کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 191 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 23 مهر ماه 1330  

فهرست مطالب:

1 - طرح صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: آشتیانى‌زاده - اسلامى - برومند - ابریشم‌کار و معدل‏

3 - تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت جنگ‏

4 - بیانات آقای شوشترى راجع به طرح بودجه 1330 مجلس و اعلام دستور جلسه بعد به وسیله آقاى نایب رئیس‏

5 - گزارش آقای مکى راجع به جریان مسافرت خود به خوزستان و اجراى خلع ید

6 - طرح لایحه راجع به کارگران مسلول‏

7 - ختم جلسه به عنوان تنفس‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 191

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 23 مهر ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - طرح صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: آشتیانى‌زاده - اسلامى - برومند - ابریشم‌کار و معدل‏

3 - تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت جنگ‏

4 - بیانات آقای شوشترى راجع به طرح بودجه 1330 مجلس و اعلام دستور جلسه بعد به وسیله آقاى نایب رئیس‏

5 - گزارش آقای مکى راجع به جریان مسافرت خود به خوزستان و اجراى خلع ید

6 - طرح لایحه راجع به کارگران مسلول‏

7 - ختم جلسه به عنوان تنفس‏

 

مجلس ساعت ده صبح به ریاست آقاى نورالدین امامی (نایب رئیس) تشکیل گردید

1 - طرح صورت مجلس‏

نایب رئیس - اسامى غایبین قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

صورت غایبین و دیر آمدگى آقایان نمایندگان در جلسه صبح پنجشنبه 11 مهر ماه 1330

غایبین با اجازه - آقایان: شکرایى. مجتهدى. موسوى. اورنگ. برومند. شوشترى. موقر. سالار سنندجى. عبدالحسین مجتهدى. اردلان. غضنفرى. پیراسته. صدرى. گیو. طباطبایى. جمال امامى. مکى.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: محمودى. خسرو قشقایى. فتحعلى افشار. قراگزلو. صدر میرحسینى. جواد مسعودى. امیر افشارى.

دیر آمدگان با اجازه - آقایان: منصف یک ساعت - بهادرى یک ساعت و 30 دقیقه - بزرگ‌نیا یک ساعت‏

دیر آمدگان بى‌اجازه - آقایان: هراتى 30 دقیقه. حسن اکبر 30 دقیقه‏

نایب رئیس - نسبت به صورت مجلس اعتراضى نیست؟ آقاى دکتر جلالى بفرمایید.

دکتر جلالى - در عرایض جلسه گذشته من یک اشتباهات کوچکى که در متن بیاناتم تأثیرى ندارد داشت که تصحیح کردم دادم به اداره تند نویسى خواهش می‌کنم بفرمایید اصلاح شود

نایب رئیس - اصلاح می‌شود آقاى اسلامى بفرمایید

اسلامى - گر چه الآن صورت مجلس مطرح است ولى موکلین گاهى یک توقعاتى دارند که انسان ناچار می‌شود اگر یک کلمه هم شده است متذکر شود قبل از تعطیل اخیر یک طومارى که با خون آقاى حقانى و مجیدى در بابل تهیه شده بود فرستاده بود گرچه وقتش گذشته است به واسطه تعطیل حالا بنده تقدیم مقام ریاست مى‌کنم‏

نایب رئیس - بیان جنابعالى مربوط به صورت مجلس نبود. آقاى حائرى‌زاده بفرمایید

حائرى‌زاده - در بعضى از جراید دیدم و بعضی اشخاص مختصر نطق روز 11 مهر را حاکى از شکاف و اختلاف فرض کرده در صورتی که مطلب غیر از این است البته در مسائل سیاسى ممکن است بین اشخاص اختلاف‌نظر باشد و با مذاکره حل شود و عنوان مرشد و مرید و مقلد و مقلد در کار نیست و سلیقه اشخاص متفاوت و مختلف است در موقعی که جناب دکتر مصدق در مجلس تشریف داشتند در مسائل قبلاً بحث مى‌شد ولى هر کس عقیده خود را تعقیب مى‌کرد ولى در مسائل کلى ابداً اختلافى نبوده و نیست (صحیح است) موضوعى که بنده در جلسه سابق اظهار کردم راجع به همسفری‌هاى ایشان عقیده من این بود که همسفرى هم مؤثر است (صحیح است) که یک نمایندگانى وقتى رفتند به یک مملکت دیگر همسفرهاى او هم مذاکرات‌شان مباحثات‌شان مصاحبه‌شان ممکن است مؤثر باشد (فرامرزى - حیثیت بقیه را هم باید منظور کرد که بهتر بتوانند کارشان را بکنند) بله عقیده داشتم که بهتر است بیشتر دقت شود ولى ممکن است نظر ایشان این باشد که اشخاصى که مسلک‌ها و فکرها و رویه‌هاى مختلف دارند بلکه به عقیده من بعضى جاسوس هستند از وجود آنها به نفع مملکت استفاده بشود موضوع این بود که که من در این مورد صحبتى بکنم و الا نه بدبینى به ایشان دارم و هیچ گونه اختلافى نبوده و نیست و نخواهد بود و تا ساعت آخر راجع به حیات مملکت تمام مجلس پشتیبان دکتر مصدق بوده و هست (صحیح است)

نایب رئیس - جناب آقاى حائری‌زاده باید تصدیق بفرمایند که این فرمایشات‌شان به هیچ وجه مربوط به صورت مجلس نیست.

حائرى‌زاده - چرا راجع به صورت مجلس بود چون سوء تفاهمى شده بود خواستم توضیح بدهم.

نایب رئیس - در صورت مجلس اشتباهى نشده بود اگر در جراید چیز دیگرى نوشته شده مربوط به صورت مجلس نیست دیگر اعتراضی نسب به صورت جلسه آقایان ندارند؟ (گفته شد - خیر)

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: آشتیانى‌زاده - اسلامى - برومند - ابریشم‌کار و معدل.

نایب رئیس - با اجازه آقایان به نطق‌هاى قبل از دستور پرداخته می‌شود آقاى آشتیانى‌زاده‏

آشتیانى‌زاده - بسم الله الرحمن الرحیم. بسم الله الرحمن الرحیم. در مقدمه عرایضم لازم مى‌دانم براى تشویق خدمتگزاران به کشور و کسانى که در راه مصالح مملکت فداکارى مى‌کنند از آقاى حسنى مکى به مناسبت خدماتى که در مدت اقامت خود در خوزستان براى اجرا قانون ملى شدن صنعت نفت و به موقع اجرا گذاردن اصل خلع ید به عمل آورده‌اند تشکر کنم

+++

(صحیح است)

مکى در شرایط نامساعد آب و هواى خوزستان مدت چند ماه مقاومت کرد و با جلب افکار عمومى مردم به خوصوص کارگران خوزستان موفق به انجام این خدمت بزرگ ملى گردیده و با خنثى کردن تحریکات و خرابکارى‌هاى عمال کمپانى حصول پیروزمندى دولت را در امر خلع ید میسر ساخت (صحیح است)

تقدیر از خدمات کسانى که در مواقع خطیر و حساس به استقبال حوادث می‌روند و سلامتى خودشان را به خطر مى‌اندازند سبب مى‌شود که سایرین نیز امیداوار به تشویق هموطنان خود شوند و به همین جهت است که من معتقدم باید مکى مورد تشویق و تقدیر قرار گیرد (صحیح است)

باور کنید براى من تعجب آور بود وقتى ضمن صورت اسامى کسانى که به نیویورک رفته‌اند نام حسین مکى را که حقاً شایستگى عضویت این میسیون را داشت ندیدم و به جاى آن نام کسانى را دیدم که به هیچ وجه مورد اعتماد ملت ایران نیستند (فرامرزى - آنش دیگر صحیح صحیح نیست)

وقتى این قبیل اشخاص که ابداً صلاحیت ندارند و خود مؤمن به اصل ملى شدن صنعت نفت نیستند در چنین میسیون‌هایى شرکت مى‌کنند، هیچ نباید تعجب کرد اگر یکى از آنها مانند آقاى مجید موقر در فرودگاه مردم به عنوان سخنگوى هیئت اظهار مى‌کند که ایران جزو بلوک غربى است و ابداً حاضر نیست با شوروى وارد معامله شود.

این اظهار خلاف واقع موقر در موقع که میسیون ایران براى شرکت در مذاکرات امنیت می‌رود و دولت شوروى پى در پى اعلام مى‌کند که بر ضد اعمال نفوذ انگلستان در شوراى امنیت رأى خواهد داد بى‌اندازه براى مملکت ما خطرناک است‏

ایران ابداً جزو بلوک غربى نیست مملکت ما چه خیرى از این بلوک دیده است که چشم و گوش بسته خود را تسلیم امیال آنها کند

من با صراحتى هر چه تمام‌تر مى‌گویم که اگر موقر به عنوان میسیون یا به نام مملک چنین اظهار کرده فضولى کرده است (فرامرزى - به عنوان میسیون نبوده است) ملت ایران هنوز احتیاج به قیم ندارد که آقاى موقر وکیل و قیم شود!

ما باید بدانیم که اگر امروز دنیا به ما زور نمى‌گوید اگر به خاک میهن ما قشون‌کشى نمى‌کند اگر ما کارشناسان انگلیسى را بیرون مى‌کنیم اگر انگلیس تسلیم مى‌شود و اگر دولت امریکا پى در پى انگلستان را به عدم اعمال زور توصیه می‌کند فقط و فقط به واسطه وجود کشور شوروى در جوار مملک ما است‏

شما در جراید مى‌خوانید که وقتى مصرى‌ها اعلام مى‌کنند که با اعمال قوه کانال سوئز را خواهیم گرفت موریسن جواب می‌دهد وضع مصر با ایران تفاوت دارد و علناً اظهار می‌کنند که اگر ما در ایران مى‌خواستیم به قوه قهریه توسل یابیم مواجه با شوروى می‌شدیم.

