کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره پانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏15
[1396/05/28]

جلسه: 188 صورت مشروح جلسه روز دوشنبه بیستم تیر ماه 1328  

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مشروح مجلس

2- طرح و تصویب گزارش کمیسیون راجع به اختیار کمیسیون کشور در تصویب مقررات شهرداری‌ها

3-طرح و تصویب لایحه املاک واگذاری

4- تقدیم و تصویب دو فوریت لایحه اختیارات کمیسیون قوانین دارایی

5- تصویب دو فوریت طرح پیشنهادی نمایندگان راجع به حق انتخاب اقلیت در مجلس سنا

6- موقع جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏15

 

 

جلسه: 188

صورت مشروح جلسه روز دوشنبه بیستم تیر ماه 1328

 

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مشروح مجلس

2- طرح و تصویب گزارش کمیسیون راجع به اختیار کمیسیون کشور در تصویب مقررات شهرداری‌ها

3-طرح و تصویب لایحه املاک واگذاری

4- تقدیم و تصویب دو فوریت لایحه اختیارات کمیسیون قوانین دارایی

5- تصویب دو فوریت طرح پیشنهادی نمایندگان راجع به حق انتخاب اقلیت در مجلس سنا

6- موقع جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس ساعت نه و بیست و پنج دقیقه صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید

[1-تصویب صورت مشروح مجلس‏]

رئیس- نسبت به صورت مجلس نظرى نیست؟

نمایندگان- اصلاً نداده‌اند

رئیس- نرسیده؟

امیر‌تیمور- نصف آن صورت مجلس قبل هم نرسیبده.

رئیس- آن یک قدرى مفصل بود براى آن نرسیده است چند نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند (نمایندگان- دستور آقا دستور) پس نوبت آقایان به جلسه فردا موکول می‌شود (صحیح است)

دکتر عبده- بنده راجع به صورت مجلس عرضى دارم.

رئیس- بفرمایید

[2-طرح و تصویب گزارش کمیسیون کشور راجع به اختیار کمیسیون کشور در تصویب مقررات شهرداری‌ها]

دکتر عبده- عرض کنم لایحه‌اى دولت تقدیم کرده است راجع به اختیارات کمیسیون کشور مربوط به شهرداری‌ها بنده می‌خواستم استدعا کنم که رأى به این موضوع گرفته شود.

رئیس- آقایان اطلاع دارند لایحه‌اى به قید دو فوریت به مجلس داده شده راجع به شهرداری‌ها و مجلس دو فوریت آن را تصویب کرده رفته است به کمیسیون گزارش آن رسیده است که این اختیار به کمیسیون کشور داده شود هیچ مخالف هم ندارد (امیر‌تیمور- راجع به کمیسیون قوانین دارایى هم همین طور) اگر اجازه می‌فرمایید یک رأى گرفته شود، ماده واحده قرائت می‌شود توجه بفرمایید رأى بگیریم (به شرح زیر قرائت شد)

مجلس شوراى ملى‏

چون قوانین و مقررات مربوطه به شهرداری‌ها که به تدریج از بدو مشروطیت تا‌کنون به تصویب رسیده با مقتضیات کنونى وفق نمی‌دهد و لازم است مداخله و مشارکت ساکنین شهرها و قصبات در اداره امور محل سکونت بیشتر شده و توجه آنها به مسئولیت مهم اجتماعى و ملى خویش روشن گردد بالنتیجه حسن جریان و سرعت به کارهاى محلى داده شود.

لذا در پیروى از نیات اعلیحضرت همایون شاهنشاهى که همیشه دولت را متذکر این معنى می‌فرمایند لایحه‌اى مشتمل بر هفت فصل و شصت ماده و 30 تبصره تقدیم و استدعاى تصویب ماده واحده ذیل را با دو فوریت دارد:

ماده واحده- وزارت کشور مجاز است لایحه قانونى شماره 23573- 28 ر 3 ر 28 ضمیمه راجع به شهرداری‌ها را پس از تصویب دو ثلث اعضاى حاضر کمیسیون فعلى کشور به موقع اجرا گذارده و پس از آزمایش در عمل چنان که نواقصى در آن مشهود گردد رفع و قانون مزبور را تکمیل نموده مجدداً براى تصویب مجلس شورای ملى پیشنهاد نماید.

لایحه مزبور در کمیسیون مطرح و پس از شور اول چاپ و پخش خواهد شد تا نمایندگان نظریات خود

+++

را در موضوع لایحه ظرف هشت روز به کمسیون بدهند و شور دوم پس از گذشتن هشت روز به عمل خواهد آمد.

نخست وزیر وزیر کشور

محمد ساعد دکتر اقبال‏

دکتر عبده- آقا بنده توضیحى داشتم.

رئیس- مخالفى نیست؟

دکتر عبده- ولى بنده توضیحى داشتم هشت روز وقت نداریم شور دوم حذف بشود اجازه بفرمایید توضیح بدهم.

معتمد دماوندى- من مخالفم.

دکتر عبده- بنده یک پیشنهادى داده‌‌ام.

رئیس- این اجرایش لازم به حذف نیست وقتى که اجرایش دستور داده شده دیگر لازم نیست شور دومش حذف شود دو مرتبه خوانده می‌شود توجه بفرمایید (مجدداً قرائت شد)

رئیس- شور دوم مربوط نیست باید به موقع اجرا گذاشته شود

دکتر عبده- نوشته پس از شور دوم.

رئیس- شور دوم اگر نواقصى هست رفع می‌شود پس از آن که دو سوم اعضاء رأى دادند به موقع اجرا گذاشته می‌شود.

دکتر عبده- این طور است؟

رئیس- یک مرتبه دیگر بخوانید (مجدداً خوانده شد) وزارت کشور مجاز است لایحه 23573- 28 ر 3 ر 28 ضمیمه راجع به شهرداری‌ها را پس از تصویب دو ثلث اعضاى حاضر کمیسیون فعلى کشور به موقع اجرا‌ گذارده و پس از آزمایش در عمل..

رئیس- آزمایش هم قید می‌کند... چنان که نواقصى در آن مشهود گردد مجدداً براى تصویب مجلس شورای ملى پیشنهاد نماید.

دکتر عبده- قسمت آخر باید حذف شود.

رئیس- بعدش را هم بخوانید. (به شرح زیر خوانده شد)

لایحه مزبور در کمیسیون مطرح و پس از شور اول چاپ و پخش خواهد شد، تا نمایندگان نظریات خود را در موضوع لایحه ظرف 8 روز به کمیسیون بدهند و شور دوم پس از گذشتن هشت روز به عمل خواهد آمد.

رئیس- بسیار خوب این مانع اجرا و آزمایش که نمی‌شود.

دکتر عبده- نه خیر، اجازه بفرمایید یک توضیح مختصرى بدهم.

رئیس- خیلى خوب پیشنهاد بکنید حذف بشود.

دکتر عبده- پیشنهاد کرده‌ام.

رئیس- پیشنهادى رسیده قسمت دوم راجع به هشت روز حذف شود.

تبصره: ضمیمه شود که شور دوم حذف شود یعنى قسمت اخیر شور دوم حذف شود.

دکتر بقائى- پیشنهاد بنده کاملتر است.

رئیس- این صورت خوبى ندارد این خودش باعث تأخیر است، شش نفر انتخاب بشود و به کمیسیون کشور علاوه بشود پیشنهاد آقاى دکتر بقائى را بخوانید. (به شرح زیر قرائت شد) ریاست محترم مجلس شورای ملى پیشنهاد می‌کنم که 6 نفر به انتخاب مجلس شورای ملى به اعضاى کمیسیون کشور اضافه شود..

رئیس- این اولاً مربوط به آن نیست نمی‌شود یک نظر خاصى است راجع به اعضاء است راجع به آن نیست آقاى اردلان بفرمایید.

اردلان- بنده تصور می‌کنم که همه آقایان موافق هستند با این که قانون شهرداری‌ها به تصویب برسد ولى دو موضوع هست که باید گفته شود اولاً این جا آقایان پیشنهاد فرمودند آقا‌ى دکتر عبده که این 8 روز را بردارند (دکتر عبده- سه روزش بکنند. وقت ندارند) اولاً که بنده خودم عضو کمیسیون کشور نیستم و اگر هم در ظرف این سه روز چیزى نوشتم به کمیسیون کشور توجه نکرد چون لایحه به مجلس نمى‌آید حق ما تضییع می‌شود متن لایحه‌اى که دولت داده درست آن منظورى که اختیارات شهرداری‌ها را به خود اهالى بدهد به کلى طور دیگرى پیشنهاد کرده اختیار انتخاب شهردار را به دولت واگذار کرده در صورتی که منظور اصلى ما این بوده است که شهردار هر شهرى را خود اهالى محل انتخاب بکنند (دکتر بقائى- مثل تمام دنیا) مثل تمام دنیا. مثلاً فرض کنید که در خود شهر تهران ما اهالى تهران جمع شویم و یک انجمن شهر تعیین بکنیم و رئیس این انجمن هم همان شهردار تهران باید باشد، در صورتی که لایحه‌اى که دولت داده است این طور نیست باید یک چند نفرى را که سابقه خدمت ادارى داشته باشد یا نداشته باشد پیشنهاد کنیم که وزارت کشور از میان آنها انتخاب کند بنابراین باز آن موضوع دو درجه پیش می‌آید در صورتی که تمام کوشش ما از اول براى این بود و توجه اعلیحضرت همایون شاهنشاهى تمام به این بوده است که مردم در سرنوشت خودشان، خودشان دخالت بکنند. بنده از جناب آقاى مسعودى مدیر محترم اطلاعات بسیار متشکرم که یک سرمقاله بسیار خوبى در این خصوص مرقوم فرموده بودند، این منظور را تشریح کرده بودند بنده و عده دیگر از آقایان نمایندگان با این موضوع موافق نیستیم و همچنین اهالى شهرستان‌ها و تهران به ما مراجعه کرده‌اند و گفته‌اند که این موضوع را باید حتماً توجهى بهش بشود حالا آقایان اعضاء محترم کمیسیون کشور نمی‌دانم چه راهى در نظر می‌گیرند؟ اگر این قول را بدهند که این موضوع را اصلاح بکنند ما با کمال میل رأى می‌دهیم و الّا آقا ما بیاییم امروز چشم بسته این حق را به کمیسیون کشور بدهیم بعد همان طور لایحه دولت را تصویب بکنند ما یک حقى از اهالى این مملکت تضییع کرده‌ایم، تا حالا یک قانونى بوده و مجلس شورای ملى وقتى نکرده است که توجهى کند ولى حالا مجلس باید توجه بکند تازه کار را بدتر نکند. به نظر بنده این صلاح نیست این است که مخالفت بنده از این لحاظ است که کمیسیون کشور حتماً این ماده 31 لایحه دولت را باید اصلاح بکند اختیار انتخاب رئیس شهردارى هر شهرى را به خود اهالى آن شهر واگذار کند به هیچ‌وجه من‌الوجوه ما مایل نیستیم که دولت انتخاب شهردار را بکند.

رئیس- آقاى دکتر عبده.

دکتر عبده- بنده لازم نیست راجع به اهمیت این لایحه چیزى به عرض نمایندگان محترم برسانم براى آن که همه نمایندگان موافقند که می‌بایستى مردم را در سرنوشت خودشان راجع به امور محلى مخصوصاً شرکت داد اضافه می‌کنم که اعلیحضرت همایون شاهنشاهى هم دیروز در سر‌لوحه فرمایشاتشان به این نکته اهمیت دادن که هر چه زودتر این لایحه بعنى لایحه‌اى که مربوط به اختیار دادن مردم است در امور خودشان از مجلس بگذرد خوب آقایان اگر می‌خواهند که بگذرد باید یک تصمیمى بگیرند که عملى باشد امروز شاید بیشتر از 15 روز بآخر دوره تقنینیه نمانده که از این 15 زوز چند روزش را تعطیل خواهیم داشت بنابراین شاید یک هفته ما داشته باشیم براى کار کردن اگر این لایحه به ترتیبى که پیشنهاد شده بخواهد تصویب شود من خیال می‌کنم که اساساً کمیسیون کشور مجال نداشته باشد که به این کار برسد براى این که کمیسیون باید سه چهار روز لایحه را مورد مطالعه قرار بدهد و تصمیم بگیرد و پنچ روز فاصله بدهد و بعد شور دوم براى آن قائل شود و این کار عملى نیست براى اینکه لااقل یک ماه وقت می‌خواهد و این عملى نیست با این که خود کمیسیون کشور باید به این کار برسد و البته کمیسیون کشور هم توجه خواهد کرد به نظریات آقایان من خیال می‌کنم بهتر است آقایان نمایندگانى که این لایحه را دیده‌اند این کارى را که در شور دوم می‌خواهند بکنند، بعنى هر کدام از آقایان که این لایحه را مطالعه کرده‌اند نظریاتى که دارند به کمیسیون کشور تسلیم کنند حتى مانعى ندارد که مطابق نظامنامه آقاى ملک‌مدنى رئیس کمیسیون کشور دعوت بکنند از آقایانى که نظریاتى دارند تشریف بیاورند در کمیسیون کشور و نظریات خودشان را حضوراً عنوان کنند و به این جهت من تصور می‌کنم که آن چیزی که مورد تصویب کمیسیون کشور واقع خواهد شد بهتر از آنچه خواهد بود که هست، من ادعا نمیکنم که آنچیزى که کمیسیون کشور تصویب خواهد کرد یک چیز ایده‌آلى خواهد بود ولى امور آقا نسبى است و شما نمی‌توانید آقا از وضع عمومى که حالا هست یک مرتبه به یک وضعى که با حالا خیلى فرق دارد بر‌گردید: من اعتقادم این است که اگر یک تحولى در این زمینه ما معتقد باشیم شاید مناسبتر و مقتضى تر است و قدر مسلم این است که همین لایحه دولت با تمام معایبى که دارد و منهم منکر نیستم از وضعیتى که حالا داریم بهتر است براى این که حالا شما در سرنوشت شهردارى‌تان به هیچ‌وجه نظر ندارید و حال این که مطابق این لایحه نظر پیدا می‌کنید امروز یک اداره شهرداری‌ها دارید در وزارت کشور که درست شده براى سابوتاژ و خرابکارى و کارشکنى در اقدامات شهرى که از طرف شهرداری‌هاى محلى ممکن است انجام شود بنابراین من تصور می‌کنم آقاى اردلان هم موافقت بفرمایند که ما این اختیار را به کمیسیون کشور بدهیم، کمیسیون کشور هم توجه خواهند داشت که ما اعتماد کردیم به آقایان و این اختیار را به آقایان داده‌ایم و آنها هم به طور حتم توجه خواهند نمود به نظریات نمایندگان و بالاخره نتیجه یک چیز بهترى از آن چیزى که هست قائم مقام آن خواهد شد.

رئیس- اینجا یک پیشنهادى راجع به تجزیه رسیده است که قسمت اخیر تجزیه شود در موقع رأى.

دکتر معظمى- آقاى رئیس می‌خواهم تمنى کنم اجازه بفرمائید آقاى رئیس کمیسیون کشور یک توضیحى بدهند.

+++

رئیس- بله یک پیشنهادى آقاى دکتر متین‌دفترى کرده‌اند در جواب ایشان آقاى ملک‌مدنى بیاناتشان را می‌فرمایند. (پیشنهاد آقاى دکتر متین دفترى به شرح زیر قرائت شد:) پیشنهاد می‌کنم در ماده واحده بعد از کلمه آزمایش اضافه شود در مدت یک سال.

رئیس- بفرمایید

نورالدین امامى- دو سالش کنید.

