کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 190 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 11 مهر ماه 1330  

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: آشتیانى‌زاده - دکتر جلالى - ابریشم‌کار و حائرى‌زاده.

3 - بیانات آقاى نخست‌وزیر راجع به جریان شکایت دولت انگلستان به شوراى امینت و مسافرت به نیویورک و معرفى آقاى کاظمى وزیر امور خارجه به کفالت نخست‌وزیر در مدت غیبت خود و معرفى آقایان وزیران مشاور و دارایى و بهدارى و بیانات آقاى رفیع در تأیید اقدامات ایشان از طرف مجلس.

4 - بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون نظام راجع به مشمولین فرارى و غایبین و استرداد لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت جنگ‏

5 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه.

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 190

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 11 مهر ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: آشتیانى‌زاده - دکتر جلالى - ابریشم‌کار و حائرى‌زاده.

3 - بیانات آقاى نخست‌وزیر راجع به جریان شکایت دولت انگلستان به شوراى امینت و مسافرت به نیویورک و معرفى آقاى کاظمى وزیر امور خارجه به کفالت نخست‌وزیر در مدت غیبت خود و معرفى آقایان وزیران مشاور و دارایى و بهدارى و بیانات آقاى رفیع در تأیید اقدامات ایشان از طرف مجلس.

4 - بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون نظام راجع به مشمولین فرارى و غایبین و استرداد لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت جنگ‏

5 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه.

 

مجلس ساعت ده صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1 - تصویب صورت مجلس.

رئیس - صورت غایبین جلسه گذشته قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

غایبین با اجازه - آقایان: نورالدین امامى - عبدالحسین اورنگ - میرمجید موسوى - عبدالمجید موقر - عبدالحسین مجتهدى - ناصرقلى اردلان - على‌اکبر سرتیبپ‌زاده - مهدى ارباب - غلامرضا فولادوند - دکتر محمدعلى هدایت - عماد تربتى - على‌محمد غضنفرى - دکتر عبدالحسین راجى - سلطانعلى سلطانى - ارباب رستم‌گیو - حسین مکى - اللهیار صالح - طباطبایى.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: محمود محمودى - یوسف شکرایى - خسرو قشقایى - فتحعلى افشار - غلامحسین امیرى - قراگزلو - موسى ثقه‌الاسلامى - ابوالفضل حاذقى - محمدحسن امیرافشارى - جواد مسعودى - صدر میرحسینى.

دیرآمدگان بى‌اجازه آقایان: تولیت 30 دقیقه - حسن اکبر یک ساعت - محمد هراتى 30 دقیقه - برومند 30 دقیقه - محمدعلى مسعودى 30 دقیقه.

رئیس - نسبت به صورت جلسه نظرى هست؟ آقاى فقیه‌زاده.

فقیه‌زاده - در ضمن توضیحاتى که جلسه گذشته در اطراف لایحه نظام وظیفه عرض کردم اشتباهى در صورت جلسه شده بنده عرض کردم که اگر مقصود آقایان این است که لایحه مورخه 28/11/29 جزو دستور قرار بگیرد طرحى تهیه کنند و بدهند جزو دستور قرار بگیرد در صورت مجلس اشتباهاً نوشته شده است که اگر آقایان منظورشان لایحه قبل است او را در دستور قرار دهند در صورتی که در دستور بوده است استدعا مى‌کنم دستور بفرمایند اصلاح شود.

رئیس - اصلاح می‌شود. آقاى صدر‌زاده‏

صدر‌زاده - در صفحه دهم صورت مجلس که بیانات بنده طبع شده است اصلاحات عبارتى دارد که اصلاح می‌کنم و به اداره تند نویسى مى‌دهم.

رئیس - بسیار خوب. آقاى ناظر‌زاده‏

ناظر‌زاده - در جلسه قبل یک طومارى که داراى چندین هزار امضا بود و از ساکنین شرق شهباز رسیده بود بنده از آقاى اسلامى خواهش کردم که به مجلس تقدیم کنند چون اهالى خواهش کرده بودند که در کتابخانه مجلس به اسم آنها ضبط شود تمنا مى‌کنم دستور فرمایند طبق تقاضاى آنها این طومار به کتابخانه مجلس داده شود راجع به لایحه نظام وظیفه که آن روز بنده صحبت کردم این را عرض نمودم که چون مجلس میلش این است که براى اشخاصى که سال‌ها بلاتکلیف هستند تکلیفى روشن بشود در پیشنهاداتى که آقایان داده‌اند این نظر تأمین شده اینجا طور دیگر نوشته شده که بنده تصحیح کردم و می‌دهم به تند نویسى که اصلاح کنند.

رئیس - بسیار خوب اصلاح می‌شود آقاى رضوى‏

رضوى - بنده در مقدمه عرضم عرض کرده بودم که بعد از بی‌کارى که حواس مردم ایالات و ولایات را مشغول کرده است هیچ موضوعی به اندازه نظام وظیفه جوانان را مشغول نکرده و مورد ابتلاى مردم این مملکت نیست در صورت مجلس این قسمت را که بنده در نظر داشتم انداخته‌اند به همین جهت خواستم تذکر بدهم که دستور بفرمایید در صورت مجلس اصلاح شود

رئیس - آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى - جلسه گذشته راجع به لایحه نظام وظیفه بنده جزو مخالفین بودم متأسفانه در جراید دیدم نوشته شده است که فلانکس موافقت کرده است بنده موافقت نداشتم و گفتم این لایحه نظر مجلس را تأمین نمى‌کند نظام وظیفه باید طورى باشد که رفع اشکالات را از مردم بکند متولدین از 1295 تاکنون باید تکلیف‌شان معلوم شود و اینها بخشوده شوند حالا این را خواستم عرض کنم که در صورت جلسه ثبت بشود.

رئیس - آقاى گنجه

گنجه - در صفحه 8 صورت جلسه یک اشتباهى است که اصلاح کردم و تقدیم مى‌کنم ضمناً یک تلگرافى از علماى اعلام و روحانیون و تجار و محترمین تبریز رسیده است راجع به جریان تعطیل روز یکشنبه و احساساتى که ابراز کرده‌اند نسبت به دولت جناب آقاى دکتر مصدق که تقدیم مقام ریاست مى‌کنم.

رئیس - بسیار خوب دیگر نظرى به صورت جلسه نیست؟ (گفته شد - خیر) صورت مجلس قبل تصویب شد

+++

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: آشتیانى‌زاده - دکتر جلالى - ابریشم‌کار و حائرى‌زاده.

رئیس - سه نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند. آقاى آشتیانى‌زاده بفرمایید

آشتیانى‌زاده - در جلسه آینده بنده می‌خواستم از مجلس شورای ملى تقاضا کنم (نورالدین امامى - آینده یا گذشته) در جلسه آینده تقاضا کنم اجاز بفرمایند نیم ساعتى اضافه بر وقت صحبتى راجع به یک فالى که می‌خواهم براى آقایان بگیرم بکنم - (یکى از نمایندگان - راجع به چى؟) راجع به فال‏

رئیس - اینجا جاى صحبت خصوصى نیست بفرمایید

آشتیانى‌زاده - بنده تصور نمى‌کنم در سرتاسر ایران حتى یک نفر باشد که از مراجعه دولت انگلستان به شوراى امنیت که در واقع تجاوز صریحى به حق حاکمیت ملت ایران محصوب می‌شود ابراز تنفر نکرده باشد (صحیح است) همچنین خیال نمى‌کنم که ایرانى‌ها هیچ وقت سیاست عاقلانه و خیرخواهانه دولت اتحاد جماهیر شوروى را فراموش کنند و از پشتیبانى نمایندگان آن دولت در شوراى امنیت از حقوق ملت ایران اظهار تشکر و قدردانى ننمایند (صحیح است)

دنیا باید بداند که ملى شدن صنعت نفت در ایران مبتنى بر اراده مردم زحمت کش میهن ما بوده است ملت ما هر سیاستى را که بخواهد در مقابل این اراده تزلزل ناپذیر ایستادگى کند خرد خواهد کرد تعطیل عمومى روز یکشنبه و پشتیبانى از دکتر مصدق از طرف تمام مردم براى مقابله با فشار سیاست خارجى این مسلم را بار دیگر تکرار و تأیید کرد و جاى شک و شبهه براى هیچ کس باقى نگذاشت (صحیح است) روزی که دولت انگلستان از ملت ایران به دیوان داورى لاهه شکایت برد دولت مفسر اراده ملت ایران گردید اعلام داشت که صلاحیتى براى دیوان مزبور قائل نیست و در مذاکرات آن هم شرکت نمی‌کند.

روزى هم که شنیدیم دولت انگلستان به شوراى امنیت شکایت برده بار دیگر مردم ایران اعلام کردند که شوراى امنیت حق مداخله در امور داخلى کشور‌ها را ندارد و ملت ایران صلاحیتى براى شوراى امنیت قائل نیست و میل ندارد موضوع نفت ایران روى میز شوراى امنیت مطرح شود دولت دکتر مصدق نیز مبین و مفسر اراده ملت ما شد و اعلام کرد که شوراى امنیت صلاحیت رسیدگى به موضوع نفت ایران را ندارد این سیاست دولت که هماهنگ با اراده مردم ایران بود مورد پشتیبانى همه واقع شد و چنانکه دیدیم تمام مردم ایران روز یکشنبه به علامت اظهار موافقت با این سیاست تظاهر کردند.

ما نمی‌خواهیم یک مسأله مهم اقتصادى ملى ما و اقدامی که ناشى از حق حاکمیت ملى ما مى‌باشد در یک مرجع غیر صلاحیت‌ دار بین‌المللى مورد مذاکره قرار گیرد و شوراى امنیت براى کمک به انگلستان موضوع را در دستور کار خود قرار دهد.

و به همین جهت انتظار داشتیم وقتى اولین جلسه شوراى امنیت براى رسیدگى به این کار تشکیل مى‌شود نماینده دولت ایران عدم صلاحیت شوراى امنیت را متذکر شده و به ورود مسأله نفت ایران در دستور کار شوراى امنیت شدیداً اعتراض کند.

اطمینان ما به این روش نماینده ایران بیشتر از این جهت بود که تمام دستورات را وزیر خارجه رأساً براى دکتر اردلان می‌فرستاد. ولى مذاکرات شوراى امنیت و اظهارات نماینده ایران ما را دچار حیرت کرد. آقایان نمایندگان محترم ضمن مذاکرات شوراى امنیت که در تمام جراید ایران چاپ شد خوانده‌اند از رادیو‌ها شنیده‌اند که بعد از طرح موضوع قطعنامه انگلستان نماینده دولت شوروى به دفاع از حقوق ایران برخاست و در دستور قرار دادن موضوع نفت ایران بر خلاف وظایف محوله به شوراى امنیت خواند و این جملات را اظهار داشت.‏ شوراى امنیت در صورتی که به ناحق موضوع نفت ایران را مورد رسیدگى قرار دهد حق حاکمیت دولت ایران را به نحوى بسیار خشن نقض خواهد کرد.