اگر انگلستان اطمینان داشت که دولت شوروى در مورد نفت ایران مانند موضوع کانال سوئز از «وتو» استفاده نخواهد کرد مگر این همه به ما تملق مى‌گفتند و تا این حد با ملیون ایران مدارا مى‌کردند بنابراین کدام سایستمدار وطن پرستى است که در یک چنین اوضاع و احوالى شوروى را بر ضد ایران تحریک کند من نمى‌گویم شوروى تمام اقداماتش به خاطر ما است بلکه سیاست عمومى آن دولت ایجاب می‌کند که از ایران پشتیبانى کند ولى به هر نیتى که باشد سیاست شوروى در شوراى امنیت به نفع ما تمام شده است مگر سیاست معتقد انگلستان یا امریکا به خاطر ما است؟ یا آن که آنها واقعاً ظرفدار احقاق حق ملل ضیف و مظلوم هستند؟ اگر اوضاع ایجاب مى‌کرد آن وقت مى‌دیدید که کشتی‌هاى جنگى انگلیس به جاى آن که مانند مهره‌هاى بى‌حرکت در آب بایستد چه بلایى بر سر ما مى‌آوردند!

مطلب دیگر که مى‌خواستم به عرض آقایان برسانم اظهار تأسف از رویه دولت ترکیه و مندرجات جراید ترکیه در تقویت از سیاست انگلستان است (صحیح است - احسنت) (اسلامى - اصلاً ما آنجا نمایندگى مى‌خواهیم چه کنیم خرج بی‌هوده است) دوستى ایران و ترکیه از زمان شاه ماضى تاکنون فقط منجر به انتزاع قستى از ارتفاعات آرارات گردید که از لحاظ سوق‌الجیشى بى‌اندازه مهم است و انتزاع این ارتفاعات صد در صد به زیان ایران بوده است - در حادثه سوم شهریور نیز ترکیه کوچک‌ترین مساعدتى به ما نکرد (صحیح است) و آن روز هم در کنار انگلستان قرار گرفت و کانه اشغال ایران را مفید تشخیص داد و به طور کلى در حوادث چند سال اخیر مشرق زمین نیز ترکیه همه جا و در هر مورد بر ضرر ملل ایران و مصر و سایر ممالک اسلام شرقى اقدام کرده است (صحیح است) در شوراى امنیت بر علیه ملت مصر رأى داد و اکنون هم بر ضد ملت ایران رأى داده است!! .. بدون تردید آقاى کاظمى که گویا در موقع واگذارى ارتفاعات آرارات سفیر کبیر ایران در ترکیه بوده‌اند از این جریانات مطلع هستند.

ضمناً لازم مى‌دانم در خصوص بیانات آقاى اردلان در شوراى امنیت توضیحى بدهم. آقایان به خاطر دارند که آقاى دکتر مصدق بعد از اعتراض اینجانب نسبت به اظهار آقاى دکتر اردلان فرمودند که متن بیانات آقاى دکتر اردلان در جراید چاپ خواهد شد - دیشب متن بیانات ایشان را خواندم و با تأسف بسیار باید عرض کنم که همان بود که در آن جلسه تذکر دادم.

آقاى دکتر اردلان اظهار داشته اند: «معذلک دولت ایران مصمم است که در شوراى امنیت حضور یافته و چنانچه تصمیم به رسیدگى گرفته شود دلایل خود را مبنى بر رد شکایت عنوان نماید.» این عین جمله آقاى دکتر اردلان است این جملات عین بیانات آقاى دکتر اردلان است (شوشترى - یعنى مفهومش تسلیم به صلاحیت شوراى امنیت است؟) مفهوم آن این است که اگر شوراى امنیت رأى به صلاحیت خود ایران تسلیم نظر شوراى امنیت خواهد شد. و چون قرارشد آقاى دکتر مصدق این قسمت از اظهارات ایشان را عملاً تکذیب فرمایند فعلاً بنده عرضى نمى‌کنم تا متن بیانات جناب آقاى دکتر مصدق را مورد مطالعه قرار دهم.

در خاتمه مى‌خواهم از پشت تریبون مجلس شوراى ملى ایران درود بى‌پایان مردم ایران را تقدیم مردان و زنان دلاور و رشید ملت مصر کنم که براى تأمین استقلال و حق حاکمیت خود وارد یکى از قطعى‌ترین مبارزه‌هاى خود شده‌اند

مردم مصر باید بدانند که در نبرد و مبارزه با امپریالیسم در دنیا تنها نیستند ما شرقى‌ها هر چند ملت‌هاى ضعیفى هستیم ولى اگر با هم باشیم زورمندترین نیروها بر ما غلبه نخواهد کرد (صحیح است)

اسلامى - بقیه وقت‌شان را دادند به بنده‏

نایب رئیس - آقاى آشتیانى‌زاده وقت خودتان را به کى داده‌اید؟

آشتیانى‌زاده - پنج دقیقه از وقت بنده باقى مانده دو دقیقه و نیم به آقاى اسلامى و دو دقیقه و نیم دیگر به آقاى پیراسته‏

نایب رئیس - به یک نفر بیشتر نمى‌شود.

آشتیانى‌زاده - به آقاى اسلامى مى‌دهم.

نایب رئیس - آقاى اسلامى.

اسلامى - پنج دقیقه هم آقاى ابریشم‌کار لطف مى‌کنند بنده اولین مطلبى که می‌خواستم عرض کنم این بود که آقایان من بعد مواظب باشید که اگر منزل‌هاى شما دزد آمد اشیایى سرقت کرد یا کسى به مال و ملک‌تان تعدى کرد مبادا به عدلیه مراجعه کنید یا به نظمیه تظلم بکنید براى این که آن شخص به شوراى امنیت شکایت خواهد کرد واقعاً اگر آقایان مطلاب رادیو لندن را این روزها گوش کنند خیلى مسخره است آنها اظهار مى‌کنند که ملت و دولت ایران مملکتى است متجاوز ما را متجاوز قلمداد کرده‌اند آیا شما نمایندگان و مردم این ممکلت این حرف‌هایى که می‌زنند این کلمات در او صدق مى‌کند که ما را متجاوز قلمداد بکنند؟ درست رفتار انگلستان با ما عیناً شبیه به همان است که بنده قبلاً عرض کردم که اگر ما منزل‌مان دزد بیاید و بخواهیم شکایت بکنیم دزد می‌رود به یک مقامات بالاترى از ما تظلم مى‌کند ولى دولت انگلستان باید بداند که اگر دکتر مصدق هم امروز برود دیگر مجلسین و ملت ایران یک قدم به عقب نخواهد رفت. نمی‌تواند برود و دولت امریکا هم که همیشه کوس آزادی خواهى را به دنیا اعلام مى‌کند و مخصوصاً رؤساى جمهور سابق امریکا در اعلامیه بعد از جنگ اول و جنگ دوم همیشه دم از آزادی خواهى مى‌زدند بایستى که در این موقع از دولت قوى طرفدارى نکنند و قانون اساسى جهانى را زیر پا نگذارند ملت ایران چشم به راه تصمیمات شوراى امنیت است بنده که یکى از افراد این ملت هستم همین طور منتظرم ببینم که چه خواهد شد مطلب دیگرى که خواستم اینجا عرض کنم نمایندگان مجلس از نظر وظیفه خطیرى که برعهده دارند طبق سوگندى که اینجا یاد کرده‌اند هر وقت دیدند نسبت به قانون اساسى تعدى می‌شود یا نقض می‌شود مخالفند اینجا آن مطالب را متذکر بشوند حالا اگر این مطالب به کسى یا به اشخاصى بر بخورد هیچ نبایستى از آن نظر دفاعى که براى حقوق ملت ایران دارند ملاحظه بکنند اینجا گاهى از طرف مجلس سنا یک اقداماتى می‌شود که اگر ما اینجا متذکر بشویم خواهند گفت که آقا فلان کس نسبت به مجلس سنا توهین کرده است و حال این که ما نسبت به فرد فرد آقایان سناتورها کمال احترام را داریم اکثر آنها از مردمانى هستند که سوابق آزادی خواهى دارند و از نظر این که بیشتر در کار سیاست مملکت وارد بوده‌اند بنده شخصاً به همه آنها احترام مى‌گذارم با این که این حرف‌ها را در نطق خودم گفته‌ام با این حال بعضى از آقایان گله کرده‌اند که شما به مجلس سنا حمله کرده‌اید ملاحظه می‌فرمایید الآن مجلس سنا 6 ماه است که روى یک مطلبى می‌خواهد تصمیم بگیرد که آیا جمع بین وزارت و سناتورى مى‌شود یا خیر؟ (فرامرزى - حق ندارد خلاف قانون اساسى است این حق در قانون اساسى هست) خوب ما چه مى‌گوییم؟ ما می‌گوییم مجلس سنا تصمیم بگیرد (فرامرزى - حق ندارد قانون اساسى است) ملت همان نظامنامه‌اى که ما اینجا وضع کرده‌ایم بنده وکالت می‌دهم به آقاى پیراسته که برود در یک دعوایى که من دارم دفاع بکند

+++

آقا من وکیل را عزل مى‌کنم. من بایستى اختیار بدهم، مجلس شوراى ملى بایستى نظامنامه مجلس سنا را تصویب بکند اگر تصویب کرد دیگر نمى‌تواند اصلاح بکند این که نمی‌شود اساساً مطابق اصل چندم قانون اساسى که یادم رفته تفسیر قوانین از مختصات مجلس شوراى ملى است (صحیح است) من نمى‌فهمم به چه مناسبت یک جلسه رأى مى‌گیرند که امروز یک قانونى تفسیر شود یک روز می‌گویند فدا بشود ما به هیچ کس حب و بغض نداریم. به هیچ کس نظرى نداریم خدا شاهد است هیچ نظر ندارم بنده منظورم این است که مجلس سنا در این مورد تصمیم بگیرد یا اصلاً مراجعه بکنند به مجلس شوراى ملى ما احترام می‌کنیم به مجلس سنا و به فرد فرد آقایان سناتورها.

نایب رئیس - آقاى اسلامى 5 دقیقه شما تمام شد.

اسلامى - آقاى برومند هم 5 دقیقه از وقت خودشان را به بنده داده‌اند.

یکى از نمایندگان - نه مجلس سنا حق دارد و نه مجلس شورا قانون اساسى است.