دکتر متین دفترى- بنده با این قانون نظر به این که نسبت به وضعیت قبلى خیلى ترقى کرده و حقوق اهالى مملکت بیشتر منظور شده است کاملاً موافقم ولى متأسفانه چون آخر دوره مجلس است و ما هم علاقه داریم که این قانون را زود بگذرانیم و آن مطالعات و دقت‌هایى که معمولاً در قوانین می‌کنیم وقت نیست بکنیم بنده معتقدم که چون این قوانین آزمایشى که در گذشته از تصویب کمیسیون‌ها گذشته به همین فورمول گذشته که پس از مشاهده نواقصش در زمان آزمایش به مجلس بیاید هیچ‌وقت هم هیچ کدام از این قوانین هم بر نگشته بمجلس که بگویند در آزمایش چنین نواقصى دیدیم حالا این قانون را که ما به آن خیلى علاقه داریم مسئله اختیارات مردم است و دخالت مردم است در تعیین مقدرات خودشان و به عقیده بنده پایه و اساس مشروطیت همین قانون است که مردم در همان کارهایى که مستقیماً مربوط به خودشان است شروع کنند که دخالت نمایند، دخالت در کارهاى عمومى محلى بنمایند به این جهت بنده نسبت به این قانون کمال موافقت را دارم و میل هم دارم که حتماً قبل از انقضاى مجلس این قانون بگذرد و به موقع اجرا هم گذاشته شود ولى براى این که در عمل ببینیم واقعاً که اگر نواقصى دارد دولت ملزم باشد که این نواقص را در مجلس بیاورد که این منظور به عنوان قانون موقت براى ابد نماند یعنى به اصطلاح موقت ابد نشود این است که بنده معتقدم دولت در ظرف یک سال... (نورالدین امامى- دوسال باشد) دو سالش را هم بنده حرفى ندارم آقایان میل داشته باشند بنده هم پیشنهادم را دو سال می‌کنم که این قانون در مدت دو سال آزمایش شود آقاى حاذقى پیشنهاد بنده را دو سال کنید.

دماوندى- دوره انجمن خودش شش سال است.

رئیس- انجمن چه ربطى به قانون دارد؟

دکتر متین دفترى- در مدت دو سال در آزمایش این قانون را می‌بینیم بعد دولت بعد از دو سال هر نواقصى دارد بیاورد به مجلس (صحیح است)

رئیس- اینها وظیفه کمیسیون است آقاى ملک‌مدنى.

ملک‌مدنى- بنده اجازه‌اى که خواستم براى این بود که یک توضیحى عرض کنم تا رفع نگرانى از آقایان بشود کمیسیون کشور همیشه رویه‌اش این بوده که در مسائل مهمى که جنبه عمومى داشته است و اغلب نمایندگان ذى‌نظر هستند دعوت از طبقات مختلف می‌کرده در رأى با آنها مشورت می‌کرده آقایان همه خاطر دارند این لایحه شهرداری‌ها هم یک لایحه مهم اساسى است و در این مورد هم این نظر را رعایت می‌کنیم یعنى از آقایانى که ذى‌نظر هستند دعوت می‌کنیم بیایند اظهار نظر کنند و نظریات اینها را جمع می‌کنیم و بعد از این که مشاوره کامل به عمل آمد یک تصمیم قاطعى می‌گیریم تا مبادا عملى شود که خداى نکرده (نورالدین امامى- آقاى رئیس کمیسیون کشور مورد احترام همه هستند) تشکر می‌کنم، بر‌خلاف مصلحت باشد بنابراین آقایان نگرانى نداشته باشند چیزى که موجب نگرانى است همان است که آقاى دکتر عبده فرمودند که ما وقت نداریم نگاه کنید. اینجا امروز 20 تیر است ما 16 روز دیگر بیشتر وقت نداریم احیا‌ها را هم داریم جمعه را هم داریم تقریباً 9 جلسه دیگر مطابق حساب ما داریم عید فطر هم هست ما یک عملى باید بکنیم که لایحه شهرداری‌ها تا مجلس خاتمه پیدا نکرده انشاء‌‌الله از تصویب کمیسیون بگذرد و یک آزمایشى بکنیم و این هم قید شده که پس از آزمایش مجدداً لایحه به مجلس شورای ملى تقدیم شود به عقیده بنده آقایان موافقت بفرمایند هر کدام هم نظرى دارند بنده از فردا کمیسیون را تشکیل می‌دهم هر روز که بتوانیم به این کار اساسى رسیدگى می‌کنیم. (احسنت)

رئیس- قرائت می‌شود تا رأى بگیریم (به شرح زیر قرائت شد):

پیشنهاد می‌کنم در ماده واحده بعد از کلمه آزمایش اضافه شود در مدت دو سال و در آخر ماده ا‌ضافه شود مادام که این قانون بر اثر لایحه جدید دولت تغییر نکرده است به اعتبار خود باقى خواهد بود.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به این پیشنهاد آقاى دکتر متین دفترى آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد. یک پیشنهادى هم آقاى مشایخى فرمودند ولى این در اصل موضوع است یعنى مربوط به کمیسیون است نه مجلس‌ اگر بخواهیم وارد رویه کمیسیون شویم همین طور هى پیشنهاد می‌رسد پیشنهاد آقاى مشایخى قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد) تصویب عوارض پس از تصویب انجمن منوط به تصویب هیئت وزیران است.

رئیس- این را بفرستید به کمیسیون، حالا پیشنهاد تجزیه رسیده پس قسمت اول را می‌خوانیم رأى می‌گیریم قسمت دوم هم قرائت می‌شود ماده واحده را قرائت کنید. (به شرح زیر قرائت شد:)

ماده واحده- وزارت کشور مجاز است لایحه قانونى شماره 23573- 28 ر 3 ر 28 ضمیمه راجع به شهرداری‌ها را پس از تصویب دو ثلث اعضاى حاضر کمیسیون فعلى کشور به موقع اجرا گذارده و پس از آزمایش در عمل چنان که نواقصى در آن مشهود گردد رفع قانون مزبور تکمیل نموده مجدداً براى تصویب مجلس شورای ملى پیشنهاد نماید

رئیس- با اصلاحى که شده است آقایانى که موافقند قیام نمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد حالا این قسمت دوم قرائت می‌شود هر کدام موافق هستند رأى می‌دهند. لایحه مزبور در کمیسیون مطرح و پس از شور اول چاپ و پخش خواهد شد تا نمایندگان نطریات خود را در موضوع لایحه ظرف هشت روز به کمیسیون بدهند و شور دوم پس از گذشتن هشت روز به عمل خواهد آمد.

رئیس- آقایانى که با این جز موافقند قیام کنند (عده اى برخاستند) تصویب نشد آقاى وزیر دارایى هم یک لایحه‌اى به مجلس دادند بقیه دو فوریت را راجع به اختیار کمیسیون ولى آخر مجلس آقایان توجه داشته باشند که رأى گرفته شود (مشایخى- آقاى رئیس آن لایحه مربوط به تقاعد کارمندان یک رأى براى فوریت بیشتر ندارد) شما تأمل نمی‌کنید موافق نظامنامه باید به فوریتش رأى گرفته شود و تکلیفش روشن شود.

[3- طرح و تصویب لایحه املاک واگذرى]‏

رئیس- موضوع املاک واگذارى مطرح است. آقاى صاحب‌دیوانى.

مکى- ما اقلیت هستیم ما باید مخالفت کنیم. تبانى شده است‏

صاحب دیوانى- شما می‌خواستید تشریف بیاورید مخالفت کنید.

رئیس- در لوایح اقلیت و اکثریت ندارد اظهار عقیده می‌کنند. آقاى صاحب‌دیوانى‏

صاحب‌دیوانى- استدعا می‌کنم براى چند دقیقه توجه دقیقى به عرایض بنده بفرمایید و قبل از تجزیه و تحلیل مطالب هم در قضاوت عجله نکنید‌ روش بنده را در جریان دو سال مجلس کلیه همکاران محترم تشخیص دادند که در هیچ مورد قصد کوچکترین تظاهر یا غرض خاصى را نداشته و اکنون هم یادآور می‌شوم که سوگندى را که در اینمجلس یاد کرده‌ام تا آخرین دقیقه عمر مجلس در نظر داشته و بر‌خلاف آن رفتار نخواهم نمود و بیاناتى را هم که اکنون به طور اختصار عرض می‌کنم صرفاً روى منافع ملت و آینده کشور است بنده با در نظر گرفتن جهات مختلف و وضع فعلى دربار و مخارجى که به طور اجبار باید در شبانه‌روز بشود و اشخاصی که به طور استمرار در حریم سلطنت اعاشه می‌نمایند و عدم خوددارى شاهنشاه محبوب از بذل و بخشش در راه امور خیریه و حفظ شعائر ملى و عظمتى را که دربار کهنسال ایران از قرون متمادى دارا بوده و حالا هم باید دارا باشد‌ معتقدم که کلیه املاک اعلیحضرت فقید بایستى بدون هیچ‌گونه قید و شرطى از قبیل عنوان موقوفه و یا عناوین دیگرى به ملکیت اعلیحضرت همایونى برگذار و اعاده شود و علل مخالفت مشروط خود را هم بعلت شرطی که تلویحاً در ماده واحده شده است به عرض آقایان می‌رسانم گذشت زمان در کشف حقایق و از بین بردن اغراض و نمودار ساختن وقایع عامل بسیار مؤثرى است که بیشتر از همه مورخین از آن استفاده می‌کنند‌ خوشبختانه بیش از هشت سال نگذشته است که مردم به خودى خود بدون تبلیغات و تلقینات با وجود این که هنوز هم زمینه آن طور که باید فراهم نیست به وطن‌پرستى و نبوغ و خدماتی که اعلیحضرت فقید به این کشور نموده است پى برده‌اند و هرچه زمان بیشتر بگذرد این حقایق بهتر آشکار می‌شود- شاهنشاه فقید در کلیه امور احاطه و توجه مخصوصى داشت ولى سه قسمت را ذاتاً بیشتر علاقه‌مند بود- اول قبل از همه چیز به ارتش صرف نظر از انظباط و سایر فنون نظامى در حفظ اموال و نگاهدارى اشیاء و تحهیزات به قدرى دقیق بودند که هیچ فردى نسبت به‌ عزیزترین اشیاء و دارایى شخصى خود تا این حد علاقه‌مند نمی‌تواند بود- من باب مثال عرض می‌کنم خود بنده آجودان هنگ توپخانه لشکر اول مرکز بودم و اعلیحضرت فقید بر حسب معمول قرار بود از لشگر بازدید فرمایند با این که حتى کشوهاى میز خود را نظیف کرده و رعایت کلیه جهات و جوانب را نموده بودم وقتی که به اطاق

+++

کار بنده تشریف‌‌فرما شدند پس از اداء مراسم نظامى که به جاى آوردم به اطراف توجه دقیقى فرموده یک شیشه اطاق را که اندکى کثیف بود به اعصا به بنده نشان داده فرمودند آقاى آجودان این شیشه از پول ملت خریده شده اگر امروز به کثیف شدن آن اهمیت ندادید فردا بشکستن آنهم اهمیت تخواهید داد- بین خود و خدا قضاوت کنید تا‌کنون هیچ یک از شما آقایان برایتان اتفاق افتاده است که چنین توجه دقیقى به حفظ و نگاهدارى مال شخصى خود نموده باشید و هیچ حافظى بهتر از او قادر بود همه چیز این ملت را حفظ نماید. متأسفانه در اثر وقایع شوم شهریور 20 دو ثلث از بهترین مهمات و لوازم نظامى ما که با آن دقت تهیه و نگاهدارى شده بود از بین رفت و هیچ کس کمترین توجهى به این موضوع نکرد.

دوم- در ساختن ابنیه و قصور- چنانچه ملاحظه می‌فرمایید هر کجا عمارتى است قصرى است آثارى از تمدن غرب آمیخته با تمدن باستانى است نتیجه ذوق و قریحه شاهنشاه فقید است متأسفانه باید عرض کنم آنها هم تدریجاً رو به خرابى و انهدام می‌رود