نماینده شوروى به بند هفتم از ماده دوم فصل اول منشور ملل متحد استناد کرد و گفت مطابق با این اصل سازمان ملل متحد به هیچ وجه من‌الوجوه حق ندارد در موضوعاتى که مطلقاً به امور داخلى دول مربوط مى‌باشد مداخله کند و هر اقدام شوراى امنیت در این مورد مداخله در امور دخالى ایران و نقض حق حاکمیت آن دولت به شمار خواهد رفت به همین دلیل تساراپکین نماینده شوروى با ورود در مسأله نفت ایران در دستور کار شوراى امنیت شدیداً مخالفت کرد «نقل از روزنامه باختر امروز»

بعد از این اعتراض وارد و صریح نماینده شوروى که اساس قرار گرفتن مسأله نفت ایران را در دستور کار شوراى امنیت مخالف اساسنامه شورا خوانده است ببینید نماینده دولت ایران چه دسته گلى به آب داده است‏

قبلاً باید تذکر بدهم که توضیح و دفاع وقتى در یک مرجع عنوان مى‌شود که صلاحیت آن مرجع مورد تأیید باشد به همین دلیل بود که دولت ایران حاضر به شرکت در مذاکرات دیوان داورى لاهه نشد و ضمن یک لایحه جوابیه عدم صلاحیت دیوان را براى ورود و رسیدگى به موضوع نفت ایران اطلاع داد عین این اقدام هم می‌بایستى در شوراى امنیت تکرار مى‌شد یعنى اگر دولت ایران با عقیده ملت خود همراه است و شوراى امنیت تکرار را صالح براى مذاکره و رسیدگى نسبت به مسأله نفت ایران نمى‌داند نماینده ایران مى‌بایست بعد از حضور در جلسه شوراى امنیت عدم صلاحیت شورا اعتراض دولت ایران را به قرار دادن مسأله نفت در دستور شوراى امنیت اعلام مى‌کرد و از پشتیبانى نماینده شوروى استفاده مى‌نمود و بعد از اعلام نظریات خود جلسه شوراى امنیت را ترک مى‌گفت ولى آقاى دکتر اردلان بعد از اظهار تعجب از ارجاع مسأله نفت به شوراى امنیت و اظهار این که «هیچ گونه دلیلى براى رسیدگى از طرف شورا وجود ندارد» ناگهان بر خلاف تمام اصول و بر خلاف اراده ملت ایران اعلام کرده است.

«معهذا دولت ایران حاضر است که قضیه در شورا مورد مذاکره واقع شود» عجب است که نماینده دولت شوروى مذاکره شوراى امنیت را در مسأله نفت ایران بر خلاف حق حاکمیت ملت ایران مى‌داند ولى نمایند ایران «معهذا» یعنى با این که مخالف حق حاکمیت ملت ایران است آمادگى دولت ایران را به نقض حق حاکمیت ملى اعلام مى‌کند و همان چیزى را که انگلستان خواهان آن است قبول کرده است. (دکتر فاطمى - این خبر دروغ است) انشاءالله دروغ باشد اگر مى‌فرمایید که دروغ است باید اعلامیه بدهید ما در اینجا هر چه مى‌توانیم باید جناب آقاى دکتر مصدق را تقویت کنیم که ایشان مسلح بروند به شوراى امنیت آن هم نه از نظر این که جریان را در شورا مطرح بکنیم بلکه از نظر این که فجایعى را که شرکت در طول این مدت به ملت ایران کرده است در آنجا بیان کنند با طرح این مسأله در شورا هر ایرانى مخالف است من از آقاى دکتر مصدق مى‌پرسم که آیا دکتر اردلان به دستور دولت «مورد مذاکره واقع شدن» یعنى تصدیق ضمنى صلاحیت شوراى امنیت را براى ورود در کار نفت ایران اعلام کرده یا از طرف خودش این خیانت را مرتکب شده است؟

اگر دولت به نماینده خود تصدیق صلاحیت شوراى امنیت را با قید کلمه «معهذا» دستور داده پس مقصود از این تعزیه شیر و فضه چیست؟

مگر تجربه تلخ جامعه ملل را در سال 1932 فراموش کرده‌ایم مگر نمى‌دانیم که لغو قرارداد دارسى وقتى دچار تار و پودهاى جامعه ملل شد و انگلستان رفقاى همفکر خود را به کمک گرفت چگونه کشور را دچار بن‌بست کردند کار به جایى رسید که نمایندگان ایتالیا و آلمان که از ایران دفاع مى‌کردند ما را به قبول سازش ننگ‌آور توصیه کردند مگر نمى‌دانیم که این مراجع بین‌المللى فقط براى پایمال کردن حقوق ملت‌هاى ضعیف تشکیل مى‌شود و رأى مى‌دهد اگر دولت نمى‌داند که در شوراى امنیت به نفع چه کسى رأى خواهند داد ملت ایران خوب مى‌داند که حاکم دعوى در شوراى امنیت ایران نخواهد بود و تنها راه فرار براى زیر بار نرفتن تحملات انگلستان که به صورت مصوبات شوراى امنیت عرض وجود خواهد کرد انکار صلاحیت و غیر قانونى بودن مذاکره در باب نفت ایران در شوراى امنیت خواهد بود و وقتی دولت ایران با وجود آن که اعلام مى‌کند که مداخله شوراى امنیت در مسأله نفت تعرض به حق حاکمیت ملت ایران است و نماینده شوروى پیش از وقت به موجب اساسنامه ورود شوراى امنیت را در مذاکره نفت تجاوز به حق حاکمیت ملت ایران می‌داند معهذا دولت ایران با طیب خاطر این مدخله را مى‌پذیرد اجازه می‌دهد یک موضوع داخلى ناشى از حق حاکمیت ملت ایران در شوراى امنیت مورد مذاکره واقع شود و به عنوان طرف دعوى طبق اظهار آقاى اردلان در شوراى امنیت شرکت می‌کند چطور فردا خواهد توانست تصمیمات شدید شوراى امنیت را که به پشتیبانى از دولت انگلستان صادر خواهد شد خلاف قانون اعلام کند.

اگر مقصود از پذیرفتن طرح موضوع نفت ایران در شوراى امنیت با آن که صد در صد به زیان ما تمام می‌شود فقط براى نطق کردن است آیا فکر کرده‌اید که چه عواقبى براى ملت ایران خواهد داشت.

فرض کنیم که آقاى دکتر مصدق چنین دوسیه حاوى اسناد مداخلات شرکت سابق نفت را در امور ایران با خود بردند فرض کنیم که در شوراى امنیت مظلومیت ایران را بیان کردند. آیا مگر شوراى امنیت جلسه تشکیل می‌دهد که به این مسائل رسیدگی کند؟ آنجا صحبت از مداخله یا عدم مداخله شرکت سابق نفت نیست، صحبت در این است که باید رأى دیوان داورى لاهه اجرا شود بدون تردید اگر ایران حاضر به مذاکره در شوراى امنیت بشود و صلاحیت شوراى

+++

امنیت را براى رسیدگى به این کار ضمناً قبول کند ناچار خواهد بود که تصمیمات شوراى امنیت را نیز گردن بنهد آن هم تصمیماتى که دور نماى آن براى ملت ایران کاملاً آشکار می‌باشد.

من نمى‌فهمم چطور نماینده ایران جرأت کرده است با این صراحت مداخله شوراى امنیت را در کار نفت ایران قبول کند و ایران را دچار عواقب آن نماید. باید دولت ایران فوراً اعلامیه بدهد و آن قسمت از بیانات دکتر اردلان را که معهذا حاضر بودن دولت ایران را در مذاکرات نفت شوراى امنیت اعلام داشته تکذیب کند و اعلام دارد که میسیون ایران در دستور قرار دادن موضوع نفت را در شوراى امنیت مخالف اساسنامه می‌داند ولى اگر شوراى امنیت بخواهد از مظالم کمپانى سابق نفت مستحضر شود نه به عنوان طرف دعوى بلکه به عنوان توضیحى براى روشن شدن ذهن اعضاى شوراى حاضر است در شوراى امنیت شرکت کند

همچنین دولت ایران باید اعلام کند که شرکت میسیون ایران در شوراى امنیت براى دولت ایران تعهد آور نیست دولت ایران مذاکره کار نفت را در شوراى امنیت مخالف منشور ملل و اساسنامه شوراى امنیت می‌داند.

من ناچار هستم مسئولیت بزرگى که آقاى دکتر مصدق در این میسیون دارند گوشزد کنم و به ایشان تذکر بدهم که اشتباه ایشان یا نماینده ایشان ایران را به زیر بار تحصیلات انگلستان خواهد کشید.

اکنون که دکتر مصدق مى‌خواهد به شوراى امنیت برود باید شخصاً در مجلس و در شوراى امنیت اعلام کند که دولت ایران هیچ گونه صلاحیتى براى شوراى امنیت در مورد نفت قائل نیست و در مورد دستور قرار دادن کار نفت ایران را مخالف اساسنامه شورا می‌داند و از هم اکنون اعلام می‌کند که تصمیمات شوراى امنیت از نظر ایران کان لم یکن می‌باشد

رئیس - آقاى آشتیانى‌زاده وقت شما تمام شد.

آشتیانى‌زاده - مطالب بنده هم تمام شد فقط یک دقیقه اجازه بفرمایید. همچنین باید فوراً اظهارات آقاى دکتر اردلان را مبنى بر تصدیق مداخلات شوراى امنیت تکذیب کند و اعلام دارد که میسیون ایران به عنوان طرف دعوى و مشتکى عنه یا متهم در شوراى امنیت اطلاعاتى را من غیر رسم به استحضار اعضای شورا خواهد رساند.

اظهارات امروز بنده را ملت ایران به عنوان یک سند تلقى خواهد کرد و باید دولت را آگاه و بیدار کند و من بیش از وقت به نام یک نماینده مجلس اعلام می‌دارم که بر فرض اشتباه و تصدیق مداخلات شوراى امنیت مجلس و ملت ایران زیر بار هیچ گونه تحمیلى از هیچ ناحیه نخواهد رفت و تا آخرین قطره خون خود از حق حاکمیت ملى خویش مدافعه خواهد کرد.

این خبر را خدمت جناب آقاى دکتر می‌دهم این را خبرگزارى خارجى یا غلط نقل کرده است و یا صحت دارد اگر حقیقت ندارد در هر صورت صدور یک اعلامیه صد در ص به نفع ملت ایران است‏

رئیس - آقاى دکتر جلالى‏

دکتر جلالى - بنده قبلاً اجازه می‌خواهم تلگرافى را که جناب آقاى امامى‌اهرى به من مرحمت فرموده‌اند و از اهر مخابره شده و اهالى آنجا پشتیبانى خود را از دولت جناب آقاى دکتر مصدق اعلام کرده‌اند به عرض برسانم.

خدا خواست و روزى فرا رسید تا نخست‌وزیر محبوب ایران مردى که سالیان دراز موى خود را در راه مبارزه با فساد سفید کرده و عمر عزیز خود را در طریق احقاق حق گذرانده و استیفای حقوق حقه این مردم رنجدیده آرزوى دیرین او بوده با پشتیبانى عجیب و فوق‌العاده اعلیحضرت شاهنشاهى و پیشواى بزرگ مذهبى حضرت آیت‌الله کاشانى و فداکارى بی‌مانند نمایندگان فردا فرد مردم کشور با کمال کسالت و خستگى رحل بر بست و از این رنج سفر هم شانه خالى ننمود و نشان داد که در این مبارزه و عمل تا هر کجا پیش ‌آید استقبال می‌کند و تا هر مرحله که نیاز افتد فداکارى خواهد نمود هفتاد سال مردى که جز در راه خدمت قدم نگذارد و از زندگى خود لذتى جز رنج قهر و زجر و زندان نبیند تا به جایى رسد که جز ایمان و اعتقاد مردم ثمره برنگیرد میوه هفتاد سال رنج و شکنجه را هم در طبق اخلاص نهاده و صمیمانه در راه کشور ایثار مى‌نماید به هر حال می‌رود و امیدوارم خدا او را کمک کند و در این سفر آنچه آرزوى ملت ایران است حاصل گردد (انشاءالله)

