نظارت و تفتیش نماند. تصور مى‌کنم هیچ عایداتى مهم‌تر از عایدات نفت نباشد و بنابراین در این اساسنامه براى اعمال نظار و تفتیش دیوان مزبور لازم است هم پیش‌بینى‌ها‏یى‏ بشود و اما راجع به تصویب این اساسنامه فرصت کوتاه مى‌شود و باید نمایندگان محترم جلسات فوق‌العاده و ممتدى براى رسیدگى به آن تعیین بفرمایند.

امروز که صنعت نفت ملى شده مقررات اداره کردن یک چنین صنعت بزرگى را باید هر چه زودتر تصویب کرد و این کارى نیست که یک دقیقه بتوان از آن غفلت کرد مطلب دیگرى که مى‌خواستم عرض کنم این است که امروزه تمام متفکرین و زعماى عالى مقام اسلامى‌ به ایجاد تحکیم روابط حسنه بین‌الملل و دول اسلامى ‌توجه و همت گماشتند و هر یک به نوبه‌ی خود در این راه بذل تجهد مى‌نمایند و امیدوارم به کوشش آنها جامعه متحدى از دول و ملل اسلامى‌ به وجود آید که به معنى و حقیقت حافظ صلح و آرامش و امنیت جهانى بوده باشد کسانی که از بلوک‌ها‏ى دیگر گفتگو می‌کنند باید متوجه این نکته باشند که آن بلوک‌ها‏ از آسمان نیفتاده‌اند بلکه دولت‌هایى‏ بوده‌اند که با یکدیگر علایق فرهنگى و اقتصادى و یا هم کیشى و هم جوارى داشته‌اند و به تدریج همدست و هم‌داستان شده و امروز از یکدیگر پشتیبانى می‌کنند خوشبختانه در میان ملل و دول اسلامى‌این قبیل علایق که اهم آنها هم کیشى موجود و امکان و استعداد کامل براى ایجاد سایر علایق که سبب ارتباط و اتحاد خلل ناپذیر می‌شود نیز موجود است و به علاوه‏ اغلب دول و ملل اسلامى‌ سال‌ها مورد تجاوز و تعدى واقع شده‌اند که براى رفع تعدى و به دست آوردن استقلال تام و تمام در جمیع شئون احتیاج به هماهنگى و پیوستگى با یکدیگر دارند و این اتحاد مانع از آن نیست که با سایر ملل جهان که آزادى و استقلال دیگران را محترم مى‌شمارند و بر اساس احترام متقابل ارتباط داشته باشند و این نکته ناگفته نماند که براى ایجاد یک چنین جامعه متحدى دو اصل باید مطمع نظر باشد یکى آن که باید با یک قیام و نهضت و معاضدت با یکدیگر با جهل و خرافات مبارزه کرد سطح علم و صنعت را در کشور‌ها‏ى اسلامى ‌بالا ببرند که بتوانند از منابع و مواهب الهى که در سرزمین آنها و در دل خاک نهفته است به دست خود و به نفع ملت خود استخراج و استفاده نمایند و دیگر آن که اصول و مبانى مذهبى را که در حقیقت وسیله ارتباط مسلمین جهان با یکدیگر است محترم شمارند بنده یادداشت‌ها‏ى دیگرى داشتم ولى چون مقام ریاست تذکر دادند که اساسنامه شرکت ملى نفت باید مطرح شود و همچنین لایحه بخشودگى زندانیان بنده از بقیه عرایضم صرف‌نظر‏ مى‌کنم و یادداشت‌هایى‏‏ را که دارم در جلسات دیگر به عرض می‌رسانم.

فقط راجع به قانون انتخابات هم تذکر مى‌دهم که جناب آقاى دکتر مصدق در بدو زمامدارى خود لایحه‌اى‏ به مجلس دادند که یک قسمت آن راجع به تزیید عده نمایندگان بود در جلسه خصوصى مجلس هم که صحبت از تزیید عده به عمل آمد این طور احساس شد که نمایندگان مجلس با این قسم موافق هستند مطابق اصل چهارم قانون اساسى هم که مى‌گوید عده نمایندگان ممکن است تا دویست نفر تزاید پیدا کند بنده یک طرحى تهیه کرده‌ام و آن این است (امضاکنندگان زیر به قید دو فوریت پیشنهاد مى‌نماییم که طبق اصل چهارم قانون اساسى نمایندگان مجلس شورای ملى از دوره هفدهم تقنینیه به بعد به تعداد دویست نفر طبق صورت و جدولى که در کمیسیون کشور مجلس شوراى ملى تنظیم شده است تزیید شود و تقاضا مى‌کنم که این طرح در مجلس مطرح شود) چون در دولت آقاى منصور هم باز یک لایحه‌اى‏ به نام اصلاح انتخابات به مجلس تقدیم شد و همین تزیید عده هم در آنجا در نظر گرفته شده بود در کمیسیون کشور که به ریاست جناب آقاى ملک‌مدنى تشکیل می‌شود نسبت به این موضوع تحقیقات بسیارى شده و اطلاعاتی از آمار و وزارت کشور گرفته‌اند نسبت به این هفتاد نفر که به چه نسبتى به کدام نقاط باید اضافه شود و من تصور مى‌کنم که آقایان نمایندگان محترم آن طور که بنده احساس کرده‌ام با اصل تزیید نمایندگان موافقت داشته باشند و در یک جلسه ممکن است این طرح به تصویب مجلس شوراى ملى برسد (صحیح است)

بنده وظیفه خود مى‌دانستم که این طرح را تنظیم کنم زیرا که از ولایات همان طور که جناب آقاى رضوى ‌اشاره کردند نامه‌ها‏ و تلگرافات زیادى رسیده از لار و نقاط دیگر از کازرون هم این تقاضا شده است و بنده این طرح را تقدیم مقام ریاست مى‌کنم آقایانی که با این طرح موافق هستند و مى‌خواهند به درخواست اهالى محل و حوزه انتخابیه خودشان یک پاسخ مثبتى بدهند این طرح را امضا مى‌فرمایند تا در جلسه آینده مورد رسیدگى واقع شود (آزاد - بنده اخطار نظامنامه‌اى‏ دارم) موضوع دیگر راجع به تلگرافى است که بنده از شیراز از صنف کفاش داشتم و به مقام نخست‌وزیر تقدیم کردم و خیلى خوشوقت هستم که جناب آقاى دکتر امینى اینجا تشریف دارند که توجه‌شان را به این مورد جلب کنم در وضع کنونى گذشته از تشویق صادرات که خوشبختانه مورد نظر و توجه جناب آقاى دکتر امینى قرار گرفته حمایت از صنایع داخلى نیز کمال لزوم و اهمیت را دارد و با اطلاعات و تجربیات کاملی که جناب آقاى دکتر امینى دارند امیدوارى هست که اوضاع اقتصادى ما بهبودى پیدا کند تنها تشویق صادرات کافى نیست باید از صنایع داخلى حمایت کرد و فلسفه ندارد کالا‌ها‏یى‏ که در داخله و به دست مردم تهیه مى‌شود از خارج وارد کنند و براى این که‏ عده معدودى استفاده هنگفتى ببرند

هزارن نفر افراد کشور بیکار و براى تهیه معاش خانواده خود بیچاره و سرگردان نشوند - صنف کفاش فارس به وسیله بنده تلگرافى به جناب آقاى نخست‌وزیر‏ مخابره کرده‌اند و از ورود کفش خارجى و لطمه‌اى‏ که از این حیث به کسب و معیشت آنان وارد گشته شکایت نموده‌اند و تذکر داده‌اند که اگر دولت فکر عاجلى در این باب نکند هزاران نفر به بیکار و بیچاره خواهند شد - امروز بر دولت لازم است که از اصناف و کارگران و صنعتگران داخلى حمایت کند و الاقل مقرر دارند که دستگاه‌ها‏ و سازمان‌هاى دولتى تا آنجا که ممکن است حوائج خود را از امتعه و مصنوعات داخلى مرتفع سازند - اگر از ورود امتعه و کالاهاى خارجى منفعتى تصور شود قطعاً ضرر بیکارى مردم به مراتب زیادتر و براى کشور گران‌تر تمام خواهد شد. راجع به قسمت دانش‌سرا عالى کشاورزى هم که جناب آقاى رضوى تذکر دادند می‌خواستم عرض کنم که یکى از مؤسسات فرهنگى فارس دانش‌سراى کشاورزى آنجا است که اگر از آن مراقبت شود آتیه درخشان و مفیدى را به سرزمین فلاحتى فارس نوید مى‌دهد - دانش آموزان این دانش‌سرا با داشتن سیکل اول متوسطه به این دانش‌سرا وارد و دوره آن را که سه سال است طى مى‌نمایند ولى چون براى ورود به دانشکده کشاروزى طى دوره این دانش‌سرا‌ها‏ پیش‌بینى نشده از چند ماه قبل به وزارت فرهنگ مراجعه و تقاضا نمودند که وضعیت آتیه آنها تأمین شود تا بتوانند بعداً طى دوره دانش‌سرا به دانشکده کشاورزى وارد شوند و تحصیلات خود را ادامه دهند و چون جوابى به آنها داده نشده اعتصاب نموده از حضور در کلاس خوددارى مى‌کرده‌اند اخیراً با وعده‌ها‏یی که اولیا فرهنگ فارس به آنها داده‌اند سر کلاس حاضر شده و تحصیل خود را ادامه داده‌اند و رئیس دانش‌سراى کشاورزى نیز براى انجام درخواست به مرکز آمده و تقاضا می‌نمایم وزارت فرهنگ و شوراى عالى فرهنگ تکلیف آتیه آنها را معنى کند حالا که خود مردم این طور شایق به ادامه تحصیل هستند که نباید راه را بر آنها مسدود کرد و ما امیدوار هستیم که این دانش‌سرا‌ها‏ مقدمه افتتاح دانشکده کشاورزى در فارس و نقاط دیگر بشود و در اولین فرصتى که براى دولت میسر گردد موجباً تشکیل آن را در فارس فراهم کند فارس یکى از مناطق فلاحتى کشور است به همان ‌اندازه که دانشکده پزشکى در آنجا لازم بود به دانشکده کشاورزى نیز احتیاج دارد توجه به این مسائل اساسى به قدرى در بهبود وضع حال و آتیه کشور مؤثر است که غفلت از آن گناه است تنها در سال گذشته به اهتمام افراد تحصیل کرده وزارت کشاورزى توانست با آفت ملخ یک مبارزه مؤثرى بنماید و محصول کشور را تا حد زیادى از این آفت مصون دارد.

3 - اخطار آقاى آزاد طبق ماده 169 آیین‌نامه‏.

نایب رئیس - وارد دستور مى‌شویم‏

آزاد - بنده اخطار دارم مطابق ماده 169

نایب رئیس - اجازه بفرمایید ماده نظامنامه قرائت شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده 169 - دولت مکلف است از تاریخ ابلاغ سؤال در ظرف یک هفته حاضر نمودن خود را براى جواب سؤال اعلام کند و در صورتى که بعد از یک هفته حاضر به جواب نباشد از طرف رئیس باز خواست مى‌شود مگر در مورد مطالبى که دولت استتار آنها‏ را لازم بدانند در آن صورت دولت در جواب سؤال لزوم استتار را در ظرف همان مدت اظهار مى‌دارد.