سوم- قسمت عمران و آبادى املاک مزروعى و توسعه کشاورزى بود- اعلیحضرت فقید براى تشویق زارعین و جلوگیرى از تماس دائم مأمورین دولت با کشاورزان و آباد شدن املاک مالیات مزروعى را موقوف نمود و در عوض مالیاتى به نام صدى سه بر محصول کشاورزى مقرر داشت حالا نتیجه حاصله از این کار تا چه اندازه مفید بود قابل شرح نیست زیرا مالک مالیات می‌پرداخت و با مأمورین در تماس نبود- رعیت هم آنچه را که براى اعاشه سالیانه خود لازم داشت و در خانه خود نگاه می‌داشت و تدریجى مصرف می‌نمود از مالیات معاف بود و بالنتیجه سطح تولید روز به روز بالا می‌رفت و براى پیشرفت زراعت و فلاحت و تشویق کشاورزان بزراعتهاى چغندر- پنبه- چاى- کنف که محصولات صنعتى و صادرتى بودند منتهاى مجاهدت را مبذول فرمودند من عقیده دارم حالا هم اگر بخواهیم قدم اساسى به حال این مملکت و ملت برداریم و خود را از فقر اقتصادى و بحران کنونى از هر حیث نجات بخشیم بایستى دست از ابتکارات بى‌نتیجه برداشته و کتابى به نام متد مملکتدارى رضا شاه کبیر از کلیه تعالیم و دستورات آن شاهنشاه تدوین نموده و طابق‌النعل بالنعل بدون این که سلیقه خود را در آن دخالت دهیم به آن عمل کنیم به نظر آورید که همین املاک واگذارى قبل از خریدارى شاهنشاه فقید چه صورت ویرانه داشته و در این مدت تا چه حد در عمران و آبادى و غرس اشجار با اصول فنى و ساختن خانه‌هاى رعیت نشین و ایجاد راه‌ها فعالیت شده است امروز هم پس از هشت سال ملاحظه فرمایید تا چه حد خراب و ویران گردیده است- این املاکى که سالیانه میلیون‌ها ریال عواید داشت امروز به نقصان و کسر بودجه کمک می‌کند شاهنشاه فقید صرفاً براى آبادى و عمران کشور این املاک را خریدارى می‌نمود اگر در قیمت خرید از طرف مأمورین مربوطه نسبت به بعضى از مالکین قبلى اجحافى شده باشد به خداى لایزال که شاه فقید گناهى نداشت شما روزانه در منزل مبلغى جهت خرج به مستخدم خود می‌دهید با این که مستخدمین شما معدود و زندگانى امثال بنده و شما آن قدرها وسعت ندارد معهذا مستخدم هر اندازه خوب باشد در روز مبلغى به عنوان نظارت از مال را شما برداشت می‌کند و قادر نیستیم جلوگیرى نماییم چگونه ممکن است شاهنشاهى که یک کشور پهن‌آور را شخصاً اداره می‌نمود بتواند در خریدارى این املاک تا این حد مراقبت کند که اجحافى صورت نگیرد بنده از شخص موثقى در کلاردشت شنیدم که در مازندران یک نفر پیشنهاد کرده بود که اعلیحضرت یکى دو ملک خانم فخرالدوله را که مجاور املاک شاهنشاه است خریدارى فرمایند اعلیحضرت در جواب فرموده بودند که فخر‌الدوله در عمران و آبادى املاک خود لایق و شایسته است من هرگز علاقه به خرید املاکی که مالکین آن در عمران و آبادى ملک کوتاهى نمی‌کنند ندارم بروید املاکى را که خراب و ویرانه است و صاحب آن لایق به عمران آن نیست خریدارى کنید بنا‌بر‌این غرض از خرید این املاک جز معمور نمودن آنها چیز دیگرى نبوده و این املاک هنوز هم موجب افتخار و مباهات این کشور است اگر مهمان گرامى و جلیل‌القدرى داشته باشیم براى حفظ آبروى خود به صفحات شمال راهنمایى می‌کنیم تا آثار آن شاهنشاه را دیده و موجب رو سفیدى ما گردد رضا شاه کبیر تمام محصول عمر خود را در این کشور گذاشت و رفت و جز مشتى خاک با خود نبرد آن روز که بیگانه‌پرستان فریاد می‌کشیدند که رضا شاه جواهرات و ارزهاى زیادى با خود برده موجبات تأثر اعلیحضرت محمد‌رضا شاه به قدرى فراهم شد که اعلامیه صادر فرمودند که اگر در بانک‌هاى خارجى پولى و ارزى از شاهنشاه سابق هست من به کسی که کاشف آن باشد همه را هبه می‌نمایم آقایان براى نمونه از وطن‌پرستى و دقت نظر اعلیحضرت فقید یک مثال کوچک عرض مى کنم وقتیکه با‌نک ملى در شرف تأسیس بود امر می‌فرمایند که طلاهاى مردم جمع و در بانک ملى نگاهدارى شود این امر در دربار هم عملى می‌شود- سه سال قبل از طرف اعلیحضرت همایونى به اتفاق چند نفر مأمور شدیم که صندوقخانه اعلیحضرت فقید را باز کرده صورت‌بردارى نموده و با دفتر آن تطبیق نماییم در ضمن اجراى امر در میان اثاثیه تعداد 60 الى 70 ساعت بغلى بدون قاب دیده شد که از کارخانه‌هاى معروف دنیا بود چگونگى را که تحقیق کردیم معلوم شد موقعى که طلاها جمع‌آورى می‌شده طبق امر مخصوص کلیه طلا‌هاى خاندان سلطنت‏ نیز جمع و به بانک تسلیم و قاب‌هاى این ساعت‌ها را هم به بانک برده اند و کارخانه‌هاى قیمتى آن بدون قاب مانده است آقایان شاهنشاهی که تا این حد وطن‌پرست بوده است نباید امروز خاندان سلطنت دچار مضیقه مالى باشند به طور قطع خدمت آقایان اطمینان می‌دهم که بودجه دربار نسبت به مخارجى که در نهایت دقت و صرفه‌جویى می‌شود بسیار نا چیز است و از وجوهى که از اعلیحضرت فقید باقى مانده بود دینارى دیگر وجود ندارد کدام شهرستان است که از عطایاى ملوکانه در این مدت برخوردار نشده است اعیحضرت همایونى هرچه را داشتند در راه عمران و آبادى شهرها و کمک به سیل‌زدگان، حریق‌زدگان، زلزله‌زدگان ایجاد قنوات لوله‌کشى کمک به فقرا‌ و بینوایان تأسیس بیمارستان‌ها و مدارس به رایگان اعطا فرمودند و سر و کار به جایى رسید که شاهنشاه محبوب خانه‌هاى خصوصى را هم فروخته و وجه آن را صرف همین امور فرمودند شاه ما رئوف و مهربان و سخى‌الطبع است قادر نیست که مالى داشته باشد و در راه ملت خرج نکند در این مدت امتحانات مکرر این موضوع را ثابت کرده است چرا می‌خواهید اعلیحضرت رئوف خود را دچار فقر مالى کنید ملت ایران عادت دارد که از شاه خود کمک و استعانت جوید شاه هم معتاد شده است که در راه ملت انفاق کند نباید از این رویه ممدوح جلوگیرى کرد وقتیکه دربار داراى مخارجى زیادتر از مبلغى است که از خزانه تقدیم می‌شود وقتی که ناگزیر باید ده نفر اولادهاى عالیحضرت فقید یعنى والاحضرت شاهپورها و شاهدخت‌ها با شئوناتى که دارند ماهیانه مبلغى مخارج نمایند و بخصوص از دخالت در امور هم ممنوع باشند و تمام این مخارج را اعلیحضرت همایونى بایستى بدهند باید اجازه داد که املاک خریدارى پدر تاجدارشان به آنها تسلیم شود آقایان هرکس در این مدت به این املاک ادعایى داشت ملک خود را حق یا باطل تصاحب کرد آنها هم که در جریان است فعلاً از برگذارى آن تا صدور حکم نهایى خوددارى می‌شود بنابراین باقیمانده ملک واقعى اعلیحضرت فقید است که در عمران و آبادى آنها منتهاى فعالیت را نموده‌اند حالا می‌خواهید به عنوان موقوفه برگذار نمایید این چه شرطى است مگر هیچ مقامى جز شخص اعلیحضرت محمد رضا شاه پهلوى صلاحیت دخالت در این املاک را دارد در این صورت لازم نیست این املاک را حبس کرد و قیودى قائل شد و به خرابى آنها کمک نمود نگاهى به ثروت پادشاهان سایر کشورها از خاورمیانه تا انگلستان نا‌چیزى و بى‌قدر و قیمتى این املاک را ثابت می‌کند امروزه دربارى ساده تر کم خرج‌تر از دربار ایران که قدیمى‌ترین دربارهاى دنیاست نخواهید دید اگر از جنبه حقوقى هم بخواهید موضوع را حلاجى کنید این املاک در یک زمان غیر عادى و بحران‌آمیز برگذار گردید و امروز که الحمدالله اوضاع وخامت خود را از کف داده است برگذارى مجدد آن را به نام قدرشناسى و حق و عدالت بایستى نمایندگان ملت ایران بدون قید و شرط تصویب نمایند- آقایان باید مطمئن باشند که شخص اعلیحضرت همایونى با کمال حسن نیت منافع حاصله آن را در راه کشور خرج خواهند فرمود و هزار بار بهتر از مقید بودن بمصرف امور خیریه و عمرانى خواهند رسانید.

آقاى دکتر طبا رئیس سابق دارایى یزد تعریف می‌کرد که هنگام تشریف‌فرمایى اعلیحضرت همایونى به شهرستان نائین در مدخل شهرستان پیر مردى شعرى خواند که مضمون آن این بود که شاها نان نداریم و به جاى آب هم خون دل می‌خوریم و میگفت من که نزدیک‌ترین فرد به اعلیحضرت همایونى بودم دیدم بلافاصله اشک تأثر از دیدگان شاهنشاه جارى شد و هر چه خواستند از ریختن اشک جلوگیرى نمایند قادر نبودند و من از فرط تأثر شاهنشاه به گریه افتادم ولى شاه اشک تأثر می‌ریخت که چرا مردم این شهرستان آن قدر در زحمتند که آب خوردن هم ندارند و من از شعف گریه می‌کردم که چنین شاهنشاه رئوف و مهربانى داریم که قادر بشنیدن این بیانات هم نیست و همان روز یک میلیون ریال جهت لوله‌کشى آب شیرین اهدا فرمودند و اکنون نائین آب لوله‌کشى دارد- آقایان شما می‌خواهید براى چنین پادشاه رئوفى قید و شرط معین کنید و عنوان موقوفه بودن

+++

املاک بگذارید- با دلایلى که عرض شد با برگذارى املاک با هر گونه شرط مخالفم و پیشنهاد اصلاح ماده واحده لایحه تقدیمى دولت را هم داده ام و اگر توضیحات بیشترى هم لازم باشد هنگام قرائت پیشنهاد خود عرض خواهم نمود

رئیس- آقاى نورالدین امامى.

نورالدین امامى- بنده خوشبختانه به طول کلام یا بدبختانه عادت ندارم و تصور هم می‌کنم که زیاد احتیاج به بحث در اطراف این لایحه نباشد و بنده اگر به عنوان موافق مشروط اسم نوشته‌ام علت عمده‌اش این بوده است که خود بنده چندین سال در مازندران رئیس ثبت اسناد بوده‌ام و از وضعیت این املاک اطلاعاتم بیشتر از اکثر آقایان است علت مشروط بودنم این است که مطابق انتقالنامه اعلیحضرت فقید اساساً این املاک تقریباً وقف شده بود (دکتر طبا- چرا؟) و وقف بر امور خیریه و بهداشت، صریح وقفنامه و انتقال اعلیحضرت فقید است «بنابراین مصالحه نمودم کلیه اموال و دارایى خود را اعم از منقول و غیر‌منقول و کارخانه‌جات و غیره از هر قبیل که باشد به ایشان به مال‌الصلح ده گرم نبات و اعلیحضرت همایون شاهنشاهى هم به مقتضاى مصالح کشور به مصارف خیریه و فرهنگى و غیره به هر طریقى که صلاح بدانند برسانند» (صحیح است) این خودش یک نوع وقفنامه است و انتقال براى یک مصارف معینى است حالا که دولت خدا رحمت کند مرحوم آهى را آمد و این قانون را گذراند و همان طور که آن روز هم تلویحاً جناب آقاى گلشائیان فرمودند مقدار زیادى از این املاک را غرما گرفتند و بردند و اشخاصى که صد در صد هیچ گونه سمتى نداشتند و مالکیتى در این املاک نداشتند (صحیح است) آمدند و گرفتند بنده خودم شاهدم یک مشت موقوفه را که تبدیل به احسن کرده و الان می‌توان گفت سند مالکیت گرفته‌اند و حکم گرفتند تمام جزئیات آن وقفنامه الان در نزد من هست و محفوظ است (بعضى از نمایندگان- اسم ببرید) املاک تنکابن، املاک تنکابن یک ملکى است که در زمان ریاست دکتر میلسپو در نتیجه مطالباتی که دولت از مرحوم سپهسالار داشت انتقال داده شد به دولت دولت هم انتقال داد به اعلیحضرت فقید، حالا آمده‌اند عده‌اى اینها را غرما کرده اند و دارند می‌برند در صورتی که این املاک هم مربوط به املاک واگذارى هم نبوده است (مکى- سویس ایران است) (بعضى از نمایندگان- اسم ببرید) من چکار دارم اسم ببرم یکى دو تا ملک که نیست پرونده دارد وزارت دارایى سابقه دارد بروید رسیدگى کنید اگر کسى مدعى باشد باید برود به محاکم املاک واگذارى و این املاک تنکابن نبود (مکى- این صحیح است، آقاى با‌تمانقلیج هم می‌گیرند) ولى اشخاص دیگرى شاید باشند (باتمانقلیج- املاک بنده مربوط به آنجاها نیست) اگر هم باشد یک قسمت هست (باتمانقلیج- خیر مربوط نیست) و اشخاص دیگرى هم هستند... (دکتر طبا- آن قسمت را هم که آقاى باتمانقلیج دارند دادند به سازمان) (باتمانقلیج- خیر ندادند) قانونى را که دولت آورده است به نظر بنده نواقصى دارد این املاک انتقال داده شده به اعلیحضرت فعلى که هر طور صلاح می‌دانند به مصارف امور خیریه برسانند ولى بعدها تکلیف این املاک معلوم نشد اگر این املاک را اعلیحضرت همایونى وقف خواهند کرد متولى و تولیت آن هم بعدها معلوم می‌شود. و اگر خیر شخصاً دخالت خواهند کرد آن وقت یک قسمت از این مواد قسمت‌هاى آخر لایحه اضافه است که باید جناب آقاى وزیر دارایى در آن قسمت یک توضیحى بدهند و به عقیده من هیچ کدام از آقایان نمایندگان اشکالى و ایرادى نسبت به این کار ندارند امروز این کار را تمام کنیم که اقلاً آن قسمتى که از این املاک باقیمانده است مردم پس از 8 سال بتوانند از آن بهره ببرند (احسنت)

رئیس- پیشنهادى راجع به کفایت مذاکرات رسیده است که قرائت می‌شود.

حاذقى- چندین پیشنهاد راجع به کفایت مذاکرات رسیده است.

رئیس- آقاى وزیر دارایى فرمایشى دارید؟ بفرمایید.

وزیر دارایى- راجع به این لایحه تذکراتى که در کمیسیون بودجه و در کمیسیون دارایى و چه در کمیسیون دادگسترى از طرف بعضى از آقایان داده شده بود و حتى اشاره‌اى که آقاى صاحب دیوانى و آقاى امامى اینجا کردند لازم است قبل از این که وارد پیشنهادات بشویم توضیحاتى را به عرض آقایان محترم برسانم، اولاً خواستم توجه کرده باشید که تاریخ این اشتباه است که در موقع تصویب لایحه توجه بفرمایید در آنجا نوشته شده است مطابق فرمان همایونى در 20 شهریور، خواستم تذکر بدهم که 20 شهریور نبوده و 30 شهریور بوده است براى این‌ که در 20 شهریور نبود اعلیحضرت فقید استعفا نداده بودند و تهران را ترک نکرده بودند و اعلیحضرت همایونى در 26 شهریور سلطنت را قبول فرمودندو اعلیحضرت فقید هم در روز 25 شهریور استعفا دادند این تاریخ واگذارى در 30 شهریور است این را خواستم تذکر داده باشم که در 30 شهریور اصلاح بشود (صحیح است) دوم این که این املاکى که در تصرف دولت داده شده بود و مطابق قانونى بود براى مصارف معینى ذکر شده بود تصریح داشت براى ترقى اوضاع کشاورزى بهبودى حال کشاورزان ترقى اوضاع شهرها ترقى بهداشت و فرهنگ، ترقى صنایع کشور و اجازه داده شده بود که این املاک را دولت بفروشد و این کارها را بکند یا این که نگاهدارد و در ملکیت دولت بگذارد و از عواید آنها صرف این قبیل امور عام‌المنفعه بشود، آقایان اطلاع دارند که وقتى که اعلیحضرت فقید تشریف بردند، دارائیشان این املاک بود و یک مقدارى وجه نقد که این قسمت‌ها را واگذار کردند به اعلیحضرت فعلى محمد‌رضاشاه و صلح فرمودند و منظور از این عمل این بود که عواید این املاک صرف آبادانى، صرف بهداشت و فرهنگ، صرف ترفیه حال مردم این کشور بشود الان هم اعلیحضرت همایون شاهنشاهى نظرشان در این قضیه این است که نسبت به این املاکى که باقى می‌ماند وقف بشود براى این که قابل نقل و انتقال نباشد و تولیت آن هم با شخص اعلیحضرت همایونى باشد و این که آقاى امانى فرمودند به چه صورت باقى خواهد ماند این طور قید شده است که وقف بشود و عوایدش هم صرف امور خیریه بشود با این نیت مقدسى که اعلیحضرت همایون شاهنشاهى دارند من تصور می‌کنم و شخصاً هم میل براى این کار دارند لزومى ندارد این پیشنهاد آقاى صاحب‌دیوانى، من تصدیق می‌کنم که هزینه دربار زیاد است بودجه دربار شاید مناسب با هزینه دربار نیست این وظیفه ما است یعنى دولت و مجلس که هزینه دربار را مناسب با شئون دربار در نظر بگیرند ولى نسبت به این املاک چون خود اعلیحضرت همایونى شخصاً علاقه داشتند که اینها صرف خیرات و مبرات بشود و این لایحه هم با نظر خود ایشان تهیه شده شده است و بنابراین بنده تصور می‌کنم که پیشنهاد آقاى صاحب‌دیوانى دیگر موردى ندارد کما این که در این 56 میلیون تومانى که ایشان پول داشتند نتوانستند استفاده کنند یا لااقل از بهره‌اش استفاده کنند از آن هم استفاده‌اى نکردند و همه آقایان می‌دانند که در هر گوشه‌اى از ایران الان یک مؤسساتى هست که یا تکمیل شده است و یا در شرف تکمیل است (صفوى- بوشهری‌ها همیشه از مراحم اعلیحضرت همایونى متشکرند) (ارباب- بلوچ‌ها هم متشکرند) از محل عطایاى ملوکانه و آن از این پول 56 میلیون بوده است همان طور که اشاره کردند آقاى امامى آن روز من تلویحاً گفتم حالا باید صریحاً عرض کنم تا امروز نظر بر این بود که اشخاصى که نسبت به این املاک دعاوى دارند یا تفوه این می‌رفت که مأمورین و کارپردازان املاک تعدى کرده باشند نسبت به املاک مردم اگر مردم دعاوى دارند و حقى دارند مطابق قانون املاک در ظرف مدت معینى حق خودشان را بگیرند متأسفانه باید گفت که در ظرف این چند سال اشخاصى که به هیچ‌وجه ارتباطى با این املاک نداشته نه فروشنده بودند نه خریدار بودند نه رعیت بودند نه مجاور املاک بودند این اشخاص با یک وسایل نا‌مشروعى از عدم قدرت دولت‌ها سوء استفاده می‌کردند (صحیح است) و احکام را صادر کردند که به ضرر مملکت و به ضرر دولت هم تمام شد و املاک را هم بردند (صحیح است) خود من در دو سال قبل از این که رفتم در مازندران یک مقاله‌اى نوشتم در یکى از روزنامه‌ها و منتشر شد البته به اسم ننوشتم نوشته بودم به اسم یکى از وزراى سابق که این املاکى که مطابق این قانون قید شده است که در آن مستحدثات جدیدى هست حکم به انتقال عین ملک داده نخواهد شد و بهاء آن پرداخته می‌شود یک اشخاصى براى این که این املاک را ببرند تمام این خانه‌هاى رعیتى را با این که در خود قانون هم تصریح و قید شده بود آنها جزء مستحدثات هست آنها‌ را خراب کردند براى این که بتوانند حکم صادر کنند بنابراین بعضى املاکى با بعضى از شهرستان‌هایى که امروز می‌شود گفت شهرستان آنها حکم گرفتند به اسم یک قریه که این مستحدثات نیست و من نوشتم اگر واقعاً بخواهند موافقت کنند با این حکم باید این قاضى را به چوب ببندند و این را نشان بدهد باید بگویید چطور این مستحدثات در این ملک نیست متأسفانه باید من این را اذعان کنم که این املاک از دستبرد ایادى ناپاک نا‌صالحى بر کنار بوده است و یک قسمت اعظم از این املاک را بردند و خوردند، براى آنها کیسه‌اى دوخته‌اند می‌بردند و می‌بردند (دکتر معظمى- صورت آن را بفرستید براى مجلس) صورت املاکی که اشخاص در ظرف این مدت حکم نسبت به آنها صادر شده و صورت املاکی که الان در جریان محاکمه است اینجا نزد بنده است دارم، (دکتر معظمى- بفرمایید اسامیشان را) این صورت مفصلى است امروز مورد بحث ما نیست که این