و سوغاتى همراه آورد که خدا راضى و شاه و میهن مرفه مسرور گردند آرزو دارم هفته‌هایى که خواهد آمد ایامى باشد که مقدمات آزادى حقیقى و اعتلا و ترقى ما به آن آغاز گردد ایرانى ثابت نمود که در منتهاى اختلاف سلیقه هر زمان که امور عمومى و بحث با خارجى پیش‌ آید همه یک دل و یک زبان از هر عقیده و سلیقه خصوصى چشم مى‌پوشاند و تا آخرین نقطه امکان در آن اصرار و پافشارى می‌نماید و از همکاران گرامى که اهمیت این دقایق را توجه فرموده و رویه خود را سکوت فرمودند صمیمانه سپاسگزاریم انتظار داریم نمایندگان دولتى که خود را پاى بند آزادى و صلح و سلامت دنیا می‌دانند کسانى که منشور آزادى بشر را سرلوحه مرام خود می‌شمارند مردمى که جمع آمده‌اند تا در احقاق حق ملل ناظر و ساعى باشند توجه و ممارست بیشترى نموده بدانند کاروانى که تحت هدایت قافله سالارى چون مصدق مى‌آید حامل آروزهاى ملتى کهنسال و باستانى می‌باشد و انتظار دارد تا آنچه حق و انصاف است در مورد او اجرا شود خطاب من بالاخص به مردم آزاد آمریکا و نمایندگان دولتى است که سالیان دراز گرفتار زنجیر استعمار و یوغ اسارت و بردگى بوده و خوب می‌دانند که ظلم و تعدى دول جابر چه طعم تلخ و مزه ناگوارى دارد ایشان باید بدانند و خوب دریابند که دکتر مصدق چه می‌گوید ایشان باید اطمینان داشته باشند که دکتر مصدق در دل میلیون‌ها مردم را بر صفحه تریبون سازمان ملل می‌گذارد و آرزوى یک ملت ستمدیده را به سمع ایشان می‌رساند جز عدل و انصاف چیزى نمی‌خواهیم و جز حق مسلم خود انتظارى نداریم پنجاه سال سیل طلا از خاک عزیز ما بردند و جز گرسنگى و فقر و بی‌گارى و بیمارى و جهل و بی‌سوادى و اعتیاد به افیون و الکل چیزى بر جاى نگذاشتند نه راه داریم نه فرهنگ داریم نه بهداشت میلیاردها لیره از دسترنج و زحمت طاقت فرسا و از دست دادن سلامت مردم این کشور حاصل آمده یک لیره هم صرف بهبود اوضاع ایشان نگردیده امیدواریم این سفر براى کشور شاهنشاهى ایران میمون و مبارک باشد و جناب آقاى دکتر هم سعى فرمایند تا آنجا که عقل و انصاف جایز انداز این موقعیت خطیر استفاده فرمایند.

تلگراف و نامه هاى بی‌شمارى از مازندران رسیده آنها که تنها من واسطه آن نبودم همکاران دیگر به عرض مجلس و جناب آقاى نخست‌وزیر رسانده‌اند و آنچه منحصر به من بود و تا هنوز تذکر داده نشده مانند نامه خرم‌آباد شهسوار تلگراف سولده و نور تلگرافات آمل و بابل که نمونه احساسات بى‌شائبه اهالى است به عرض مجلس می‌رسانم و علت اصل اشغال وقت امروز من براى صحبت وضع بسیار بد مازندران است بنده در مجلسین اولین نماینده بودم که شاید در دو یا سه ماه قبل اعلام خطرى که دو یا سه ماه دیگر در این استان زرخیز حاصل خواهد شد به عرض مجلس و دولت رساندم کم آبى و عدم تعدیل در تقسیم آن که ثمره تجاوز بعضى از مالکین بود موجب شد که قریب 80 در صد از اراضى فاقد محصول گردید و بیش از 20 در صد باقى نمانده بدیهى است بعضى نقاط فاقد صد در صد محصول گردیده کار به جایى رسیده که در بسیارى از نقاط احشام و اغنام هم خوراکى ندارند به عقیده مردم محل و روزنامه‌هاى محلى بیش از سى و پنج هزار هکتار فاقد محصول و بیش از دویست هزار نفر فاقد زندگى و قوت لایموت گشته‌اند متأسفانه پیشنهاداتى که در سه ماه قبل نموده‌ام به جایى نرسیده من از جناب آقاى دکتر مصدق تمنا دارم دستور فرمایند کمیسیونى با حضور نمایندگان مازندران فراهم ‌آید تا ترتیبى عملى داده شود یقین بدانید مختصر خواربارى که موجود است آن هم تا مدتى صادر و از محل خارج مى‌شود و دیگر مردم گرسنه مانده و باید برنج از خارج کشور وارد نمود خواهید دید چند ماه دیگر مردم رو به تهران مى‌آورند الآن در قسمت‌هایى که فاقد محصول مى‌باشند مردمش رو به شهر آورده‌اند کار هم که نیست عرض کردم اگر سازمان برنامه سهمیه شهرستان‌هاى ما را براى مصارفى که معین شده شروع به عمل نماید و اعتبارات راه سازى جدى‌تر عمل شود رفع این مضیقه خواهد شد به علاوه براى وام کشاورزى لازم است هر چه زودتر ترتیبى داده شود.

من به شهادت جناب آقاى مهندس مصدق معاون وزارت راه و سایر مهندسین و مسئولین وزارت و سازمان برنامه تا آخرین حد امکان براى راه هراز و دشت نظیر و نور مجاهدت کردم و امیدوارم که اگر موانع برطرف و این تشریفات خسته کنند ادارى پایان یابد تا آخر امسال بتوانیم راهى داشته باشیم این خود بزرگ‌ترین کمک و مساعدت برى رفع بی‌کارى است ایجاد بانک‌هاى تعاونى که در دستور برنامه شهرستان‌ها گذاشته‌ایم نیز کمک شایانی در رفع این محظور است.

موضوع دیگر که مى‌خواستم به عرض برسانم موضوع فرهنگ مازندران است ما امسال در کمال زحمت هستیم مدتى است مدارس باز شده ولى معلم نداریم خوب بود وزارت فرهنگ رویه‌اى پیش می‌گرفت با وزارت جنگ صحبت می‌کرد کسانى که از نظر عمومى بیشتر مورد احتیاج‌اند آنها را به طور موقت یا به صورت دیگر معاف مى‌کردند (دکتر طبا - لایحه نظام وظیفه و لایحه اضافه اعتبار فرهنگ را تصویب بفرمایید) البته مجلس اگر به کار عادیش مشغول شود مسلماً اولین لایحه‌اى که تصویب مى‌کند این لایحه است. بقیه وقتم را اگر مانده به آقاى حائرى‌زاده تقدیم مى‌کنم.

ناظر‌زاده - نسبت به بودجه فرهنگ باید فکرى بشود.

رئیس - نه خیر وقتى باقى نمانده. آقاى ابریشم‌کار

ابریشم‌کار - بنابه توصیه بعضی از رفقاى ارجمند از این وحدتى که در مجلس بنده می‌بینم اظهار مسرت می‌کنم و سعادت و توفیق اشخاص خیرخواهى را که همیشه باعث وحدت و یگانگى هستند از خدا خواهانم از خوزستان چندین بار تعقیب می‌کنند که چرا این همه احساسات ما در مجلس منعکس نمی‌شود البته نوبه‌اى گیرم نیامده و اگر

+++

بخواهم تلگرافاتى را که از خوزستان از اهواز شوشتر دزفول، رامهرمز - هفت‌گل - مسجد سلیمان رسیده است اینها را همه‌اش را بخوانم خیال می‌کنم که اگر تمام وقت مجلس به بنده برگذار شود کفایت نمى‌کند ولى نتیجه تمام اینها این است که کلیه اهالى خوزستان و تلگرافات و تأکیدات آنها تمام پشتیبانى از دولت جناب آقاى دکتر مصدق است و تصور می‌کنم هنوز یک عده‌اى از اهالى شوشتر که خیلى ابراز احساسات کرده‌اند در تلگرافخانه باشند و بنده از جناب آقاى نخست‌وزیر استدعا می‌کنم تلگرافى به اهالى آنجا مخابره بفرمایند که از تلگرافخانه بیرون بیایند البته اهالى خوزستان اگر اظهار خوشوقتى و شادمانى می‌کنند از درد دلى است که در ظرف تمام این مدت 40 سال یا 30 سال یا هر چه باشد دارند که در این مدت گذشته که به قول خودشان به شهادت همه مردم در زیر دود نفت و گاز سوزاندن نفت زندگى کرده و از این نفت هم بهره‌اى نبرده‌اند و فقط نان را در خانه خود و در سفره خود از زیر شیشه نگاه کرده‌اند البته امیدوارم که این موضوع نفت در نتیجه مسافرت جناب آقاى نخست‌وزیر این همه دعاهایى که بنده اطلاع دارم شاید در غالب شهرستان‌ها الآن در مساجد مشغول دعاگویى و ختم هستند بدرقه راه ایشان است با کامیابى ملت ایران حل شود که در آتیه جبران تمام محرومیت‌هایى که داشته‌اند بشود ولى من در ضمن تعجب مى‌کنم از مردان سیاست مدارى که در انگستان هستند و هر روز به یک نحوى شکایت از ایران مى‌کنند یک روز به دادگاه لاهه یک روز به شوراى امنیت شاید نمى‌دانم بعداً به جمع اتفاق ملل. بنده تعجب مى‌کنم من اهل خوزستانم و وکیل آنجا هستم و هر چیزى را که مى‌گویم از حلقوم مردم خوزستان و از سینه سوخته آنها است 50 سال نفت ما را مفت بردند همین طور که همه آقایان فرمودند چیزى به کسى ندادند و اگر هم دادند در راه‌هایى خرج شده که البته قابل ذکر نیست و قبلاً گفته شده آیا منظور از این شکایت چیست؟

حکومت انگلستان نفت لازم دارد گفتیم بهش می‌فروشیم و اگر نفت را به ترتیب سابق خواسته باشند ببرند بنده خیال نمى‌کنم ملت ایران به چنین امرى رضا دهد تا ملت ایران از دل و جان راضى نشوند عملى در امر نفت نخواهد شد از قرارى که شنیده‌ام حالا شاید در لندن یا بعضى از جراید تصور کرده‌اند این احساساتى که در ایران هست اینها تحریک است ساختگى است این مسأله یک مسأله‌ای است که مردم ایران با ابراز احساسات خود جواب آن را دادند البته بنده که اسم مردم خوزستان را می‌آورم براى این است که مشقتش را مردم خوزستان کشیده‌اند اینها را نوشته‌اند و گفته‌اند که بنده بعضى چیزهایش را اینجا پشت تریبون بگویم و به سمع آقاى نخست‌وزیر برسانم اگر لازم باشد اینها به موقع خود گفته شود در دو جنگ جهانى اروپا از این نفت ایران فاتح شد که اگر این نفت نبود و این نفت را در اختیار نداشتند (و من امیدوارم این صداى من به آنجایى که الآن غوغاى نفت ایران است برسد) اگر این نفت ایران نبود الآن نقشه جغرافیایى اروپا طور دیگر بود امروز ملت ایران بیدار شده چشم باز کرده مى‌گوید آقا ما نفت‌مان را مفت به شما نمى‌دهیم این همه شکایت و این همه گفتنى‌ها ندارد تا مردم ایران راضى نشود این کار نفت به جایى نخواهد رسید و اگر مى‌خواهید بدانید چرا مردم ایران این همه در دل مى‌کنند و یا ابراز احساسات مى‌کنند بنده مى‌خواهم به طور خلاصه عرض کنم که بدانند اینها حق دارند شرکت سابق نفت پلى در بهمن‌شیر درست کرده قطع‌نظر از این که کسى را از ساعت 6 بعد از ظهر نمى‌گذاشتند از روى پل عبور کند این پل را بر خلاف تمام پل‌هایى که در دنیا هست طورى ساخته‌اند که تمام ساحل بهمن‌شیر که دو طرف نخلستان است و اینها باید متاع خودشان را ببرند بفروشند و در عوض احتیاجات خودشان را بخرند و باید از آنجا عبور کنند راه‏ عبور قایقى نیست آن روز‌ها که کار مى‌کردند صریحاً عرض مى‌کنم به فرمانداران خوزستان گفتم به نخست‌وزیران گفتم هیچ کس اعتنا نکرد الآن تمام نخلستان بهمن‌‌شیر دارد خشک مى‌شود آب رودخانه بهمن‌شیر خشک مى‌شود شاید صدها میلیون تومان نخلستان از بین برود اینها را هیچ کس نگفته و توجه نکرده. البته صاحبان نخل عصبانى مى‌شوند دلشان پر مى‌شود از مظالمى که تا حالا دیده‌اند فریاد مى‌کنند اینها چون به من قسم داده‌اند بنده از 12 فقره شکایت همین یکى را عرض کردم و شاید مدتى پیش این موضوع در حضور جناب آقاى نخست‌وزیر صحبت شده است و حالا که جناب آقاى نریمان وزیر دارایى تشریف دارند توجه‌شان را جلب مى‌کنم که تعداد زیادى تلمبه‌هاى آبى مردم در گمرک است البته صحبت از عمران و آبادى است خوزستان اینها در گمرک مانده مرخص نمى‌شود و از اینها گمرک مى‌خواهند و شاید جناب آقاى امیر علایى که آنجا بودند به عرض‌شان رسانیده‌اند استدعا دارم به هر وسیله و به هر راهى که هست در این موضوع توجهى بفرمایید در ضمن هر روز از کارمندان خوزستان تلگرافاتى مى‌رسد که بدون جهت و بدون‌نظر دولت پیشکار دارایى آنجا اینها را دارد عوض مى‌کند اینها همان مردمانى هستند که این همه در خوزستان فداکارى کردند مأموریت‌هایى داشته‌اند علت ندارد که بدون جهت یک مأمور محلى که سیصد تومان حقوقش است این را حقوقش کفایت کرایه خانه‌اش را نمى‌کند بنده استدعا مى‌کنم همان طوری که مردمان خوزستان انتظار لطف و مرحمت دولت را دارند به این جزئیات توجهى بشود و رفع نگرانى مردم بشود اگر از وقت بنده باقیمانده به آقایان حائرى‌زاده و کشاورزصدر تقدیم مى‌کنم‏