نایب رئیس - بفرمایید

آزاد - بنده در هفت هشت ماه قبل چند فقره سؤال کردم از دولت دو مرتبه هم تذکر دادم متأسفانه دولت براى جواب حاضر نشد و موضع آن سؤالات منتفى شد اخیر سؤالى کردم از آقاى وزیر دادگسترى راجع به محاکمه خلیل طهماسبى و درخواست کرده‌ام که محاکمه این شخص را چرا شروع نمى‌کنند در صورتى که نزدیک به یک سال است که ‌این‏ حادثه اتفاق افتاده است و مردم ایران هم منتظرند که بدانند نتیجه این قتل چیست آقاى معاون وزارت دادگسترى هم اینجا هستند خواهش مى‌کنم که اینجا جواب بدهند از این که این کار به تأخیر افتاده است چیست، یک قضیه دیگر راجع به تصویب نامه‌ای است که دولت صادر کرده راجع به این که‏ فرمانداران را به طور قرعه انتخاب کنند و شنیده‌ام یک عده‌اى‏ که فرمانداران را براى خودشان درست کرده‌اند مخالفند بنده انتظار دارم از آقاى دکتر مصدق که این کارى را که شروع کرده‌اند چون یک کار خوبى است منصرف نشوند (صحیح است)

دکتر سمیعى - (معاون وزارت دادگسترى) - هر موقع مجلس وقت تعیین بفرمایند بنده براى جواب سؤالات حاضرم.‏

4 - تقاضاى آقایان دکتر معظمى‌ و نورالدین امامى‌جهت طرح اساسنامه شرکت ملى نفت ایران و لایحه زندانیان.

دکتر معظمى‌- بنده راجع به دستور عرضى دارم.‏

نایب رئیس - بفرمایید

دکتر معظمى‌- عرض کنم راجع به اساسنامه شرکت ملى نفت بنده از طرف هیئت مختلط نفت مى‌خواستم خاطر آقایان را متوجه کنم که این موضوع فوق‌العاده اهمیت دارد و اساسنامه شور دومش مانده است

+++

و در قسمت قانون اجراى ملى شدن صنعت نفت یک قضیه‌اى‏ به هیئت مختلط واگذار کرده است مادام که اساسنامه نگذشته است و هیئت مختلط نظارت در امر نفت دارد باید در کلیه امور نفت و در بهره بردارى نظارت بکند و چون کار مهمى‌ است نمى‌تواند به صورت دائم باشد مى‌خواستم تمنا بکنم که شور اول اساسنامه را تمام بکنیم که اگر نظرى هست در شور دوم در کمیسیون طرح شود و برگردد به مجلس‏.

نایب رئیس - آقاى نورالدین امامى‏

نورالدین امامى‌- عرض کنم که با توجه به صورت جلسه قبل اینجا گزارش کمیسیون دادگسترى راجع به زندانیان مطرح شد و برحسب تقاضاى بنده چون وزیر دادگسترى و معاون وزارت دادگسترى در مجلس نبودند و بر طبق آیین‌نامه‏ نمی‌شد لایحه را مطرح نمود به این جلسه موکول گردید این است که استدعا مى‌کنم چون یک عده بدبخت و فلک‌زده را به عنوان آفتابه دزد ‌انداخته‌اند آنجا این لایحه مطرح شود چون یک ماده هم بیشتر نیست که آن بدبخت‌ها آزاد شوند و ضمناً هم باید گفته شود که این طرح در کمیسیون تغییر پیدا کرده و یک کارهایى‏ در آن شده است که باید آن را هم به عرض برسانم که آن طرح اولى را دولت آورده آن مطرح شود (صحیح است) و چند جلسه هم اختصاص داده شود براى اساسنامه و البته این اساسنامه هم باید تصویب شود

مهدى ارباب - موضوعات اقتصادى ابداً مورد نظر نیست آقاى وزیر اقتصاد باید مورد توجه قرار بدهند

5 - تقاضاى آقاى وزیر اقتصاد ملى جهت طرح قرارداد بازرگانى ایران و آلمان.

نایب رئیس - آقاى وزیر اقتصاد ملى‏

وزیر اقتصاد ملى (دکتر امینى) - بنده مى‌خواستم حضور آقایان عرض کنم که با اهمیت موضوع اساسنامه بنده یک تمنایى‏ دارم راجع به قرارداد اقتصادى ایران و آلمان ایران قرارداد یک سال است که امضا شده ولى متأسفانه تمام مراحل قانونى آن طى نشده و اخیراً مجلس سنا هم این قرارداد را تصویب کرده است بنده مى‌خواستم از مجلس شوراى ملى تقاضا کنم که به یک فوریتش رأى بدهند که برود به کمیسیون و از آقایان اعضاى کمیسیون هم تقاضا مى‌کنم که زودتر کمیسیون را هم تشکیل بدهند که قبل از پایان مجلس این موضوع به تصویب برسد. آقاى صدر‌زاده هم تذکرى دادند راجع به ورود کفش و صنف کفاش این موضوع مورد توجه وزرا اقتصاد ملى بوده است و همین دیروز هم یک جلسه‌اى‏ داشتیم و از صنف کفاش و کفش دوزها هم دعوت کردیم و اطمینان می‌دهم که آنچه که از اجناس که در داخله تهیه مى‌شود از ورود آن جلوگیرى شود و جاى هیچ گونه نگرانى نیست (صحیح است)

6 - تقاضاى آقاى وزیر راه جهت طرح گزارش برنامه راه سازى.

نایب رئیس - آقاى وزیر راه بفرمایید.

وزیر راه - (آقاى بوشهرى) - خواستم استدعا کنم که لایحه راه سازى را اگر موافقت بفرماید زودتر مطرح شود (صحیح است)

7 - طرح و تصویب فوریت قرارداد بازرگانى ایران و آلمان.

نایب رئیس - لایحه راه سازى جزو دستور هست و به نوبه خود مطرح خواهد شد. شرحى هم راجع به قرارداد بازرگانى ایران و آلمان همان طورى که آقاى وزیر اقتصاد تقاضا فرمودند از مجلس سنا رسیده که چون یک فوریتى است قرائت مى‌شود و یک رأى هم بیشتر ندارد.

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى - لایحه اجازه مبادله قرارداد بازرگانى ایران و آلمان که به قید یک فوریت به مجلس سنا تقدیم شده بود فوریت آن در جلسه روز دوشنبه 13 آذر 1329 به تصویب رسید و اصل لایحه در جلسه روز چهارشنبه هشتم آبان 1330 به تصویب مجلس سنا رسیده است منضماً یک نسخه از لایحه مزبور ایفاد می‌شود.

رئیس مجلس سنا - سید حسن تقى‌زاده‏

ماده واحده - قرارداد بازرگانى ایران و آلمان که در تاریخ چهارم آذر ماه 1329 بین دولتین ایران و آلمان به امضا رسیده و مشتمل بر ده ماده و دو فهرست و صورت کالا و هشت نامه و دو نمونه گواهینامه مبدا مى‌باشد تصویب مى‌شود و اجازه مبادله نسخ صحه شده آن را به دولت مى‌دهد. لایحه مشروحه فوق در جلسه روز هشتم آبان ماه 1330 در مجلس سنا به تصویب رسیده است‏

رئیس مجلس سنا - سید حسن تقى‌زاده‏

نایب رئیس - آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى - خوشبختانه جناب آقاى دکتر امینى وزیر اقتصاد مردى هستند که سابقه اقتصادى زیادى دارند و این عرضى که بنده مى‌کنم یقین دارم که قبلاً هم این ‌اشکالات را جنابعالى مى‌دانید که قسمت مهم خشکبار ایران قبل از جنگ به آلمان صادر مى‌شد و از این راه دو استان بزرگ کشور آذربایجان و غرب زارعین و کشاورزان آنجا استفاده مهمى‌ مى‌کردند به نظر بنده آنچه که بنده اطلاع دارم بعد از خاتمه جنگ و تشکیل دولت جدید سهمیه‌اى‏ که براى دولت ایران تعیین کردند سهمیه‌اى‏ که براى دولت ایران تعیین کردند سهمیه مناسبى نیست و براى ترک‌ها بیشتر از ما سهمیه تعیین کرده‌اند آقایان مى‌دانند و تصدیق مى‌فرمایند در این دوره‌اى‏ که این لایحه را تصویب مى‌کنیم و موافقت هم داریم همیشه با دولت آلمان مناسبات ما حسنه بوده و هست و همیشه مناسبات تجارتى و سیاسى با آن مملکت داشتیم حالا هم همان رویه را تعقیب می‌کنیم مجلس هم همه موافق هستند ولى در عین حال دولت جدید آلمان فعلى باید توجه داشته باشد که کشور ما یک کشورى بوده است که در گذشته خیلى پولش به کشور آلمان رفته این کارخانه‌جاتی که ما داریم و چیزهاى دیگر تمام از کشور آلمان آمده اگر خاطرتان باشد قبل از شهریور یک اصول تهاترى داشتیم که اجناس ما می‌رفت و در عوض کارخانجات مى‌آمد این اصول را جنابعالى توجه کنید زیرا اوضاع اقتصادى و اوضاع کشور ما با یک رویه صحیح و اعمال مفید دولت ممکن است بهبودى پیدا بکند و یکى از آنها همان است که باید دولت فعلى که در مقام اصلاح وضع اقتصادى کشور است و خوشبختانه همان طورى که عرض کردم یک وزیر مطلع و توانایى‏ هم هستید در این کار نگاه کنید نماینده ما که در آنجا هست باید حقوق ما را حمق کند ‌این‏ آن کنتنژان، سهمه‌اى‏ که معین مى‌کند نباید مال ما از دیگران کمتر باشد و به حفظ ما لطمه وارد بشود چون بنده این موضوع را از چند نفر از تجار شنیده بودم لازم دیدم که به عرض جنابعالى برسانم البته لایحه مربوط به شهریه ورثه مرحوم شهید نورایى‏ هم همه آقایان در کمیسیون بودجه موافق هستند (حاذقى - مرحوم رشید یاسمى‌ را هم پیشنهاد بکنید)

نایب رئیس - آقاى مهدى ارباب موافق هستید بفرمایید

مهدى ارباب - بنده بسیار خوشوقتم که یکى از موضوعات حیاتى کشور امروز مطرح شده است آقایان توجه فرموده‌اند که وضع اقتصادى فعلى ایران بر اثر عواملى که در جریان هست فوق‌العاده وضع ما ناراحت شده است یکى از عواملى که موجب تضییقات عمومى‌ شده است آن سمپاشى‌ها‏یى‏ است که از خارج نسبت به مملکت ما مى‌کنند و سلب اعتماد کرده‌اند و کارها را از جریان ‌انداخته است و در حال حاضر اگر ما با کشور آلمان و کشورهایى‏ که روابط تهاترى نداشتیم ایجاد بکنیم فوق‌العاده مى‌توانیم به نفع این کشور کمک کنیم جناب آقاى ملک‌مدنى فرمودند سهمیه خشکبار را دولت آلمان به حد کافى براى ایران در نظر نگرفته است اصولاً تا این لایحه که در مجلس هست و به تصویب نرسد آنچه را هم که در نظر گرفته شده است پروانه ورود به آنان داده نمى‌شود بنده یک نامه‌اى‏ داشتم از یکى از دوستانم از آلمان که مى‌گوید فرش‌هاى ایران تمام در بندر آزاد ریخته شده و سهمیه ورود به اتباع ایران نمى‌دهند و مى‌گویند چون هنوز لایحه آن در مجلس شوراى ملى ایران به تصویب نرسیده است تا به تصویب نرسد ما سهمیه نخواهیم داد.