+++

املاکى که گذشته یا حکم صادر شده چیست، نظر دولت فعلاً در این است که اقلاً املاکی را که باقى مانده است و املاکى که در محاکم مورد بحث نیست در ظرف مدت قانونى یعنى در ظرف مدت 6 ماه برگردد عیناً به ملکیت اعلیحضرت همایونى که وقف بفرمایند منتهى اینجا یک اشاره‌اى شده است که چون از عواید این املاک هر ساله یک مبلغى به سازمان شاهنشاهى پرداخت می‌شد و این سازمان شاهنشاهى مجهز براى این کار هست آقایان خودشان مسبوق هستند که از مدتى که سازمان شروع به این کار کرده با یک زحمات خستگى‌ناپذیرى که والا‌حضرت اشرف متحمل شده‌اند و در مملکت درمانگاه‌هایى ساخته‌اند (صحیح است) و مراقبت کاملى فرمودند که این سازمان و این دستگاه هم به آن سازمان ملحق بشود که این سازمان هم چون یک دستگاه منظمى دارد می‌تواند این دستگاه را اداره بکند باقى می‌ماند یک قسمت از املاک که هنوز تکلیف آن روشن نشده است، شاید عقیده خود من این بود که این املاک را به همین صورت برگردانند ولى بعد وقتى که این لایحه را تنظیم می‌کردیم متوجه شدیم براى این که توهم این نرود که ممکن است قضاتى اعمال غرض بکنند یا این که خداى نکرده تحت تأثیر واقع شوند که طرف دعوى سازمان شاهنشاهى و شخص اعلیحضرت همایون شاهنشاهى است و احیاناً احقاق حق از کسى نشود نظر خود اعلیحضرت همایون شاهنشاهى هم این بود که بیطرفانه نسبت باین املاکى که مورد دعوا است رسیدگى بشود. محاکمه بشود در روزی که تکلیف این املاک روشن شد و به طور قطع تسلیم دولت شد اینها همین طور مطابق این قانون واگذار بشود که در وقفنامه اشاره بشود البته در این قسمت که باقى مانده است باید دولت مراقبت بکند مراقبت هم خواهیم کرد که بتوانیم زودتر این محاکمات را تمام بکنیم و از دستبرد هم مصون بماند با این ترتیب که ملاحظه می‌فرمایید هم از نقطه نظر قانونى املاکى که متعلق باعلیحضرت همایون شاهنشاهى محمد‌رضا شاه پهلوى بوده و نیتشان این بوده که به مصرف امور خیریه برسد صد در صد انجام نشده ناچار بایستى که این املاک به ملکیت خودشان برگردد که وقف بکنند که به منظورى که در فرمان اول داشتم براى کمک به فرهنگ مملکت، براى ترفیه حال مردم براى کمک به بهداشت بتوانند روى برنامه عمل بکنند فقط یک قسمتى در آخر این ماده اشاره شده است که خواستم آقایان توجه بفرمایند که این املاک یک قسمتى بعد از شهریور د‌ر تصرف ادارات دولتى در آمده و ادارات دولتى از آنها استفاده می‌کنند و مال‌الاجاره هم نسبت به آن املاک نمی‌پردازند اینها را هم موافقت فرمودند که آن املاکی که در تصرف ادارات دولتى است باز کماکان در تصرف ادارات دولتى باقى بماند و از آنها هم اجاره گرفته نشود و در اختیار آنها باشد بنابراین ما عملى می‌کنیم که تصور می‌کنم تمام آقایان موافق باشند که عواید یک دستگاهى که بدبختانه در ظرف این مدت نه تنها از دستبرد محفوظ نمانده بلکه به مصرف واقعى خودش هم نرسیده و به بودجه مملکت وارد شده و نقصان پیدا کرده و خرج عادى شده و با این وضعى که در این چند سال اخیر پیدا شده است و آقایان خود متوجه هستند نسبت به بودجه کشور که تقریباً می‌شود گفت صدى دهش هم خرج عمران و آبادى‏

شده خیلى به جا و مصلحت خواهد بود که دو مرتبه هم مطابق نظر اعلیحضرت فقید و هم نظر اعلیحضرت همایون شاهنشاهى وقف بشود و صرف خیرات و مبرات بشود و بتوان کمکى به وضع بهداشت و زندگانى مردم بیچاره این مملکت کرد.

رئیس- پیشنهاد کفایت مذاکرات از آقاى دکتر طبا و چند نفر از آقایان دیگر است که قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملى پیشنهاد می‌کنم که پس از بیانات یک نفر موافق و یک مخالف به کفایت مذاکرات رأى گرفته شود.

رئیس- آقاى دکتر طبا (دکتر طبا- آقاى کشاورز صدر مقدم بوده‌اند) شما بفرمایید ایشان پیشنهاد را به منشى داده‌اند باید بدهند به من و من بدهم به منشى. بفرمایید

دکتر طبا- بنده گمان نمی‌کنم کسى با این پیشنهاد مخالف باشد چون آقاى صاحب‌دیوانى که به عنوان مخالف با این لایحه صحبت کردند در حقیقت با اصل لایحه موافق بودند (مکى- صحیح است) و گمان می‌کنم که با توضیحاتى که آقاى وزیر دارایى دادند خود ایشان هم قانع شده باشند. اصل موضوع این است که همان طوری که آقاى نورالدین امامى فرمودند براى مصرف خیریه از طرف اعلیحضرت فقید وقف شده و این لایحه هم براى این منظور تهیه شده که اولاً جلوگیرى می‌شود از دستبرد و سوء استفاده‌اى که از این املاک شده و در آتیه می‌شود ثانیاً سازمان شاهنشاهى که به تصدیق همه آقایان نمایندگان محترم و عموم مردم به بهترین نحوى دارد امور خیریه را توسعه می دهد و در اقصى نقاط مملکت هم از آن استفاده می‌کنند گمان می‌کنم صلاحیت سازمان را هیچ کس تردیدى ندارد که ممکن نیست دستگاه دیگرى شایسته‌تر باشد (یک نفر از نمایندگان- وجود خودتان در این دستگاه اسباب امیدوارى است) بنده کارى نمی‌کنم از همه بهتر شخص اعلیحضرت همایونى است که گمان می‌کنم از راهنمایى ایشان مستفیض می‌شود سازمان و والاحضرت اشرف هم که با آن فعالیت و انرژى که صرف می‌کنند در سازمان، مرهون این دو نفر است و کارى انجام نمی‌کنیم و تمنا می‌کنم آقایان زودتر به کفایت مذاکرات رأى بدهند که این لایحه هر چه زودتر تصویب بشود.

رئیس- آقاى مکى.

مکى- بنده تعجب می‌کنم که در مرکز ثقل قانونگذارى ایران یک موضوعى مطرح نمی‌شود و چند نفر بلند می‌شوند صحبت می‌کنند یکى به عنوان موافق و یکى مخالف که هر دو موافق هستند و آن وقت پیشنهاددهنده هم می‌گوند پس از اظهار یک موافق و یک مخالفتى به کفایت مذاکرات رأى گرفته شود. من از مجلس شوراى ملى ایران سؤال می‌کنم که چه دلیل مخالفتى مخالف اول در اینجا ابراز کرد و چه موضوعى را مطرح کرد که از لحاظ مخالفت با این املاک مجلس را قانع کرده باشد (صحیح است) که یک چنین کار به این خطیرى و مهمى را بدون این که مخالفى روى آن صحبت کرده باشد رأى بدهند و اصولاً خوب نیست و اگر مجلس رأى بدهد آن وقت می‌گویند اکثریت مجلس عقیده اقلیت را ترور کرده است (دهقان- همچو چیزى نیست آقا) آزادى وجود نداشت که بگذارند یک نماینده اقلیتى صحبت بکند، تا فجایع ضبط این املاک را یکى یکى اینجا به عرض مجلس شوراى ملى برساند، شما می‌خواهید وقف کنید؟ آقایان از مال غصب که نمی‌شود وقف کرد وقف باید مشروع باشد شما به تمام فقهاى اسلامى مراجعه کنید و بگویید که این املاکى که به زور از مردم گرفته شده است می‌خواهیم وقف کینم اگر اجازه دادند! بگذارید من دلایل خودم را عرض کنم بعد از اظهارات یک مخالف آن وقت ممکن است به کفایت مذاکرات رأى بگیرند و الّا تا‌کنون کسى به عنوان مخالف با این لایحه صحبت نکرده است (یمین اسفندیارى- بگذارید دلایلشان را بگویند) بنده باید اثبات بکنم که این املاکى را که الان می‌خواهند ببخشند مال دولت و ملت ایران است یک مقدارش خالصه بود که هم عوضش را دولت داده و هم معوضش را، اینها کاملاً باید روشن بشود من استدعا می‌کنم کار به این مهمى را شمار که اکثریت دارید و عده حاضر در مرکز 73 نفر است ولى من می‌بینم که 79 نفر در مجلس هستند و تمام حاضرند و غیر از بنده و دو سه نفر دیگر هم که کسى رأى مخالف نخواهد داد شما هم که قضاوتى را که باید بکنید قبلاً تصمیم گرفته‌اید ما هم که در قضاوت شما تردیدى نمی‌توانیم حاصل بکنیم شما قضاوت نهایى خودتان را قبلاً کرده این که امروز بیایید اینجا رأى بدهید پس بگذارید که ما اینجا حرف‌هاى خودمان را بزنیم که بعد اگر پنجاه سال گذشت، سى سال گذشت و یک روزى اعلیحضرت فعلى گفتند به ما خیانت شده من بگویم که من در توى این مجلس شورای ملى ایران با صداى رسا گفتم که اطرافیان شان دارند به شاه خیانت می‌کنند و بین او و ملت ایران جدایى ایجاد می‌کنند من باید دلایلم را بگویم من باید از لحاظ مصلحت مملکت و از لحاظ مصلحت شاه مملکت که قسم خورده‌ام پشت این تریبون باید از اینجا با صداى رسا بگویم و عرایض من را هم باد بگوش ایشان خواهد رساند که اینها وسایلى است که بر می‌انگیزند که بین او و ملت جدایى ایجاد کنند همان طوری که بین پدرشان و ملت جدایى ایجاد کردند و من نمی‌خواهم که یک پادشاه تحصیلکرده و جوانى که می‌گویند در راه بهبود مملکت، و در راه اصلاح مملکت می‌خواهد قدم بردارد یک مشت خائن به او و به ملت ایران خیانت بکنند و این طور کم کم مقدمه جدایى و افتراق بین او ملت ایران را فراهم کنند (یمین اسفندیارى- آقا نسبت خیانت چرا مى‌دهید؟) من دلیل دارم اجازه بدهید توضیح بدهم این املاک را چرا می‌خواهید واگذار کنید و براى یک دستمال می‌خواهید قیصریه را آتش بزنید (یمین اسفندیارى- بگذارید حرفشان را بزنند و جوابشان را من بدهم)

رئیس- آقا رأى ندهید تا اعاده شود مذاکرات آقاى سزاوار.

مخبر- اولاً بنده نظرم این است که اگر موافق و مخالف تمام مطالب خودشان را اینجا در مجلس توضیح بدهند همه آقایان متذکر خواهند شد که هیچ اشکالى وارد نیست در این قانون و این قانون را بنده در دوره سیزدهم خودم در مجلس شورای ملى بودم و در کمیسیون دادگسترى بودم و قانون املاک واگذارى را خدا رحمتش کند مرحوم آهى را با یک دسته‌بندی‌هایى که در مجلس بود آن قانون املاک واگذارى را که در آن تاریخ منطقش این بود که اگر این املاکی که