کشاورزصدر - آقاى رئیس 5 دقیقه باقى وقت‌شان به بنده می‌رسد.

رئیس - فقط به یک نفر مى‌توانند بدهند چهار دقیقه باقى مانده که به آقاى حائرى‌زاده داده‌اند آقاى حائرى‌زاده‏

حائرى‌زاده - دیروز که روز اولى سال 1371 قمرى بود خوشبختانه آخرین نماینده استعمار کمپانى انگلیس که مثل کمپانى که هند را استثمار کردند سال‌ها در ایران به همین ترتیب ریشه دوانیده بود ریشه‌اش قطع شد و امسال یک سالى است که ما آزادى سیاسى و اقصادى و استقلال تام و تمام حقیقت دارا شدیم (صحیح است) و من در پیشگاه خداوند تشکر مى‌کنم از این روحى که به ملت ایران داد و قیامى که ملت ایران کرد و این زنجیر اسارت را پاره کرد (صحیح است) و از انگلیس‌ها من متشکرم که راه ملى شدن نفت را به ما آموختند و در مملکت خودشان عمل کردند و ما هم در همان کلاس چیزى را که به نفع ملت و مملکت خودم است دیدیم و از همان راه براى آزادى خودمان کوشش کردیم (صحیح است) و از ملل و ممالکى که در شوراى امنیت از ملت ایران حمایت کردند و این مسأله را یک مسأله داخلى ایران تشخیص دادند و قابل این که جزو دستور بشود ندانستند از طرف تمام ملت ایران تشکر مى‌کنم (صحیح است)

ما با انگلیس‌ها خیلى حساب داریم و این کمپانى مخصوصاً خیلى به ما مقروض است بر حسب اطلاعاتى که در جراید من می‌خوانم خود آنها ثلث یا خمس سرمایه خودشان را در ایران بیشتر نمى‌دانند آنچه در ایران از تأسیسات کمپانى هست ثلث یا خمس سرمایه آنها بیشتر نیست جراید را مطالعه کنید نطق‌هاى رسمى‌شان حاکى از همین معنی است در صورتى که طبق قرارداد دارسى پنج ششم دارایى کمپانى امروز متعلق به ما است چون طبق قرارداد دارسى پس از گذشتن شصت سال تمام دارایى کمپانى متعلق به ما است پنجاه سالش گذشته و پنج دانگ این دارایى مال ملت ایران است و این که خودشان می‌گویند این اشیایى که در ایران هست بیش از ثلث یا خمس تمام دارایى کمپانى نیست پس ما میلیون‌ها از آنها طلب داریم میلیارد‌ها خسارت از آنها مى‌خواهیم ما چیزى به آنها بدهکار نیستیم باید به حساب آنها رسیدگى بشود و به ما حساب‌شان را بدهند و چیزى را که مى‌خواستم مخصوصاً تذکر بدهم آن نانجیبى اخیر انگلستان بود این ملت ضعیفى که سال‌ها زیر چنگال آنها همه چیزش را از دست داده و فشار اقتصادى گذاردند پول ما ذخیره ما را که قدرت اقتصادى ما بود و باید همه جور ازش استفاده کنیم از جریان خارج کردند و ما را در ردیف ملل کمونیست مثل چین گذاشتند که حق ما را به ما ندهند ما چه الزامى داریم که نفت را به آنها بفروشیم من معتقدم که ما باید طرح قانون تهیه بکنیم که نفت را به تمام دنیا مى‌فروشیم یک مثقال به انگلستان نمى‌فروشیم (صحیح است) یک مطلب دیگر که من می‌خواستم به جناب آقاى نخست‌وزیر که در این دو سه روز خواستم به حضورشان برسم موفق نشدم و حالا هم یادداشتى مرقوم فرمودند که عازم هستند و ممکن است دیگر من توفیق زیارت ایشان را پیدا نکنم عرض کنم راجع به این هیئتى است که با ایشان می‌روند استدعاى من این است که اشخاصى که به عقیده من جاسوس‌اند و به عقیده مردم دیگر اگر جاسوس نیستند مشکوک‌اند آنها را با خود نبرند من دیگر عرضى ندارم.

3 - بیانات آقاى نخست‌وزیر راجع به جریان شکایت دولت انگلستان به شوراى امینت و مسافرت به نیویورک و معرفى آقاى کاظمى وزیر امور خارجه به کفالت نخست‌وزیر در مدت غیبت خود و معرفى آقایان وزیران مشاور و دارایى و بهدارى و بیانات آقاى رفیع در تأیید اقدامات ایشان از طرف مجلس.

رئیس - آقاى نخست‌وزیر

نخست‌وزیر - راجع به بیانات نماینده ایران در شوراى امنیت لازم مى‌دانم به عرض آقایان محترم برسانم که دعوت شوراى امنیت روز ششم مهر ماه دو ساعت بعد از ظهر به دولت ایران رسید یعنى در آن روز مى‌بایست نماینده ایران در شوراى امنیت حاضر شود تلگراف سى و شش ساعت قبل از وصول مخابره شده بود و معلوم نبود که علت تأخیر از کجا بوده (کشاورزصدر - از انگلیس‌ها بوده) و تقریباً چند ساعتى با تشکیل جلسه شوراى امنیت بیشتر فاصله نداشت یعنى همان فاصله این که 4 ساعت بعد از ظهر به ساعت نیویورک نماینده ایران دعوت شده بود و با اختلاف ساعت ایران و نیویورک چند ساعت فاصله بیشتر نبود در ظرف این چند ساعت دولت با هیئت مختلط داخل مذاکره شد و یک جوابى تهیه گردید که آن جواب در ساعت هفت بعد از ظهر ششم مهر ماه به وسیله تلفن به نماینده ایران در نیویورک رسید نماینده

+++

ایران مکلف بود که عین آن دستورى که داده شده بود در شوراى امنیت اظهار کند و من گمان نمى‌کنم غیر از این شده باشد و براى اطمینان خاطر آقایان محترم دستور خواهم داد که متن بیانات نماینده ایران را هر چه زودتر مخابره کنند و در جراید منتشر شود تا اگر اشتباهى شده است رفع اشتباه از آقایان نمایندگان محترم بشود (نمایندگان - بسیار خوب است) (آشتیانى‌زاده - کسى که این حرف را زده باید محاکمه شود) خواست خداوند متعال چنین بوده است که در این زمان دولت و مجلسین و تمام نسل معاصر ایران در برابر یکى از بزرگ‌ترین و مشکل‌ترین و پرافتخارترین آزمایش‌هاى تاریخى قرار گیرد خداى را شکرگذاریم که به همه ما توفیق خدمت و شرکت در این پیکار مقدس ملى عنایت فرموده است (صحیح است) وحدت کلمه و قیام عمومى ملت ایران در موضوع نفت و تصویب قانون ملى شدن صنعت نفت در سرتاسر کشور براى استیفا و استفاده از یکى از طبیعى‌ترین و مسلم‌ترین حقوق قانونى ما بوده است (صحیح است) ما نیت مخالفت و عناد و کینه‌توزى با هیچ دولت و ملتى نداشته‌ایم بلکه همان طور که در دیباچه پیشنهاد قانونى به تصویب نمایندگان ارجمند رسیده مطرح است به نام سعادت ملت ایران و به منظور خدمت به صلح جهانى این قدم بزرگ و تاریخى برداشته شده است مع‌التأسف شرکت غاصب سابق نفت پاى دولت انگلستان را که به هیچ وجه با آن طرف حساب نبوده و نیستیم در این امر وارد کرد. دولت انگلستان که خود اهلیت قانونى مداخله در این امر را ندارد نخست از ما به دادگاه غیر صالح لاهه شکایت برد و این دادگاه با صدور قرار تاریخى ظالمانه معروف خویش اعتماد جهانیان را به عدالت بین‌المللى متزلزل ساخت اینک به طورى که استحضار حاصل فرموده‌اید ما را به شوراى امنیت سازمان ملل متحد دعوت نموده‌اند محافل رسمى و مطبوعات و دستگاه‌هاى تبلیغاتى انگلستان بر آشفته و متغیر‌اند که چرا در ایران شرکت سابق نفت به عنوان شرکت استعمارى تام برده مى‌شود اگر این شرکت استعمارى نبود سیاست دولت انگلستان در پشت سر آن قرار نداشت (صحیح است) و این همه هیاهو درباره برچیده شدن بساط آن در محافل بین‌المللى بر پا نمى‌کرد.

اگر شرکت سابق نفت انگلیس و ایران چنین استعمارى نداشت و منظور دولت انگلستان صرفاً حفظ سرمایه و منافع اتباع خود بود می‌بایستى به تقاضاى غرامت و جبران خسارت عادله اکتفا نماید و این منظور به نحو احسن و اتم در قانون ما پیش‌بینى گردیده است دولت و ملت ایران با نهایت حسن نیت و رعایت کامل حق و عدالت به ملى کردن صنعت نفت اقدام نمود. على رغم تمایلات ما دولت انگلستان خود را در این معرکه وارد کرده و هر روز مشکل تازه در کار ما اینجا مى‌کند و ما را از مرحله‌اى به مرحله دیگر مى‌کشاند و به صورت جدیدى مورد تهدید قرار می‌دهد ملتى که مى‌خواهد با شرف و افتخار در دنیا زندگى کند و حقوق حقه خویش را به دست آورد باید در برابر این مشکلات ایستادگى نماید و از این تهدیدها بیم و هراس به خود راه ندهد. اینجانب با تأیید خداوند متعال و با هدایت افکار عمومى ملت ایران و توجهات ملوکانه و پشتیبانى نمایندگان محترم مجلسین با اراده محکم مانند یک سرباز وظیفه‌شناس و فرمانبردار ملت در این پیکار وارد شده و مراحل صعب این را پر مخاطره را طى کرده‌ام و اینک نیز مصمم تا وصول به هدف نهایى که چندان دور نیست از پاى ننشینم (احسنت) قریباً با همراهان خود به مقر شوراى امنیت حرکت خواهم کرد (به سلامتى) و زبان حال ملت ایران در برابر افکار جهانیان خواهم بود ما با نهایت امید و اطمینان در این سازمان بزرگ بین‌المللى شرکت کرده و منشور آن را امضا نموده‌ایم.