البته مقررات داخلى یک کشورى وقتى تطبق می‌کند با تصویب این قانون لازم بود که ما زودتر به تصویب برسانیم تا این که‏ یک دسته مهم کالاهای صادراتى قانون در بازار خارج عرضه بشود و بنده خیلى خوشوقتم باز وزارت اقتصاد ملى دارد اظهار حیات مى‌کند چون مدتى بود چیزى که در آنجا مورد مذاکره نبود صحبت‌هاى اقتصادى بود و حالا امیدوارم که جناب آقاى دکتر امینى این موضاعات معوقه را خودشان از مجلس تقاضا کنند که یکى بعد از دیگرى به نتیجه برسد و یک نکته دیگرى که بنده از موقع استفاده می‌کنم و به نام یک نفر ایرانى موظف هستم که به عرض آقایان برسانم و استدعا کنم که مخبرین جراید هم توجه بکنند و این موضوع را در روزنامه‌ها‏ى خود منعکس بکنند این است که چندى پیش در اینجا صحبت بود که یکی مى‌گفت من این قدر هستى دارم دیگرى مى‌گفت ندارم یکى مى‌گفت دارم یکى اعتراض مى‌کرد که فلان آدم چرا باید فلان ساختمان را کرده باشد خواستم به عرض آقایان برسانم ‌این‏ صحبت‌ها براى مملکت ما خطر دارد و خطر بیکارى دارد و اعم از این که‏ مشروع یا نا‌مشروع یک ایرانى کسب انتفاعى بکند بگذارید که او درآمدش را در این کشور به مصرف برساند. ما هر کس را دیدیم. (نایب رئیس - راجع به فوریت صحبت کنید این که‏ به فوریت مربوط نیست) چرا آقا مربوط است (رفیع - نامشروع را حق ندارد) بلى حق ندارد منظور این است کسانی که پول‌هاى خودشان را به خارج می‌رساند همه او را تعقیب می‌کنند و او را در معرض انتقاد قرار مى‌دهند یک کارى بکنید که محیط امن ایجاد بشود تا این که‏ سرمایه‌ها‏ى خارجى و داخلى کشور ایران به کار بیفتد و همه مشغول رگار بشوند و در اثر تولید کار این مشکلاتى که امروز ما با آن دست به گریبان هستیم از بین برود یکى از رفقا تقاضا کرده است راجع به مرحوم دکتر شهید نورایى‏ هم باز تذکر بدهم راجع به پسر مرحوم داور هم امیدوارم مورد توجه قرار بگیرد.

نایب رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات از آقاى کهبد رسیده قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى این جانب پیشنهاد کفایت مذاکرات می‌کنم‏

کهبد

نایب رئیس - بفرمایید

کهبد - اجازه بفرمایید عرض کنم این لایحه دو شورى است و اهمیت این قرارداد

+++

به اعتقاد بنده براى مملکت ما بسیار مهم است و ما باید سعى کنیم به این که‏ با آلمان یا سایر ممالک دنیا قرارداد پایاپاى ببندیم مخصوصاً در این موقعی که دچار مضیقه ارزى هستیم از این جهت بنده پیشنهاد کفایت مذاکرات دادم و مى‌خواستم از آقایان تقاضا کنم که رأى به یک فوریت این لایحه بدهند و هر نظرى که دارند به کمیسیون تشریف بیاورند بفرمایند که نظریات آقایان هم مورد توجه قرار بگیرد و بنده مخصوصاً تقاضا مى‌کنم چون این قضیه بسیار مهم است و یک رأى هم گرفته شود و بعد از این هم بنده خواستم تمنا کنم و شرحى که از طرف 57 نفر از آقایان نمایندگان راجع به راه سازى است تقدیم مقام ریاست مى‌کنم جزو دستور قرار بگیرد.

نایب رئیس - آقاى وزیر اقتصاد بفرمایید.

وزیر اقتصاد ملى (دکتر امینى) - مى‌خواستم قبلاً از توجه نمایندگان محترم تشکر بکنم و همان طوری که آقای ملک‌مدنى فرمودند البته مرحوم دکتر شهید نورایى‏ خیلى زحمت کشیده است و واقعاً جا دارد و خیلى به موقع است که از آن مرحوم قدردانى بشود ایشان تذکرى راجع به سهمیه خشکبار دادند چون خود بنده هم در این کار شرکت داشته‌ام لازم است عرض کنم بعد از مذاکرات زیاد و صحبت‌هاى طولانى ابتدا چهار میلیون دلار بیشتر براى خشکبار سهمیه قرار نداده بودند و باز پس از مذاکرات زیاد شش میلیون و چهار صد هزار دلار پیش‌بینى شده و بعد از این که‏ این قرارداد تصویب شد دست ما بازتر می‌شود و تقاضا مى‌کنم که سهمیه ما بیشتر شود بنابراین در موقع خودش نظر آقایان تأمین مى‌شود البته کمیسونى هم تشکیل شده است براى این کار و آقایان محترم نگران نباشند در مورد صادرات و واردات البته با نهایت جدیت و کوشش عمل خواهد شد.

نایب رئیس - اعلام رأى به کفایت مذاکرات مى‌شود رأى مى‌گیریم به کفایت مذاکرات راجع به فوریت لایحه قرارداد بازرگانى ایران با آلمان آقایان موافقین قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد رأى مى‌گیریم به فوریت لایحه قرارداد بازرگانى ایران و آلمان آقایان موافقین قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد به کمیسیون فرستاده مى‌شود.

آشتیانى‌زاده - بنده مطابق ماده نود عرضى دارم‏.

حاذقى - اساسنامه نفت را مطرح کنید

اسلامى‌- لایحه زندانیان در دستور است‏

دکتر کاسمى‌- لایحه راه سازى را مطرح بفرمایید

کشاورز صدر - اساسنامه نفت مقدم است‏

دکتر کاسمى‌- لایحه راه سازى مقدم است‏

نایب رئیس - اساسنامه شرکت ملى نفت و همچنین لایحه بخشودگى زندانیان هر دو مطرح می‌شود.

اساسنامه شرکت نفت ماده اولش هم تصویب شد آقایانى که موافقت دارند مطرح بشود

جمعى از نمایندگان - عده براى رأى کافى نیست.

دکتر معظمى‌- بنده عرضی دارم‏

نایب رئیس - بفرمایید

دکتر معظمى‌- مى‌خواستم عرض کنم در دستور اساسنامه شرکت ملى نفت مى‌باشد و محتاج به رأى نیست چون جزو دستور مجلس است و ماده اولش هم تصویت شده لایحه‌اى‏ هم که بعد مطرح شده بدون رأى مجلس بوده بنابراین محتاج برأى نیست اگر کسى میل دارد که جلوتر لایحه دیگرى مطرح شود باید پیشنهاد بدهد و رأى گرفته بشود.

نایب رئیس - چند فقره لایحه جزو دستور است فعلاً موضوع تقدم و تأخر است‏

آشتیانى‌زاده - بنده هم عرضی دارم آقاى دکتر معظمى ‌هم عرضى داشتند

نایب رئیس - آقاى دکتر کاسمى‌مخالف هستید؟

اسلامى‌- بنده مخالف هستم‏

نایب رئیس - بفرمایید

آشتیانى‌زاده - بنده الآن استیضاح می‌کنم دولت را و اگر استیضاح شد تقصیر جنابعالى است.‏

8 - طرح اساسنامه شرکت ملى نفت ایران از ماده دوم و خاتمه شور اول.

نایب رئیس - اساسنامه شرکت ملى نفت ماده دوم مطرح است آقاى کشاورزصدر موافقید؟

کشاورزصدر - موافقم‏

نایب رئیس - آقاى دکتر طبا مخالفید بفرمایید

دکتر طبا - بنده یک تذکرى دارم که عرض مى‌کنم - در ماده دوم نوشته است سرمایه شرکت ملى نفت عبارت است از کلیه اموال منقول و غیر منقول و حقوق شرکت سابق نفت ایران و انگلیس چه در داخله و چه در خارجه که به موجب قانون مورخ 29 اسفند 1329 و نهم اردیبهشت ماه 1330 به دولت ایران انتقال یافته است.

بنده با بعضى از آقایانی که در امور اقتصادى و امور شرکت‌ها‏ واردند صحبت کردم آقایان نظر داشتند که بهتر است مقدار سرمایه و میزان سرمایه معین بشود چون این یک اساسنامه دائمى‌ و کلى است و از نقطه‌نظر معاملات با خارجى‌ها‏ و یا شرکت‌ها‏ى خارج مقدار سرمایه بایستى معین بشود اگر هم به طور کلى نمی‌خواهید معین کنید به طور تقریب بایستى تخمین زده بشود و در اینجا قید بشود و در غیر این صورت مى‌گویند که شاید معاملات با خارجى‌ها‏ اسباب زحمت بشود بنده خواستم که فقط یک تذکری بدهم و فعلاً چون آقای مکى که مخبر کمیسیون هستند تشریف ندارند آقاى دکتر معظمى‌که مخبر کمیسون مختلط نفت هستد در این مورد توضیح بدهند.

نایب رئیس - آقاى کشاورزصدر بفرمایید.

کشاورزصدر - جناب آقاى دکتر طبا اگر توجه بفرمایند بنده حالا جواب‌شان را عرض مى‌کنم به نظر بنده و مطابق اصول حقوقى هیچ‌ اشکالى به این امر وارد نیست و بسیار اتفاق مى‌افتد که سرمایه شرکت در حال تغییر است یعنى می‌گویند جمیع دارایى‏ شرکت چه منقول و چه غیر منقول چه بهره‌ها‏یی که متدرجاً به دست مى‌آید اینها تمام سرمایه شرکت است و در امر نفت هم تصدیق مى‌فرمایید که هر چه زیادتر استخراج بشود و بهره‌بردارى بشود بعد به سرمایه افزوده مى‌گردد و نمى‌شود پیش‌بینى کرد به طور دقیق و قطع که سرمایه چقدر است که بشود تشخیص داد و گفت که به این میزان است و این اساسنامه اگر نظر آقاى دکتر طبا و آقایان محترم باشد در کمیسیون مخصوص نفت و کمیسیون مختلط که اکثر و اغلب از آقایان حقوق‌دان‌ها و اساتید فن بوده‌اند تنظیم شده و رعایت تمام این جهات شده است به نظر بنده آن نگرانى آقا مرتفع است و اشکالى ندارد چون این یک مطلبى است که اساس شرکت ملى نفت از موضوعات حیاتى کشور است معتقدم که حتى‌المقدور سعى کنیم زودتر این اساسنامه تصویب بشود تا ما بتوانیم یک نتیجه عملى از آن بگیریم اگر این اساسنامه تاکنون تصویب شده بود قطعاً تا حالا خریداران سابق ولو انگلستان چوب لاى چرخ نمى‌گذاشتند شرکت سابق و دیگر خریداران وقتى اساسنامه ما تصوب می‌شد تقاضاى خرید خودشان را مى‌دادند که در نتیجه ما هم از این مضیقه مالى راحت مى‌شدیم بنابراین بنده استدعا مى‌کنم که آقایان موافقت بفرمایید این اساسنامه هر چه زودتر بگذرد.

نایب رئیس - آقاى دکتر معظمى‏.

دکتر معظمى‌- عرض کنم نظر جناب آقاى دکتر طبا نماینده محترم از نظر اصول صحیح است و ما به اشکال این موضوع واقف بودیم ولى چاره‌اى‏ نداشتیم که این ماده را به این طرز بگذاریم ‌و قرار شد که در شور دوم در کمیسیون یک فرمولى تهیه کنیم که قابل قبول باشد و اصلاح بشود.

نایب رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده قرائت مى‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم که بعد از یک موافق و مخالف راجع به اساسنامه نفت کفایت مذاکرات اعلام شود.

فقیه‌زاده‏

نایب رئیس - آقاى فقیه‌زاده بفرمایید.

فقیه‌زاده - آقایان محترم واقف‌اند که شرکت سابق غاصب نفت انواع و اقسام ‌اشکالات برای ما در این مملکت درست کرده است و از روزی که قانون ملى شدن صنعت نفت در مجلس گذشته است و بنابراین که ما خودمان بهره‌بردارى کنیم براى تصویب شدن این اساسنامه ‌اشکالاتى پیش مى‌آورند که همین طور این قضیه معوق بماند و دوره مجلس تمام بشود استدعا مى‌کنم که هر چه زودتر به این اساسنامه رأى گرفته و تصویب شود که شروع به بهره‌بردارى کنیم تا وضع مملکت ما بهتر بشود از بدبختى و کار شکنى خارجى‌ها‏ نجات پیدا کنیم.

نایب رئیس - آقاى صفایى‏ مخالفید بفرمایید.