نایب رئیس - آقاى برومند چند دقیقه از وقت‌تان را داده‌اید به آقاى اسلامى‏

برومند - سه دقیقه‏

نایب رئیس - آقاى اسلامى سه دقیقه دیگر شما وقت دارید. بفرمایید

اسلامى - خلاصه مطابق اصل صریح قانون اساسى اجتهاد در مقابل نص نمى‌شود از نظر حقوقى بحث در این مورد مى‌کنم که قانون اساسى گفته است تفسیر قوانین از مختصات مجلس شورای ملى است (صحیح است) بنده دیگر نمى‌دانم با این وضعیت هر روز رأى بگیرند تأخیر بیاندازند رسیدگى نمی‌کنند این چه معنى دارد شایسته نیست از یک مردمانى که این طور سابقه آزادی خواهى دارند و اکثر اینها از رجال صدر مشروطیت بوده‌اند یک موضوع پیش پا افتاده‌اى را به تأخیر بیندازند ما انتظار داریم خودشان تکلیف این کار را تمام بکنند ببینند مجلس شوراى ملى در این 16 دوره چه نحوى رفتار کرده است و همین دوره هم که مواردى در همین قسمت‌ها پیدا شده بود با چه ترتیبى اتخاذ تصمیم کردند و زود کار را انجام دادند مطلب دیگر این است که در جلسه دیروز مجلس سنا جناب آقاى ظهیر‌الاسلامى راجع به شرکت تلفن بیاناتى فرمودند که واقعاً تمام مردم اظهار خوشوقتى کردند و به بنده هم تلفن کردند که این صدا از مجلس سنا برخاست در صورتى که بنده هم چند جلسه قبل راجع به تلفن چیزى گفته بودم ولى روزنامه‌ها یک کلمه چیزى ننوشتند تقصیر خود بنده هم هست براى این که بنده آنها را ندادم به روزنامه‌ها ولى آقای روحى مطالبى آنجا فرمودند بنده نمى‌دانم کسى در آن مجلس به ایشان توصیه کرده بود که بروید شما دفاع بکنید و از آقاى روحى که واقعاً یک مرد باشرف و باشخصیتى هستند خیلى بعید است که از یک شرکت غاصب این طور پشتیبانى بکنند (یکى از نمایندگان - غاصب) واقعاً غاصب براى این که این شرکت سه میلیون سرمایه داشته 22 میلیون کلاه برداشته است مطابق قانون تجارت کسى نمى‌تواند بیش از سرمایه خودش قرض بکند 12 ملیون از بانک ملى 12 میلیون از مردم کلاه برداشته است (نایب رئیس - آقاى اسلامى وقت شما تمام شد) و پول هیچ کس را پس نمى‌دهد بنده برخلاف آنچه که آقاى روحى فرمودند اگر آقایان فرصت بدهند اسناد و مدارکى مى‌آوردم که پرده‌ها را بالا می‌زنم (زنگ رئیس)

نایب رئیس - آقاى اسلامى به شما تذکر می‌دهم.

اسلامى - و این شرکت تلفن را معرفى مى‌کنم آقایان یک روز نیم ساعت به من وقت بدهید بنده تمام اسناد مدارک را مى‌آورم که آقایان ملاحظه بفرمایند چه دزدی‌هایى شده است (زنگ ممتد رئیس)

نایب رئیس - آقاى اسلامى هیچ وقت در مجلس حاضر نیستند آیین‌نامه را اجرا بکند (صحیح است) آقاى برومند بفرمایید.

برومند - اکنون که دولت انگلیس نا به جا قضیه نفت ما را به شوراى امینت کشانیده و دیشب نیم ساعت بعد از نصف شب به وقت تهران نخست‌وزیر محبوب ما جناب آقاى دکتر مصدق طى بیانات مفصلى ابتدا با دلایل متقن و محکمى شوراى امنیت را صالح براى رسیدگى به موضوع نفت ایران ندانستند و سپس شرح اجحافات و ستمگرى‌ها و دخالت‌هاى نارواى شرکت سابق نفت را در کلیه شئون مملکت ما به اطلاع شورا رساندند بنا به وظیفه نمایندگى ملت غارت شده و ستم کشیده و مظلوم ایران لازم می‌دانم اعضا شوراى امنیت را که هر یک خود را نماینده دولت و ملت متمدن و آزادی خواهى مى‌دانند مخاطب قرار داده بگویم که متوجه مقام و موقعیت و حیثیت شوراى امینت و سازمان ملل متحد باشید و این نکته را در نظر داشته باشند که سازمان و تشکیلات وابسته به آن از چه لحاظ و با چه شرایطى به وجود آمده و چه وظایف سنگینى را به عهده دارد سازمان ملل متحد و شوارى امنیت خون‌بهاى چندین میلیون جوانان و افراد متمدنى است که از کشور‌هاى مختلفه در میدان‌ها به جنگ براى جلوگیرى از زور و تعدى کشته شدند پس از 6 سال بمب باران مردم غیر نظامى و ویران کردن شهرها و از بین بردن آثار تمدن بشرى منشور ملل تنظیم شد و بالنتیجه سازمان ملل متحد و شوراى امنیت به وجود آمد آرى این سازمان‌های بین‌المللى به وجود آمدند که از زورگویى و تعدى هر دولتى نسبت به دیگرى ممانعت کنند به وجود آمد براى حفظ حقوق ملل کوچک و ضعیف در مقابل دولت‌هاى استعمار طلب سازمان ملل متحد و مخصوصاً شوراى امنیت باید بدانند که تنها مرجع و مقامى که ممکن است از تشنجات فعلى دنیا بکاهد و اختلافات موجوده را برطرف و از وقوع جنگ سوم جلوگیرى کند همین سازمان‌هاى بین‌المللى است اما در چه صورت در صورتى که در قضاوت و رسیدگى به اختلافات مرجوعه از راه حق و انصاف منحرف نشده و با کمال بی‌طرفى اظهارنظر کنند زیرا در غیر این صورت آبرو و حیثیت خود را از دست می‌دهند و اعتماد و اطمینان ملل مخصوصاً ملت‌هاى کوچک وضعیف نسبت به تشکیلات سلب می‌شود دول بزرگ هم نسبت به آن بی‌اعتنایى خواهند کرد رفته رفته خود سرى شروع و خیال تجاوز به کشورهاى کوچک و استعمار طلبى در مغز بعضى رجال قوت گرفته و بالنتیجه دنیا را در خاک و خون خواهند کشانید کما این که بر خلاف تمام قوانین و مقررات بین‌المللى بعضى از رجال انگلستان عقیده دارند براى تصرف نفت ما و غصب حق مسلم ملت محروم و نجیب ایران باید به زور و قوه قهریه متوسل شد واقعاً چه بى‌انصاف مردمى هستند زیرا هنگامى که آلمان هیتلرى تمام دنیا را در رعب و وحشت انداخته بود و ارتش جرار آن از طرفى تمام اروپاى غربى را در سلطه و تصرف خود درآورده بود و از طرف دیگر تا پشت استالینگراد رانده و قفقاز را از روسیه جدا می‌ساختند و مارشال رمل شمال افریقا را زیر توپ و تانک‌هاى سنگین خود می‌مالید از سوى دیگر قشون ژاپن خاور دور را در چنگ گرفته به طرف آسیاى مرکزى سرازیر می‌شد موقع زمامدارى این آقایان بود و چون به همه چیزها احتیاج داشتند و ما هم با کمال خلوص نیت و براى این که مى‌گفتند به خاطر آزادى و براى حفظ آزادى بشر می‌جنگیم هستى خود را از خواربار و راه آهن و اسلحه و هر چه دیگر که داشتیم در طبق اخلاص گذاشته تقدیم متفقین محترم کردیم آرى هر چه داشتیم دادیم براى این که وعده آزادى به دنیا و ما می‌دادند - درحالى که مردم فقیر این مملکت براى لقمه نانى جان می‌دادند تمام خواربار و غلات ما را مال انگلیس مانند کلنل ربرت و امثاله جمع آورى کرده و به میدان‌هاى جنگ فرستادند و ما سوختیم و ساختیم و دم نزدیم زیرا سران دول بزرگ اعلامیه تهران را که در آن استقلال و تمامیت خاک ما و آزادى ما را تضمین کرده و امضا کردند - شانه ملت مظلوم ایران را زیر بار جنگ خرد کردند و به آن لقب پل پیروزى دادند.

با ملیون‌ها اسکناس ما حوائج خود را بر آوردند و گفتند در عوض به شما طلا خواهیم داد اکنون 7 سال از پایان جنگ می‌گذرد علاوه بر این که طلاهاى ما را ندادند کرایه راه آهن ما را که با خون جگر ساخته بودیم و در زمان جنگ به کلى فرسوده و از بین رفت ندادند و یکى از هزاران وعده خود را وفا نکردند حالا که کارد به استخوان ملت رسیده است و می‌گوید ظلم و جور بس است اجحاف و تعدى کافى است پنجاه سال ثروت گران‌بهاى ما را به ثمن بخس برده‌اید اکنون طبق منشور ملل متحد و سایر قوانین بین‌المللى می‌خواهیم از حق حاکمیت خود استفاده و استقلال اقتصادى و سیاسى خود را حفظ کنیم صنعت نفت خود را به دست گیریم و از عواید آن به این فقر عمومى و روزگار پریشانى که ایران ما را به پرتگاه نیستى سوق می‌دهد سر و سامانى دهیم آیا کمال بى‌انصافى نیست که آقاى ایدن وزیر خارجه آن روز و معاون و لیدر حزب محافظه کار انگلستان بگوید حل قضیه نفت ایران دو راه بیشتر ندارد یا باید از آن صرف‌نظر کنیم یا باید با جنگ تصرف کنیم من به نام یکى از نمایندگان ملت ایران به آقاى ایدن مى‌گویم راه اول را باید بپیمایید یعنى از نفت ایران به طریقى که سابق می‌بردید صرف‌نظر فرمایید مگر مانند یک مشترى و خریدار عادى مقدار نفت مورد احتیاج انگلستان را خریدارى کرده و پول آن را با کمال ادب مرحمت فرمایید زیرا دنیا به شما اجازه جنگ نمی‌دهد و بیدارى ملت ایران هم مانع از آن است که قراردادى مانند قرارداد 1933 و یا قرارداد الحقى اخیر به دولت ایران تحمیل فرمایند نمایندگان محترم شوراى ملى امنیت همان طور که دکتر مصدق به اطلاع شما رساندند شرکت سابق نفت در ظرف پنجاه سال در مقابل هزاران میلیون لیره که خود استفاده کرده است فقط در حدود یک صد و ده میلیون لیره به ایران داده است و کاش این مملکت را به حال خود می‌گذاشتند تا اقلاً این مبلغ ناچیز صرف کارهاى عمرانى و انتفاعى می‌شد متأسفانه طبق دلایل مشهود و اسناد و مدارک عدیده مخصوصاً اتهاماتى که اخیراً به دست آمده و به اطلاع شما رسانده یا می‌رسانند شرکت سابق در کلیه شئون کشور ما اعم اقتصادى و سیاسى دخالت‌هاى ناروا داشته و نگذاشته است در مدت استیلاى خود کوچک‌ترین عمل مفیدى انجام شود این کمپانى هم نظیر کمپانى بود که در هندوستان تشکیل دادند و آن سرزمین وسیع و پر برکت را که امروز به دو دولت و کشور بزرگ تقسیم