+++

متعلق به شاه سابق بوده است شاه سابق واگذار کرده بود به اعلیحضرت فعلى اگر توهم این می‌رفت که در بعضى جاها از طرف رؤساى املاک اجحاف و تعدى و تجاوزى نسبت به حقوق اشخاص باشد قانونى وضع شد که به موجب آن در یک مدتى آنهایی که حق و ادعایى دارند نسبت به آن املاک مستقیماً یا با واسطه می‌توانند به دادگاه مراجعه کنند (مکى- راجع به همین هم عرضى دارم) اجازه بفرمایید، از آن تاریخ تا امروز 8 سال می‌گذرد و بنده خودم که وکیل دادگسترى هستم و در دعواهاى دادگسترى وارد هستم در این مدت آنچه را که تصور بفرمایید یا فرضى بوده حالا بنده وارد نمی‌شوم که چقدر سوء‌استفاده شد از این قانون و چه اشخاصى با چه وسایلى و چند قسمتى به دادگاه‌ها مراجعه کردند و یک قسمت احکامش را به عناوین مختلف صادر کردند اگر فرض حقى براى کسى بود در این مدت به دادگاه مراجعه کرده و حقش را استرداد کرده و اگر هم فرض کنیم یک حقى و ادعایى براى یک کسى باقى باشد آن هم در جریان دادرسى است از این وضع مستثنى شده است یعنى آن هم جزء این قسمت واگذارى نیست نباید این را که هر چقدر شبهه را قوى بگیریم اعلیحضرت فقید یک قسمت این املاک که خریده‌اند و یک پولى که در مقابل این املاک پرداخته‌اند و آنچه که باقى هست آنها است که در مقابل او هیچ شبهه‌اى نبوده و نتوانسته‌اند یا مستقیم و یا غیر‌مستقیم یا از آن طرق و اسباب کارى که داشته‌اند راجع به آن قسمت اظهار نظرى کنند. آقایان توجه بکنند و هر یک اعتراضى دارند در مورد خودش بگویند نسبت به فلان مورد (مکى- اجازه بدهید تا عرض کنم) بله بله بگویید نسبت به مواردش بگویید تا بشود نسبت به مواردش دفاع کرد بنابراین این لایحه با این منظورى که تنظیم شده آن هم به منظورى که تازه این املاک را آمده‌اند اعلیحضرت همایونى وقف بکنند و آن را هم سازمان شاهنشاهى اداره کند سازمان خدمات شاهنشاهى بنده بدون رودر‌بایستى اینجا می‌گویم چون بنده شخصى هستم که در حوزه انتخابیه‌ام استفاده کرده‌ام (دکتر طبا- همه کرده‌اند.) نوبران یک جایى است که در سال یک قرص کنینى باور بفرمایید اصلاً دوا و طبیب و پزشک هیچ در آن صفحه پیدا نشده آلان مدت 18 ماه است آنجا یک درمانگاه پیدا شده بنده مى‌بینم یک دکتر آلمانى هم دارد و از همین مؤسسه آلان سه چهار هزار تومان دارند ماهى آنجا خرج می‌کنند می‌بایستى که ما بیش از این حق‌گذار باشیم و نسبت به یک چنین موارد باید بیشتر شکر گذاشت اگر ما یک مؤسسات عام‌المنفعه داشته باشیم به نظر بنده اگر هزار تومان بگیرند پانصد تومانش را بخورند لااقل پانصد تومانش را خرج مردم بکنند باز هم صحیح است و بجا است و بی‌مورد است براى این که لااقل نصفش را مردم استفاده کرده‌اند. ثلثش را مردم استفاده کرده‌اند (دکتر طبا- در سازمان همه‌اش را مردم استفاده می‌کنند) حالا بنده عرض کردم، حرف این بود که در هر موردى باشد حالا سازمان شاهنشاهى گذشته از این که در تحت ریاست شخص اعلیحضرت همایونى است که همه چیزشان را فداى رفاهیت و آسایش عمومى کرده و می‌کنند عده اى که در سازمان مشغول هستند هم از اشخاص برجسته و یک قسمت یک عده‌اى هم از نمایندگان محترم مجلس شورای ملى است که از اشخاصى هستند که در اطراف آنها کسى نمی‌تواند ایراد و اعتراضى بکند. به نظر بنده هیچ ایراد و اشکالى بر این قانون وارد نیست و بنده معتقدم اگر آقایان ایراد و اعتراضى دارند صریحاً نسبت به فلان موضوع و فلان موضوع بگویند (مکى- اجازه بدهید ما می‌گوییم) و این املاکى که الان می گویند مال اشخاص است بگویند به صرف گفتن این که مال اشخاص است نمی‌شود اگر اشخاصى یک چنین نسبت به این املاک داشته‌اند تا به حال به دادگاه مراجعه کرده بودند ولى تا به حال کسى به آنها حقى نداشته است و تا به حال هم مراجعه‏ نکرده‌اند مکى آنها نبوده‌اند کشته شده‌اند

رئیس- رأى گرفته می‌شود بپیشنهاد آقاى دکتر طبا آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد. پیشنهادات قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملى پیشنهاد می‌نمایم که تبصره ذیل به ماده واحده املاک واگذارى اضافه شود. لا‌هوتى:

تبصره- املاکى را که اشخاص در مقابل بدهى خود و یا مورث آنان به موجب سند رسمى به دیگرى و یا مؤسسه‌یى به نحوى از انحاء برگذار نموده و سپس به اعلیحضرت فقید منتقل شده باشد مشمول املاک واگذارى نبوده و از این تاریخ این قبیل دعاوى در دادگاه‌هاى املاک واگذارى بلااثر و اگر مدعى راه قانونى دیگرى براى اقامه دعوى داشته باشد می‌تواند به دادگاه عمومى مراجعه نماید.

رئیس- آقاى لاهوتى.

لاهوتى- آقایان نمایندگان محترم مجلس شورای ملى در حدود دو سال است که بنده به سمت نمایندگى مشغول انجام وظیفه هستم این اولین دفعه‌ای است که پشت این تریبون آمده‌ام و می‌خواهم یک مطالبى را به عرض مجلس برسانم با این که هزاران مطلب و تقاضا از طرف اهالى حوزه انتخابیه اینجانب به اینجانب مراجعه شده و تمام اینها مربوط به وزارتخانه‌هاى این کشور بوده و باسابقه‌یى که در استخدام دولت داشته و دارم براى انجام آن کارها به مقامات مربوطه مراجعه و اعم از این که نسبت بآن مطالب ترتیب اثر داده یا ندادند مقتضى ندیدم به اظهار آن مطالب وقت مجلس را بگیرم روى آن فلسفه و فکر شاید در نظر نمایندگان محترم و عموم ملت ایران یک نماینده ساکت و محجوب به شمار رفته‌ام و این عمل هم براى بنده گوارا بود زیرا وظیفه نمایندگى خود نمی‌دانستم براى ابراز مطالب خصوصى که هر یک مرجع خاصى دارد وقت مجلس را بگیرم ولى در این موقع به عرض می‌رسانم مرحوم رضاشاه کبیر یک شخص نابغه‌یى بود و اگر بخواهیم خدمات او را احصاء کنیم هم وقت کافى نیست و هم توضیح واضحات است و تمام نمایندگان محترم و تمام ملت ایران می‌دانند که ایشان چه خدماتى در این مملکت کرده‌اند و چه حقى به گردن ملت ایران دارند من نمی‌خواهم در این قسمت هم وارد بشوم شاید بعضی‌ها خیال بکنند که من تملق‌گویى می‌کنم از این جهت مطالب را باز کوتاه می‌کنم ولى یک موضوعى است که موجب شده یعنى براى بنده وظیفه است که هر وقتى که ببینم شئون یک خدمتگذار بزرگى را می‌خواهند مورد ملعبه قرار دهند آن وقت بنده نمی‌توانم خوددارى کنم و بدون اختیار بنده وظیفه خودم را انجام می‌دهم هیچ وقت بنده فراموش نمی‌کنم در قزوین که در زمان زمامدارى آقاى صدرالاشراف بود بنده مأمور قزوین بودم آن متجاسرین و همدستان متجاسرین آن موقع قدرت داشتند و تمام شئون و نفوذ قزوین در دست آنها بود و ابداً کسى جرأت نداشت در مقابل آنها عرض اندام بکند آنها یک متینگى داشتند و نسبت به اعلیحضرت فقید جسارت کردند و از آن دقیقه با تمام مخاطره‌اى که بود بنده قیام کردم و با عموم رفقا خدماتى کردم آن را هم نمی‌خواهم اینجا صحبت کنم شاید اینجا حمل بر خودستایى بشود مخصوصاً یادم نبود و یک جمله کوچکى را هم در موقع مجلس مؤسسان بعضى‌ها نسبت ببنده یک چیزهایى گفتند که فلانى نسبت به قوام السلطنه ابراز نموده است گفتم و‌الله من قوام‌السلطنه را نسبت به عملیاتى که وارد بودم بزرگترین خدمتگذار خاندان سلطنتى پهلوى و مملکت ایران می‌دانم و تا‌کنون هم خلاف آن براى بنده ثابت نشده است و الّا ما در اینجا قسم خورده‌ایم که نسبت به مملکت و نسبت به خدمتگذاران مملکت خدمت کنیم بنده بنوبه خود خوددارى نمی‌کنم و غیر این هم عرض نمی‌کنم و اما حالا که آمده‌ام مزاحم شده‌ام این است که این قانون املاک واگذارى که گذشت براى این نبود که املاک حقه شاه را هم بدهند به مردم بلکه براى این بود که عده‌یى از مأمورین املاک که ابداً روح شاه فقید خبر نداشت نسبت به یک عده بیچارگان شاید تعدى کرده بودند و آن موقع هم یک عمالى بودند و شاید به نظر بنده خائن بودند و نگذاشتند عرایض خودشان را به عرض پادشاه خودشان برساند روى این اصل املاک یک عده خرده مالک و افراد کوچکى تصرف شده باشد ولى یک املاکى که مال خودشان هست الان نسبت به این پیشنهادى که کردم اینجا مدارک هست مدارکى است که در حدود 600 پارچه آبادى از بابت قروض مرحوم سپهسالار به بانک واگذار شد بانک هم تقاضاى ثبت کرد، بعداً آمدند آن را منتقل کردند با سند رسمى به اعلیحضرت فقید. آیا سزاوار است یعنى باید این مطلب پوشیده بماند که این اشخاصى که الان چشم طمع دوخته‌اند براى بردن این املاک بیایند خودشان را مظلوم قلمداد بکنند و این املاک را ببرند؟ بنده دیگر بیشتر وارد نمی‌شوم اگر لازم باشد این هم یک اعلامیه‌یى است در آن موقع بانک صادر کرده می‌خوانم در تعقیب اعلان وزارت جلیله مالیه مورخه مرداد 1309 که در جراید مهم تهران انتشار یافته بار دیگر به اطلاع عموم در مرکز و ولایات و محاضر شرع و محاکم قضایى و ادارات اجراء عدلیه می‌رساند که کلیه املاک مرحوم محمد‌ولیخان خلعتبرى سپهسالار اعظم در شهر تهران و شمیران و حومه طهران و قزوین و گیلان و طوالش و استراباد و مازندران و محال ثلاثه تنکابن و کلارستاق و سیارستاق و عراق و قم و راهجرد و زرند و گروس‏ در زمان حیات خود آن مرحوم به رهن به بانک ایران واگذار و مستقر گردیده و در توقیف دولت است که یک قسمت آن اخیراً به انتقال قطعى به بانک ایران و دولت منتقل و در شرف اتمام و بقیه براى اجراى شرایط در رهن و توقیف باقى است و به قسمی که در اعلان وزارت جلیله مالیه اشاره شده قبل از اعلان رسمى در بانک رهن و رفع توقیف هر معامله و نقل و انتقالى که خود مرحوم خلعتبرى پس از تاریخ واگذارى املاک به رهن نموده باشد یا ورثه آن مرحوم از املاک فوق‌الذکر

+++

به مقام توقیف برآید و تأمین مدعا به قرار دهد از درجه اعتبار ساقط خواهد بود.

عرض کنم این هم یک سندى است که تصفیه محاسبه در زمان وزارت دارایى جناب آقاى تقى‌زاده که اینجا رسیدگى شده و حساب آن پرداخت شده و آن هم چون مفصل است بنده نمی‌خوانم آن را و اگر مقبضى باشد در موقعش به عرض می‌رسانم که یک همچو اسنادى است و د‌ر مقابل این اسناد آیا می‌توان گفت که این املاک مشمول استرداد املاک واگذارى است و بنده که خودم را تقریباً قاضى می‌دانم ابداً این قسمت املاک را مشمول آن املاک واگذارى نمی‌دانم ولى مع‌التأسف همین اشخاص آمده‌اند با صورت مظلومى در کریدور وزارت دادگسترى در جلو دادگاه‌ها خودشان را مظلوم قلمداد می‌کنند و می‌گویند اى امان مال ما را برده‌اند آیا سزاوار هست که یک همچو وضعیتى در مقابل یک همچو پادشاهى که امروز همه مفاخر ما در نتیجه زحمات اوست از دکترها گرفته از مهندسین گرفته از طبقه روشنفکر که امروز افتخار ملت ایران است همه در نتیجه افکار خوب مرحوم رضا شاه کبیر است و همچنین این قسمت آبادی‌ها و عمران و این جاده‌ها و راه‌آهن آنها را بعد از شهریور 320 دولت‌ها نتوانستند حفظ بکنند معذلک بیاییم نسبت به این شخص این جور بکنیم، به نظر بنده سزاوار نبوده که نسبت به تمام املاک بگوییم که تمام املاک مرحوم رضا شاه غصب بوده و هر شخصى هم شاید نسبت به آن ادعا کند (اردلان- حالا چکار باید کرد؟) بنده پیشنهادى کرده‌ام این املاک بخصوص آن املاک مخصوص که مطابق این اسناد ملک طلق رضا شاه بوده است و شامل آن استرداد املاک واگذارى نبوده آنهایى که با اشتباه کارى و حقه‌بازى آمده‌اند عرضحالى داد‌ه‌اند آن عرضحال کان لم یکن و اگر حقى براى خودشان قائل هستند بروند در محاکم عادى حق خودشانرا طرح کند (یمین اسفندیارى- صحیح است بنده هم چنین پیشنهادى کرده‌ام) بنده دیگر عرضى ندارم و اگر لازم شد توضیحاتى بعد خواهم داد.

وزیر دارایى- این اشاره‌اى که آقاى لاهوتى فرمودند خوب شد بنده را یادآورى شد- اشاره‌اى هم آقاى مکى فرمودند و بنده جوابى ندادم ایشان اشاره‌اى فرمودند به خالصه‌جات و املاک محمد‌ولى خان سپهسالار املاک ورثه مرحوم محمد‌ولى خان سپهسالار مطابق صورت‌هایى که بنده دارم این املاک دو قسمت بود یک قسمت املاکى است که همان طوری که گفتند محمد‌ولیخان سپهسالار حسابى با وزارت مالیه داشتند از جهت دیوانى که داشت تا چند سال مالیات این را حساب کردند باغ فردوس تهران و املاک مازندران آنها تمام به بانک کشاورزى منتقل شد و اعلیحضرت فقید از بانک کشاورزى خرید یعنى خلاصه اگر دعاوى هم داشته باشند ورثه مرحوم سپهسالار، مربوط به بانک کشاورزى است و باید بروند نسبت به بانک کشاورزى اقامه دعوى کنند و این هم جریانش را اگر آقایان مسبوق باشند رفته‌اند اقامه دعوى کرده‌اند و محکوم هم شده‌اند حال اگر بخواهند باید دوباره بروند و عرضحال بدهند که در تجدید نظر تکلیفش معلوم شود ولى این املاک یک املاک تعویضى نبوده است که از ورثه سپهسالار به اعلیحضرت فقید داده شده باشد بلکه املاکى بوده است که بانک کشاورزى به اعلیحضرت فقید فروخته است راجع به املاک واگذارى هم که آقاى مکى اشاره کردند این هم تصور نشود که در ظرف این مدت خالصه را اعلیحضرت از ما مفت گرفته‌اند این طور نبوده است همان طور که املاک دیگر را خریده‌اند اعلیحضرت فقید املاک خالصه مازندران را هم دولت فروخته به ایشان چون این طور که اشاره کردند آقاى مکى اگر این املاک برگردد عوض و معوض هر دو برگشته در صورتی که اینطور نیست و بنده صریحاً میگویم که تمام آن خالصه‌جاتى که هست و مطابق صورت و قباله‌هایی‌که هست تمام این املاک خالصه را عیناً پول داده‌اند و قباله گرفته‌اند پس راجع به این قسمت هم براى آقایان سوء‌تفاهمى نشود یک قسمت دیگر هم از املاک تنکابن است که خود امیر اسعد و قیم امیر اسعد در زمانیکه امیر اسعد محجور بودند خود ایشان، بعد هم ورثه امیر‌اسعد تعویض کردند بعد هم آن را فروختند صحبت املاک تعویضى و اینها نیست آن قسمت ورثه امیر‌اسعد املاک تنکابن را هم خودشان فروخته‌اند و آن وقت بانک کشاورزى فروخته است به اعلیحضرت ارتباطى به تعویض ندارد و اگر حقى دارند باید بانک کشاورزى طرف شوند پس مربوط به املاک واگذارى نیست‏

سزاوار- آقاى رئیس اجازه بفرمایید دو مرتبه قرائت شود (پیشنهاد آقاى لاهوتى مجدداً به شرح سابق قرائت شد)

رئیس- آقاى سزاوار.

سزاوار- به نظر بنده در موقع طرح قانون یا وضع یک قانونى اگر هر کس یک نظر خاصى یا مورد ابتلایى دارد این را پا شود در آن قانون وارد کند که ارتباطى با آن ندارد! اینجا ما یک ماده‌اى آورده‌ایم ماده واحده که بقایاى املاکى که متعلق به اعلیحضرت فقید بوده اینها را مجدداً واگذار می‌کنیم باعلیحضرت همایون شاهنشاهى فعلى بعداً ایشان وقف می‌کنند و به آن صورتى که در این قانون نوشته شده است که این پیشنهادى که آقاى لاهوتى کردند هیچ ارتباطى با این موضوع ندارد مضافاً به این که این در قانون یک حکم خاصى دارد که اکر یک کسى آمد که ملکش را خودش یا مورثش را به دیگرى فروخت بعد رفت جاى دیگر معامله کرد این در حکم جعل اسناد دولتى است هم کیفر دارد هم اگر می‌خواهید راهى براى این باز کنید به نظر بنده اینجا جایش نیست و ارتباطى ندارد.