صفایى‏ - در این که‏ بایستى حداکثر تسریع در تصویب این اساسنامه بشود هیچ جاى بحثى نیست ولى بحث در این که آن دستگاهى که بیشتر از تصویب این اساسنامه استفاده مى‌کند بنده حرارتى در آن دستگاه نمى‌بینم. باید نماینده دولت وزیر دارایى‏ باشد تا در حضور او بحث بشود و ما اگر ایرادى داریم بگوییم براى این که‏ مذاکرات در اطراف اساسنامه براى رفع نواقص اساسنامه نه براى ماندن آن. بایستى آقایانى که واردند نماینده دولت وزیر دارایى‏ مخصوصاً آن معاونى که وارد در کارها بوده، در تنظیم اساسنامه توضیحات لازمه را بدهند و الا بعد از دو کلمه صحبت بدون این که درست حلاجى بشود و ما بفهمیم بگوییم که مذاکرات کافى است مى‌ترسم بعد ‌اشکالاتى پیش بیاید مثل این که‏ تا کنون در اغلب از قضایا دیده شده است هر کارى که با عجله گذشته بعد به اشکال برخورده این است که بنده معتقدم عوض تسریع در این قضیه مذاکره بشود و صحبت بشود تا نواقص آن واقعاً مرتفع گردد و البته یک اساسنامه که داراى نواقصى باشد فایده تصویبش چیست؟ و هر روز ما محتاج مى‌شویم که یک مقدارش را کم کنیم و یک ماده دیگرى اضافه کنیم. به علاوه‏ آنچه که خیلى مهم است از لحاظ آقاى کشاورزصدر که فرمودند دست دولت براى بهره‌برداری باز مى‌شود بنده نفهمیدم چرا؟ مگر کسى دست دولت را بسته است که نتواند بهره‌برداى کند اساس بهره‌بردارى ما همان 9 ماده است که دولت موظف است عمل کند و امروز مشترى هم

+++

باید پیدا بشود که به او بفروشند و الا با تصویب اساسنامه که مشترى پیدا نمى‌شود اگر این اساسنامه امروز تصوب شد فردا شما مشترى دارید که تصویب نشدن این اساسنامه مانع شود به عقیده بنده این طور نیست باید نواقص کار را در نظر گرفت و اصول کار را در نظر داشت به هر حال تصویب اساسنامه ایجاد مشترى نمى‌کند.

نایب رئیس - یک موافق و مخالف صحبت کرد بنابراین در کفایت مذاکرات ما باید رأى بگیریم. بعد پیشنهادات خوانده بشود تأمل بفرمایید تا عده براى رأى کافى بشود.

حاذقى - آقاى رئیس آقایانی که در خارج هستند تذکر بدهید تشریف بیاورند.

نایب رئیس - اگر آقایان تشریف نیاورند اسامی‌شان قرائت خواهد شد (پس از چند لحظه عده برای رأى کافى شد) رأى مى‌گیریم به کفایت مذاکرات ماده دوم لایحه اساسنامه شرکت ملى نفت آقایان موافقین قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد چون پیشنهادى در این ماده نرسیده بنابراین ماده سوم مطرح است‏

ماده سوم‏

سازمان شرکت عبارت است از:

شورای عالى - هیئت مدیره - هیئت بازرسى.

قسمت الف - شورای عالى:

شورای عالى از هفت نفر به شرح ذیل تشکیل مى‌گردد:

1 - از بین نمایندگان مجلس شوراى ملى دو نفر.

2 - از بین نمایندگان مجلس سنا دو نفر

3 - وزیر دارایى‏‏

4 - رئیس دیوان محاسبات‏

5 - مدیرکل بانک ملى ایران‏

مدت مأموریت منتجبین مجلسین در سال خواهد بود و انتخاب آنان با رأى مخفى و با اکثریت نصف به علاوه‏ یک نفر بعداً مى‌آید و چنانچه در نوبت اول اکثریت مزبور حاصل نشود در نوبت دوم اکثریت نسبى معتبر خواهد بود. هر یک از منتخبین مجلسین تا انتخاب جانشین خود به عضویت شورای عالى باقى خواهند بود.

جلسه شورای عالى ممکن است به طریق عادى با فوق‌العاده تشکیل یابد جلسه عادى هر سال به دعوت رئیس هیئت مدیره در خرمشهر و در مهر ماه تشکیل مى‌یابد جلسه فوق‌العاده به تقاضاى رئیس هیئت مدیره و به تقاضاى سه نفر از اعضاى شورای عالى و سه نفر از اعضاى هیئت مدیره و یا به تقاضاى هیئت بازرسى یا به تقاضاى وزیر دارایى‏ تشکیل مى‌شود دستور جلسه فوق‌العاده و کسانى که تقاضاى تشکیل آن را نموده‌اند تعیین مى‌کنند و رئیس هئیت مدیره منتهى تا یک ماه پس از وصول چنین تقاضایى‏ جلسه را تشکیل می‌دهد. در جلسات شوراى عالى غیر از آنچه در دستور معین شده است مذاکره‌اى‏ نخواهد شد. مدیران شرکت و هیئت بازرسى در جلسه شورای عالى می‌توانند حضور پیدا کنند ولى حق رأى نخواهند داشت. شورای عالى در هر سال در اولین جلسه یک نفر از بین خود به ریاست انتخاب خواهد نمود.

تبصره 5 - هزینه مسافرت اعضاى شوراى عالى و اقامت آنها در خرمشهر در مدتى که براى تشکیل جلسه لازم است به عهده شرکت مى‌باشد.

وظایف شورای عالى علاوه بر آنچه در مواد .... تصریح گردیده به قرار ذیل است:

1 - اتخاذ تصمیم نسبت به گزارش سالیانه هیئت مدیر و تصویب ترازنامه حساب سود و زیان شرکت با توجه به گزارش هیئت بازرسى.

2 - اتخاذ تصمیم نسبت به اندوخته‌ها‏ى شرکت.‏

3 - تصویب بوجه سالیانه شرکت و اعتبار اضافى‏

4 - اتخاذ تصمیم نسبت به تشکیل شرکت‌ها‏ فرعى.

5 - تصویب آیین‌نامه‏‌ها‏ى استخدامى ‌و آیین‌نامه‏‌ها‏ى ادارى و تشکیلاتى و آیین‌نامه‏ معاملات.

6 - اتخاذ تصمیم نسبت به هر موضوع دیگر که در دستور جلسه گذاشته شده.

امورى که در دستور شورای عالى گذاشته شده است در صورتى که در جلسه معینه منتهى به اتخاذ تصمیم نشود باید در جلسه دیگرى که روز بعد خواهد بود نسبت به آن تعیین تکلیف شود.

جلسات شورای عالى با حضور لااقل پنج نفر تشکیل مى‌شود کلیه تصمیمات باید لااقل با موافقت چهار نفر از اعضاى شورا باشد وزیر دارایى‏ مکلف است که در جلسه شرکت نماید عدم حضور او منافع ادامه کار و اتخاذ تصمیم نخواهد بود ولى شورای عالى مکلف است غیبت وزیر داراى را به مجلس گزارش دهد.

صورت جلسات شورای عالى باید در دفتر مخصوصى که براى این منظور تهیه شده درج و ذیل هر صورت جلسه را تمامى ‌اعضاى حاضر امضا کنند این دفتر در صندوق مخصوص در مرکز شرکت نگاهدارى می‌شود و صندوق را رئیس و منشى جلسه مهر و موم مى‌نمایند.

قسمت (ب) - هیئت مدیره:

هیئت مدیره مرکب خواهد بود از هیئت نظارت و هیئت عامله‏

1 - هیئت نظارت مرکب خواهد بود از سه نفر از رجال مطلع و مجرب در امور مربوط به اقتصاد و سیاست نفت و مورد اعتماد کشور که همه ساله از طرف دولت انتخاب مى‌شوند.

2 - هیئت عامله مرکب خواهد بود از یک نفر رئیس که ریاست هیئت مدیره نیز با او خواهد بود و شش نفر مدیران عامل به شرح زیر که هر یک مسئول یکى از ارکان اصلى عملیات شرکت بوده و در رشته به خصوص داراى سوابق علمى‌ و عملى لازم باشند:

مدیر عامل تصفیه‌خانه‌ها‏ - مدیر عامل تحقیقات علمى ‌و اختراعات - مدیر عامل اکتشاف و استخراج - مدیر عامل بسط و توسعه امور فنى - مدیر عامل پخش و فروش - مدیر عامل امور ادارى و استخدام‏

تبصره - شوراى عالى مى‌تواند به پیشنهاد هیئت عامل‌ها پنج نفر دیگر مدیر عامل به مجلس پیشنهاد نماید که عده مدیران عامل بالغ بر یازده نفر گردد.

3 - هیئت عامله براى مدت 6 سال به پیشنهاد دولت با موافقت شورای عالى و تصویب مجلسین و فرمان همایونى منصوب می‌شوند. طرز انتخاب هر یک از مجلسین با رأى مخفى و اکثریت نصف به علاوه‏ یک خواهد بود چنانچه یک یا چند نفر از پیشنهاد‌شدگان مورد قبول یکى از مجلسین واقع نشوند مجدداً از طرف دولت با موافقت شوراى عالى ‌اشخاص دیگرى که واجد صلاحیت باشند به جاى آنها‏ پیشنهاد می‌شوند.

4 - در آخر سال دوم پس از اجراى این اساسنامه نسبت به یک ثلث از مدیران عامل (چنانچه عده مدیران عامل در اثر زیاد شدن قابل تقسیم به سه نباشد نزدیک‌ترین عده به یک ثلث) و در آخر سال چهارم نسبت به یک ثلث دیگر (یا نزدیک‌ترین عده به یک ثلث) از مدیران اولیه که دو ماه قبل از انقضاى سال دوم و چهارم در شوراى عالى از طریق قرعه تعیین مى‌شوند تجدید انتخاب به عمل می‌آید و از آن به بعد در انقضاى هر دو سال نسبت به مدیرانى که دوره شش ساله آنها سر رسیده باشد تجدید انتخاب به عمل خواهد آمد.

تبصره 1 - دولت با موافقت شوراى عالى در هر مورد ‌اشخاصى که واجد صلاحیت هستند در ظرف دو ماه قبل آن که موعد تجدید انتخاب مدیران برسد و یا مدت مأموریت شش ساله رئیس هیئت عامله خاتمه یابد تعیین و به منظور تصویب به مجلسین پیشنهاد مى‌نماید.

تبصره 2 - رئیس هیئت عامله و مدیرانى که مدت خدمت آنها به نحو مقرر پایان یافته ممکن است مجدداً پیشنهاد گردند.

تبصره 3 - مادام که تجدید انتخابات به عمل نیامده مدیران سابق به کار خود ادامه مى‌دهند.

5 - در مورد فوت یا استعفاى هر یک از اعضاى هیئت عامله به ترتیب مقرر تجدید انتخاب به عمل می‌آید و شخصى که به این ترتیب انتخاب مى‌شود مدت مأموریت او تا انتهاى مدت مأموریت کسى است که فوت نموده و یا استعفا داده است.

6 - هر مدیرى که دو سال به او عذر موجه در سه جلسه از جلسات هیئت مدیره حاضر نشود از شغل مدیرى برکنار مى‌شود تشخیص عذر موجه با رئیس هیئت مدیره خواهد بود.

شورای عالى مى‌تواند با ذکر دلیل عزل هر مدیرى را قبل از اختتام دوره انتصابش به وسیله دولت به مجلس پیشنهاد مى‌نماید و انتصاب شخص دیگرى را که پیشنهاد مى‌نماید خواستار شود شخصى که به این ترتیب انتخاب مى‌شود فقط تا انتهاى دوره خدمت مدیر سابق شاغل خواهد بود قبل انتخاب است.

7 - اگر در نتیجه اختلاف اکثریت هیئت عامله استعفا بدهند انتخاب کلیه اعضاى هیئت تجدید مى‌شود و افراد هیئت سابق ممکن است مجدداً انتخاب شوند ولى اگر در چهار سال بیش از یک بار این عمل تکرار شود تا دو سال ‌اشخاص مستعفى از انتخاب مجدد محروم خواهند بود.

8 - وظایف رئیس هیئت مدیره عبارت است از مراقبت در کلیه امور مربوط به شرکت بر طبق اساسنامه و اجراى تصمیمات هیئت مدیره.