+++

شده است مستعمره خویش ساخته، خوشبختانه ایران از لحاظ موقعیت جغرافیایى و وجود حریف زورمندى در مقابل رسماً به صورت مستعمره درآوردند خلاصه شوراى امنیت باید متوجه باشد که آنچه هیئت نمایندگى ایران مخصوصاً جناب آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر محبوب ایران مى‌گویند درد دل و مکنونات قلبى فرد فرد ایرانیان است زیرا دکتر مصدق نخست‌وزیر است مورد اعتماد کامل مجلسین ایران و کلیه افراد ایرانى اعم از مرد و زن و کوچک و بزرگ که براى احقاق حقوق از دست رفته ایران مردانه و با کمال شجاعت قیام کرده است و همواره از طرف ملت پشتیبانى و حمایت شده است

کاش صد یک ابراز احساسان بى‌شایبه ملت ایران در موضوع نفت نسبت به دکتر مصدق شده است به عرض شوراى امنیت می‌رسید کاش روزى که در چند هفته پیش من در اصفهان راجع به نفت و اقدامات دکتر مصدق و مجلسین صحبت می‌کردم و یا روزى که آقاى مکى به اصفهان آمدند و در دو سه جلسه سخنرانى کردند نمایندگان شوراى امنیت بودند و می‌دیدند که بى‌اغراق اکثر مردم اصفهان ساعت‌هاى متوالى در مدرسه سلطانى و خیابان چهارباغ جمع شده‌اند و نسبت به دکتر مصدق و سایر خدمتگزاران خود چگونه ابراز احساسات می‌کردند و کاش ایدن هم در آن روزها در اصفهان بود و نظریات و احساسات مردم را نسبت به سیاست استعمارى و عملیات ظالمانه شرکت سابق نفت مشاهده می‌کرد و دیگر خواب آشفته براى نفت ایران و ایرانیان نمی‌دید. خلاصه ملت ایران چشم بصیرت گشوده و چشم عقل فرا داشته و انتظار احقاق حقوق از دست رفته خود رأى عادلانه شوراى امنیت را مبنى بر عدم صلاحیت شورا در رسیدگى به موضوع نفت ایران را دارد و امید است همان طوری که همه جهانیان انتظار دارند نمایندگان محترم شوراى امنیت هم تحت تأثیر هیچ گونه عاملى قرار نگرفته و به تقاضاى حقه بیست میلیون ایرانى ترتیب اثر داده از راه و رسم عدالت و حق پررورى منحرف نشوند. در اینجا لازم می‌دانم از کلیه دولت و مللى که در قضیه نفت با ما همدردى و کمک کرده‌اند صمیمانه تشکر کنم. دو سه موضوع دیگر هم بود که می‌خواستم به عرض مجلس شورای ملى برسانم یکى راجع به قضیه انفجار مهمات فارس بود چنانچه آقایان اطلاع دارند الآن درحدود چهار، پنج ماه است‏ که سرلشگر معتضدى و عده‌ای از افسران فارس توقیف هستند به اتهام این که در انفجار مهمات فارس خدای نکرده تعمد و یا غفلتى نموده‌اند بنده در این مورد چون قبلاً توضیحى داده نشده بود ساکت ماندم.

نایب رئیس - وقت شما تمام شد

برومند - خلاصه قضیه تحقیق شده است و معلوم شده است آقایان هیچ تقصیرى نداشته‌اند و هنوز توقیف هستند استدعایم این است که آقاى معاون وزارت جنگ در این مورد اقدامى بفرمایند.

نایب رئیس - آقاى ابریشم‌کار

ابریشم‌کار - در جلسه قبل عرض کردم بنده در مجلس مطالبى را که مربوط به خوزستان عرض می‌کنم این را از حلوقم تمام خوزستان باید فرض کرد زیرا که به دستور موکلینم عرض می‌کنم دیشب چندین تلفن و تلگراف از خوزستان داشتم البته اینها لازم است که هم براى اطلاع آنها و هم براى اطلاع مجلس و هم سایر ملت ایران گفته شود در خوزستان دیشب از سر شام تا صبح بدون ریب و ریا مردم در مساجد احیا گرفته‌اند تمام مقصودشان البته دعا گویى به ذات اقدس اعلیحضرت همایونى بوده است و پیشرفت آقاى دکتر مصدق در امر نفت که غوغایى در دنیا به راه انداخته البته تصدیق می‌فرمایید صحبت نفت فعلاً یک چیزى است که مورد نظر دنیا است و باید گفت این عروس در خوزستان بوده‌اند می‌دانند از چه قرارى است بنده می‌خواهم عرض کنم که از نظر اهمیت موضوع امروز از برای هر فرد ایرانى لازم است که خیلى با چشم اهمیت به خوزستان نگاه کند و او را چشم و چراغ ایران بداند یعنى حفظ تمام وضعیت خوزستان بر همه ما لازم است (صحیح است) بعضى‌ها از من سؤال می‌کنند که آقاى مکى چرا به خوزستان مراجعت نمى‌کنند از خودشان سؤال کردم فرمودند من کارم تمام شده البته بنده از طرف اهالى خوزستان از ایشان و همکاران‌شان اظهار امتنان می‌کنم موضوع دیگر این است که اشخاصى به من تلفن و تلگراف کرده‌اند و مى‌گویند ما نمى‌فهمیم این شکایت‌هایى که از ما روى این نفت به شوراى امنیت می‌شود آیا شوراى امنیت به فکر ما هست یا نه؟ چهل سال است جوانان ما مرده‌اند زیر بار شرکت نفت زیر خط راه آهن زیر گاز نفت و الآن سخت‌ترین ساعات را از حیث اقتصادى داریم زندگى می‌کنیم و با کمال خوشرویى و حسن نیت چون می‌دانیم که این فشار اقتصادى در اثر آن رقابت شدید با شرکت سابق نفت است ما اگر تا هر مدتى طول بکشد تأمل مى‌کنیم و به برادارن ایرانى خبر می‌دهیم که مبادا از طرف ما در اضطراب و وحشت باشند و ما به قدرى که تاکنون تحمل کرده‌ایم چندین برابر حاضریم باز تحمل کنیم و انتظار موفقیت دولت و هیئت اعزامى به امریکا را داریم که انشاءالله با موفقیت مراجعت کنند و ضمناً به من قسم دادند که بنده در مجلس از پشت این تریبون بگویم و من هم قسم می‌دهم به مخبرین جراید و نماینده رادیو اینها را بگویند که مردم بدانند و منعکس بشود بنده در جلسه گذشته عرض کردم که این نفت خوزستان ...

نایب رئیس - آقاى ابریشم‌کار تأمل بفرمایید اکثریت نیست‏

(پس از چند دقیقه اکثریت حاصل شد)

نایب رئیس - بفرمایید

ابریشم‌کار - در جلسه قبل اگر آقایان به خاطر دارند عرض کردم که اگر نفت ایران نبود دو جنگ جهانى را اروپا فاتح نمی‌شد و امروز نقشه اروپا و جغرافیاى اروپا طور دیگرى بود خوزستانی‌ها به من قسم دادند که از این تهران این پیام را به شوراى امنیت بفرستم و عرض کنم آقایان شما که در شوراى امنیت هستید بدانید که تأمین امنیت در دنیا با شکم گرسنه نمی‌شود اگر این کار بخواهد سر و صورتى پیدا بکند و یا وارد مذاکره بشوید می‌دانید اهالى ایران مخصوصاً خوزستانی‌ها با شکم گرسنه زیر بار نمی‌روند

نایب رئیس - آقاى ابریشم‌کار اکثریت نیست قدرى تأمل بفرمایید.

(پس از چند لحظه اکثریت حاصل شد)

ابریشم‌کار - من اگر دسترسى به تلگراف داشتم عین بیانات اهالى خوزستان را براى شوراى امنیت می‌رساندم و به وسیله نمایندگان ایران این عبارتى را که گفته شد تلگراف مى‌کردم که در دنیا منعکس بشود مسلماً می‌دانم مؤثر واقع می‌شود متأسفانه دسترسی ندارم امیدوارم که به وسیله رادیو این آه مردم به گوش شوراى امنیت برسد و به یاد بیاورند که شوراى امنیت در جهان وجود نداشت (صحیح است) در این صورت من از خدا خواهانم و از این مردان بزرگى که از فضلا و دانشمندان بزرگ دنیا در شوراى امنیت مجتمع‌اند امیدوام که صداى من به گوش آنها برسد و بدانند که از طرف 2 میلیون مردم گرسنه خوزستانى (کشاورزصدر - از طرف 20 میلیون ایرانى) که اینها نماینده 18 میلیون دیگر اهالى ایران هستند آه و ناله مى‌کنند و انتظار دارند ببینند آیا به داد و فریاد اینها و به ظلم و ستمى که به آنها شده چه جور رسیدگى خواهد شد به طور مسلم عرض مى‌کنم که هر مملکتى هر کشورى هر کارخانه و مؤسسه‌اى که به نفت ما احتیاج دارد باید اول به ما کمک بکند و اول استرضاى خاطر ملت ایران را به دست بیاورد (صحیح است) و الا تا مردم راضى نباشند و این ملت راضى نباشد نفتى از آبادان صادر نخواهد شد بنده چون پنج دقیقه از وقت خودم را به جناب آقاى معدل داده‌ام بعضى از عرایضم را مى‌گذارم براى بعد فقط عرض مى‌کنم و استدعا مى‌کنم از جناب آقاى کاظمى کفیل نخست‌وزیر و وزیر امور خارجى که بر حسب استدعاى اهالى خوزستان تمام این وعده‌هایى که براى اصلاحات آنجا داده شده است و همه انتظار دارند اول پولى که به دست بیاید به خوزستان اختصاص داده شود الآن مردم انتظارى ندارند که فردا صبح پولى و اعتبارى براى اصلاحات خوزستان برود.

نایب رئیس - آقاى ابریشم‌کار اگر وقت خودتان را به کسى داده‌اید دیگر وقتى براى خود آقا باقى نمی‌ماند.