اینک معلوم خواهد شد که آیا سازمان ملل متحد یک اساس صلح و همکار و تعاون و عدالت بین‌المللى است و یا یک دام و تور براى صید و گرفتار کردن ملت‌هاى کوچک و ضعیف. آیا احکامى نظیر بند 7 از ماده 2 که می‌گوید هیچ یک از مقررات این منشور ملل متحد را مجاز نمی‌دارد در کارهایى که اساساً مربوط به صلاحیت ملى یک مملکت است مداخله کند قانون و قاعده لازم‌الاتباع بین‌المللى است و‌ این نقوش مرده و بى‌تأثیر بر صفحات کاغذ. یقین دارم که در این مسافرت دعاى خیر عموم هموطنان توشه راه ما بوده (صحیح است) و از پشتیبانى عموم نمایندگان محترم مجلس سنا و مجلس شوراى ملى برخوردار خواهیم بود (صحیح است) خداوند یار و یاور ملت ایران مى‌باشد (انشاءالله) در مدت غیبت این جانب جناب آقاى کاظمى وزیر امور خارجه کفالت نخست‌وزیر را بر عهده خواهند داشت ضمناً از موقع استفاده کرده جناب آقاى دکتر حسن ادهم را به سمت وزیر مشاور و جناب آقاى نریمان را به سمت وزارت دارایى (مباک است) و جناب آقاى دکتر محمدعلى ملکى را به سمت وزارت بهدارى معرفى مى‌نمایم (مبارک است)

آشتیانى‌زاده - انتخاب آقاى نریمان مبارک است‏

نمایندگان - همه‌شان مبارک است‏

رئیس - آقاى رفیع اجازه نطق مى‌خواستید؟ بفرمایید.

رفیع - خدمات آقاى دکتر مصدق به اندازه‌اى است که زبان فارسى لغاتى ندارد که از ایشان تشکر کنیم (صحیح است) ایشان باید بدانند که ملت ایران عموماً هیچ استثنا ندارد تمام افراد ملت ایران همراه ایشان هستند (صحیح است) من تقاضا دارم یک ماده واحه‌اى الآن ایشان اظهار بکنند در مجلس و مجلسین به آن بالاتفاق رأى خواهند داد به این که ایشان داراى یک اختیاراتى خواهند بود (صحیح است)

ایشان که می‌روند چند فرسخى که نمی‌روند به امریکا می‌روند باید به طور کلى با پشتیبانى کامل از طرف ملت بتوانند به هر نحو که هست به این کار خاتمه بدهند (صحیح است) در آنجا صحبت می‌دارند هر طورى که میل دارند اقدام مى‌کنند (یک نفر از نمایندگان - میل نیست باید بروند آنجا دفاع کنند) آنجا می‌روند دفاع مى‌کنند توضیح می‌دهند حرف می‌زنند.

از طرف دیگر ما مى‌خواهیم اصلاح بشود ما با کسى دعوا نداریم ما می‌خواهیم به طور منظم حقوق ملت ایران حفظ بشود و این کار خاتمه پیدا بکند (صحیح است) اگر این ماده واحده را بگذرانیم البته بهتر است اگر لازم شد عمل می‌کنند و لازم نشد بر مى‌گردند به ایران، من تقاضا می‌کنم که آقاى دکتر مصدق آن ماده واحده را عنوان بفرمایند و به آن رأى گرفته شود.

کشاورزصدر - همان قانون 9 ماده هست‏

آشتیانى‌زاده - 9 ماده کافى نیست.

رئیس - آقاى نخست‌وزیر فرمایشى دارید؟ بفرمایید.

نخست‌وزیر - راجع به ماده واحده که جناب آقاى رفیع نماینده محترم اظهار فرمودند یک نظر اینجانب داشتم چون که واقعاً با نهایت تشکر و سپاسگذارى از هیئت مختلط بنده مایل بودم که هیئت مختلط با من همه‌شان همراهى کنند و به اتفاق برویم چون که این کار دولت باید با نظارت هیئت مختلط باشد

این 9 ماده قانون را که به مجلس پیشنهاد کردیم براى این بود که یک وقتى مبادا دولت صالحى را بیندازند و یک دولت صالحى را قائم مقام او بکنند و نتایج نامطلوبى بگیرند به موجب این قانون دولت باید با نظارت هیئت مختلط در امور نفت اقدام بکند اینجانب به تمام معنى این قانون را به طوری که می‌بایست تاکنون اجرا کرده‌ام (صحیح است) نظریات هیئت مختلط در این دو روز اخیر این بود که نیایند یا این که یک اشخاصى از بین آنها بیایند من براى این که مدت کمى به حرکت مانده بود گفتم شاید باز تردیدى بکنند و با من نیایند نظر داشتم که یک ماده قانونى به مجلس پیشنهاد کنم که در مدت اقامت در نیویورک براى هر مذاکره‌اى که در شوراى امنیت لازم است خود اینجانب اختیار داشته باشم که بدون نظارت هیئت مختلط کارهایى که هست انجام بدهم (صحیح است) (چند نفر از نمایندگان - حالا هم صلاح این است) ولى اکنون هیئت مختلط چهار نفر اعضاى خود را که عبارتند از آقایان دکتر شایگان و آقاى صالح از مجلس شوراى ملى و آقاى دکتر متین دفترى و بیات از مجلس سنا تعیین کرده‌اند که با من در آنجا همکارى کنند بنابراین بنده دیگر پیشنهادى ندارم و چون نظر هیئت مختلط این است که از طرف آن هیئت این چهار نفر آقایان در آنجا نظارت بکنند از تقدیم پیشنهادى که جناب آقاى رفیع اظهار کردند خوددارى می‌کنم و امیدوارم که ما بتوانیم با همکارى هم آنچه را که آقایان انتظار دارند در آنجا به موقع عمل و اجرا بگذاریم (انشاءالله)

4 - بقیه مذاکره در گزارش کمیسون نظام راجع به مشمولین فرارى و غایب و استرداد لایحه به وسیله آقاى معاون وزارت جنگ.

رئیس - در جلسه پیش پیشنهاد کفایت مذاکره راجع به نظام وظیفه داده شده بود مذاکره در اطراف آن هم به عمل آمد حالا رأى می‌گیریم آقایانى که با کفایت مذاکرات موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهادات قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقاى معدل به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم تبصره زیر به ماده اضافه شود.

تبصره - پرونده متولدین تا سال 1310 مختومه تلقى و بسته می‌شود و مأمورین دولتى به هیچ عنوان حق مراجعه ندارد و افراد مزبور جزو قواى ذخیر محسوب می‌شوند.

صدر‌زاده - جناب آقاى رئیس امر بفرمایید دوباره قرائت کنند چون نشنیدم‏

(مجدداً به شرح بالا قرائت شد)

رئیس - آقاى معدل‏

معدل - بنده در اطراف پیشنهادى را که در این باب عرض کردم توضیح کافى می‌دهم ولى نظر آقاى رئیس را به یک موضوعى جلب مى‌کنم و آن این است که براى اخذ نتیجه به این پیشنهاد 81 نفر لازم است آنهایی که باید رأى بدهند به پیشنهاد بنده حالا چون عده‌اى در جلسه حضور ندارند نه برای ایشان خوانده مى‌شود و نه

+++

توضیحاتى به عرض‌شان می‌رسد (صحیح است) و آن وقت این تأثیر در رأى دارد اگر این نظر بنده را مى‌پسندید استدعا مى‌کنم چون این موضوعى است که با تمام جوانان ما و با وضع ادارى کشور ما بستگى دارد (صحیح است) اگر صلاح مى‌دانید آقایان نمایندگانى که در خارج هستند آنها را در اطاق بخواهید تا این مطالب را بشنوند که در موقع دادن رأى مستحضر باشند که چه رأى می‌دهند

رئیس - در موقع رأى می‌آیند

معدل - این که آن وقت مى‌فرمایید بیایند براى رأى حالا بفرمایید موضوع نظام وظیفه همکاران بنده چون اکثر نمایندگان ولایات هستند بهتر از بنده آگاهند که با طبقه جوان و مولد ثروت و اشخاص تماس دارد که آینده مملکت ما و کشور ما بسته به آنها است (صحیح است) موضوعى که بیشتر بنده را بر انگیخته است تا در این باب پیشنهادى بدهم و جلب‌نظر نمایندگان محترم و مخصوصاً اولیاى وزارت جنگ را در این باب بکند بدى و فساد دستگاه امنیت از نظر رشوه و ارتشا است خداى نکرده نباید به مأمورین صحیح‌العمل و مردمان درستى که وجود دارند بر بخورد و خیال بکنند که عرایض بنده شامل همه می‌شود ولى همه می‌دانید که تا ما قطع ریشه فساد و رشوه و ارتشا را در مملکت خودمان نکنیم و ایادى پاک و دست‌های پاک را جانشین آنها نکنیم تمام کارهاى ما عبث و بیهوده است این صدمات و زحماتى که ما می‌کشیم و این بى‌ایمانى که در مردم نسبت به دستگاه دولت هست براى یک عده معدودى از مأمورین فاسد است و روزى این مملکت اصلاح می‌شود که مردم دولت را از خودشان بدانند و مى‌بینیم حالا که یک نفر مرد حسابى و با تقوى در رأس دولت واقع شده است عامه مردم چطور نسبت به دولت اظهار عقیده و ایمان مى‌کنند یکى از مواردى که باعث این خرابى‌ها و فسادها شده قانون نظام وظیفه است که به صورت فعلى در آمده (صدر‌زاده - یعنى در طرز اجرایش) البته در طرز اجرایش به این معنى که از بدو قانونگذارى تا به حال همه افراد به خدمت خودشان اشتغال نداشتند و یک عده زیادى از این افراد به عناوین مختلفه یا فرار کردند یا معاف شدند یا به وسائل دیگرى خودشان را به اصطلاح مکتوم داشتند از زیر نظر مأمورین که مى‌باید آنها را خدمت دعوت بکنند جمعیت را که امروز مى‌بایست دعوت کنند و به کار آنها رسیدگى کنند متجاوز از دو میلیون و نیم نفر است یعنى اگر یک هیئت صالحه‌اى هم پیدا شود که بخواهد به کار آنها رسیدگى بکند باید دو میلیون و نیم پرونده را بیاورند بگذارند و رسیدگى بکنند و نسبت به آنها اتخاذ تصمیم کنند (سعید مهدوى - رسیدگى بکنند که چه بشود؟) به نظر بنده همان طور که جناب آقاى مهدوى مى‌فرمایند و در جلسه گذشته هم توضیح دادند این کار عبث و بیهوده‌اى است چرا؟ براى این که ما هر سال دویست هزار نفر اشخاصى را داریم که اینها به مشمولیت مى‌رسند و بایستى خدمت وظیفه را انجام بکنند (صدر‌زاده - ولى 50 هزار نفرش بیشتر استفاده نمى‌شود) ولى ما به بیش از سالى پنجاه هزار نفر حاجت نداریم و براى این که هر مشمولى دو سال خدمت مى‌کند اگر همه ساله همان متولدین که آن سال به نصاب خدمت رسیده‌اند ما بخواهیم به خدمت دعوت کنیم زاید بر حاجت ما است و بنده تصور مى‌کنم همین زاید بودن مستوجب این است که افراد به فکر بیفتند و به خیال بیفتند که خودشان را معاف کنند و چون ما به مشمولین گذشته احتیاج نداریم و باید آنها را معاف بکنیم بنده پیشنهادى مى‌کنم به وزارت جنگ که موادى را به مجلس شوراى ملى پیشنهاد کند تا اشخاصى که هر سال حاجت دارد آنها را به طور قطع بگیرد و بقیه مردم را آزاد کند تا رسم رشوه و ارتشا و فرار و تخلف از قوانین و مقررات به کلى از میان برود (صحیح است) اکنون که این قانون در شرف تصویب است دولت پیشنهاد کرده است که اشخاص فرارى یا آنهایى که به وسایلى تا به حال خدمت نکرده‌اند اینها جرایم‌شان از میان بروند بنده عرض مى‌کنم وقتى جرایم از میان رفت آن وقت چه مى‌شود؟ این امر شود که بیایند بگویند چون جرایم از میان رفت بنده حاضرم بیایم به نظام وظیفه آیا شما نظام وظیفه‌هایی که امسال وقت خدمت‌شان است و سن قانونی‌شان اجازه مى‌دهد که شما از وجودشان استفاه کنید آنها کم هستند که مى‌خواهید بروید مال ده سال بیست سال پیش را هم بکشید بیاورید به خدمت بگمارید؟