9 - رئیس هیئت مدیره یکى از مدیران عامل را به عنوان نایب رئیس انتخاب خواهد نمود. هر یک از مدیران عامل مى‌توانند با تصویب هیئت عامله یکى از کارمندان ارشد قسمت مربوط به خود را به عنوان قائم مقام خود به هیئت مدیره معرفى نماید. شخص مزبور در صورت غیبت اضطرارى مدیر عامل که به جاى او معرفى شده در جلسات هیئت مدیره شرکت مى‌کند.

10 - رئیس هیئت مدیره حق خواهد داشت تمام یا قسمتى از اختیارات خود را به سایر اعضاى هیئت مدیره و رؤساى ادارات و شعب و نمایندگى‌ها‏ى شرکت محول نماید.

رئیس هیئت مدیره در محاکم نماینده شرکت است و مى‌تواند وکیل با حق توکیل غیر معین نماید و به طور کلى در مقابل هر شخصیت حقوقى دیگر نماینده شرکت خواهد داد.

11 - جز در مواردى که تصمیم شوراى عالى لازم است هیئت مدیره بر طبق مقررات این اساسنامه امور شرکت را اداره مى‌نماید.

12 - وظایف خاصه هیئت مدیره از این قرار است‏.

تصویب برنامه عملیات شرکت که هر

+++

یک از مدیران عامل به توسط رئیس هیئت پیشنهاد می‌نماید.

تعیین خط مشى کلى و جهات عمومى‌ شرکت - پیشنهاد بودجه سالیانه شرکت و اعتبارات اضافى به شورای عالى در هر موقع که ضرورت پیدا نماید - پیشنهاد آیین‌نامه‏‌ها‏ى استخدامى ‌و آیین‌نامه‏‌ها‏ى ادارى و تشکیلاتى آیین‌نامه‏ معاملات شوراى عالى - پیشنهاد به شوراى عالى براى تشکیل شرکت‌ها‏ى فرعى که براى انجام قسمتى از عملیات شرکت تشکیل آنها لازم باشد با ذکر شرایطى که تحت آن شرایط سهام این شرکت‌ها باید به اشخاص متفرقه فروخته شود - بحث و اتخاذ تصمیم نسبت به هر موضوع دیگر که رئیس هیئت مدیره مستقلاً یا به پیشنهاد یکى از اعضاى هیئت مدیره طرح آن را ضرورى تشخیص دهد.

1 - شرکت نمى‌تواند بدون تصویب هیچ گونه وامى‌ در خارج یا داخل ایران بگیرد ولى مى‌تواند استفاده از اعتبار به شکل صدور اسناد تجارتى و غیره بنماید که مدت آن از سر رسید بدوى و تجدیدى جمعاً از یک سال تجاوز نکند استفاده از این قبیل اعتبارات هر چند که مربوط به معاملات نسیه باشد هر وقت که مجموع آن به خمس سرمایه شرکت برسد نسبت به مازاد از خمس اجازه شوراى عالى لازم است. دادن وام از طرف شرکت ممنوع است.

14 - قرارهاى مربوط به صدور مواد نفتى که مدت آن از 5 سال تجاوز کند باید به پیشنهاد شورای عالى و تصویب هیئت وزیران باشد.

15 - هیئت مدیره مى‌تواند هر یک از اختیارات خود را (به استثناء گرفتن وام) به عهده عده‌اى‏ از اعضاى هیئت که صلاح بداند واگذار کند و به ترتیبى که هیئت مدیره در هر موقع مقرر می‌دارد هیئت فرعى قدام مى‌نماید - جلسات هیئت‌ها‏ى فرعى با شرکت تمام عده منتخب و لااقل دو نفر از هیئت نظارت قابل تشکیل است در صورت تساوى آرا نظر مدیر عامل قاطع است.

16 - مدیران شرکت مى‌توانند اعضاى هیئت‌ها‏ى مدیره شرکت‌ها‏یى‏ باشند که شرکت ملى نفت ایران در آن شرکت‌ها‏ سهیم هستند لیکن حق گرفتن حقوق دیگرى از این حیث ندارند و آنچه از این راه به عمل آنها تعلق مى‌گیرد به صندوق شرکت ملى تأدیه مى‌شود.

17 - حقوق هیئت عامله و هیئت نظارت و هیئت بازرسى بپیشنهاد رئیس هیئت مدیره و تصویب شوراى عالى تعیین مى‌شود.

18 - اعضاى هیئت مدیره و هیئت بازرسى نباید ‌اشتغالى اعم از دولت یا غیر دولتى افتخاراً یا به طور موظف داشته باشند و در صورت ‌اشتغال به چنین شغلى از شغلى که در شرکت ملى ایران داشته مستعفى شناخته خواهند شد.‌ اشخاص مذکور نباید در شرکت‌ها و مؤسسات و تجارتخانه‌ها‏یى‏ که منظور عمده آنها معامله با شرکت ملى نفت بوده یا رقیب این شرکت مى‌باشند سهیم یا ذینفع باشند و در صورت ثبوت تخلف مستعفى شناخته خواهند شد.

19 - جلسه هیئت مدیره به تقاضاى رئیس هیئت یا دو نفر از مدیران عامل و یا دو نفر از هیئت نظارت تشکیل مى‌شود.

20 - جلسه هیئت مدیره با حضور لااقل هفت نفر از آنها باید از هیئت نظارت باشند تشکیل مى‌شود و هر تصمیمى‌که با اکثریت باشد معتبر خواهد بود و در صورتى که عده حاضر فقط هفت نفر باشند تصمیمى ‌که با موافقت پنج نفر باشد معتبر است هر قسمت از مذاکرات را که هیئت مدیره محرمانه تشخیص دهد باید در صورت جلسه محرمانه تشخیص دهد باید در صورت جلسه محرمانه بودن آن قید شود.

21 - هیچ یک از مدیران در امورى که خود یا اقرباى آنها‏ تا درجه سوم از طبقه دوم ذینفع هستند حق رأى نخواهند داشت.

قسمت (ج) هیئت بازرسى:

1 - هیئت بازرسى مرکب از سه نفر که داراى تجربیان و معلومات کافى در امور حسابدارى صنعتى و بازرگانى بوده براى مدت سه سال به پیشنهاد دولت و تصویب مجلسین تعیین خواهند شد. در هر یک از سال‌ها‏ى اول و دوم (یک هفته پس از تصویب ترازنامه سال قبل شرکت) به قید قرعه یک نفر از بازرسان از کار خارج مى‌شود و دولت در ظرف پانزده روز پس از تصویب ترازنامه یک نفر را به جاى او براى تصویب به مجلس معرفى مى‌نماید. عضو خارج شده را مى‌توان مجدداً پیشنهاد نمود و مادام که جانشین او تعیین و مشغول کار نشد کماکان مشغول و مسئول خواهد بود. استقراع دفعه دوم شامل دو نفر از بازرسان خواهد بود که پس از قرعه قبلى باقى مانده‌اند.

2 - هیئت بازرسى مسئول بازرسى منظم و مستمر کلیه حساب‌ها‏ى شرکت مى‌باشد.

3 - هرگاه در عرض سال محل بازرسى به واسطه فوت یا استعفا خالى شود براى تصدى آن محل دولت شخصى را که داراى صلاحیت باشد به مجلس پیشنهاد مى‌نماید و تا تعیین او سایر بازرسان به کار خود ادامه مى‌دهند.

4 - هیئت بارزسى با موافقت هیئت نظارت مى‌توانند در صورت احتیاج از حسابرسی‌هاى متخصص و یا هیئت‌ها‏ى مشاوره حسابرسى خواه تبعه داخله یا خارجه باشند براى مدت معینى و کار معینى کمک بگیرند.

5 - میزان حقوق بازرسان را شوراى عالى معین مى‌نماید.

6 - هیئت بازرسى باید به محاسبات و عملیات مالى شرکت و همچنین حساب دارایى‏ و بدهى و سود وزیان شرکت رسیدگى نموده و هر سه ماه یک مرتبه گزارش جامعى از وضعیت مالى شرکت براى اطلاع هیئت نظارت تهیه نماید.

7 - هیئت بازرسى به کلیه دفاتر و پرونده‌ها‏ى محاسباتى و اسناد خرج و قراردادهاى شرکت مراجعه نموده و کلیه ‌اشتباهات و تخلفات را به رؤساى مربوطه و یا به مدیر عامل مربوطه گزارش مى‌دهد و اگر نسبت به این گزارش در ظرف مدت دو هفته اقدام لازم به عمل نیاید هیئت بازرسى مراتب را مستقیماً به هیئت مدیره گزارش خواهد داد.

8 - گزارش سالیانه هیئت بازرسى باید به ترازنامه که به امضاى هیئت مدیره رسیده است ضمیمه شود.

9 - هیئت بازرسى باید در جلسه شوراى عالى که به ترازنامه رسیدگى مى‌شود براى اداء توضیحات حضور یابند.

نایب رئیس - نسبت به ماده سوم مخالفى هست؟ آقاى ملک‌مدنى بفرمایید

ملک‌مدنى - بنده تذکرى داشتم راجع به این ماده سوم که مى‌خواستم اینجا جلب نظر جناب آقاى مخبر و جناب آقاى دکتر معظمى‌ را بکنم چون به نظر بنده یک مطلب اصولى در قسمت شورای عالى این شرکت‌ها ا‏ست که قابل توجه است بنده معتقد نیستم که قوه مقننه در قوه اجراییه هیچ وقت مداخله کند براى این که‏ مسئولیت لوث می‌شود قوه مقننه یک تکالیف و وظیفه‌اى‏ دارد که باید وظیفه خودش را انجام دهد قوه اجراییه هم باید آنچه که قوه مقننه تصویب و تأیید کرده به موقع اجرا بگذارد در اینجا پیش‌بینى شده است شورای عالى مرکب است از دو نفر از نمایندگان مجلس شوراى ملى و دو نفر از مجلس سنا و وزیر دارایى‏ رئیس دیوان محاسبات و مدیر کل بانک ملى که هفت نفر باشند در این هفت نفر اولاً اکثریت همیشه با قوه مقننه است که چهار نفراند بنده اولاً این ایراد و ‌اشکال را دارم و چون مى‌دانستم در کمیسون رسیدگى دقیق مى‌شود می‌خواستم جلب نظر آقایان بشود و بعد هم ببینم که اگر نظر بنده جلب توجه آقایان را مى‌کند توجه بفرمایند که ما این چهار نفر را از خارج به اختیار دولت بگذاریم منتهى یک طورى بکنیم که اگر نگرانى در کار است مرتفع بشود و به نظر بنده اگر در هیئت نظار از مجلسین انتخاب کنیم مناسب‌تر است زیرا که ما وظیفه داریم در کارهاى دولت نظارت کنیم. این شرکت هم شرکت ملى نفت است ولى در واقع جزو دولت است و یک وزارت خانه در مورد این شرکت که وزیر دارایى‏ است در نظر مجلس مسئول آن است شاید یک وقت هیئت عامله این شرکت که پیش‌بینى کرده است یک عملى کرد که مخالف صلاح و مصلحت بود و یک وکیلى خواست استیضاح بکند و سؤال بکند پرسش بکند وقتى که از مجلس در این کار شرکت دارند به نظر بنده ‌اشکال پیدا می‌شود این مطلب را از جنبه حقوق و از جنبه قوانین کشورى و قوانین خارجى آقایان مطالعه کنید اگر چنانچه دیدید که نظر بنده صحیح است در شور دوم در آن تجدید نطر بفرمایید.