ابریشم‌کار - اطاعت مى‌کنم امیدوارم اولین پولى که برسد صرف اصلاحات خوزستانى بشود (صحیح است)

نایب رئیس - آقاى معدل‏

معدل - بنده با تشکر از جناب آقاى ابریشم‌کار دو تا یادآورى مختصر دارم و آن این است که اخیراً همشهری‌ها و اهالى محترم فارس به بنده یادآور شدند که صحیح است که ما انجام وظیفه ملى‌مان را که مى‌کنیم حاجت به تذکر و یادآورى نیست وظیفه است باید انجام بدهیم ولى خوب است که منعکس شده باشد و گفته شده باشد که اهالى فارس در استیفاى حقوق ملى و در پشتیبانى از دولت آقاى دکتر مصدق در قضیه نفت حق مطلب را ادا کردند (صحیح است) بنده به این جهت به استحضار ملت ایران مى‌رسانم که در تمام موارد همشهری‌هاى ما و مردم فارس حق معنى را ادا کردند و آنچه که لازمه این کار بوده است انجام داده‌اند (صحیح است) و از خداوند توفیق همکیشان را خواستاریم قسمت دوم در جلسه گذشته که پیش از تعطیل اخیر بود و قانون نظام وظیفه مطرح بود اینجا مذاکراتى شد و پیشنهادى شد که آقاى معاون وزارت جنگ در نتیجه آن قانون را پس گرفتند بنده بعد مستحضر شدم که اعلیحضرت همایون شاهنشاهى مستحضر شدند از طرز فکر نمایندگان و از وضعیت مجلس و از این که این کارى که در دستور بوده و اقدام شده بسیار کار مفیدى بوده این حسن نیت مجلس را خودشان جامه عمل پوشانده‌اند اولاً اینجا وظیفه خود مى‌دانم که از این توجه و بیدارى ایشان تشکر کنم (صحیح است) که ده دوره از اشخاصى که وظیفه را به جهاتى انجام نداده‌ بودند ولکن در موارد متعدد همه ملت ایران آمادگى خودشان را براى انجام خدمات ملى اعلام کرده بودند معاف فرمودند اکنون به موجب لایحه‌اى که آقاى معاون وزارت جنگ آورده‌اند و به مجلس شوراى ملى تقدیم مى‌کنند براى تعیین تکلیف

+++

فراریان آن هم واگذار مى‌شود به نظر مجلس شوراى ملى و بحث خواهد شد چون این طور احساس کردم که در پس گرفتن لایحه جریان خاصى نبوده و نظر آقاى معاون وزارت جنگ این بوده است که فکر کرده‌اند که شاید مجال بحث نیست بنده وظیفه دار بودم که از این امرى که پیش آمده که خود اعلیحضرت همایونى نیت نمایندگان را اجرا فرمودند اینجا تشکر کنم (صحیح است - احسنت)

3 - تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت جنگ.

نایب رئیس - با اجازه آقایان وارد دستور می‌شویم آقاى معاون وزارت جنگ.‏

معاون وزارت جنگ (سرلشگر وثوق) - در نتیجه مذاکراتى که در جلسه اخیر مجلس شوراى ملى به عمل آمد این طور نتیجه گرفته شد که لایحه تقدیمى در مورد بخشودگى جرائم غایبین و فراریان از خدمت نظام وظیفه آن طورى که باید نظریات آقایان محترم را تأمین نمى‌نماید و به همین علت مسترد گردید و در جلسه‌اى که بعداً به امر ریاست مجلس شوراى ملى و با حضور اعضای کمیسیون نظام و رئیس اداره نظام وظیفه تشکیل گردید مجدداً مورد بررسى قرار گرفت و اینک به شرح زیر قرات و تقدیم مقام ریاست مى‌کنم.

ماده واحده - کلیه جرائم قانونى که از لحاظ غیبت و فرار از خدمت تا تاریخ اول آبان ماه 1330 به مشمولین نظام وظیفه تعلق مى‌گرفته با رعایت تبصره‌هاى ذیل بخشوده مى‌شود.

تبصره 1 - غایبین و فراریان طبقاتى که طبق فرمان همایونى به استناد ماده 26 قانون اصلاحى نظام وظیفه مصوب اسفند ماه 1327 معاف می‌شوند احتیاجى به مراجعه به مناطق و حوزه‌ها براى روشن شد وضعیت خود نخواهد داشت.

تبصره 2 - غایبین طبقاتى که به شرح تبصره بالا (زنگ رئیس)

نایب رئیس - آقاى معاون وزارت جنگ قانون در اینجا خوانده مى‌شود و احتیاجى ندارد بخوانید شما تقدیم بفرمایید بعد خوانده مى‌شود.

معاون وزارت جنگ - بسیار خوب پس بنده چند کلمه اضافه مى‌کنم و آن این است به طورى که آقایان محترم استحضار دارند با استفاده از ماده 26 قانون 1327 به فرمان اعلیحضرت همایون شاهنشاهى فعلاً ده دوره از احضار به خدمت نظام وظیفه معاف گردیده‌اند و تعیین تکلیف غایبین و فراریان هم ضمن لایحه تقدیمى در نظر گرفته شده و منوط به نظر نمایندگان محترم خواهد بود در خاتمه باید به عرض برسانم همان طور که منظور نظر و هدف اصلى آقایان محترم جز اصلاح امور و تأمین رفاه و آسایش مردم این کشور نیست وزارت جنگ به پیروى از نظریات اعلیحضرت همایون شاهنشاهى نیتى جز اجراى این نیت مقدس ضمن تأمین احتیاجات ارتش که ضامن استقلال ایران و عهده‌دار امنیت و آزادى کشور است ندارد بنابراین از آقایان نمایندگان محترم استدعا دارم براى اجتناب از طرح و تصویب عجولانه قانونى که عموم افراد کشور به آن علاقمند می‌باشند هر گونه نظریاتى که در مورد این لایحه دارند جا دارد قبلاً با اعضاى کمیسیون نظام خود من مورد بحث قرار دهند تا در موقع طرح لایحه به اشکالاتى مواجه نشده تا هر چه زودتر این لایحه که وضعیت عده کثیرى از هم‌میهنان ما را روشن نموده و آنها را از بلاتکلیفى و سرگردانى نجات می‌دهد مورد تصویب مجلس شوراى ملى قرار بدهند (صحیح است)

ملک‌مدنى - همه به ارتش علاقه دارند و بسیار کار خوبى است نظر مجلس تأمین شد و آقاى معاون وزارت جنگ از نظر مجلس این لایحه را آورده‌اند

آشتیانى‌زاده - جناب آقاى نایب رئیس یک سؤالى است از آقاى وزیر دادگسترى راجع به دادستان کل کرده‌ام اجازه بفرمایید عرض کنم (سالار بهزادى - آقا دادگسترى وزیر ندارد) کفیل که دارد (سالار بهزادى - کفیل هم هر روز درب اطاق خودش را می‌بندد و مى‌گوید که کمیسیون دارند، کسى را راه نمى‌دهند)

4 - بیانات آقاى شوشترى راجع به طرح بودجه 1330 مجلس شوراى ملى و اعلام دستور جلسه آینده به وسیله آقاى نایب رئیس.

نایب رئیس - آقاى شوشترى بفرمایید

شوشترى - بسم الله الرحمن الرحیم. با تشکر از اعضاى محترم کمیسیون محاسبات جنابان آقایان: حائرى‌زاده اردلان صفوى و آقاى شکرایى که مریض بودند و حالا هم مریض هستند و خدا انشاءالله عافیت‌شان بدهد (انشاءالله) و آقاى ثقه‌الاسلامى چون افتخار داشتم به خدمتگزارى آقایان خواستم عرض کنم که کمیسیون محاسبات عمل خودش را که تفریق بودجه از سال 1321 و 1327 باشد تمام کرده و چاپ شده از لحاظ محترم آقایان نمایندگان می‌گذرد البته بایستى تصویب بشود و این کار تمام بشود دیگر این که بودجه سال 1320 مجلس شوراى ملى که آن روز هم عرض کردم بایستى مقدم بر بودجه مملکتى باشد آن هم با حسن نیت و با توجه تمام و با دقت در کلیه ارقام جزء به جزء رسیدگى شده در مبلغ چهار میلیون و هفتصد و پنجاه هزار و سى و شش تومان تمام شد که به عقیده بنده دیگر جاى هیچ گونه حرفى برایش باقى نمانده است براى این که قبل از بودجه دولت که فردا یا جلسه بعد تقدیم مجلس مى‌شود از مقام محترم ریاست استدعا دارم که این فرمول را مطرح فرمایند و قرار بدهند گر چه این لغتى که عرض کردم مصطلح است این را الگو قرار بدهند الآن بودجه مجلس را مطرح بکنند.

نایب رئیس - راجع به بودجه مجلس تابلو هم زده شده و بودجه مجلس جزو دستور هست با اجازه آقایان در جلسه دیگر اول لایحه تمدید حکومت نظامى در خوزستان طرح خواهد شد بعد انتخاب یک کارپرداز، چون کارهاى داخلى مجلس فلج شده است انتخاب یک نفر کارپرداز هم انجام مى‌شود و بعد هم بودجه 1330 مجلس شوراى ملى مطرح خواهد شد.

ابریشم‌کار - لایحه حکومت نظامى جناب آقاى رئیس براى خوزستان مهم است.

صدر‌زاده - لایحه زندانیان سیاسى.

مهدى ارباب - لایحه برنامه ده ساله راه سازى (زنگ رئیس)

5 - گزارش آقاى مکى راجع به جریان اقدامات خود به خوزستان و ترتیب خلع ید.

نایب رئیس - یک برنامه‌اى از هیئت مختلط رسیده است که قرائت می‌شود

(به شرح ذیل قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملى:

در این موقع که جناب آقاى حسین مکى نماینده محترم مجلس شوراى ملی و عضو هیئت مختلط به تهران مراجعت نموده‌اند مایلند گزارش اقداماتى که اخیراً در خوزستان به عمل آمده تقدیم دارند خواهشمند است در جلسه سه‌شنبه 23/7/30 اجازه فرمایند گزارش خودشان را به استحضار نمایندگان محترم برسانند.

رئیس هیئت مختلط - نجم‏

صدر‌زاده - موافقیم خیلى به جا است.