امیرتیمور- اجازه می‌فرمایید آقا...؟ بنده مخبر کمیسیون دارایى هستم.

رئیس- بفرمایید.

امیر‌تیمور- در بیاناتى که نماینده محترم آقاى لاهوتى اظهار کردند بنده هم در حسن نیت ایشان هیچ تردیدى نداشتم در تمام مدتى هم که در دوره 10 در مجلس شوراى ملى انجام وظیفه کرده‌اند جلب احترام کرده‌اند و همه هم نسبت به ایشان کمال احترام را دارند ولى راجع به موضوع پیشنهادى که کرده اند این پیشنهاد به هیچ‌وجه ربطى به لایحه امروز ندارد مضافاً به این که مجلس شوراى ملى هیچ‌وقت در مقام قضاوت نیست، این مربوط به کار محکمه است و باید محکمه تشخیص بدهد که فلان مورد عرضحال را بپذیرد یا نپذیرد و اگر مجلس شوراى ملى بر فرض بخواهد در یک چنین مسئله‌اى اظهار نظر بکند این بر خلاف عدالت است مجلس شوراى ملى که نمی تواند قضاوت کند قضاوت در موقعى می‌شود که متداعیین یعنى طرفین دعوا باید در محکمه باشند و اظهارات هر دو طرف شنیده شود نه این که تنها به قاضى بروند این پیشنهاد اگر اینجا قبول شود حکم تنها به قاضى رفتن است این است که بنده خواستم با اطمینانى که به محاکم قضایى باید باشد از نماینده محترم تمنى کنم پیشنهاد خودشان را مسترد بفرمایند البته در موقع رسیدگى در محاکم قضایى حق‌گذارى خواهد شد.

رئیس- آقاى لاهوتى می‌خواهید توضیح بدهید یا پس بگیرید؟

لاهوتى- دو کلمه عرض مختصرى دارم‏

رئیس- دیگر توضیحى ندارد خیال کردم براى پس گرفتن بلند شده‌اید رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى لاهوتى آقایانى که موافقند قیام کنند (عده‌اى برخاستند) تصویب نشد. پیشنهاد دیگرى قرائت شود (به شرح زیر قرائت شد) ریاست محترم مجلس شوراى ملى پیشنهاد می‌کنم شرح زیر به عنوان تبصره به لایحه املاک واگذارى اضافه شود:

تبصره- خورده مالکینى که املاک یا مراتع آنها کمتر از 10 هزار ریال باعلیحضرت فقید فروخته شده و یا از طرف مأمورین غصباً تصرف شده و یا جزء املاکى است که اشخاصى بعد از شهریور 20 تصرف کرده وصول بهره آنها موقوف‌المطالبه می‌باشد و صاحبان آنها دادخواست نداده‌اند می‌تواند پس از تصویب این قانون شکایت‌نامه‌اى به پیوست مدارک خود به وزارت دربار شاهنشاهى یا سازمان شاهنشاهى تقدیم دارند کمیسیونى که مرکب از سه نفر از طرف اعلیحضرت همایونى تعیین می‌شوند در ظرف سه ماه به شکایت و مالکیت اشخاص مزبور رسیدگى نموده و در صورت حقانیت آنها املاک یا مراتع را مسترد می‌دارند- عباس اسلامى.

رئیس- آقاى اسلامى.

اسلامى- این موضوع کمال اهمیت را دارا است بنده از آقایان استدعا می‌کنم 5 دقیقه به توضیحات بنده گوش بدهند بعد هر نوع قضاوتى که می‌فرمایند مجرى دارند بنده این پیشنهاد را از نظر کمال علاقه که به شخص شخیص اعلیحضرت همایونى و این مملکت داشتم کردم براى این که این پیشنهاد به صلاح مملکت و شخص اعلیحضرت همایونى است بنده مخالف هستم این املاک به این ترتیبى که پیشنهاد شده عملى شود حتى بعضى از املاکى بود که متعلق به شخص اعلیحضرت فعلى ولایتعهد وقت بوده و به اسم ایشان خریدارى شده با مبالغ خیلى حسابى که خود اعلیحضرت همایونى متوجه نبودند 6 سال اداره املاک تصرف کرده بودند و بنده این قسمت را عرض کردم و اخیراً تحویل و تحول شده است پس بنابراین اعلیحضرت همایونى هیچ نظر شخصى ندارند چنان که عرض کردم حتى اطلاع نداشتند که ایشان یک همچو ملکى دارند و هیچ مربوط به املاک واگذارى نبوده، حتى قبل از این که اعلیحضرت فقید اعلیحضرت بشوند متعلق به ایشان بوده و واگذار کرده بودند به اعلیحضرت فعلى با این مقدمه بنده مخالفتى ندارم ولى چون اعلیحضرت همایون همه آقایان تصدیق می‌فرمایند که نسبت به عموم افراد مملکت و ملت رئوف و مهربان هستند و مخصوصاً در همه بیاناتى که می‌فرمایند نسبت به طبقه ضعیف و کارگر مخصوصاً یک توجه مخصوصى

+++

مبذول می‌دارند بنده این پیشنهاد را از این نظر کردم که منویات خیرخواهانه ایشان عملاً صورت خارجى پیدا بکند عرض کنم بنده براى این که این املاک نقل و انتقال شده بنده عرض کنم در دو کلمه که یک عده املاک مال کسانى بود که رفتند ملک خود را فروختند منتهى چون کم فروخته بودند رفتند عرض حال دادند مسترد شده است یا این که آلان در دادگاه مطرح است.

یک قسمت املاکى بوده که خالصه‌جات مسلم بوده یک کمپانی‌ها، باندها و قضاوتى درباره آنها خواهد کرد. یک املاکى بود یک 6 دانگى اینجا بود یک 6 دانگى هم آنجا بوده و بین آن دو تا 10 جریب زمین 5 جریب زمینى که 100 تومان 200 تومان بیشتر نمی‌ارزید مأمورین املاک اینها را غصباً متصرف شدند براى این که املاک اختصاصى به هم مربوط باشد وقتى که آن به قانون تصویب شد وزارت دارایى بخشنامه کرده به مازندران به آنجاهایی که املاک بوده که املاکی که از هزار تومان کمتر بوده شما دخالت نکنید بهره مالکانه هم وصول نکنید به عنوان موقوف‌المطالبه این یک تیتر و عنوانى است که وزارت دارایى هم می‌داند یعنى بهره مالکانه هم در این مدت از آنها نگرفته‌اند این بیچاره‌ها یعنى دهاتی‌ها نه گردن کلفت‌ها وقتى که متصرف شدند دیگر دادخواست ندادند یعنى فکر عرض حال را هم نکرده‌اند حالا بنده نگرانم که نکند وقتى اداره سازمان شاهنشاهى که در کمال خیرخواهى است و نمی‌خواهد به مردم خدمت کند از این طرف مأمورین آنجا، چون تمام این بدبختی‌ها از مأمورین است که بد عمل می‌کنند اینها است که اینها فردا مزاحم مردم شوند یک عده دیگر مردمى که اینجا خورده مالک هستند که 100 تومان 200 تومان 500 تومان تا 1000 تومان فروختند املاکشان را به اعلیحضرت فقید اینها اشخاص محتاجى هستند ولى عده‌شان زیاد است و اعلیحضرت همایونى علاقه مخصوص دارند که به آنها تعدى نشود اینها اصلاً عرضحال نداده‌اند بنده پیشنهاد کردم که نسبت به این قبیل اشخاص خورده مالک جزیى یک کمیسیونى در وزارت دربار تشکیل شود و به دادگاه و دادگسترى احاله نشود و از اشخاصی که لازم است یک کمیسیونى تشکیل شود و هر که شکایتى دارد بفرستد آن کمیسیون تا سازمان خدمات شاهنشاهى رسیدگى کند و ببیند مالک است بگویند تا این یک جریب مال تو و به دست‌انداز و گرفتاری‌هاى دادگاه نیندازند بنده خیال می‌کنم که اعلیحضرت با این پیشنهادى که کرده‌ام موافق باشند استدعا می کنم که آقاى وزیر دارایى هم و همچنین آقایان نسبت به این موضوع رأى بدهند و اگر هم رأى نمی‌دهند لااقل آن اشخاص گردن کلفتى که آمدند آنجا خالصه‌جات را بردند و خوردند یک فکرى بکنید.

رئیس- آقاى رفیع.

حاج آقا رضا رفیع- اطلاعات بنده راجع به املاک شاید بیشتر از آقایان باشد براى این که در زمان شاه فقید وقتى که تظلمات مفصلى به بنده می‌شد من هم همیشه به عرض ایشان می‌رساندم، بنده با این وضعیت موافقم داده بشود به دست اعلیحضرت همایونى به ترتیبى که وقف کنند براى خاطر این که هیچ دادرسى در مالیه، در دادگسترى در این مدت نبوده همین طور که ایشان اشاره کردند نسبت به اشخاص ضعیف بى‌اندازه ظلم شد و در آن وقت هم نرسیدند و حالا هم نمی‌رسند بنده موافقم که رأى داده بشود این املاک داده بشود به دست اعلیحضرت همایونى براى این که فقط به مجرد این که به ایشان فرض شود فوراً خواهند داد این که من موافقت کردم به این جهت بود که باشخاص ضعیف یک کمکى شده باشد شما هم موافقت کنید آقا قبول نکند بنده یقین دارم به مجرد این که اشخاص صورتش داد شد که حسن على جعفر و اشخاص معینى تظلم کردند یعنى اظهار کردند توجه خواهد فرمود فقط راجع به چیزى اگر می‌خواهید بفرمایید راجع بآن اشخاصى که بى‌جهت آمدند و گردن کلفتى کردند که در مملکت آنچه را که نباید بکنند کردند براى آنها دلسوزى نکنند (صحیح است) راجع به اشخاص ضعیف بنده خودم ضمانت می‌دهم براى شما که هر کدام از آنهایى که حق داشته باشد داده بشود این یک مسئله‌ای است راجع به سازمان، راجع به شخص اعلیحضرت همایونى راجع به والاحضرت اشرف هیچ کس انکار ندارد که اگر یک اشخاصى به نام سازمان شاهنشاهى خودشان را بخواهند داخل سازمان بکنند و یک عملیاتى بکنند مربوط به سازمان نیست مربوط به خود آنهاست آنها بدنام هستند، آن اشخاص تقوى پیدا بکنند همه مردم همان اعتقادى را که به رئیسشان دارند به آنها هم داشت.

رئیس- آقاى امیر‌تیمور بفرمایید.

اسلامى- بنده با دو کلمه عرض می‌خواهم پس بگیریم.

رئیس- بفرمایید.

اسلامى- بنده چون کمال اطمینان و اعتقاد را به فرمایشات آقاى رفیع دارم و می‌دانم که ایشان تنها کسى بودند که همیشه به نام خیر‌خواهى حقایق را به عرض اعلیحضرت فقید و فعلاً هم به عرض اعلیحضرت همایونى می‌رسانند بنده استدعا دارم همان طور که ایشان فرمودند شخصاً توجه بفرمایند راجع به خورده مالکین بنده پیشنهادم را مسترد می‌دارم.

رئیس- پیشنهاد دیگر آقاى اسلامى قرائت می‌شود. (به شرح ذیل قرائت شد) ریاست محترم مجلس شورای ملى پیشنهاد می‌کنم شرح زیر به عنوان تبصره به لایحه املاک واگذارى اضافه شود.

براى جلوگیرى از خرابى و از بین رفتن خانه‌هاى روستایى پس از تصویب این قانون کمیسیونى مرکب از 3 نفر که به انتخاب وزارت دربار شاهنشاهى تعیین می‌شوند به مالکیت خانه‌هاى روستایى مزبور رسیدگى نموده و پس از رسیدگى طبق روح قانون املاک واگذارى سابق آنان را به روستایی‌هاى مزبور واگذار می‌نمایند.

رئیس- آقاى اسلامى به این پیشنهاد رأى گرفته نمی‌شود. بفرمایید

اسلامى- عرض کنم آقایان بابلسر تشریف برده‌اند ملاحظه فرموده‌اند دو تا اطاق است که قدیمى بوده بعد دود تا پلاژ یا بیشتر ایجاد شد، بعد که پلاژ دم دریا ساخته شد جاده‌هاى جدیدى احداث شد آن خانه‌ها را خراب کرد اداره املاک از آن مصالح خانه‌هایى ساخت و تحوبل روستاییان داد راجع به خانه‌هاى روستایى در قانون 21 و 22 در آنجا مخصوصاً متذکر شده است که اینها مال روستاییان است منتهى وزارت دارایى توجه نکرده چون مشمول هم‌ آن موضوع می‌شود بنده استرداد می‌کنم ولى مطابق روح آن قانون به این روستایی‌ها باید داده بشود به اشخاصى که سابقاً در آنجا منزل داشته‌اند داده شود نه دولت خودش تعمیر می‌کند و نه به اشخاص واگذار می‌کند که آنها خودشان تعمیر کنند.

رئیس- دو پیشنهادى رسیده است از طرف آقاى صاحب‌دیوانى و آقاى قبادیان که هر دو قرائت می‌شود (پیشنهاد آقاى صاحب‌دیوان به شرح زیر قرائت شد) ریاست محترم مجلس شورای ملى: پیشنهاد می‌کنم ماده واحده به طریق ذیل اصلاح شود:

ماده واحده- املاک و مستغلات اعلیحضرت رضا شاه کبیر فقید که مطابق فرمان همایونى مورخه 20 شهریور ماه 1320 به دولت واگذار شده بود (به استثناء اراضى که در آنها کارخانه تأسیس شده نو ابنیه و ساختمان‌ها‌ی توابع آنها و همچنین املاک و مستغلات که به موجب حکم دادگاه‌هاى مربوط به استناد قانون املاک واگذارى مصوب خرداد 1321 ملک اشخاص شناخته شده و یا منبعد بشود) از این تاریخ مجدداً به ملکیت اعلیحضرت محمد‌رضا شاه پهلوى بر‌می‌گردد این واگذارى در مورد املاک و مستغلاتى که تا این تاریخ ملک قطعى دولت شناخته شده فوراً و در مورد بقیه بلافاصله پس از صدور حکم قطعى دادگاه‌هاى مربوط بر له دولت نسبت به هر یک از آنها انجام خواهد گرفت. براى استفاده مجانى از ابنیه‌هایى که مورد استفاده قطعى ادارات دولتى است ترتیب خاصى بین نماینده صاحب اختیار از طرف اعلیحضرت همایون محمد‌رضا شاه پهلوى و ادارات دولتى داده خواهد شد.

صاحب‌دیوانى- اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- صبر کنید پیشنهاد دیگرى که مشابه این پیشنهاد هست قرائت بشود. (به شرح ذیل قرائت شد) اینجانب پیشنهاد می‌کنم کلمه وقف حذف شود نوشته شود املاک واگذارى مجدداً به شخص اعلیحضرت همایونى واگذار شود و هر طور که خودشان صلاح بدانند بهره املاک مذکور را به مصرف خیریه و غیره برسانند.

رئیس- این دو پیشنهاد وارد نیست براى این که تمایل اعلیحضرت همین است که این املاک وقف بشود و از مطامع اشخاص و دستبرد حوادث مصون بماند.

قبادیان- اجازه بفرمایید بنده توضیح بدهم این لایحه مربوط به املاک خود بنده است من خودم مال خودم را می‌خواهم به شاه بدهم اجازه بدهید توضیح بدهم. رأى می‌گیرید یا نمی‌گیرید بنده توضیح خودم را عرض کنم.