ژیک جواب دارند بگویند چون همه ساله همه نمى‌آیند ما به عده کافى اشخاص نداریم و ناچاریم بین این سنوات مختلف این حاجت خودمان را پیدا کنیم بنده عرضم این است که عکس‌العمل این امر خود این موضوع است عین خود وجود این قانون ناقص است اگر مأمورین تا حال نمی‌کردند این کار را و این اشخاص را رها نمى‌کردند این فکر به دماغ آنهایى که امسال نوبت‌شان بود نمی‌رسید اشخاصى که بایستى‏ نظام وظیفه بشوند کى‌ها هستند آنها قسمت اعظم‌شان زارعین و کشاورزان و اشخاصى هستند که در دهات هستند تمام اینها را بر می‌دارند هر سال دو نوبت می‌آورند به منطقه یعنى به مراکز نظام وظیفه و آنها را به هانه‌هاى سخت از‌شان می‌گیرند و زحمت زیادى به اینها می‌دهند و چند ماه هم سرگردان‌شان مى‌کنند بنده پیشنهادم این است که اشخاصى که متولد تا سال 1310 بوده‌اند آنها معاف بشوند (صحیح است) ولى فرار از خدمت مى‌کنند آنها جزو قواى ذخیره مملکت باشند (صحیح است) اگر مملکت خداى نکرده در یک جنگ جهانى در یک موضوعى که مربوط به دفاع از وطن باشد حاجت پیدا کرد تمام اینها را احضار کند وانگهى روزى که حاجت پیدا شود تمام ملت ایران سرباز است در قضایاى آذربایجان و یا در همین قضیه اخیر نفت مگر فقط نظام وظیفه‌ها بودند که آمدند و خودشان را معرفى کردند کدام ایرانى پاک سرشتى است و کدام شیر پاک خورده‌اى است که وقتى وطنش را در خطر ببیند حاضر نشود و از وطنش دفاع نکند؟ (صحیح است)

مادرها و خواهرهای‌شان در خانه راه‌شان نخواهند داد آنهایى که نامردى کنند و به موقع حاضر نشوند و از خاک وطن‌شان دفاع نکنند ولى این امر و این باقى ماندن این پرونده‌ها براى یک عده زیادى از ابناى وطن و دعوت کردن سال آنها را به نظام وظیفه و معاف نکردن آن اشخاص که حقاً مورد لزوم نیستند این درسى است که ما به مأمورین بد کار می‌دهیم براى بد کارى و راهى است که پیش پاى مردم می‌گذاریم براى فرار از انجام وظیفه - چند روز قبل بنده به وزارت فرهنگ رفته بودم دیدم یک عده دبیر مخصوصاً از دبیرهایى که در قسمت علوم و در قسمت سیانس مورد حاجت وزارت فرهنگ هستند آنها را دعوت کرده‌اند از ولایات و کلاس‌ها را در این موقع سال از کار انداخته‌اند براى این که اینها بیایند و تکلیف نظام وظیفه‌شان را معلوم کنند بنده سؤال کردم که آدم بیست ساله بیست و یک ساله می‌فرستید به کلاس و اینها چطور مى‌توانند معلمى بکنند گفتند آقا اینها تمام متولد 1330 و 1301 و 1298 و نمى‌دانم هزار و دویست و فلان هستند اینها را احضار می‌کنند بنده از آنجا متوجه شدم دیدم که فایده ندارد این کار و علاج منحصر به فرد این است که مجلس قطع مرسوم این آدم‌هاى ناپاک را بکند بنده الآن خاطر آقایانى را که اینجا تشریف دارید و رفقایى از ما که در اطاق نیستند باز هم در موقع اخذ رأى خاطر غایبین را هم به اساس این که متوجه مى‌کنم و تقاضا مى‌کنم اولیاى وزارت جنگ هم با این نظریه ما مخالفت نکنند و در عوض بروند دنبال یک مواد و یک تبصره‌هایى براى این که در هر سالى مشمول آن سال آن قدرش که مورد حاجت است براى خدمت ببرند بقیه‌شان را تکلیف‌شان را یکسره روشن کنند و براى آنهایى که باید بیایند مجازات بیشتر از آنچه که حالا در قانون مقرر است وضع کنند یعنى اگر اعلان شد رسماً از طرف وزارت جنگ که فلان فرد بایستى خدمت زیر پرچمش را انجام بدهد و نیامد این مجازاتى که حالا هست کافى نیست زیادتر بشود ولى در عوض دیگران هم که نباید خدمت بکنند آنها هم باید معاف بشوند (احسنت)

رئیس - آقاى ملک‌مدنى مخالفید؟

ملک‌مدنى - بنده موافقم‏

رئیس - آقاى صفایى مخالفید؟

صفایى - خیلى متأسفم که در یک موضوع خیلى حساس که مورد علاقه عموم آقایان است بنده باید عرایضى بکنم که شاید مطبوع طبع نباشد (نمایندگان - پس نفرمایید) خوب بنده عقیده‌ام را عرض مى‌کنم آقایان هم در موقعش عمل خواهند کرد پیشنهادى که جناب آقاى معدل دادند بنده اصولاً متقدم که نبایستى مشمولین در سال که مشمول شده‌اند بلاتکلیف بمانند. سال به سال هى بر عده این بلاتکلیف‌ها افزوده شود تا به این وضع برسد که فرد سى و شش ساله هم امروز مشمول بلاتکلیف باشد این بیان ایشان هم کاملاً صحیح است ولى تصویب این پیشنهاد به این شکل معنایش لغو قانون نظام وظیفه است (بعضى از نمایندگان - چرا؟) حالا چرایش را عرض مى‌کنم به این صورت الآن امسال مشمولینى که احضار شده‌اند متولد 1311 هستند و متولد 1310 یا 1311 که امسال مشمول هستند و باید احضار بشوند (امسال استثنا است) اجازه بفرمایید شما یک مرتبه قانون می‌گذرانید 14 سال کسانى که نیامدند به عللى یا حالا پول داده‌اند یا اداره نظام وظیفه نتوانسته است آنها را احضار کند (مهدوى - احتیاج نبوده) یا احتیاج نبوده به طور کلى آنها را معاف کنید بدون تردید بعد از تصویب این قانون هیچ کس دیگر حاضر نیست سر موعد احضارش حاضر بشود این هیچ دلیل ندارد یک عده‌اى که ایمان به خدمت زیر پرچم دارند به موقع حاضر بشوند و خدمت کنند و یک عده افرادى که به علل مختلف از زیر بار خدمت فرارى باشند امروز این طور سربسته بدون ذکر یک مقدمه‌اى آنها همه را معاف کنیم اگر قانون نظام وظیفه در این مملکت لازم نیست بهتر است یک جا ما قانون نظام وظیفه را لغو کنیم و قانون سرباز داوطلب به جاى آن بگذاریم اگر این است شاید بنده هم معتقد باشم که با وضعیت حاضرى که ما داریم سرباز ما براى مبارزه با دول خارجى نیست و فقط براى حفظ انتظام داخلى است و در این صورت ژاندارمرى و شهربانى براى ما کافى است و براى حفظ انتظام احتیاجى به داشتن سرباز وظیفه نداریم و اگر آقایان عقیده‌شان این است که بهتر این است به جاى این که این پیشنهاد بشود اصولاً قانون نظام وظیفه را لغو بکنیم شاید هم صلاح این است

+++

(بعضى از نمایندگان - نه خیر به صلاح نیست) اگر صلاح نیست چرا تبعیض مى‌کنید در مملکت به این شکل که کسانى که به عللى حاضر خدمت نشده‌اند امروز 14 سال و 14 دوره معاف مى‌کنید (قبادیان - این 14 دوره چه نتیجه‌اى براى ممکلت جز درد سر و زحمت دارد؟) شما براى این که از یک امرى مى‌خواهید فرار کنید یک کار بدترى دارید می‌کنید شما اصول نظام وظیفه و سرباز گیرى را دارید لغو مى‌کنید با تصویب این پیشنهاد اگر قبول هم بکنند یا نکنند تأثیرى در عقیده من ندارد ملاحظه بفرمایید با بودن قانون نظام وظیفه به این شکل نمی‌شود که یک مرتبه 14 دوره را معاف کرد در عین حال یک مطلب مهم هم هست و آن این است که افراد سى و پنج شش ساله نباید این قدر بلاتکلیف باشند کسانی که متولد 1295 و 96 هستند امروز سى و پنج شش سال‌شان است هیچ کس نمی‌تواند اظهارنظر کند که باید این عده احضار بشوند و در این بحثى نیست ملاحظه بفرمایید (سالار بهزادى - پس چه جور نباید احضار بشوند)

الآن مى‌گویم ملاحظه بفرمایید ایشان در ضمن تصویب یک قانونى نباید یک موضوع مورد توجهش بشود و موضوعات دیگر را از نظر دور بدارد این عجله‌اى که آقایان مى‌کنید شاید انعکاس خوبى نداشته باشد شاید معنایش این باشد که آقایان منافع خصوصى خودشان و بستگان‌شان به میان مى‌آید این طور عجله نکنید بگذارید صحبت کنیم این انعکاسش این است هزار قانون مفید داریم آقایان توجه نمى‌کنند دو کلمه هم نمى‌گذارید حرف بزنیم (مهدوى - آقا این اهانت است منافع خصوص کسى در بین نیست) آقا معناى این کار این است (مهدوى - آقا این طور نیست اشتباه مى‌کنید) معناى این این است که یک مرتبه وقتى شما مى‌آیید 14 سال را معاف مى‌کنید وقتى مشمولین را که امسال باید احضار شوند و حتى مشمولین سال 1310 را معاف مى‌کنید این خوب نیست به این صورت این لغو قانون نظام وظیفه است باید راه حلى پیدا کرد که نه قانون نظامى لغو بشود و نه یک عده‌اى که واقعاً امروز سى و پنج شش سال دارند یا به سى سال رسیده‌اند بلاتکلیف باشند و گرفتار مأمورین بى‌انصاف نظام وظیفه باشند.

این را باید حل کرد هم او را باید از شر مأمورین بى‌انصاف خلاص کرد و هم قانون نظام وظیفه را از بین نبرد (مهدوى - راهش را بفرمایید) عرض مى‌کنم عقیده بنده عبارت از این است که یک عده اشخاصى که به سى و پنج شش سال رسیده‌اند از 1295 تا سیصد دو و سه و چهار این عده که امروز سى سال دارند یک پیشنهادى بشود که کسانى که واقعاً به سى سال رسیده‌اند یا بیست و هشت نه سال‌شان است معاف بشوند یک عده را بنده اعتراف مى‌کنم که نوه دارند یک مشمول 36 ساله امروز نوه دارد بنده مقصودم از این عرایض این نیست که یک مشمول 36 ساله برود خدمت نظام وظیفه بکند مقصود این است که باید یک راه اساسى اتخاذ کرد که ما همه سال گرفتار این قضیه نشویم. پیشنهادى بشود که تا متولدین سال‌هاى 1304 و 5 معاف بشوند و نسبت به آتیه هم روشى اتخاذ بشود که این عده که در هر سال به آن احتیاج دارند با قرعه انتخاب بشود و مابقى معاف بشوند و الا با این عمل هیچ کس به موقع نخواهد آمد مقصود بنده از این عرایض باز تکرار مى‌کنم این نبود که افراد بی‌جهت گرفتار حوزه‌هاى سرباز گیرى بشوند.