نایب رئیس - آقاى مکى بفرمایید

مکى - بنده قبل از این که به عرض گزارش خودم مبادرت نمایم لازم مى‌دانم از ابراز مهر و حسن ظن آقاى آشتیانى‌زاده تشکر بکنم ضمناً به عرض مجلس برسانم که اگر عملى در خوزستان شده است این مربوط به شخص بنده نبوده بلکه مربوط به مجلس شورای ملى، کمیسیون مختلط نفت و بالنتیجه ملت ایران بوده است (صحیح است) و همچنین مجلس سنا که همه دست به دست هم داده‌اند و در راه این مبارزه حیاتى با یک دیگر صمیمانه همکارى و برادرى و برابرى کرده‌اند (صحیح است)

و این را هم لازم می‌دانم عرض کنم که از مساعدت‌ها و همکارى‌هاى مدام و حسن ظنى که مجلسین ایران و همچنین هیئت مختلط و نیز ملت شرافتمند ایران در این مبارزه نشان داده است و واقعاً حق مطلب را ادا کرده است و از همه همکاران محترم تشکر مى‌کنم زیرا اگر همکاران بعضى از آقایان نبود مسلماً این راه پیموده نمی‌شود و در این موفقیتى که ملت ایران حاصل کرده است به عقیده بنده هیچ کس بر هیچ کس منتى ندارد هر کس وظیفه خودش را انجام داده است و همه براى مبارزه با نفوذ بیگانه متفق شده‌اند و من امیدوارم هستم این اتحاد و اتفاقى که براى برانداختن نفوذ بیگانه در ایران ایجاد شده است هیچ وقت خداوند آن را از ملت ایران نگیرد (احسنت) و ما را همیشه در مقابل بیگانگان این بیگانه هر کسى و هر یک از دول باشد براى ما بیگانه است و یکسان هر کس به حق حاکمیت ایران احترام بگذارد ما به او احترام مى‌گذاریم و هر یک از کشورهاى مجاور یا دول متحابه به حق حاکمیت ملت ایران احترام نگذارند همین مبارزه را با آنها خواهیم کرد (صحیح است) براى ما شرق و غرب و شمال و جنوب و این طرف و آن طرف ندارد بیگانه براى ملت ایران بیگانه است (صحیح است) در این مبارزه ملت ایران نشان داد که در مقابل نفوذ بیگانه ایستادگى خواهد کرد و اما ایشان فرمودند که چرا بنده به امریکا نرفتم خیال مى‌کنم عادت من و ملت ایران در این بود و به قول معروف الخیر و فیما وقع که بنده به این مسافرت نروم و حقیقتاً جناب آقاى دکتر معظمى شاهد هستند هیچ مانعى براى بنده وجود نداشته تنها کسى که از این جریان ممانعت کرد یعنى با رفتنم بنده خودم بودم زیرا شاید امروز مصلحت نباشد علل نرفتنم را عرض کنم ولى اگر موضوع حل شد امیدوار هستم که این موضوع را هم به عرض آقایان برسانم و اگر نشد این یادداشت را نوشته‌ام و امیدوارم که بعد از مرگم منتشر بشود و مصلحت ایران در این بود که این هیئت نمایندگى از طرف هیئت مختلط نداشته باشد و باید کسانى بروند که معین شده باشند نه کسانى که انتخاب شده باشند البته آقایان طرز رفتن این چهار نفر را کم و بیش شنیده‌اند انتخاباتى صورت نگرفت بلکه معین شدند چون دو نفر از آقایان سناتور‌ها نظر خاصى داشتند و مى‌دانستند داوطلب نشدند بنابراین یکى آقاى دکتر متین دفترى بود و یکى

+++

هم دیگرى که در ایران نبود انتخاب شدند و از طرف مجلس شوراى ملى هم جناب آقاى دکتر معظمى و جناب آقاى صالح و جناب آقاى دکتر شایگان را معین کردند و مصلحت هم این بوده که همین طور باشد.

اکنون بنده به عرض گزارش خودم مبادرت مى‌کنم و خوشبختم روزى در مجلس شوراى ملى به عرض این گزارش مبادرت مى‌کنم که وظیفه ملى خودم را که از طرف مجلس شوراى ملى می‌رسانم و خاتمه کار اعلام مى‌کنم (احسنت) بنده در آبادان بودم کمیسیونى شد یعنى هیئت مختلط در منزل آقاى نخست‌وزیر تشکیل شد مرکب از 7 نفر از آقایان و در آنجا تصمیم گرفته شد که به کارمندان و متخصصین خارجى اعلام شود چنانچه حاضر به استخدام ایران نیستند در ظرف یک هفته خاک ایران را ترک کنند، عده حاضر در هیئت مختلط 7 نفر بودند 6 نفر از آقایان طبق این صورت مجلس (صورت مجلس را ارائه دادند) اخراج کارمندان و متخصصین انگلیسى را امضا کردند و یک نفر مخالف بود که امضا نکرد و آن یک نفر هم آقاى دکتر متین دفترى بودند 6 نفر موافق هم آقایان: اللهیار صالح - سرورى - دکتر معظمى - دکتر شایگان - نجم‌الملک - مهندس حسیبى امضا کردند و ایشان هم امضا نکردند (صفایى - علتش معلوم نبود؟) چه عرض کنم، بنده به هر حال طبق تصمیم کمیسیون مختلط یک هفته قرار بود که در آبادن باشم و یک هفته هم در تهران روزى هم که آمدم به تهران دیدم که این موضوع را تلگراف کرده‌اند به آبادان بنده در هیئت مختلط حضور پیدا کردم و باید این را عرض کنم که درست حق مطلب را ادا کرده باشم. آقایان خدا مى‌داند که اگر امسال حمله به ایران مى‌شد ارتش ایران و ملت ایران واقعه سوم شهریور را کما هو حقه جبران می‌کرد (احسنت) و من اکنون تشریح می‌کنم که ملت و ارتش از هم هیچ جدایى نداشتند و دوش به دوش هم حاضر بودند از هر سانتی متر مربع خاک ایران دفاع کنند و این را باید گفت که اگر حمله‌اى به خاک ایران خداى نکرده مى‌شد ما جبران سوم شهریور را می‌کردیم و آن ننگ را از دامن ملت ایران با آبرومندی می‌شستیم، بنده موقعى که در هیئت مختلط آمدم آقاى دکتر معظمى فرمودند که فلانى قرار است یک هفته در تهران و یک هفته در آبادان باشد اطلاعاتى هم به هیئت مختلط رسیده بود که مقدارى توپ، طیاره، افراد، کشتى، و تمام تجهزات ارتش بیگانه در مرز‌هاى ایران هست و با این تجهیزاتى که شده بود هر فردى که داراى عقل سلیم بود باید پیش‌بینى بکند که در آنجا یک وقایع غیر مترقبه‌اى روى خواهد داد ما پیش‌بینى یک حملاتى را مى‌کردیم زیرا اینها 15 کشتى در خلیج فارس و اطراف آبادان داشتند که یکى از این کشتى‌ها مقابل تصفیه‌خانه آبادان به نام کشتى موریشس بود که 24 توپ به اصطلاح نظام لژلژ داشت بقیه‌اش هم یا در اطراف آبادان و یا در خلیج و یا در بصره و یا در کویت متوقف بودند چند کشتى نیرو بر هم داشتند و وسایل جنگى کافى هم روى آب و هم روى خشکى حرکت مى‌کردند جیپ‌هایى به هین نحو، تانک‌هایى به همین ترکیب داشتند در حدود دویست هواپیما‌هاى جت و بمب افکن داشتند و اخیراً هم چهار هزار نفر سرباز سیاه پوست از افریقا یا یکى از کشورهاى دست نشانده خودشان آورده بودند به اضافه مقدارى هم در حبانیه و شعیبیه و بصره قواى انگلیس و قواى نیوزلاندى و از این قبیل آماده حمله بودند (آشتیانى‌زاده - دولت عراق چرا اجازه داده) ارزش پیمان سعدآباد را در این قبیل روزها مى‌فهمیم که چرا آن پیمان را بستند و ما مى‌دانیم که چرا دولت عراق مى‌خواست آن پیمان را تمدید کند اگر چه ملت عراق صمیمانه‌ترین احساسات را نسبت به ملت ایران داشته است (صحیح است) و از ملت عراق به نام ملت ایران صمیمانه تشکر مى‌کنم و امیدوارم پیشوایان حزب استقلال نیز موفق شوند که زنجیر استعمار ملت عراق را پاره کنند و شر نوکران امپریالیسم را از سر ملت عراق کوتاه کنند (اسلامى - نورى سعید در لندن بسترى شده است) به هر حال آقاى دکتر معظمى فرمودند درست است فلانى مریض است و براى معالجه آمده و بد هم هست که ما رفیق خودمان را در این موقع به خطر دعوت کنیم ولى مملکت ما امروز احتیاج به فداکارى دارد و مکى بایستى در ظرف این هفته که بایستى خلع ید بشود از ماندن در تهران صرف‌نظر کند با این که مى‌دانیم جان او در خطر است. زیرا مملکت ما تا قربانى ندهد هیچ وقت روى سعادت به خود نخواهد دید بنده با طیب خاطر استقبال کردم فرمایش دوست عزیز خود را که حقیقت حق بزرگى از حیث ملى شدن نفت دارد زیرا اگر بیان آقاى دکتر معظمى در آخر دوره پانزدهم نبود وضع به این نحو نبود این است که من بیان آقاى معظمى را چون وحى آسمانى تلقى کردم گفتم حقیقت همین طور است و من مرگ را با آغوشى باز استقبال خواهم کرد و حاضر شدم که همان روز بعد از ظهر به آبادان حرکت کنم به هیئت مختلط گفتم آقایان در مقابل تجهیزاتى که آنها کردند ما هم باید اقدامات احتیاطى بکنیم و الآن خبر بدهید آقاى نخست‌وزیر که رئیس ستاد ارتش و رئیس رکن دوم و رئیس رکن سوم، رئیس شهربانى و آقاى وزیر جنگ در منزل ایشان حاضر شوند که مطالبى را که من دارم در آنجا بگویم و احتیاجات خودشان را از لحاظ دفاعى هم تعمین بکنند که بنده بلافاصله حرکت بکنم بلافاصله آقای صالح تلفن کردند به آقاى نخست‌وزیر و ایشان هم تلفن کردند به آقاى وزیر جنگ و رئیس شهربانى و آقایانی که لازم بودند تشریف آورند آنجا یک بعد از ظهر بنده رفتم آنجا و البته یک مقدارى لوازم براى آبادان ضرروت داشت که آقاى وزیر جنگ تصدیق کردند و فوراً دستور دادند که به آبادان فرستاده شود ، مقدارى هواپیما و توپ و اسلحه‌هایى که مورد احتیاج بود و هچنین چند گردان نظامى براى محافظت مناطق نفت خیز و قسمت‌هایی که ممکن بود مورد حمله واقع بشود و همچنین چند نفر افسر عالى رتبه از رکن دوم و سوم براى این که یک مرکز فرماندهى داشته باشند، چند افسر عالى رتبه شهربانى که از اطلاعات آنها در امر جاسوسى که به نفت ارتش خودمان استفاده بکنند و همچنین احتیاجاتى که لازم بود در آن جلسه تأمین شد و بنده فردا ظهر به طرف آبادان حرکت کردم شب را در اصفهان بودم که واقعاً من از مردم اصفهان سپاسگزارم که به قدرى ابراز احساسات کردند و به قدرى بنده را رهین منت خودشان کردند که براى همیشه از اصفهان و مردم اصفهان سپاسگزارم و از آنجا هم فرداى آن روز حرکت کردم یک بعد از ظهر وارد آبادان شدم در اینجا باید به عرض برسانم که بین افرادى که براى دفاع انتخاب شده بودند در همین جا 5 نفر از خلبان‌ها داوطلب شده بودند که اگر خداى نکرده حمله‌اى به ایران شد خودشان را با بمب و طیاره به شکتی‌هاى دشمن بزنند افراد مرزى دریایى با این که خدمت آنها تمام شده بود حاضر شدند که لباس مقدس سربازى خود را از تن در نیاورند و خدمت بکنند تا در راه حفظ استقلال ایران کشته بشوند تا روزى که خدمت سربازى خودشان را ترک مى‌کنند این افتخار را داشته باشند که در دوره آنها خلع ید کامل انجام گرفته است همچنین مردم خوزستان تمام اهالى خوزستان باور بفمایید هر کدام‌شان حکم سرباز مسلح و یک پلیس ملت ایران را دشته‌اند (صحیح است) شب و روز مراقب مى‌کردند که اخلالى در کار نشود و بیگانگان نتوانند در آنجا به نحوى از انحا ملت ایران را از راهى که براى ملى شدن نفت در پى گرفته است منحرف کنند تا روز سه‌شنبه که چهارشنبه‌اش ضرب‌الاجل انگلیس‌ها تمام می‌شد و می‌بایستى از خاک ایران خارج بشوند آنها هنوز امیدوار بودند که شاید از طریق دیپلماسى یا از طریق شوراى امنیت بتوانند راهى باز کنند که متخصصین خودشان را در خاک ایران نگاهدارند در آن روز 6 نفر مخبر انگلیس با من مصاحبه‌اى کردند و گفتند اگر متخصصین انگلیس خاک ایران را ترک نکردند شما با آنها چه مى‌کنید من به آن مخبرین انگلیس جواب دادم ما جواز اقامت آنها را لغو خواهیم کرد باز سؤال کردند که اگر جواز اقات آنها را لغو کردید باز هم خاک ایران را ترک نکردند شما با آنها چه خواهید کرد گفتم به ادارات دستور مى‌دهیم که آنها را سر پست خودشان راه ندهند گفتند اگر سر پست خودشان نیامدند و در منزل‌های‌شان ماندند چه خواهید کرد گفتم اگر من که یک نفر ایرانى هستم بخواهم به کشتی مویشس که در حقیقت یک قطعه‌اى از خاک انگلیس است و در ساحل عراق توقف کرده است بدون پاس بروم و بخواهم داخل آن شوم با من چه مى‌کنند گفتند جلوگیرى می‌کنند گفتم اگر اصرار کردم گفتند شما را به دریا پرت مى‌کنند گفتم ما هم اگر جواز اقامت‌شان را لغو کردیم و به ادارات دستور دادیم که آنها را راه ندهند و باز هم ماندند ما هم آنها را سوار اتومبیل مى‌کنیم و با احترام آنها را به مرز عراق تحویل‌شان مى‌دهیم مى‌گوییم دست حق به همراه شما گفتند قضیه این طور است؟ گفتم اگر چهارشنبه این کار را نکنند دو پلیس براى هر کدام از آنها آماده شده که آنها را تحویل مرز عراق بدهند و برگردند اینها پس از این مذاکرات واقعاً قطع امیدشان شد و فهمیدند که دولت و ملت ایران و مجلسین ایران مصمم شده‌اند که اینها را از خاک ایران خارج کنند این بود با این که وسائلى هم اینها نداشتند چون بنا بود با طیاره بروند خیلى معذرت مى‌خواهم مخبرین گفتند که اگر وسائل هوایى گیرشان نیاید مراجعت بکنند شما اجازه می‌دهید در خاک ایران بمانند گفتم انگلستان که مدعى است چهار هزار نفر چتر باز را در خاک خواهد توانست پیاده بکند چطور نمی‌تواند سیصد نفر کارشناس را از ایران ببرد این یا بهانه است یا این که قضیه چهار هزار نفر چتر باز بلوف بوده است بنابراین اقداماتى شد که شب کشتى موریشس بیاید پهلو بگیرد در اسکله آبادان و افرادشان را ببرند مذاکراتى از آنجا با تهران شد مصلحت این طور دیده شد که کشتی‌هاى کوچک نیروى دریایى ایران وسائل و لوازم آنها را ببرد و در ساحل عراق به کشتى موریشس تحویل بدهد و خودشان را هم با همان موتور به ویت‌هاى کوچک ببرد و تحویل بدهد آن روز خیلى سفارش شد به کارگران و کارمندان که تظاهر نکنند براى این که واقعاً احساسات مردم خوزستان از