رئیس- خیلى خوب بفرمایید ولى به این پیشنهاد رأى گرفته نمی‌شود.

قبادیان- خواهش می‌کنم آقایان به اندازه 5 دقیقه توجه به عرایض بنده بفرمایند زیاد هم وقت آقایان را نمی‌گیرم و نمی‌خواهم مطالبى بر علیه این لایحه تقدیمى

+++

دولت عرض کرده باشم همه آقایان شاید شنیده‌اند روز اولى که لایحه املاک واگذارى به مجلس تقدیم شد بنده به کلى سکوت کردم و جزء مخالف و موافق هم اسم‌نویسى نکردم زیرا بنده به شخص اعلیحضرت همایونى همیشه معتقد هستم و ایشان را مردى خیرخواه گذشته از مقام سلطنت و موقعیت خاصى که در دل ملت ایران دارند من شاه را به منزله پدر خود می‌دانم و حاضر هستم تمام هستى خود را در راه ایشان صرف کنم زیرا شایسته این هست و ملت ایران به طریق خوبى شخص اعلحضرت را کاملاً شناخته است، تمامى هستى و املاک از نقد و جنس هر چه داشت همه را صرف امورات خیریه کرد، بنابراین چون دیگران هم توضییح دارند بنده راجع به این قسمت چیزى عرض نمی کنم فقط دو مطلب را بنده عرض می‌کنم. یکى این که این لایحه که دولت آورده و تقدیم به مجلس کرد. از طرف جناب آقاى وزیر دارایى و جناب آقاى ساعد، البته لایحه بسیار مفیدى است زیرا در ظرف 20 سال یک عده از مباشرین اعلیحضرت فقید شاید به یک لیت لعله زندگى و هستى مردم را به باد فنا دادند واز راه و ناحیه مأمورین تولید یک نگرانی‌ها بزرگى براى پادشاه فقید کردند خدا شاهد است اغلب اوقات که املاک مردم را به رایگان در دست مردم می‌گرفتند بنده اطلاع دارم که تقصیر شخص اعلیحضرت فقید نبود بلکه تقصیر مأمورینى بود که در محل این اعمال را انجام می‌دادند بنده مدت‌ها در زندان زندگى کردم و خانواده‌ام هم تبعید شد به خراسان قسمتى از املاک بجنورد و سرخس عوض املاک واگذارى بنده به بنده واگذار شد (صحیح است) بعد از چهار سال شاید جناب آقاى امیر‌تیمور مطلع هستند و جناب آقاى دکتر اقبال وزیر محترم کشور هم ممکن است اطلاع داشته باشد چون ایشان هم مدتى در خراسان بودند جناب آقاى وزیر دارایى هم قبل از این که وزیر دارایى بشوند از قضیه املاک ما مستحضرند همان موقع بعد از چهار سال املاک بجنورد ما را تصرف کردند یعنى پادشاه سابق تصرف کرد و دوباره خانواده بنده را فرستادند به قسمت جنوب قسمت قشقایی‌ها در قسمت جنوب فراشبند و در قسمت فیروز‌آباد چند آبادى چند آبادى به ما وا‌گذار کردند در واقعه شهریور 1320 خوانین قشقایى که برگشت کردند املاک خودشان را تصرف کردند و این املاکى هم که از طرف دولت به بنده واگذار شده بود این املاک را هم بردند، املاک بنده و خانواده بنده هم در تصرف دولت ماند دیگران املاکى را که دولت عوضى بهشان واگذار کرده بود بردند و گرفته و املاکى را که دولت از آنها گرفته بود آنها را هم تصرف کردند و هزار نوع انقلاب و حوادث در این کشور رخ داد و اقداماتى کردند بنده نمی‌گویم شاید حق داشتند چون املاک شخصیشان بوده است ازشان گرفتند بودند صدها سال در تصرف خودشان و آبا اجدادشان بوده است رفته‌اند املاک خودشان تصرف کرده اند ولى املاکیکه بنده داشتم و این حق را داشتم 500 سال سابقه داشتم در داشتن این املاک و ایلى مثل کلهر که دویست هزار نفر جمعیت دارد روى همین املاک زندگانى کرده‌اند معهذا بنده مطیع قانون و مقررات کشور بودم در مقابل همان کردستانى که ادعاى استقلال می‌کرد آن اتحادیه قوى را من در غرب بر علیه آنها تشکیل دادم (صفوى- آقا کردستان نمی کرد تقاضاى چند نفر خائن بود کردستان خودش نکرد) (اردلان- کردستان را نفرمایید) آقاى قبادیان فرمایش خودتان را اصلاح کنید) بنده خودم آقاى اردلان رفتم عملاً ثابت کردم تو اینجا حرف میزدى بنده آنجا رفتم سى هزار نفر را تجهیز کردم جنابعالى می‌آیید اینجا پشت تریبون یک حرفى میزنى البته بنده کرد هستم ولى یک کردى که همیشه ایران را دوست داشته و کرد را خالصترین نژاد ایرانى می‌دانم (احسنت) خلاصه بنده با این که قدرت داشتم معهذا نسبت به یک نفر از مأمورین وزارت دارایى که در اداره املاک بودند تخطى نکردم و یک نفر را بر املاک آباء و اجدادى 500 ساله خودم نفرستادم د رحدود 215 پارچه املاک و آبادى‌هاى ما را در زمان پادشاه فقید بردند و دیگر این که مأمورین به عناوین مختلف یک را‌پورت‌هایى گزارش‌هایى به عرض اعلیحضرت می‌رسانیدند و بالاخره هم این املاک در تصرف دولت در تصرف اداره املاک واگذارى در آمد شکایات ما در دادگاه‌ها بدوى از طرف خورده مالکین پسرهاى مرحوم والى پشت کوه که آنها هم داراى یک قسمت از املاک بودند مطرح شد و حکم به نفع ما داد شد یک قسمت هم تجدید نظر خواسته شده است که بعداً به دادگاه تجدید نظر واگذار شده و هنوز مراحلش را طى نکرده است. اخیراً 95 پارچه آبادى ما را در این موقعى که این لایحه را جنابعالى تقدیم کردید به مجلس شوراى ملى دادگاه تجدی‌نظر با این که حکم را بر له ما صادر کرده بود حکم را به من زد و بر علیه ما حکم داد صد و پنج پارچه آبادى در ایوان و سومار را به اسم خالصه‌جات دولتى داد در صورتی که بنده در آنجا استدلال کرده بودم که دولت در ایوان و سومار خالصه‌جات نداشته و ندارند. ما دو مدرک داریم یکى در دوره نادر شاه است یک دفتر مخصوصى است که تمام خالصه‌جات دولتى در آنجا قید شده است و یکى هم در دوره ناصرالدین شاه شما به این دو دفتر مراجعه کنید ببینید که اسمى از ایوان و سومار به عنوان خالصه در آنجا ذکر شده. اگر ذکر شده بنده چندین دفعه گفته‌ام که استرداد می‌کنم دادخواست خودم را و از جنابعالى هم آقاى وزیر دارایى هیچ گله‌اى ندارم زیرا بر‌خلاف قولت با من رفتار کردى یادت هست که در آنجا که خدمتت رسیدم و با حضرتعالى درد دل می‌کردم راجع به زندگانى گسیخته یک ایل و می‌گفتید که این یک وزیر دارایى مقتدر با انصافى می‌خواهد متأسفانه دولت آقاى ساعد و جنابعالى آمده‌اید و لایحه املاک واگذارى را تقدیم مجلس کرده‌اید بنده آقا معتقد نیستم که اینها را وقف کنید براى این که وقف که شد حق مردم از بین می‌رود این املاک مال مردم است شما می‌خواهید این را به وقف بدهید من موافق با این سازمان نیستم که یک عده‌اى مثل املاک واگذارى اینها را بخورند و بچاپند ولى معتقد به شخص اعلیحضرت همایونى هستم و صریح و ساده می‌گویم بنده حاضر هستم تمام هستى و دارایى خودم را به شخص اعلیحضرت همایونى واگذار کنم و اگر گرسنه ماندم عارم نمی‌آید پادشاه مملکت است می‌روم حضورش عرض می‌کنم که زندگى من مختل است به من کمک کنید شاه مملکت هم از مال خودم و یا از مال خودش به من کمک می‌کند براى سرفرازى است ولى سازمان دیگر ممکن است که مال من و دویست هزار جمعیت کلهر را بگیرد و حقوق را به من یدهد بنابراین بنده پیشنهاد کردم که وقف حذف بشود، شما که نمایندگان ملت هستید اگر رأى به این پیشنهاد ندهید حق مسلم مرا از من سلب کرده‌اید و یک توهین خیلى بزرگى هم به پادشاه خیرخواه خودتان کرده‌اید و خواسته‌اید در واقع مال مردم را به زور به وقف بدهید.

دهقان- آقا بنده مخالفم.

قبادیان- آنچه را هم که بنده گفتم مربوط به کردستان نبود مربوط بود به پیشه‌ورى و اتباع و و الّا هیچ کردى جز استقلال ایران منظور دیگرى ندارد (احسنت)

دهقان- اجاره بدهید که مخالف هم نظرش را بدهد ولى رأى نگیرید.

رئیس- وقتى رأى نمی‌گیریم دیگر توضیحى ندارد چه توضیحى می‌خواهید بدهید به پیشنهادى که رأى گرفته نمی‌شود؟ پیشنهاد آقاى یمین اسفندیارى قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد) پیشنهاد میکنم املاکى که طبق احکام قطعى دادگاه‌ها به ملک اشخاص واگذار شده باید به قیمت تاریخ تحویل ارزیابى شود و ما به‌التفاوتى که اعلیحضرت فقید پرداخته‌اند به اضافه اجرت...

رئیس- آقاى یمین‌اسفندیارى.

یمین‌اسفندیارى- این را بنده اصلاح کرده‌‌ام اجازه بفرمایید انسان آقا اگر بخواهد اینجا یک مطلبى را بگوید باید شبیخون بزند تا این که موفق بشود که اسمش را بنویسد و بعد یک مطلبى را اظهار بکند ما امروز ساعت 7 آمدیم اینجا و متأسفانه نتوانستیم آقاى امامى را قانع کنیم براى این که یک توضیحاتى راجع به این قسمت املاک داده باشیم که هم مفید به حال سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى باشد و هم این که خوب براى آقاى مکى روشن شود که آقاى مکى اظهار می‌کنند به این که یک املاکى را از مال مردم گرفته‌اند این طور هم باین سادگى که ایشان می‌گویند نیست املاک پول داده شده و خریدارى شده و این املاک ترقى کرده و بعد هم به موجب یک احکامى یک اشخاص قلدرى یک اشخاص گردن کلفتى یک اشخاص قوى که همه جور براى آنها وسیله فراهم بوده است از این املاک استفاده کردند و این املاک را هم بر املاک دیگرشان گذاشته اند و ابداً نم پس نمی‌دهند به مردم نه به خزینه دولت و نه به هیچ‌کس (سزاوار- نه به ما) نه به آقاى سزاوار- وکیل دادگسترى (سزاوار- بنده که اهل مازندران نیستم) آقا چرا نمی‌گذارید حرفم را بزنم (سزاوار- ایشان یک حرفى زدند بنده نقل قول کردم) بسیار خوب از ایشان معذرت می‌خواهم و از شما هم خواهش می‌کنم ببخشید عرض کنم ضعفا و فقرا و بدبختانى که نه از جایى اطلاع دارند و نه این که پولى داشته‌اند ونه قانون اطلاعى دارند نه وسیله‌اى براى آنها فراهم بوده حق آنها داده نشده ولى آقایان امیراسعد و سردار اقتدار دو اولاد بلافصل سپهسالار مرحوم که خدمات سپهسالار چه اجتماعى چه سیاسى و چه ملى در ایران هیچ وقت فراموش نمی‌شود (صحیح است) و در خانه‌اش همیشه به روى همه

+++

باز بوده این آقایان 250 پارچه ملک دارند و ابداً هم حاضر نیستند که براى هیچ مؤسسه‌اى یک دینار خرج بکنند اینها متجاوز از 250 پارچه ملک همین آقایانی که جنابعالى شکلشان را ندیده‌اید و بنده هم بهر دوشان اخلاص دارم و هیچ غرضى هم ندارم ولى بدبختانه طورى سوء استفاده می‌کنند از این وضعیت که هیچ در نظر ندارند استفاده می‌کنند از این وضعیت که هیچ در نظر ندارند دراین سیستمى که دارند یک تعدیلى کرده باشند و اینها همین طور ملک‌ها را روی هم می‌گذارند و حتى اولاد خودشان هم که الان به وضع بدى زندگى می‌کنند و شاید در نهایت فشار و زحمت هستند به آنها هم مساعدتى نمی‌کنند حالا بنده این پیشنهاد را که اینجا تقدیم کردم اصلاح کرده‌ام به این ترتیب پیشنهاد می‌کنم این تبصره به ماده واحده اضافه شود.

املاکى که طبق احکام قطعى دادگاه به ملک اشخاص واگذار شده است به قیمت تاریخ تحویل ارزیابى شود و مابه‌التفاوت قیمت خرید و ارزیابى تشخیص و نصف این مبلغ در مدت سه سال به صندوق سازمان شاهنشاهى این مبلغ در مدت سه سال به صندوق سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى تأدیه شود. این آقایان مفت این املاک را بردند. این اشخاصى که فریاد می‌کردند به این که رضا شاه مال ما را برد همین اشخاص در سایه همان رضا شاه استفاده ملک‌هایى که هیچ قیمت نداشت و این املاک به این ترتیب به قیمت‌هاى زیادى رسید و اینها این املاک را به ثمن بخسى از دست دولت در‌آوردند و امروز هم هیچ در‌صدد این نیستند که به مؤسسه‌اى کمک بکنند و به خیریه‌‌اى چیزى بدهند در صورتی که الان در شیراز مى‌بینیم که مثل آقاى نمازى و آقاى فاطمى شیرازى این همه مخارج می‌کنند و این همه بشیراز خدمت می‌کنند و این آقایان از این املاکى که به این قیمت با نهایت سهولت بردند هیچ کمکى و مساعدتى نمی‌شود (جمعى از نمایندگان- اسم ببرید) عرض کردم امیر‌اسعد و سردار اقتدار و اعوان و انصارشان، حالا بنده تمنى می‌کنم که آقاى وزیر دارایى و آقاى مخبر کمیسیون نسبت به این پیشنهاد موافقت بفرمایند که هم بآنها تحمیلى نشده و هم از طرف دیگر این املاکی که به این صورت از چنگ دولت در‌آورده‌اند یک مساعدت و کمکى هم به این سازمان شاهنشاهى که خدمات و کمک‌هایش براى همه روشن است و همه آنهایى که تماس دارند با سازمان خدمات اجتماعى شاهنشاهى و آنهایى که در محل‌هاى خودشان مى‌بینند و اطلاع و بصیرت دارند می‌دانندکه این سازمان وجودش در کشور فوق‌العاده نافع است و از هر جهت می‌تواند خدمتى به این کشور کرده باشد.

رئیس- آقاى سزاوار.

مخبر- بنده راجع به این موضوع املاک واگذارى...

قبادیان- جناب آقاى رئیس رأى نگرفتید به پیشنهاد بنده بنده هیچ عرضى ندارم ولى این موضوع به خلاف عدالت است، یک خانواده‌اى بیست سال در زحمت بوده‌اند و حالا که یک پیشنهاد حسابى کرده‌اند رأى نگیرید این بى‌انصافى است.

رئیس- ساکت باشید آقاى قبادیان (قبادیان- این وقف مال مردم است) بفرمایید آقاى سزاوار.