رئیس - این پیشنهاد را به این صورت اصلاح کردند (ملک‌مدنى - بنده پیشنهاد کردم) آقایان توجه کنید اصلاح پیشنهاد آقاى معدل قرائت می‌شود. خود آقاى معدل هم با آقاى نبوى امضا کرده‌اند

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنها جناب آقاى معدل به طریق زیر اصلاح می‌شود

متولدین تا سال 1307 از خدمت زیر پرچم و مجازات مندرج در قانون نظام وظیفه معافند و جزو ذخیره محسوب مى‌شوند.

رئیس - آقاى نبوى‏

نبوى - یکى از بهترین قوانینى که در سال‌هاى گذشته تصویب شد به عقیده بنده قانون نظام وظیفه بود و به عقیده بنده همان طوری که جناب آقاى معدل فرمودند همه باید در دفاع از مملکت شرکت کنند و همه بایستى سرباز مدافع باشند ولیکن این عمل بایستى طورى باشد که واقعاً به کار دفاع ممکلت بخورند نه اسباب زحمت مردم بشود این لایحه که الآن مطرح است اگر این پیشنهاد‌ها تصویب نشود و خود لایحه مطرح بشود فرض کنیم که این دو میلیون و نیم نفر آمدند و وضعیت‌شان را روشن کردند هیچ سوء استفاده و عمل ناروایى هم نشد بعد به چه درد می‌خورند؟ وزارت جنگ که اینها را نمى‌تواند احضار کند اگر وزارت جنگ جا داشت و احتیاج داشت و لازم داشت یک عده را که تا حالا برده بود منتهى یک تذکرى جناب آقاى صفایى دادند به عقیده من تا حدودى تذکر ایشان جایز بود رعایت بشود پیشنهادى جناب آقاى معدل دادند که به نظر من شاید غالب آقایان با آن موافق باشند منظور ما را هم تأمین می‌کند منتهى دو اشکال داشت یک اشکالش را آقاى صفایى توضیح دادند یک اشکال دیگرش را هم بنده عرض مى‌کنم

راجع به عبارت پیشنهاد بود ایشان فرموده بودند پرونده اینها بسته می‌شود که این شاید آن منظور را کاملاً نرساند ما با موافقت ایشان این مطلب را اصلاح کردیم که اینها از مشمول نظام وظیفه و خدمت زیر پرچم و مجازات‌هایى که در آن قانون هست معافند این عبارت که عرض کردم که از دعوت به زیر پرچم معاف باشند بهتر است از این که بنویسیم پرونده آنان بسته شود (صحیح است) این یک اشکال به این طریق رفع شد. اما تذکرى که جناب آقاى صفایى دادند وارد بود در صورتى که این پیشنهاد به طریق اول باشد که بگوییم متولدین تا سال 310 معافند زیرا معنایش این می‌شد که مشمولین این سال را دعوت نکنند و حال این که مشمولین امسال شاید هنوز اعلان‌شان منتشر نشده و اصلاً اداره نظام وظیفه شاید هنوز آنها را دعوت نکرده است اشخاصى که مشمول 310 هستند یا آنهایى که پارسال مشمول شده‌اند تا دو سال دیگر اینها کارشان در اداره نظام وظیفه تحت رسیدگى است که آیا اینها احضار شده‌اند و فرار کرده‌اند یا نیامده‌اند چه اشکالى در کارشان بوده است؟ بنابراین براى این که نظر همه آقایان تأمین بشود و باعث آن هم نشود که به کار اداره نظام وظیفه صدمه وارد بیاید پیشنهاد شد متولدین تا سال 1307 و بنابراین این سه چهار سالى که امسال و دو سه سال جلوتر است معاف نمى‌شوند و اداره نظام وظیفه می‌تواند آنها را احضار کند. من گمان مى‌کنم با این اصلاحى که در این پیشنهاد شد نظر آقایان تأمین شده است و سکته‌اى هم به کار نظام وظیفه وارد نمى‌آید و از زحمتى هم که براى دو میلیون و نیم نفر مردم فراهم شده است یا درآیند ممکن است تولید بشود جلوگیرى خواهد شد. من استدعا مى‌کنم آقایان به همین طریق رأى بدهند البته باز هم اگر در این پیشنهاد نقصى هست بعد هم ممکن است به عنوان اصلاح عبارتى پیشنهاد بفرمایند و آن را هم ما تصویب مى‌کنیم این پیشنهاد اگر تصویب بشود جایگزین تمام ماده می‌شود و این کار تمام شده است.

رئیس - آقاى کشاوزصدر مخالفید؟ (کشاورزصدر - مخالفم؟) اجازه بدهید یک توضیحى آقاى مخبر بدهند بعد شما بفرمایید آقاى فقیه‌زاده‏

مخبر - با توضیحاتى که آقاى صفایى دادند معلوم شد که در قسمت نظام وظیفه اگر روى پیشنهاد جناب آقاى معدل عمل بشود از بین می‌رود و اگر به آن ترتیب تصویب شود به هم می‌خورد.

رئیس - آقاى مخبر روى حرف ایشان صحبت نفرمایید، در موضوع بحث کنید

مخبر - بنده اگر آقاى معدل یا آقاى نبوى مدت پیشنهادشان را بیاورند روى 1305 موافقت مى‌کنم با نظر‌شان و با مذاکره‌اى که با آقاى معاون وزارت جنگ کردم ایشان هم موافقند و استدعا مى‌کنم که پیشنهادشان را بیاورند روى سال 1305 تا تصویب شود

رئیس - آقاى کشاورزصدر

کشاورزصدر - بنده مخالف این پیشنهاد ثانوى هستم که درست نقطه مقابل عقیده جناب آقاى صفایى مى‌شود. بنده معتقدم که باید به فلسفه قانون نظام وظفه توجه داشت و دید براى چه قانون نظام وظیفه را تصویب و وضع کرده‌اند و مقصود از نظام وظیفه چیست:؟ نظام وظیفه یعنى یک کسى در اولین سال که مشمول نظام وظیفه مى‌شود این تا سالى که مشمول نشده است نه تأهل اختیار مى‌کند، نه منزل جداگانه می‌گیرد، نه شالوده زندگى می‌ریزد می‌گوید من مشمول نظام وظیفه هستم و باید بروم خدمت نظام وظیفه و بعد زندگى تهیه کنم. این را پنج سال مى‌آورند تهران معطل مى‌کنند و بعد می‌گویند بیا، من مى‌خواهم بگویم که چه فرق می‌کند بین سال 1307 و 1305 و 1310 بنده عقیده‌ام این است که این پیشنهاد باید این طور اصلاح بشود که هر کس الآن مشمول است یعنى مشمول امسال است باید دعوتش کنند و امسال تکلیفش را معین کنند ببرندش به نظام وظیفه و اگر مشمول سال پیش است هیچ تفاوتى نمی‌کند با مشمول پنج سال پیش بنابراین نبایستى تبعیض کرد و نبایستى در این پیشنهاد اصلاح کرد به این که عیب ندارد اگر یک کسى 3 سال است مشمول است بیاید و کسى که 7 سال است نباید اعتقاد بنده این است که این کار را نکنید. دیگر آن که یک نقصى هست، جناب آقاى نبوى و آقاى معدل توجه بفرمایند یک نقصى در پیشنهادشان هست و او این است که مى‌نویسند ذخیره احتیاط. آقا ذخیره و احتیاط وقتى صدق مى‌کند که خدمت نظام وظیفه را انجام داده باشند و الآن آقاى دکتر طاهرى و بنده که خدمت وظیفه‌مان را انجام نداده‌ایم که نمى‌توانیم جزو افراد احتیاط و ذخیره باشیم البته ذخیره و احتیاط جهاد عمومى هستیم اما کسى که هنوز وظیفه را ندیده یعنى کسی که خدمت وظیفه را انجام نداده این چطور جزو ذخیره است؟ اگر یک روزى فرمان جهاد عمومى دادند کسی که تفنگ را بلد نیست فشنگ گذارى کند چطور احتیاط است این یکى یکى هم عقدیه بنده این است که همان پیشنهاد اولى را مطرح بفرمایند چون اگر این پیشنها تصویب بشود دنبالش پیشنهاد مى‌آید و به نتیجه نمی‌رسد به اعتقاد بنده آقاى معاون وزارت جنگ هم صلاح است موافقت بفرمایند چرا؟ براى این که شما به قدر کافى هر سال مشمول دارید و احتیاج ندارید که هر سال مشمولین چهار سال، پنج سال، ده سال پیش را بیاورید شما مشمولین امسال را خوب اداره بکنید این مشمولین را

+++

طورى بگیرید که افسران وطن پرست شجاعى اینها را تربیت کنند راه تربیت اینها را پیدا کنید و افسران فرارى را اعدام کنید تا اینها شجاع بار بیایند و الا نمی‌شود افسر فرارى باشد و سربازان جنگى بشوند

رئیس - آقاى معاون وزارت جنگ‏

معاون وزارت جنگ (سرلشگر وثوق) - بنده خیلى خوشوقتم به عرض آقایان برسانم که نه فقط تا این حدى که آقایان محترم مایل هستند ارفاق در حق مشمولین بشود بلکه خیلى بیش از این خود وزارت جنگ در صدد است و به فکر است که وسایل آسودگى و جلوگیرى از سرگردانى مشمولین را فراهم بکند هم براى دستگاه وزارت جنگ این عمل مفید است و از کارها کم می‌کنند و هم رضایت مردم را فراهم مى‌کند ما میل داریم نه فقط راحتى ده دوره یا یازده دوره را فراهم بکنیم بلکه میل داریم به یک حد برسیم که هر سال فقط از مشمولین همان سال بگیریم اما باید تجربه دارند و آزمایش کرده‌اند و اهل فن هستند و مراجعه کرد و کارى نکنیم که با گذشتن یک قانون بدون مطالعه برسیم به یک مرحله که اگر ما 50 هزار نفر مشمول می‌خواهیم پنج هزار نفر هم نیایند و این ارتش فلج بشود ما چهار لایحه تقدیم کردیم که هر چهار تا با هم بستگى دارد یک دلیل این که ما مى‌خواهیم با مشمولین همان سال احتیاجات را مرتفع کنیم همین لوایح است خرابى نه فقط در دستگاه وزارت جنگ است بلکه در وضعیت عموم است وقتى ما رسیدیم به یک مرحله که هر کدخدا در هر ده و هر قصبه دفاترى داشت مشمولینش معین بود و مسجل بود و ما توانستیم بفهمیم که واقعاً این عده که مى‌گویند مشمولند تمامش حقیقتاً مشمولند فلان اسمى که مى‌گویند مشمول است نصرت که مى‌گویند مرد است یا زن در نیاید یا فلان اسمى که مى‌گویند وجود دارد و در آن ده وجود ندارد اینها اگر پیش نیاید یعنى اگر سجل احوال مرتب داشته باشیم از خدا مى‌خواهیم که به همان مشمولین آن سال اکتفا کنیم (صحیح است) ما براى این کار فکر کردیم و یک لایحه تقدیم شده که برگ وظیفه بدهیم به دست اشخاص و‌ این اشخاص تا این برگ را نداشته باشند مثل سجل احوال نتوانند در هیچ جا استخدام بشوند این کار که شد یکى از این اقدامات است که البته با بررسى و تصویب این آقایان خواهد بود آن وقت ما دیگر فرارى نخواهیم داشت الآن می‌فرمایید ما 50 هزار نفر احتیاج داریم و 50 هزار نفر را بى‌تکلیف می‌گذاریم به نظر منطقى می‌آید اما این صد و پنجاه هزار نفر فرضى است یک عده‌اش همین طور که عرض کردم اصلاً مرده‌اند یک عده‌اش زن است 65 درصد مطابق آمار مشمول مواد معافیتى می‌شود که طبق قانون سال‌هاى مختلف اسفند 21 آبان 24 آبان 27 اینها را معاف کرده‌اند یک عده دیگر محل‌شان اصلاً عوضى است یک قسمت اشخاص مال مناطقى هستند که به یک عللى تا به حال اقدام نشده است و باید بشود و بعد گرفته شوند البته فعلاً گرفته نمی‌شود به این ترتیب نود و نه در صد این صد و پنجاه هزار نفر مطابق آمار و حسابى که شده اصلاً وجود خارجى ندارد که ما بخواهیم احضار بکنیم بنابراین اگر آقایان موافقت بفرمایند همان طور که عرض کردم این موضوع بخشودگى به کلى مجزا است از موضوع معافیت این دوره‌ها به طورى که آقایان ملاحظه فرموده‌اند ما این عمل را انجام داده‌ایم همچو چیزى نیست که یک جوان 35 ساله را به خدمت خواسته باشیم ما اصالاً متولدین 1294 تا 1305 را در فروردین ماه گذشته و در وهله سرباز گیرى که الآن مشغول اقدامش هستیم اصلاً به خدمت نخواستیم (یکى از نمایندگان - خوب حالا همین را قبول کنید) به همین دلیل هم بنده با این قسمت موافقم ولى ما الآن در حال سرباز گیرى هستیم اگر یک چنین عملى انجام شود ممکن است لطمه بزند به تأمین احتیاجات ما و نیایند و کار ما سست بشود ما حسن نیت به خرج دادیم (نورالدین امامى - ما قول می‌دهیم سست نشود شما موافقت کنید) اصلاً احتیاج به طرح در اینجا نیست خود وزارت جنگ مطابق ماده 26 قانون اسفند 1327 مجاز است که هر عده را که احتیاج به آنها ندارد احضار نکند احتیاج نیست بیایید این موضوع را داخل بکنید با موضوع بخشودگى اما موضوع بخشودگى. بخشودگى اصولاً در این مملکت مخصوصاً بعد از وقایع شهریور 20 به نظر بنده کارى که به تمام شئون زندگى ما صدمه زده همین موضوع بخشودگی‌ها و ارفاق‌ها است(صحیح است)