بنده از نقطه‌نظر این که‏ این کار یک کار اساسى و بزرگى است که براى همیشه در مملکت ما انشاءالله باقى و برقرار خواهد بود در هر جا نظر اصولى داشته باشم عرض مى‌کنم مثل این که‏ در ماده اول هم نظریاتى داشتم که عرض کردم و آقاى مکى هم مخبر محترم جواب دادند و حال در این ماده هم این مطلب به نظر بنده آمده بنده معتقد هستم در شوراى شرکت‌ها بانک ملى که هست در واقع یک قوه مقننه است که بودجه‌اى‏ که هیئت عامله تهیه مى‌کند مخارجى که ضرورت دارد باید با تصویب آن شورا باشد وقتى که با تصویب شورا هم شد و اکثریت هم از قوه مقننه شد به نظر من اگر ‌اشکالى پیدا بشود و ما بخواهیم پرسش سؤال بکنیم که چرا این عمل را کردند آن وزیر مسئول که این شرکت جزو آن وزارتخانه می‌شود حالا یا مالیه یا اقتصاد ملى یا هر وزارتخانه دیگرى که در نظر گرفته شد وقتى که آمد اینجا مى‌تواند جواب بدهد که در شوراى عالى شرکت ملى نفت قوه مقننه اکثریت دارد زیرا سه نفر آنها هستد و چهار نفر از مجلسین باید طورى کرد که این‌ اشکال پیش آمد نکند بنده ‌این‏ تذکر را خواستم به عرض آقایان برسانم که اگر چنانچه لازم باشد مورد توجه قرار گیرد و بایستى سعى کنیم. هر چه زودتر این قانون از مجلس بگذرد براى این که‏ ضرورت دارد و ما باید کارمان را تمام کنیم. این را مخصوصاً من خواهش مى‌کنم آقایان نمایندگان مطبوعات در یادداشت‌ها‏ى خودشان توجه داشته باشند یکى از مفاخر این دوره ملى کردن صنعت نفت بوده و ما وکلایى‏ که در این دوره فداکارى کردیم و محرومیت‌ها‏یى‏ داشتیم همه مشارکت کردیم و به یارى خدا این امر انجام شده است باید متمم آن هم انجام شود که هر کس در سهم خودش این افتخار را داشته باشد که روزى که این مجلس خاتمه پیدا می‌کند و ما از این درب مجلس بیرون می‌رویم همه با وجدان آرام از اینجا خارج شویم و این کار را ناتمام نگذاریم و بدانیم که در دوره شانزدهم این افتخار نصیب می‌شد که ما این کار را تمام

+++

کردیم و توانستیم نفت خودمان را ملى کنیم و براى آن شرکت ملى تشکیل بدهیم و این اساسنامه را هم‏ باید بگذرانیم (صحیح است)

نایب رئیس - آقاى کشاورزصدر.

کشاورزصدر - بنده استدعا مى‌کنم که جناب آقاى ملک به عرض بنده توجه بفرمایند و اطمینان دارم که قانع مى‌شوند فرمودند که یکى از ‌اشکالات که اگر اعضاى شورای عالى از مجلسین باشند دخالت قوه مقننه در قوه مجریه است و در مقام سؤال و تعقیب به اشکال برمى‌خوریم بنده عرضم این است که این را دخالت قوه مقننه نمى‌گویند زیرا مطابق قانون اساسى قوه قضاییه مستقل است قضات مى‌توانند هر رأیى بخواهند بدهند و لو آن رأى صحیح نباشد ولى در عین حال وزیر دادگسترى که حق ندارد بگوید چه رأى داده چه رأى نداده مسئول است در مقابل مجلس در اینجا هم این دخالت قوه مقننه در قوه مجریه نیست و به نظر بنده نهایت ضرورت را دارد و این از آن مواردى است که اگر پیش‌بینى نکرده بودند خوب بود که ما بگوییم که از مجلسین باشند چرا؟ براى این که‏ ما الآن مى‌بینیم هر روز در جراید و در خبرگزارى‌ها‏ى خارجى و در پیشنهاداتى که انگلستان به شرکت نفت مى‌دهد که اصرار دارد به هر طریقی از طرق و به هر صیغه‌اى‏ که ممکن است دخالت بکند در امور شرکت نفت ما اگر دو نفر از سنا و دو نفر از مجلس بگذرانیم نمایندگان مجلس زیر هیچ نفوذى نمی‌روند و دولت هم می‌تواند در مقابل خارجى‌ها‏ بگوید که مطابق اساسنامه و رأى مجلس 4 نفر نماینده شورا و سنا در شوراى عالى هستند و آنها اختیارات‌شان با من نیست و لو یک متخصص خارجى هم بیاورند اینجا مستخدم ایران هم باشد یک وقت این خارجى خواهد گفت که فلان متخصص فنى را در هیئت مدیره بگذارید کم‌کم اکثریت با غیر ایرانى‌ها‏ خواهد شد طبعاً اگر دو نفر از سنا و دو نفر از شورا باشد با رأى شورى دست دولت همیشه بسته است و اگر یک دولتى باشد که خداى نکرده احتمال برود که زیر نفوذ می‌رود آن نخواهد توانست که این کار را بکند وجود نمایندگان خاصه این که‏ اکثریت با مجلس شوراى ملى و سنا باشد مفید به حال مملکت است و استدعا می‌کنم که جناب آقاى ملک به این جهاتى که عرض کردم از این نظرى که فرمودند انصراف پیدا بفرمایند.

دکتر طبا - بنده هم چند تذکر داشتم اجازه بفرمایید که بعد از ایشان صحبت کنم.

نایب رئیس - بفرمایید

دکتر طبا - بنده هم راجع به این موضوع یکی دو کلمه خواستم تذکر بدهم راجع به طرز تشکیل شورا بود و آقاى ملک‌مدنى مفصلاً در این باره صحبت فرمودند و بنده هم نظر ایشان را تأیید مى‌کنم که در یک شورای هفت نفرى نباید چهار نفر از قوه مقننه باشند و شاید زیاد صلاح نباشد نکته دیگر راجع به هیئت مدیره و اختیارات هیئت مدیره است که با مطالعه این اساسنامه خیلى محدودیت‌ها‏یى‏ براى اختیارات هیئت مدیره قائل شده‌اند و بایستى فهمید در یک شرکت عظیمى‌ که در سال شاید بیش از یک میلیارد دلار فروش داشته باشد در معاملات بازرگانى تصمیمات خیلى سریع لازم است آیا محدودیت هیئت عامله صلاح است یا خیر چون حتى در امور مالى مثل آیین‌نامه‏‌ها‏ى استخدام هم شوراى عالى نظارت دارند بنده خواستم پیشنهاد کنم که اگر ممکن است در شور دوم توجهى به این موضوع داشته باشند اختیارات هیئت مدیره به این درجه محدود نباشد نکته دیگر راجع به شرکت سهامى ‌نفت ایران است که آقایان اطلاع دارند که الآن سازمان برنامه شرکت نفتى دارد به اسم شرکت سهامى‌ نفت ایران که خیلى خوب کار مى‌کند و یک عده متخصصین خارجى براى تفحصات علمى ‌دارند کار مى‌کنند آیا حق این نیست که یک ارتباطى چه از نقطه نظر ادارى و چه از نقطه نظر علمى‌ و عملى بین شرکت سهامى‌ نفت ایران و شرکت ملى نفت ایران برقرار شود به این ترتیب که نماینده هیئت مدیره و شوراى عالى در شرکت سهامى ‌نفت ایران و بالعکس شرکت داشته باشند این پیشنهاد را هم خواستم آقاى مکى مطالعه بفرمایند و نظرشان را بدهند نکته دیگر هم راجع به موضوع مدیران عامل ملاحظه بفرمایند در صفحه ده مدیر عامل تحقیقات علمى ‌و اختراعات داریم که خیلى خوب و به جا است و بعد یک مدیر عامل بسط و توسعه امور فنى که من هر چه فکر کردم اصولاً نتوانستم به فهمم که مدیر عامل بسط و توسعه امور فنى چه لزومى‌ دارد خواستم پیشنهاد کنم که به جاى آن یک مدیر عامل بازرگانى در اینجا قید نشده و در یک شرکت تجارتى شاید در نظر گرفتن یک مدیر عامل که کار او صرفاً کار بازرگانى باشد کار به جایى‏ باشد و یکى هم نکته‌ای است که در بند سیزده راجع به وام‌ها‏ که مقید کرده‌اند به تصویب مجلسین البته وام خارجى صحیح است باید به تصویب مجلسین برسد ولى وام داخلى چه مانعى دارد که همین طور باشد و دیگر مراجعه مجلسین برای وام‌ها‏ى داخلى چه ضرورت دارد.

نایب رئیس - آقاى مکى‏

مکى (مخبر کمیسیون نفت) - مطالبى را که جناب آقاى ملک‌مدنى فرمودند تا حدى صحیح است این مطلبى که ایشان عنوان فرمودند از لحاظى مورد توجه هیئت مختلط بوده و همین طور هم مورد توجه کمیسیون مخصوص نفت خواهد بود امیدوار هستم پیشنهاداتى که داده شده است و همچنین نظرهایى‏ که اینجا ابراز مى‌شود در آنجا موقعى که مطرح مى‌شود آنچه را که به مصلحت جامعه و مملکت باشد قبول بشود و یک گزارش شسته و رفته و جامعى به مجلس تقدیم بشود جهاتى داشته که این طور در نظر گرفتیم قوه مقننه را در این کار دخالت بدهیم زیرا نمایندگان مجلسین ایران علاوه بر این که مصونیت دارند و یک قدرت قانونگذارى دارند یعنى نماینده مملکت هستند اینها وقتی که هیئت مدیره در شرکت ملى نفت کردند یک محاسن زیادى خواهد داشت که اگر این عده در آن هیت نباشد مناسب‌تر است و شاید مصلحت نباشد که مناسب‌تر است و شاید مصلحت نباشد که بنده عللش را در یک جلسه علنى عرض کنم ولى همین قدر سربسته عرض می‌کنم که هر قدر ملت را در کار ملت دخالت بدهیم یعنى ملت را در حکومت دمکراسى بایستى دخالت داد زیرا حکومت مردم بر مردم است و ما هم مى‌خواهیم ‌نماینده مردم که مجلسین ایران هستند در تمام جریانات یک چنین مؤسسه بسیار عظیم که شاید اگر به عون الله تعالى ما موفق شدیم فروش کردیم ‌براى ما یک برابر و نیم بودجه مملکت در آنجا عایدات به دست خواهد آمد (نمایندگان - انشاءالله) دخالت بدهیم و ما بتوانیم کار را به دست خود ملت ایران انجام بدهیم موضوعى را هم که جناب آقاى دکتر طبا فرمودند آن هم صحیح است امیدوار هستم پیشنهاداتى را که ایشان مى‌دهند مورد توجه قرار گیرد ولى یکى دو موردى را که ایشان فرمودن به دلایلى که الآن نمى‌خواهم وقت آقایان را بگیرم و عرض مى‌کنم صحیح نیست بنابراین اگر آقاى دکتر طبا پیشنهادات خودشان را دادند و در کمیسیون مخصوص نفت مطرح بشود آنچه را که مصلحت باشد هیچ نظرى در کار نیست آنچه که به خیر و صلاح مملکت انجام بشود مورد توجه قرار خواهد گرفت و اما یک مطلبى را که جناب آقاى ملک‌مدنى که بسیار مطلب منطقى است و بنده این را بارها عرض کردم که اگر عرض نمى‌کنم براى این است که مشک آن است که خود ببوید نه که عطار بگوید و آن موضوع خدمتى است که مجلس ایران و نمایندگان محترم در مورد ملى شدن نفت کردن ممکن است امروز زیاد مورد نظر نباشد ولى یکى دو دوره که از این مجلس گذشت هر قدر که زمان آن طولانى‌تر بشود فرضاً وقتى که چهل سال پنجاه سال از این قضیه گذشت که هیچ یک از ما نمایندگان در این مجلس نبودیم یا این که زنده نبودیم آن وقت عظمت این کار در تاریخ معلوم مى‌شود که نمایندگان دوره شانزدهم چه خدمت بزرگى نه تنها به ایران بلکه به آسیا و ملل خاور میانه کرده‌اند (صحیح است)

و این عملى که مجلس شوراى ملى ایران کرده است شاید مبدأ یک تاریخ نهضت جدیدى در خاورمیانه و شاید پاره کردن زنجیر استعمار در تمام دنیا باشد این کار را من خیال مى‌کنم ملت ایران و مجلس شوراى ملى ایران براى همیشه در تاریخ به نام خودش ثبت بکند (صحیح است) و اما این عمل همان طوری که جناب آقاى ملک فرمودند مکملش تصویب همین اساسنامه شرکت ملى نفت ایران است (صحیح است) زیرا این اساسنامه را اگر الآن تصویب نکنیم چون وضع شرکت ملى نفت ایران الآن یک وضع ثابت و برقرارى نیست و اگر آقاى شوشترى نباشند وضع ثابت و فیکسه‌اى‏ ندارد این را ما به وسیله قانون موجب اختیاراتى که مى‌دهیم‌ به این هیئت مدیره ثابتش مى‌کنیم و نواقصى که دارد به وسیله قانون که این اساسنامه قانون خواهد بود مرتفع مى‌کنیم و میسر نیست که هیئت مدیره یک وضع ثابتی به خود بگیرد مگر این که‏ این اساسنامه از تصویب مجلس بگذرد (صحیح است) و همان طورى که جناب آقای ملک مدنى فرمودند این مکمل ملى شدن صنعت نفت است (صحیح است) و من امیدوار هستم که نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى ایران با توجه به این اصل یک مداومت بیشترى بکنند جلسات را زیادتر یا لااقل همان سه ساعت که آیین‌نامه‏ گفته ادامه بدهند و این افتخارى را که نصیب خود و اعقاب آنها خواهد شد این را با تصویب این آیین‌نامه‏ تثبیت بکنند (نمایندگان - احسنت)‏

نایب رئیس - چون کسى اجازه نخواسته است بنابراین پیشنهاداتى که رسیده است خوانده مى‌شود و به کمیسیون فرستاده مى‌شود.