+++

انسان تا نرود نمى‌تواند درک بکند این که مى‌گویند یدرک و لا یوصف حقیقت صحیح است است آدم تا وقتى خوزستان نرفته نمی‌فهمد که پنجاه سال تازیانه استعمار چطور مردم این سرزمین را بیدار کرده است و چطور این مردم هوشیار کرده است و چطور این مردم را هوشیار کرده است و چطور این مردم حاضرند برای سعادت ملت ایران جانفشانى کنند مردم از صبح کنار اسکله‌ها ایستاده‌اند بدون هیچ گونه تظاهر زیرا ما مى‌ترسیدیم عوامل آنها که متأسفانه مى‌شود گفت چتربازان داخلى و به قول یکى از رفقا ستون پنجم که در غالب نقاط ایران هستند آنها اخلال بکنند و در آن ساعت یک تصادف و یک اتفاق غیر مترقبه‌اى پیش گرفته است دچار وقفه و پشتیبانى نکند این بود که به کارمندان و کارگارن سفارش شد که از سرکارشان مطلقاً خارج نشوند و معهذا اقدامات احتیاطى هم شد که خیلى با متانت انجام شد و با بردبارى و هوشیارى و آن روز نشان داده شد که مردم بیدارند آن روز نشان داده مى‌شد که مردم در عین این که یک پارچه احساسات‌اند و واقعاً از شوق و شعف یک پارچه آتش هستند معهذا به قدرى خونسرد و بردبار مى‌باشند که شاهد این تخلیه بودند ضمناً به عرض مى‌رسانم که همان جلسه‌ای که فراموش کردم عرض کنم در منزل آقاى نخست‌وزیر که تقریباً مى‌شود گفت کمیسیون دفاع تشکیل شد دستوراتى که براى خوزستان لازم بود آقاى وزیر جنگ از آقاى نخست‌وزیر کتباً گرفت براى دفاع از آبادان دفاع از پالایشگاه تخریب پالایشگاه و حقیقت قضیه این بود که ما فکر مى‌کردیم آنها اگر آبادان را مى‌خواهند براى نفت آنجا مى‌خواهند که نفت از کویت بیاورند و در آنجا تصفیه بکنند و آنها بدانند که ملت ایران مصمم است که از پالایشگاه و نفت صرف‌نظر بکند ولى حاضر نیست که از استقلال ایران صرف‌نظر بکند و دست از پالایشگاه آبادان خواهد کشید این بود آقاى نخست‌وزیر دستور آماده‌باش به ارتش داد و چنین دستور داده شد که خداى نکرده در مواقع عقب نشینى اگر ضرورت پیدا کرد پالایشگاه را نابود بکنند دستور مین‌گذارى و توپ‌گذارى در اطراف پالایشگاه هم تقریباً داده شد و ما آنجا منتظر بودیم که اگر خداى نخواسته آنها کارى بکنند که واقعاً از قوه و قدرت ملت ایران خارج باشد ما پالایشگاه را با خاک یکسان کنیم و بگوییم ما حاضریم در راه استقلال و عظمت ملت ایران از یک همچو پالایشگاهى بگذریم ولى حاضر نیستیم از آقایى و عظمت ملت ایران و حق حاکمیت آن صرف‌نظر کنیم ضمناً دو میلیون و نیم تن بنزین و مواد نفتى در رزروارهاى آبادان موجود بود که اگر یک گلوله از دهانه یک تفنگ کشتی‌های جنگى انگلیسى به طرف آبادان خارج می‌شد این لوله‌هاى نفت و بنزین اتوماتیک‌مان باز مى‌شد روى شط‌العرب و با یک کبریت تمام آنها را ذوب می‌کردند و خواه ناخواه ذوب و آب مى‌شدند چون طورى مردم حساب خودشان را گرفته بودند که واقعاً این مرتبه ملت ایران جریان گذشته را جبران مى‌کرد و هر کس در هر مقام اصولاً با رضا و رغبت حاضر بود خونش براى استقلال ایران ریخته و در تاریخ دنیا سربلند و معزز بماند هر کس مرگ را در آبادان استقبال مى‌کرد این منحصر به یک دسته خاصى نبود امسال عده زیادى سربازانى که در خوزستان بودند به واسطه گرماى فوق‌العاده‌اى که بود گرما زده شدند و مردن و از بین رفتند ولى با طیب خاطر این خدمت را انجام مى‌دادند و هنوز هم یک دسته‌اى هستند که خدمت‌شان چهار ماه اضافه شده و با طیب خاطر این خدمت را انجام خواهند داد بنابراین قضیه خلع ید با این آبرومندى خاتمه پیدا کرد و آخرین آثار استعمار از خاک ایران بیرون رفت راجع به کارهاى عمرانى که بنده پیشنهاد‌هایى از خوزستان کرده بودم در هیئت دولت هم موافقت شد بعضى از قسمت‌هایش را بنده از جناب آقاى امیرتیمور وزیر کار خواهش کردم که کمیسیون شد فوراً دستور دادند و از همان روز در ساختن سد کرخه دو هزار کارگر مشغول کار شد بناهاى نیمه تمام براى اتمامش شروع شد و یک مقدارى مانده است که باز بنده از ایشان تمنا مى‌کنم که براى خوزستان همان‌طور که آقاى ابریشم‌کار فرمودند واقعاً یک فکر اساسى بکنند خوزستان از 1901 کانون سیه روزى ملت ایران بوده و امروز کانون مبارزه با بیگانه و کانون اتحاد و اتفاق ملت ایران است امیدوار هستم که در آتیه نزدیکى خوزستان کانون سعادت و نیکبختى ملت ایران باشد (نمایندگان - انشاءالله) و من امیدوار هستم که دولت به این کانون سعادت و نیکبختى ایران توجه بکند و هر چه زودتر یک قدم‌هاى عمرانى براى اصلاحات خوزستان بردارد و نگذارد که در آنجا یک حالت رکود و سستى پیش بیاید زیرا بی‌کارى در آنجا اسباب زحمت خواهد شد و اگر دولت یک فکر عاجلى نکند ممکن است خوب نباشد در اینجا به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسانم که مأموریت بنده با این کیفیت در خوزستان تمام شد زیرا بنده مأمور اجراى قانون خلع ید و نظارت در امر بهره‌بردارى بود خلع ید را افتخار مى‌کنم در حضور مجلس شوراى ملى که مأمور مجلس ایران بوده‌ام به تصدیق آقایان به نحو شایسته‌اى انجام شده است (صحیح است) و این مأموریتى را که از مجلس مقدس شوراى ملى ایران و همکاران گرام گرفته بودم یک موقعى خاتمه‌اش را اعلام مى‌کنم که کوچک‌ترین نارضایتى در خوزستان مشاهده نمى‌شود (صحیح است - احسنت) و بنده مفتخرم که در این مأموریت طوری رفتار کردم که مجلس شوراى ملى ایران از انجام کارهاى این حقیر در خوزستان شکایت و نارضایتى نداشته است و مأموریت بنده را با حسن‌نظر پذیرفته است (صحیح است)