به نظر بنده بخشودگى اصل نیست (کشاورزصدر - پس چرا دولت قانون محاکمه افسران فرارى را اجرا نمی‌کند) آن را هم الآن عرض می‌کنم اگر مردم خودشان را موظف بدانند که قانون را اجرا کنند هیچ اشکالى پیش نمی‌آید بنابراین ما بررسى کرده‌ایم با این که بخشودگى اصل نیست حداکثر ارفاقی را که ممکن است بکنیم چون یکعده اشخاص‏‌ از نظر بى‌اطلاعى به خدمت نیامده‌اند و به علت اوضاع و احوال به خصوصى بوده فقط براى همین یک مرتبه بخشودگى پیشنهاد شده و مشمولین خیال نکنند که همه ساله این بخشودگى‌ها خواهد شد. بخشودگى مطابق ترتیب است که طبق این لایحه تقدیم مجلس شوراى ملى مى‌شود. در این لایحه به طوری که ملاحظه فرمودید دو قسمت یکى فرارى یکى هم مشمولین که خودشان را معرفى نکرده‌اند و فراریانى که فرار کردند. این اشخاص باید براى احترام قانون بگوییم که بیایند و وضع‌شان روشن بشود. اگر فردا یک اوضاع و احوالى شد و ما خواستیم آنها را احضار کنیم باید بدانیم که اینها کجا هستند چرا بخشوده شده‌اند. متکفل بوده‌اند معاف بوده‌اند چه بوده‌اند. بگذارید قانون اجرا بشود. اینها بیایند خودشان را معرفى کنند. معاف خواهند شد و خواهند رفت. به علاوه آنهایى هم که جزو طبقه 1294 تا 1305 هستند آنها قطعاً معاف خواهند شد (سعید مهدوى - بگویید که معاف شده‌اند) اداره نظام وظیفه مى‌تواند اینها را معاف بکند، عرض کردم الآن مشغول سرباز گیرى هستند اگر اعتماد به ما نیست بنده یک پیشنهادى مى‌کنم که یک ماده یک ماده‌ای ممکن است اضافه بشود که وزارت جنگ مکلف است طبقات 10 گانه 1294 الى 1305 را پس از آزمایشى که الآن در حال اجرا هست به عمل آمد. طبق ماده 26 اسفند 1327 معاف بکند. (نبوى - آزمایش تیمسار، یعنى صد میلیون تومان) آقایان نمایندگان توجه بفرمایید که اگر این قانون را تصویب کردید و پنجاه هزار نفرى که احضار شده‌اند اگر تأمین نشد، جواب را که بدهد؟ اگر ما الآن 50 هزار نفر خواستیم از کجا بیاوریم! آنها را هم که معاف کردیم رفتند از کجا بیاوریم! (مهدوى - تا 305 پنج دوره است) آخر شما این را مى‌فرمایید متخصص‌اش باید بگوید، این کسى که الآن وزیر جنگ است و هفت سال رئیس اداره نظام وظیفه بوده او باید بگوید (مهدوى - این ایراد به ایشان هم وارد است که چرا تا حال توجه نکرده‌اند.

رئیس - آقاى مهدوى به شما تذکر مى‌دهم.

معاون وزارت جنگ - بنابراین با توضیحاتى که به عرض آقایان رساندم و با سوابقى که به عرض رسید که خود وزارت جنگ این نظرى که آقایان دارند مشغول اجرایش هست و یک نفر از آن طبقات را احضار کرده است صدى 99 هم شانس هست که احضار نکنیم، بنابراین بگذراید الآن که ما مشغول تأمین احتیاجات هستیم قانون لغو نشود و مردم تصور نکنند که ممکن است از خدمت فرار کنند و کسى هم تعقیب‌شان نکند، ولى به طور قطع این عمل انجام خواهد شد و این اشخاص هم بخشودگى‌شان به ایشان ابلاغ خواهد شد و موجبات آسایش براى عموم فراهم خواهد شد.

رئیس - پیشنهادى است باید رأى گرفت اگر رد شد تا سال 1305 هم پیشنهاد شده بعد به آن هم رأى می‌گیریم.

معدل - به بنده مختصراً اجازه بدهید توضیحى بدهم.

رئیس - شما توضیح دادید.

معدل - بنده امضا کننده پیشنهاد هستم.

رئیس - آقاى نبوى توضیح دادند بفرمایید همان جا توضیح بدهید.

معدل - وقتى آقاى صفایى توضیح دادند به نظر بنده ترک اولى هم نبود بلکه گناه عظیمى مرتکب شدند، یعنى فرمودند که نمایندگان براى منافع شخصى‌شان یک همچو کارى مى‌کنند. من اینجا اعلام می‌کنم که من یک نفر مشمول ندارم و از معاون وزارت جنگ هم مى‌خواهم که اگر دارم در روزنامه اعلام بکنند. من اینجا مى‌گویم که تنها کسى اگر بین شما هست که در این مملکت زیر سایه بیرق شیر خورشید و به حمایت نظامى‌ها زندگى مى‌کنند من هستم. اگر در فارس نظامى نبود حیات من و خانواده‌ام نبود. من واجب مى‌دانم که خاک پاى نظامى‌ها را ببوسم ولى آقا این نظام را تاپایه‌اش را بر روى یک اساس محکمى نگذاریم دشمنان این نظام از آن سوء استفاده مى‌کنند و حمله مى‌کنند پایه این کار الآن روى رشوه و ارتشا است و علتش هم این است که مشمول اضافه بر تقاضاى شما است. بگذارید یک اساس نو بریزیم. بیایید ما و شما یک وزارت جنگ خوب درست کنیم ما نباید با این حرف‌ها خودمان را گول بزنیم این شوخى‌ها و بازى‌ها را کنار بگذارید افسرهاى بد را بیرون کنید آنهایى را که احتمال مى‌دهید که رشوه مى‌گیرند و مشکوک به آنها هستید آنها را لباس‌شان را بکنید و از در بیرون‌شان کنید. قانون نظام وظیفه را از نو بنویسید همه ما را بنویسید که اول شما وکلا بیایید خدمت کنید کیست که به مملکتش علاقه ندارد مگر این جنگى که داریم می‌کنیم و ما خودمان در صف اولیش ایستاده‌ایم از نظام وظیفه مهم‌تر نیست مگر همه چیز خودمان را توى این نخوانده‌ایم که مى‌آییم این کار را مى‌کنیم؟ من با هزار و سیصد و پنجش موافقم و تصور هم نمى‌کنم که کسى نظرى غیر از این داشته باشد و حالا این پیشنهاد را اصلاح مى‌کنم به 1305

رئیس - این پیشنهادى است شده و مادام که استرداد نشده باید رأى گرفت و اگر قبول نشد مى‌رویم سر 1305 (معدل - بنده با 1305 موافقم) موافقت نمی‌شود باید استرداد کنید هم شما و هم آقاى نبوى (همهمه نمایندگان) آقایان گوش بدهید نمى‌گذارید ببینیم چکار مى‌کنیم آقاى معاون وزارت جنگ بیانى دارید بفرمایید.

معاون وزارت جنگ - همان طور که عرض کردم چون یک قانونى در این مورد قبلاً به تصویب رسیده که طبق آن قانون اسفند 1327 این اختیار با وزارت

+++

جنگ هست که یک یا چند طبقه را معاف بکند پس در اینجا با اجازه آقایان عطف داده بوده به آن قانون که طبق اختیارات قانون فلان معاف مى‌شود (مهدوى - نمى‌شود) آن قانون که لغو نشده بنابراین (دکتر بقایى - عطف لازم ندارد) صلاح نیست که به آن قانونى که گذشته لغو بشود این عطف بشود به آن قانون که وزارت جنگ مکلف است با استفاه از مقررات قانون سال 27 این عده را معاف کند اگر این پیشنهاد این طور اصلاح نشود سابقه خواهد شد که اگر ما خواستیم یک عده را معاف کنیم اجازه مجلس شورای ملى لازم باشد با این ترتیب هم نظر آقایان تأمین مى‌شود و در ضمن قانون هم که موجود است بی‌جهت لغو نمی‌شود

رئیس - پیشنهاد آقاى معدل که تا سال 1307 معاف باشد خوانده شد حالا رأى مى‌گیریم به این پیشنهاد آقایانی که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

معاون وزارت جنگ - اجازه می‌فرمایید

رئیس - بفرمایید

معاون وزارت جنگ - بنده همان طور که به عرض آقایان نمایندگان محترم رسانیدم وزارت جنگ با بررسى دقیق موضوع فعلاً نمى‌تواند قول بدهد که با معاف کردن این دوره‌ها به ترتیب که موردنظر آقایان هست بتواند احتیاج ارتش را تأمین بکند و معاف کردن این دوره‌ها بدون نظر اشخاص مسئول و تخصص این کار در حقیقت متلاشى کردن ارتش است بنابراین استدعا مى‌کنم از مقام ریاست که این لایحه را مسترد بدارند تا بررسى بیشترى در اطرافش بشود.

رئیس - موافق آیین‌نامه دولت مى‌تواند در هر مرحله‌اى که هست لایحه‌اش را استرداد بکند.

5 - تعیین موقع دستور جلسه بعد - ختم جلسه.

رئیس - آقایان توجه کنید حالا یک لایحه دیگرى داریم ولى وقت دیر است روز یکشنبه هم که جلسه باید داشته باشیم مجلس سنا افتتاح مى‌شود روز پنجشنبه آینده هم تاسوعا است و همین طور یکشنیه بعد که دوازدهم است فقط یک سه‌شنبه در پیش داریم حال اگر آقایان موافقند روز سه‌شنبه 14 محرم که مطابق بیست و سوم مهر است جلسه باشد (صحیح است) فعلاً مجلس را ختم مى‌کنیم جلسه آینده روز سه‌شنبه 23 مهر

(مجلس مقارن ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شورای ملى - رضا حکمت‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294709!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)