(پیشنهادات به شرح زیر قرائت شد)

در ماده سوم پیشنهاد می‌کنم:

شرکت مکلف است یک هیئت فنى داراى کلیه شرایط لازمه و صلاحیت کافى تشیکل دهد که کار آن تعیین صفات محصولات نفتى ایران به خصوص انواع بنزین‌ها‏ با احتیاجات بازار امروز باشد و فرمول‌ها‏ى علمى‌ و صنعتى براى تهیه این نوع محصولات تهیه نماید و این فرمول‌ها در آزمایشگاه‌ها‏ى فنى و بعد در کارخانه‌ها‏ى آبادان مورد آزمایش قرار بگیرد و پس از احراز نتیجه قطعى به مقدار تجارتى در جزو تولیدات صنایع نفت ایران قرار گیرد.

فرهودى‏

در ماده سوم اساسنامه شرکت ملى نفت پیشنهاد می‌کنم:

+++

شرکت ملى نفت ایران کلیه سازمان و عملیات خود را باید با اصول مذکوره در قانون تجارت و شرکت‌ها مصوب آبان 1311 که مربوط به شرکت سهامى‌ است تطبیق نماید.

فرهودى‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

اینجانب پیشنهاد مى‌نمایم قسمت الف از ماده 3 به این شرح اصلاح شود:

شوراى عالى مرکب از هفت نفر می‌باشد‏ که دولت بیست و یک نفر را از ‌اشخاص خوش نام و بصیر به مجلس شوراى ملى پیشنهاد و هفت نفر از بین آنها به رأى مخفى انتخاب و مدت مأموریت این هفت نفر دو سال خواهد بود.

کهبد

پیشنها مى‌کنم تأمین وام داخلى براى شرکت ملى نفت احتیاج به تصویب مجلسین نداشته باشد.

دکتر طبا

پیشنهاد مى‌کنم جزو مدیران عامل مدیر عامل بازرگانى نیز قید و تعیین شود

دکتر طبا

مکى - ممکن است گل‌بنگیان نامى‌ بیاید و تبعه ایران بشود و بعد وام بدهد

دکتر طبا - پیشنهاد وام داخلى را چون آقای مکى یک توضیحى دادند بنده پس مى‌گیرم.

نایب رئیس - از اساسنامه یک ماده بیشتر نمانده است اگر اجازه بفرمایید قرائت مى‌شود.

(ماده چهارم به شرح زیر قرائت شد)

ترازنامه و حساب سود و زیان‏

1 - سال مالى شرکت از اول فروردین هر سال شروع گشته و در آخر اسفند همان سال خاتمه می‌یابد و نخستین سال مالى از روز تأسیس شرکت تا آخر اسفند سال تأسیس است.

2 - دفاتر محاسباتى شرکت باید پلمپ شده و طبق مقررات قانون بازرگانى باشد.

3 - دفاتر محاسباتى شرکت به ترتیبى که هیئت مدیره مقرر می‌دارد نگهدارى و حفظ مى‌شود.

4 - کلیه دفاتر شرکت در آخر اسفند بسته شده و ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت لااقل در ظرف سه ماه از اول سال بعد تهیه و در اختیار هیئت بازرسى گذاشته خواهد شد.

5 - تصویب ترازنامه شرکت از طرف شورای عالى مفاصا حساب هیئت مدیره محسوب است.

6 - مبلغى که در نتیجه ترقى تأسیسات و سایر اموال شرکت اعم از منقول یا غیر منقول حاصل مى‌شود به حساب سود شرکت برده نخواهد شد.

7 - سود خالص شرکت عبارت است از سود غیر خالص پس از وضع هزینه‌ها‏ و استهلاک‌ها‏ که به ترتیب زیر عمل خواهد شد.

8 - از سود خالص مبلغى معادل اقلاً ده در صد موضوع گردیده و این مبلغ به حساب ذخایر عمومى‌شرکت انتقال داده مى‌شود.

9 - بپیشنهاد هیئت مدیره و تصویب شورای عالى مبلغى براى انتقال به حساب آینده برده خواهد شد.

10 - بقیه متعلق به خزانه دولت است که طبق قانون مخصوص به مصرف عمران و آبادى و تأمین عدالت اجتماعى و امور تولیدى خواهد رسید.

نایب رئیس - ماده چهارم مطرح است آقاى رضوى مخالف هستید بفرمایید

رضوى - بنده معتقد هستم در هر عملى شروع و اقدام در آن که به اصطلاح علت خارجى بهش گفته مى‌شود آسان است ولى چیزى که خیلى مهم و مشکل است و باید مورد کمال دقت باشد نگاهدارى و حفظ او است که علت تامه به آن مى‌گویند البته روزى ملت ایران شروع به یک عملى کرد و یک حقى که از او گم شده بود با یک کیفیتى که همه آقایان دیدند و شاهد و ناظر بودند به دست آورد و انقاذ کرد ما زنده ماندیم و دیدیم به این که به جاى شرکت نفت انگلیس و ایران گفته شد شرکت نفت ملى ایران و این افتخار همین طور که همه آقایان تذکر فرمودند در نتیجه فعالیت و اقدام دوره شانزدهم بود و دخالت و شرکت در این امر هم از افتخارات این دوره انشاءالله خواهد بود و این افتخارات از براى همه به خصوص ملت ایران که صاحب حق تمام این قسمت‌ها‏ است روزى واقعاً پایدار خواهد بود که انشاءالله در این قسمت یعنی این تصرفات یک نحوى عمل شود که آبرومندى کشور را به تمام معنى و تمام جهت موردنظر داخل و خارج حفظ کند و به خصوص در این ماده‌اى‏ که تحت نظر انتقاد و ایراد کثیرى اجانب هم هست باید به یک نحوى مقدمات کار را از حیث تنظیم این آیین‌نامه‏ در نظر بگیریم و اماده کنیم که به هر طریق راه انواع مداخله و فشار انشاءالله درش بسته شود.

وقتى که آقاى مکى توضیحاتى دادند در همان جلسه اول فرمودند با علاقه‌ای که در این مورد به خصوص از ایشان مشاهده می‌شد یقین داشتم که این معنى را آقایان در نظر گرفته‌اند ولى نکته‌ای را که بنده مى‌خواستم یک تذکرى بدهم این است که ما آیین‌نامه‏ را معمولاً از براى قوانین به یک نحوى مى‌نویسیم که تصور می‌شود یک رشته‌اى‏ از مطالب در آنها جزو بدیهیات است و لازم به نوشتن نیست فرضاً اگر بنا شود در یک آیین‌نامه‏‌اى‏ نوشته بشود که در این باب هیچ گونه توصیه‌اى‏ پذیرفته نشود و اگر کسى توصیه‌اى‏ کرد مجازات بود البته شاید در قوانین عادى در آیین‌نامه‏های عادى لزوم نداشته باشد ولى به نظر بنده این از مواردى است که باید پیش‌بینى بشود (مکى - کاملاً صحیح است) براى این که‏ هر گونه تصرف غیر مشروع و هر گونه مداخله غیر منقول در این امر از بین برود (صحیح است) به هر صورت الآن که این آیین‌نامه‏ براى شور دوم باید به کمیسیون برود بنده پیشنهاد می‌کنم به طور کلى مداقه بشود و مطالعه در هر عملى که در سایر مؤسسات ملى و یا دولتى یک روزى ایجاد خلل کرده در مورد این کار نفت پیش‌بینى بشود که دیگر آن طور نشود در این مورد به خصوص توجه بفرمایند همان طور که فرمودند بنده پیشنهاد کتبى مى‌دهم که اگر هر کس به نحوى مداخله کرد و توصیه کرد هم آن کسى که توصیه کرده و هم آن کسى که مورد توصیه قرار گرفته است مورد مجازات قرار بگیرد.

نایب رئیس - آقاى صدرزاده‏

صدر‌زاده - تذکراتى که جناب آقای رضوى دارند البته صحیح است ولى خواستم این تذکر را بدهم که این اساسنامه بدواً در هیئت مختلط و سپس در کمیسیون مخصوص نفت مورد مطالعه قرار گرفته است و اعضای این کمیسیون ‌اشخاصى بودند که بصیرت تام به امر حقوقى و قانون بازرگانى داشته‌اند و موادى که در ترازنامه و حساب سود و زیان در ماده چهارم ذکر شده است تطبیق مى‌کند با اصول و قوانین که در قانون بازرگانى در مورد شرکت‌ها رعایت مى‌شود و البته در شور دوم هم اگر نواقصى داشته باشد مورد دقت واقع خواهد شد و بنابراین کارى که از همه لازم‌تر است این است که ما هر چه زودتر شور اول این اساسنامه را به پایان برسانیم که براى شور دوم حاضر باشد در همین دوره شانزدهم که صنعت نفت ملى شده است اساسنامه اداره کردن آن هم به تصویب برسد و این افتخار شامل این دوره بشود.

نایب رئیس - چون دیگر اجازه خواسته نشده است و پیشنهاد کتبى هم نرسیده است ماده پنجم قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده پنجم - هیچ یک از مواد این اساسنامه قابل تغییر نیست مگر به پیشنهاد شوراى عالى و موافقت دولت و تصویب مجلسین.

نایب رئیس - مخالفى نیست (گفته شد خیر) ماده الحاقیه پیشنهادى قرائت مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى مهدى ارباب به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم تبصره ذیل به مواد اساسنامه شرکت ملى نفت اضافه شود:

استخراج نفت تحت‌الارضى بلوچستان از وظایف اولیه شرکت است و پس از بهره‌بردارى مجاز است با هر خریدارى که مفید بداند معامله نماید.

نایب رئیس - به کمیسیون ارجاع مى‌شود بنابراین شور اول تمام شد لایحه براى شور دوم به کمیسیون مخصوص نفت فرستاده مى‌شود (بعضى از نمایندگان - باید رأى گرفته شود) رأى لازم نیست.‏

9 - تعیین موقع و دستور جلسه‌ی بعد - ختم جلسه.

نایب رئیس - جلسه را ختم مى‌کنیم جلسه آینده روز پنجشنبه ساعت 9 صبح دستور لایحه مربوط به زندانیان و لایحه راه سازى است‏.