بنابراین مى‌خواهم از آقایان استدعا بکنم که اجازه بفرمایند بنده افتخار همکاری با آقایان را داشته باشم زیرا مأموریت بنده خاتمه یافته است و براى نظارت در بهره‌بردارى هم جناب آقاى اردلان که حقیقتاً از نمایندگان بر جسته مجلس شوراى ملى هستند ایشان آنجا هستند و از روز اول هم ایشان نظارت در بهره‌بردارى مى‌کردند امضاى تمام چک‌ها و کارهاى مالى را ایشان عهده‌دار بودند و هستند کسى صلاحیت دارتر از ایشان و بهتر از ایشان عجالتاً نیست که در آنجا این وظیفه را انجام بدهد (صحیح است) و بایستى که خدمات ایشان هم مورد تقدیر مجلس قرار بگیرد زیرا واقعاً نماینده پاکدامن و شرافتمندى است که از طرف هیئت مختلط در آنجا کارهاى بهره‌بردارى را نظارت می‌کنند و امیدوار هستم که پس از تصویب اساسنامه شرکت ملى نفت ایران بتوانند گزارش جامعى به عرض مجلس شوراى ملى برسانند ضمناً دو سه موضوع را خواستم من باب تذکر به آقایان عرض کنم در دوره گذشته یک عده‌ای با ما همکارى مى‌کردند که به حکم لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق از تمام آنها باید تشکر بکنیم بنده از جناب آقاى امیرتیمور آقاى مهندس رضوى و آقاى عباس اسکندرى و آقاى رحیمیان در مجلس شوراى ملى که با ما همکارى می‌کردند و در این راه خون جگر خوردند تشکر مى‌کنم و خدمات آنها را امیدورام که همیشه منظورنظر ملت ایران باشد و بعضى جراید واقعاً صمیمانه با ما همکارى کردند غالب جراید کردند ولى بعضى جراید تمام صفحات خودشان را وقف نفت کرده بودند روزنامه باختر و آقاى حسن ارسنجانى مدیر روزنامه داریا موقعى که‏ ما در کمیسیون نفت بودیم حقیقتاً بسیار نوشته‌جات‌شان مؤثر بود و از همه آنها بنده تشکر مى‌کنم و امیدوارم که خداوند همه ما را توفیق بدهد که در راه سعادت ملت ایران موفق بشویم خدمات برجسته و شایسته را انجام بدهیم (صحیح است - احسنت - احسنت - انشاءالله)

6 - طرح لایحه راجع به کارگران مسلول.

نایب رئیس - لایحه قانون حمایت و معالجه کارگران مسلول مطرح است قرائت مى‌شود

(لایحه به شرح زیر قرائت شد)

مجلس شورای ملى‏

به طوری که استحضار دارند چند سال متوالى است کارگران مسلول کشور شکایات زیادى مبنى بر معالجه و پرداخت دستمزد ایام بیمارى سایر مزایاى خود تقدیم داشته‌اند براى رسیدگى به شکایات مکرر آنها کمیسیون‌هاى متعددى تشکیل گردیده طبق بررسی‌ها و مطالعات فنى که نسبت به این موضوع به عمل آمده معلوم شده است درآمد صندوق تعاون و بیمه کارگران که مجموعاً شش درصد دستمزد و مزایاى کارگران است تکافوى کلیه وظایف مصرحه را که به موجب مواد 6 و 8 و 16 قانون کار عبارت از:

1 - حوادث و امراض ناشى از کار.

2 - حوادث و امراض غیر ناشى از کار

3 - حوادث و امراض خانواده بلافصل کارگر

4 - پیرى و از کار افتادگى کارگر

5 - ازدواج و حاملگى - عائله‌مندى وضع حمل و هزینه کفن و دفن و کمک به بازماندگان قانونى کارگر در موارد عسرت و استیصال.

6 - کمک به کارگران اخراجى‏

7 - مرخصى زنان باردار

می‌باشند نخواهد نمود و بنیه مالى این دستگاه قادر نخواهد بود هزینه کمرشکن بیمارى خانمان‌سوز سل را که متأسفانه به جهات اقتصادى و بهداشتی رو به تزاید است انجام کارگران دهد و از همین نظر است که تاکنون با وجود کوشش و مجاهدت فراوان موضوع شکایات مسلولین لاینحل مانده و موجبات نارضایتى آنها فراهم گردیده است.

چون اصولاً براى دستگیرى و حمایت کارگران مسلول وضع و ایجاد قانون مخصوصى ضرورى مى‌باشد به این جهت لایحه قانون حمایت و معالجه کارگران مسلول را که براى این منظور تهیه گردیده تقدیم داشته با قید دو فوریت تقاضاى تصویب آن را مى‌نماید:

لایحه قانون حمایت و معالجه کارگران مسلول‏.

ماده 1 - از تاریخ تصویب این قانون کلیه کار فرمایان و مؤسسات اقتصادى بازرگانى صنعتى و معدنى باربرى - راه - راه آهن و به طور کلى هر مؤسسه‌اى که مشمول مقررات قانون کار مى‌شود مکلف اند علاوه بر چهار در صد مندرجه در ماده 16 قانون کار معادل یک درصد دستمزد و مزایاى کارگران خود را به منظور حمایت و معالجه کارگران مسلول و ترتیب نگاهدارى از آنها به صندوق تعاون و بیمه کارگران بپردازند.

تبصره 1 - وزارت کار آیین نامه‌اى براى اجرا این قانون و طرز رسیدگى به تخلفات آن تهیه و پس از تصویب هیئت

+++

وزیران به موقع اجرا خواهد گذارد.

تبصره 2 - این قانون شامل کارگرانى که از تاریخ اول سال 1329 مسلول شده و بیمارى آنها ناشى از کار تشخیص داده شد و به هزینه شرکت سهامى بیمه ایران در آسایشگاه تحت معالجه بوده‌اند نیز خواهد بود.

ماده 2 - عدم تأدیه و تأخیر پرداخت یک در صد مذکور در ماده یک در موقع مقرر مستلزم پرداخت جریمه‌اى معادل دو برابر مبلغ اصل و در صورت تکرار معادل چهار برابر مبلغ اصل در هر مورد خواهد بود که به نفع صندوق تعاون و بیمه کارگران اخذ و محسوب خواهد شد.

ماده 3 - وزارت کار مأمور اجراى این قانون مى‌باشد.

وزیر کار               نخست وزیر

امیرتیمور کلالى    دکتر محمد مصدق‏

نایب رئیس - کلیات لایحه مطرح است (عده‌اى از آقایان اجازه مى‌خواستند) آقایان بدبختانه نه آیین‌نامه را مى‌خوانند و نه رعایت مى‌کنند این قانون طبع شده و توزیع شده و تابلو هم دارد چرا این قدر میز را می‌زنند. آقاى فرهودى‏

فرهودى - این لایحه در عین این که یکى از مظاهر نوع پرورى و خیر خواهى دولت حاضر است ولى به نظر بنده یک اعراض بود از اصولى که ما در این مجلس قبول کرده‌ایم این است که بنده مختصراً اجازه مى‌خواهم یک کلیاتى را در اطراف آن عرض کنم ما روز اولى که به این مجلس آمدیم یک اصولى را قبول کرده‌ایم که در این دوره قوانین را به مقتضاى آن اصل تصویب بکنیم آن اصل اصل عدالت اجتماعى بود براى این که در خطابه افتتاحیه مجلس شوراى ملى که اعلیحضرت همایونى به آن فرمودند اشاره به لزوم برقرارى عدالت اجتماعى فرمودند (در این موقع عده براى مذاکره کافى نبود)

7 - ختم جلسه به عنوان تنفس.

نایب رئیس - عده کافى نیست تأمل بفرمایید بنده حقیقتاً خیلى متأسف هستم بعد از پانزده روز تعطیل آقایان ده دقیقه حاضر نیستند کارهایى را انجام بدهیم اول وقت تا حال که خارج از دستور و برنامه بود پروپا گاند و تبلیغات بوده حالا هم که مى‌خواهیم کار کنیم کارى انجام نمی‌شود با اجازه آقایان پنج دقیقه تنفس داده می‌شود.

(مجلس یک ربع ساعت به ظهر به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نگردید)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى - نورالدین امامى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294710!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)