(مجلس پنجاه دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى - جواد گنجه

+++

قوانین‏

برنامه و بودجه آموزشى سال‌هاى 1330 - 1331

شماره 23210                                                                                                                                    11/9/330

وزارت دارایى‏‏

پیرو نامه شماره 11/10523 - 13/12/29 موضوع برنامه و بودجه سازمان برنامه ‌اشعار مى‌گردد: کمیسیون برنامه مجلس شوراى ملى در اثر تقاضاى شماره 7083 و شماره 14067 سازمان برنامه بند 2 از فصل ششم بودجه 27 ماهه سازمان نامبرده را تصحیح نموده است اینک رونوشت نامه شماره 949 - 9/8/30 کمیسیون برنامه مجلس شوراى ملى به انضمام رونوشت صورت ریز آن تلواً ایفاد مى‌گردد.                                                                                                           نخست‌وزیر‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى - سازمان برنامه طبق نامه‌ها‏ى شماره 17083 - 14067 تقاضانموده بند 2 از فصل ششم بودجه 27 ماهه سازمان برنامه که به مبلغ    میلیون ریال و براى تکمیل ساختمان دانشکده علوم و خرید وسایل فنى آزمایشگاه براى دانشکده مزبور در نظر گرفته شده اصلاح و بر طبق صورت منضم ابلاغ شود کمیسیون برنامه با حضور آقاى مدیر عامل سازمان موضوع را مورد توجه قرارداده و با پیشنهاد مزبور به این شرط که از این مبلغ به هیچ وجه پاداش و فوق‌العاده پرداخت نخواد شد. موافقت نموده اینک اصلاح مزبور را براى ابلاغ به سازمان برنامه پیوست تقدیم می‌دارد.

رئیس کمیسیون برنامه. دکتر عبدالله معظمى‏

برنامه و بودجه آموزشى سال‌هاى 1330 - 1331 (بر اساس بودجه 27 ماهه مصوب کمیسیون برنامه) خلاصه طرح کمک به دانشگاه تهران (اصلاح بودجه)

حصه عمومى‏

واحد هزار ریال‏

                       هزینه تأسیساتی                                              هزینه اساسی                                                     هزینه متفرقه

سال       نام طرح و شرح        استان  شهرستان                جمع هزینه واحد ه هزار ریال                                         جمع کل هزینه به ریال

 

                                                             ریال     ارز به ریال     ریال     ارز به ریال     ریال    ارز به ریال     ریال     ارز به ریال‏

1330  کمک به دانشگاه علوم    2     تهران

                                                           10000       5000        950        490             -           -        10950      5490           16440

         کمک به دانشکده کشاورزى‏                   -             -           1350      670             -           -         1350         670            2020

         کمک به دانشکده فنى‏                          -             -          1350       670             -           -         1350         670            2020

         کمک به دانشکده دامپزشکى‏                 -             -          1350       670             -           -         1350         670            2020

         جمع هزینه سال 30                         10000     5000        5000     2500             -           -       15000       7500           22500

 

ملاحظات - هزینه اساسى شامل تکمیل آزمایشگاه و کتابخانه و ماشین آلات است ولى دانشکده‌ها‏ نامبرده در این بودجه نیز مجاز خواهند بود در صور موافقت سازمان برنامه سهمى‌ خود را تکمیل ساختمان دانشکده‌ها‏ نمایند.

ملاحظات - از هزینه اساسى دانشکده علوم براى دانشسراى عالى هم می‌توان استفاده نمود نیز هزینه‌ها‏ى ریالى کارشناسان خارجى مورد تقاضاى دانشگاه از محل کمک‌هاى فنى سازمان ملل و هزینه اعزام کارآموز از بودجه مربوطه دانشکده‌ها‏ پرداخته می‌شود.

 

1331   تکمیل محل و آزمایشگاه‌ها و کتابخانه و ماشین آلات چهار دانشکده فوق‌الذکر طبق تقسیم بندى سال 30

                                       

                                           ریال       ارز به ریال     ریال     ارز به ریال     ریال    ارز به ریال       ریال       ارز به ریال‏

                            تهران          -              -           500         2500         -            -           5000        2500        7500

جمع هزینه سالهاى      -        10000     15000      10000      50000         -            -          20000      10000     30000

       30 - 31  

 

از این مبلغ به هیچ وجه پاداش فوق‌العاده پرداخته نخواهد شد.

جمع کل مطابق اعتبار مصوب در بند 2 فصل ششم بودجه 27 ماهه برنامه 3000000

م - 5802 رئیس کمیسیون برنامه - دکتر عبدالله معظمى‏

شماره 20071   3/9/30

اصلاح آیین‌نامه‏ طرز تشخیص و وصول مالیات کسبه و پیشه وران‏

جناب آقاى دکتر محمد مصدق نخست‌وزیر‏ کمیسیون قوانین دارایى‏ به مجلس شوراى ملى ضمن نامه شماره 984 30/ 8/ 30 اطلاع مى‌دهد که بر حسب تقاضاى شماره 59304 - 21/8/30 وزارت دارایى‏ نسبت به آیین‌نامه‏ طرز تشخیص و وصول مالیات کسبه و پیشه وران مصوب تیر ماه 1329 اصلاحاتى به عمل آمده است اینک رونوشت نامه کمیسیون قوانین دارایى‏ که متضمن اصلاح نامبرده است به ضمیمه براى ابلاغ مربوطه ایفاد مى‌گردد

رئیس مجلس شوراى ملى - رضا حکمت‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

کمیسیون قوانین دارایى‏ در جلسه 27 آبان 1330 با حضور نماینده دولت به نام شماره 49304 مورخ 21/8/30 وزارت دارایى‏ در خصوص اصلاح آیین‌نامه‏ طرز تشخیص و وصول مالیات کسبه و پیشه وران مصوب تیر ماه 1329 رسیدگى نموده و پس از توضیحاتى که از طرف نماینده دولت داده شد کمیسیون با لزوم اصلاح آیین‌نامه‏ موافقت و با اصلاحاتى به شرح زیر تصویب و اینک براى ابلاغ به دولت تقدیم مى‌گردد.

ماده 1 - ماده 2 آیین‌نامه‏ طرز تشخیص و وصول مالیات کسبه و پیشه وران مصوب 31 تیر ماه 1329 حذف و مقرر مى‌گردد براى کمیسیون‌ها‏ى صنفى مربوط به هر صنف سه نفر نماینده اصل و سه نفر نماینده على‌البدل به وسیله فرماندار یا بخشدار تعیین اتحادیه رسمى ‌باشند اعضای اصلى و على‌البدل از طرف اتحادیه به فرماندارى یا بخشدارى معرفى مى‌شوند در صورتى که صنف اتحادیه رسمى‌ نداشته باشد یا اتحادیه ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ کتبى فرماندارى یا بخشدارى نماینده معرفى ننمایند نمایندگان اصلى و على‌البدل از بین معتمدین هر صنف به تشخیص فرماندار یا بخشدار تعیین و به اداره دارایى‏ محل معرفى مى‌شوند هر یک از اعضای کمیسیون که سه جلسه متوالى غیبت نمایند مستعفى شناخته مى‌شوند در مواقع غیبت و همچنین در موارد استعفا یا فوت عضو اصلى از اعضای على‌البدل استفاده خواهد شد در صورتى که اکثریت اعضا کمیسیون از انجام وظیفه به نحوى از انحاء امتناع نمایندگان رسیدگى و اخذ تصمیم در محل‌ها‏یى‏ که انجمن شهر وجود داشته با 3 نفر نمایندگان انجمن شهر به انتخاب فرماندار و در محل‌ها‏یى‏ که انجمن شهر وجود نداشته باشد با کمیسیون‌ها‏ى بدوى تشخیص مالیات بر درآمد خواهد بود و رأى کمیسیون در این باره قطعى مى‌باشد

ماده 2 مدت مقرر در ماده 5 آیین‌نامه‏ شماره 9027 مالیات‌ها‏ى سنوات 28 و 29 و 30 تا آخر اسفند هزار و سیصد و سى و یک تمدید مى‌شود.

مخبر کمیسیون قوانین دارایى‏ معدل رئیس کمیسیون قوانین دارایى‏ اسکندرى رونوشت برابر با رونوشت با اصل است م 5793

+++

سؤالات نمایندگان‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

سال گذشته در سومین سؤالى که راجع به علت نقض قانون از طرف دانشکده حقوق و علوم سیاسى و اقتصادى در مورد تعطیل دوره دکتراى حقوق که سال 1327 طبق قانون مصوب مجلس شوراى ملى پس از دریافت هزار ریال از هر دانشجو تأسیس و پس از چند ماه به بهانه این که‏ پاره دانشجویان دستور دفتر دانشکده را به کار نبسته‌اند تعطیل کردند به عمل آمد از طرف دولت پاسخ داده شد که در آغاز سال تحصیلى بعد یعنى اول مهر ماه سال جارى مشکلات مرتقع گردیده و مجدداً افتتاح می‌شود

بنا به تظلم عده زیادى از دانشجویان تاکنون این کلاس افتتاح نشده و مصمم‌اند با برداشتن پرچم و راه افتادن در خیابان‌ها تظلم خود را از اولیاى دانشگاه اعلام و تقاضاى احقاق حق تضییع شده و تجدید افتتاح کلاس خود را بخواهند و چون این گونه نقض قانون از طرف دانشکده که در رأس اجرا قانون به جوانان کشور مى‌دهد بسیار بد نما و موجب سوء تأثیر است خواهشمند است به جناب آقاى وزیر فرهنگ اطلاع بدهند براى پاسخ در این مورد در جلسه شوراى ملى حضور یابند.

ابوالفضل حاذقى‏

مقام ریاست مجلس شوراى ملى‏

با کمال احترام مستدعى است مقرر فرمایید جناب آقاى وزیر فرهنگ در مجلس دعوت شوند و توضیحاتى در باب موقوفات آستانه مقدسه شاه چراغ شیراز از حیث اقداماتى که برای حفظ و نگاهدارى آن به کار رفته است در جواب بنده بفرمایند.

ابوالحسن رضوى نماینده شیراز

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

متمنى است مقرر فرمایید به آقاى وزیر امور خارجه ابلاغ شود براى دادن پاسخ به سؤال زیر هر چه زودتر در مجلس شورای ملى حضور یابند.

سؤال.

اگر مسافرت جناب آقاى نخست‌وزیر‏ به مصر بنا به دعوت رسمى‌ دولت مصر بوده چرا نخست‌وزیر‏ آن دولت طبق معمول از ایشان استقبال ننموده و اگر مسافرت جناب آقاى دکتر مصدق بنا به دعوت دولت مصر نبوده به چه عنوان و چه مجوز و براى چه مبادرت به این مسافرت فرموده‌اند

جمال امامى‌خویى‏‏

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى‏

تقاضا دارد مقرر فرمایند سؤال اینجانب را به شرح زیر طبق ماده 169 آیین‌نامه‏ داخلى به آقاى وزیر فرهنگ ابلاغ نمایند که براى جواب در مجلس شورای ملى حاضر شوند.

صفوى‏

1 - براى خاتمه دادن به نگرانى‌ها‏ى عمومى ‌از اوضاع فرهنگ و جلوگیرى از پیش‌آمدهایى‏ که باعث اختلال امور فرهنگى شده و دانشجویان را از تحصیل باز داشته و خانواده آنها را نگران ساخته چه اقدامى‌ از طرف وزارت فرهنگ شده است؟

2 - وضع فرهنگى در بعضى شهرستان‌ها مورد رضایت عمومى‌نیست اکثر دبیرستان‌ها که باید از اول سال تحصیلى شروع به کار کرده باشند تاکنون که آخر ماه آبان است فاقد دبیر هستند. کلاس‌هاى 5 و 6 دبیرستان بوشهر به علت نداشتن دبیر لیسانسیه در حال تعطیل و دانشجویان بوشهرى سرگردان مى‌باشند شهردارى و اطاق بازرگانى بوشهر تلگرافاً تعهد نموده‌اند ماهیانه سه هزار ریال کمک هزینه به سه نفر دبیر اعزامى ‌به بوشهر بپردازند و وسایل تشویق آنها را فراهم کنند این تلگراف هم به وزارت فرهنگ فرستاده شده است اینک تقاضا دارد توضیح دهند که براى انجام تقاضاى مشروع اهالى بوشهر چه اقدامى‌شده است؟

نماینده بوشهر - صفوى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294728!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)