مخبر- راجع به این موضوع املاک واگذارى و مالکین آنجا بنده می‌توانم عرض کنم که یک نفر وکیل در مجلس شوراى ملى نسبت به تمام کشور یک نظرى دارد بنده غیر از آن نظر خاصى ندارم و نداشتم بلکه در قانون املاک واگذارى در آن وقت هم مورد بغض و عداوت یک عده‌اى هم واقع شدم از نظر این که نسبت به یک عده از خرده مالکین آن وقت یک کمکى می‌شد ولى این پیشنهاد آقاى یمین اسفندیارى یک اشکال قضایى و قانونى دارد زیرا اگر املاکى را انتزاع کرده‌اند طبق حکم محکمه اکر یک املاکى را یک شخصى غصب کرده باشد عیناً و منفعت از او استرداد می‌کنند این ما‌به‌التفاوت ندارد (صحیح است) فرضاً اگر آمده باشد یک کسى در ملک مغضوبه‌اى رفته باشد و عمران و آبادى کرده باشد باز هم او فقط می‌تواند نسبت به آن عین یعنى مثلاً اگر یک ساختمانى ساخته باشد می‌تواند آن ساختمانش را خراب بکند و مصالحش را بردارد برود اما اگر یک کسى آمد و تقاضا کرد و محکمه حکم داد عین و منفعت را می‌گیرد اینجا دیگر ما‌به‌التفاوت نیست، اگر در 20 سال قبل از این در آن تاریخ یک کسى یک ملکى را از بنده غصب کرده است یا 10 سال قبل از این ملک پانصد تومان مى‌ارزیده و حالا 50 هزار تومان مى‌ارزد این ملک با قیمت 50 هزار تومانش و با اجرت منافع 20 ساله‌اش اگر دادگاه حکم بدهد متعلق بخود بنده است بنابراین ما اگر بخواهیم یک همچو چیزى اینجا وضع کنیم این تمام قوانین مدنى و سایر قوانین ما را به هم می‌زند و به هیچ‌وجه من‌الوجوه از این طریق منظور خاصى هم حاصل نمی‌شود و اگر اصرار دارید این را به یک طریق دیگرى طرح کنید. اما بنده می‌خواستم عرض کنم که امروز یکى قانون املاک و یکى قانون انتخابات اینها را هر دو چون جلسه فوق‌العاده است در دستور گذاشته شده و از بس پیشنهاد می کنند و این پیشنهاد‌ها هم هیچ‌کدام مربوط باین قانون نیست یک کسى می‌گوید وقف درست نیست بنظر بنده اینها هیچ‌کدام وارد نیست و این املاک در اینجا نوشته شده است که بر‌می‌گردد به ملکیت اعلیحضرت همایون شاهنشاهى و در این جا نوشته شده است که ایشان خودشان تصمیم گرفته‌اند که این املاک را وقف بکنند آن وقت اگر کسى ملکى داشته باشد حقى داشته باشد برود شکایت بکند به اعلیحضرت همایونى این دیگر این حرف‌ها را ندارد که بنده بگویم جداگانه می‌خواهم بسازمان کمک بکنم می‌گویم یا واگذار کنم به اعلیحضرت همایونى خوب بنده هم سهم خودم راواگذار می‌کنم به اعلیحضرت همایونى این صحیح نیست که هى پیشنهاد کنیم که اسباب تأخیر و تعویق این کار بشود و آن وقت ما محروم می‌شویم از این که این لایحه انتخابات را هم که امروز ممکن است، موفق بشویم نسبت به ماده ششم بحث بکنیم موفق نخواهیم شد.

یمین اسفندیارى- آقاى سزاوار وکیل محترم دادگسترى که شم قضائیشان هم خیلى تند است نسبت به پیشنهاد بنده یک جوابى فرمودند که بنده قانع نشدم..

رئیس- آقاى یمین اسفندیارى می‌خواهید پس بگیرید؟ (یمین اسفندیارى- نخیر توضیح می‌دهم) این دیگر توضیح ندارد توضیح خودتان را دادید (یمین اسفندیارى- بنده آقا نسبت به این املاکى که به تصرف اشخاص در آمده اعتراضى دارم) دیگر توضیح ندارد.

مشایخى- اجازه می‌فرمایید بنده مخالفم.

رئیس- دیگر توضیح ندارد (مشایخى- موافق صحبت کرد مخالف صحبت نکرد) بگذارید این کار زودتر بگذرد رأى می‌گیریم آقایانى که موافقند با پیشنهاد آقاى یمین اسفندیارى قیام کنند (جمعى برخاستند) تصویب نشد. پیشنهاد آقاى دهقان قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد) تبصره زیر را پیشنهاد می‌نمایم. دعوى بر املاکی که در دادگاه‌هاى املاک واگذارى مطرح بوده و در موقع طرح دولت به عنوان خالصه اعتراض نموده و محکوم گردیده در دیوان عالى کشور مجدداً رسیدگى و بر روى آنها به عنوان مرحله تمیزى اظهار نظر خواهد شد

رئیس- آقاى دهقان‏

دهقان- آقایان توجه دار‌ند که دعاوى صد تومانى و دویست تومانى که در دادگاه‌هاى ایران سه مرحله دارد یعنى بدواً و استینافاً و تمیزاً رویش رسیدگى می‌شود ولى دعاوى مربوط به املاک واگذارى فقط در دو مرحله رسیدگى شده است تا حالا، یعنى اصل محکمه و محکمه تجدید‌نظر و در این محاکم دسته‌بندی‌هاى بزرگى شده است روى خوردن و بردن این املاک و منظور از این قانونى که در سال 20 گذشت که کسانى که احیاناً به آنها تعدى شده است و ملکشان من غیر حق برده شده است می‌توانند ملکشان را پس بگیرند.

شقوق این املاک شقوقى است که ملک خالصه بوده آقایان، خالصه قطعى و رسمى دولت و دولت اینها را به مرحوم رضاشاه کبیر فروخته است آن وقت یک اشخاصى آمده‌اند به نام این که ما مالک بودیم یا ملک مال ما بوده است در این محاکم دعوایى را مطرح کرده‌اند و حکم به نفع خودشان گرفته‌اند در بعضى از این دعاوى هم دولت آمده است به عنوان این که ملک خالصه بوده است اصولاً به نام شخص ثالث وارد دعوى شده ولى آن دسته‌بندی‌هاى قوى و آن وجوهى که خرج شده و حق و حسابى که داده شده و گرفته شده موجب گردیده که بر خلاف حق و عدالت و بر‌خلاف مدارک رسمى موجود که صدها سال سابقه خالصه‌گى دارد این املاک را حالا بنده آمدم استدعا کنم از آقایان که موافقت بفرمایند این قبیل املاک که درش دعواى خالصه‌گى شده و در محاکم تجدید نظر و بدوى رأى به محکومیت دولت داده شده و حکم صادر شده اینها یک مرحله تمیزى هم داشته باشد یعنى دیوان عالى تمیز که بزرگترین محکمه قانونى این مملکت است و البته صلاحیتش هم معلوم بوده و لازم به توضیح نیست روى این قبیل دعاوى تجدید نظرى بکند (صاحب‌دیوانى- تمیز که در ماهیت دعوى رسیدگى نمی‌کند) اجازه بدهید تجدید نظر می‌کند عرض کردم به عنوان مرحله تمیزى اظهار نظر بکند به حق بوده است حکم را تأیید بکند و اگر من غیر حق بوده و دسته‌بندى بوده مجدداً در تمیز طرح شود و حق به حق‌دار برسد.

وزیر دارایى- پیشنهاد آقاى دهقان اگر از نقطه‌نظر حق بفرمایند صحیح است ولى یک چیزى باید در نظر ما‌ روشن باشد که اگر یک حکمى از نماینده دولت صادر شده و یک دستورى را یک کسى داد نبایستى هر روز در آن تجدید نظر بکنیم دیگر آبرویى براى دولت باقى نخواهد ماند، شما نمی‌توانید آقاى دهقان در یک مملکتى که کاپیتولاسیون را لغو کرده بگویید

+++

هر حکمى که داده شده باید تجدید نظر بشود این یک مضار بزرگى براى مملکت دارد، اگر این قاضى بد کرده و اشخاصى اعمال نفوذ کرده‌اند باید تعقیب شوند، محاکمه شوند و مجازات اعدام بر ایشان صادر کنند (دهقان- ولى به هر صورت ملک بر‌نمی‌گردد) ولى وقتى حکمى صادر شد اصلاً خوب نخواهد بود بگویید این املاکى که حکم صادر شده است تجدید نظر بشود (دهقان- حق تجدید‌نظر دارند) یک محکمه بدوى رسیدگى کرد. و یک محکمه تجدید نظر نگذارید که اطمینان مردم از دستگاه قضایى سلب شود (صحیح است) این خوب نخواهد بود که شما مقام قضایى مملکت را متزلزل کنید، و هر روز بگویید این احکامى که صادر شده است قابل تجدید نظر است (صحیح است) من نمی‌توانم بگویم که در این احکام اعمال نظر نشده چه بسا که شده است ولى اگر شما می‌خواهید اصلى ایجاد بکنید نگویید هر کس که حکمى در دستش دارد مانعى ندارد که فردا این احکام باطل شود این درست نیست، اگر موارد خاصى دارید که اعمال غرضى شده است نسبت به آن موارد خاص به دولت اطلاع بدهید تعقیب بشوند، ازشان جریمه گرفته شود، مجازات شوند هر مجازاتى را که لازم بدانید.

رئیس- آقاى مخبر کمیسیون نظرى دارید؟

دهقان- اجازه بفرمائید بنده می‌خواهم پس از توضیحاتى پیشنهادم را پس بگیرم، عرض می کنم آقاى گلشائیان با این که سابقه قضاوت دارند حق تجدید دعاوى در تمام دنیا هست معذالک چون جنابعالى در بیانات خودتان سفسطه فرمودید و ممکن است آقایان رأى ندهند از این جهت پس می‌گیرم.

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود. (به شرح ذیل پیشنهاد آقاى اسلامى قرائت شد) ریاست محترم مجلس شوراى ملى‌ پیشنهاد می‌کنم شرح زیر به عنوان تبصره به لایحه املاک واگذارى اضافه شود: از تاریخ تصویب این قانون کلیه دعاوى که در دادگاه‌هاى املاک واگذارى مطرح است (به جز آنهایى که قیمت مدعا به از یک میلیون ریال بیشتر است) در دادگاه‌هاى شهرستان خارج از نوبت رسیدگى خواهد شد و مرحله ثانوى آنها در دادگاه‌هاى استان خواهد بود به هر صورت دادگاه بدوى و پژوهشى مکلفند در ظرف یک سال پرونده‌هاى واصله را رسیدگى و مختومه نمایند، نسبت به پرونده‌هایى که بیش از یک میلیون ریال ارزش دارد و در هیئت عمومى دیوان کشور رسیدگى و رأى آن نیز قطعى خواهد بود.

رئیس- آقاى اسلامى.

اسلامى- عرض می‌کنم همان طورى که بنده اینجا عرض کردم همه آقایان تأیید فرمودند چه امروز و چه مواقع دیگر هم یکدل و یک زبان این طور اظهار می‌کردید که این دادگاه‌هاى املاک گر چه بعضى از قضاتش مردان خوبى هستند ولى در بعضى موارد نسبت به املاک خالصه‌جات یک احکامى صادر کرده‌اند که بر خلاف قانون بوده نسبت به کوچک‌ها هم هیچ توجهى نکردند حق آنها تضییع شده تفریط شده اشخاصى در مازندران و گیلان و گرگان هستند که شاید سرمایه‌شان یا در‌آمد روزانه شان دو تومان بیشتر نباشد این اشخاص نمی‌توانند به تهران بیایند و وکیل بگیرند و تشریفات قانونى دادگاه‌هاى املاک واگذارى را انجام بدهند تا به وضعیتشان رسیدگى بشود بنده این پیشنهاد را از این جهت کردم که این دادگاه املاک واگذارى فعلاً منحل بشود و املاکى که کمتر از یک میلیون ریال ارزش دارد اگر شما به دادگستری‌هاى شهرستان‌ها و به قضات آنجا اطمینان ندارید پس منحل کنید و اگر اطمینان دارید در آنجاها دعاوى خیلى بزرگتر و بیشتر از یک میلیون هم رسیدگى می‌شود این پرونده‌ها و این دعاوى برود در آنجا قضات رسیدگى بکنند و رأى بدهند و در مرحله استیناف آن دادگاه مرحله ثانویش باشد. و نسبت به آن املاکى که بیش از یک میلیون ریال ارزش دارد که آقایان اشاره کردند چون بعضی‌ها هنوز مانده است و بنده اسم نمی‌برم چون آقاى وزیر دارایى فرمودند که رأى بدوى صادر نشده است نسبت به آن املاک با این وضعى که اداره املاک دارد هیچ اعتمادى نیست بنده پیشنهاد کردم که اصلاح بکنیم در تحت نظر رؤساى شعب دیوان کشور رسیدگى بکنند یعنى یک جلسه‌اى از رؤساى شعب دیوان کشور تشکیل بدهند و این پرورده‌هاى گنده املاک واگذارى را رسیدگى بکنند و رأى بدهند تو قطعى باشد بنده استدعا می‌کنم که آقایان نسبت به این موضوع توجه بفرمایند تا رفع محظور دولت و مردم بشود براى این که صدها هزار پرونده، مانده که هیچ وقت هم رسیدگى نخواهد شد به نفع دولت هم هست‏

رئیس- آقاى سزاوار

سزاوار (مخبر)- خیلى مایه تعجب است که در مورد تصویب این قانون املاک واگذارى یک مرجحات و یک معایب و نواقصى ذکر می‌کنند چون بنده به خاطرم هست محاکم اختصاصى را که مجلس شورای ملى در نظر گرفت از این نظر بود که محاکم عادى طول می‌کشد و این کار مربوط به املاک اشخاص است ممکن بود توانایى نداشته باشند یک محاکمى را تشکیل دادند اختصاصاً که آنها را رسیدگى بکنند و باین دعاوى خارج از نوبت رسیدگى نماید آن هم دو درجه‌اى گرفتند براى این که در دیوان کشور در آن تاریخ من خاطرم هست که هر پرونده‌اى در دیوان کشور یک سال طول می‌کشید این بود براى این که هم مدت را کوتاه کرده باشند و هم زودتر رسیدگى بشود امروز آقاى اسلامى که خودشان هم وکیل دادگسترى هستند می گویند این را مراجعه کنید به دادگاه‌هاى شهرستان و استان که رسیدگى بکنند زودتر این طور نیست به نظر بنده قانون که براى منظور شخصى نیست که تغییر بدهیم، قضاتی که در دادگاه‌هاى شهرستان یا استان هستند و همچنین قضاتی که در دادگاه‌هاى تجدید‌نظر یا بدوى املاک واگذارى هستند قضات شایسته و صحیح‌العملى هستند بنابراین این حرف وارد نیست.

رئیس- رأى گرفته می‌شود بپیشنهاد آقاى اسلامى آقایانى که موافقند قیام کنند (بعضى برخاستند) قابل توجه نشد. پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود. (پیشنهاد آقاى حائرى‌زاده به شرح زیر قرائت شد) پیشنهاد می‌نمایم ماده واحده به طریق زیر اصلاح شود.

ماده واحده- کلیه املاک و مستغلاتى که در تصرف دولت است اعم از خالصه قدیم یا املاک واگذارى و از نظر حاکمیت مورد حاجت نباشد بین کسانى که داوطلب اداره و آباده باشند تقسیم می‌شود

رئیس- این توضیح ندارد این خوب است که بین بنده و عموم آقایان نمایندگان تقسیم شود بنده هم مدعى آبادى هستم.

حائرى‌زاده- توضیح دارد اجازه بفرمایید

رئیس- توضیحى ندارد اجازه بفرمایید ماده آئین‌نامه قرائت شود. (ماده 120 به شرح زیر قرائت شد)

ماده 120- نمایندگان حق دارند نسبت به هر یک از موارد اصلاحاتى پیشنهاد نمایند مشروط بر این که آن پیشنهاد کاملاً مربوط به موضوع لایحه باشد کلیه اصلاحاتى که از طرف یک یا چند نفر از نمایندگان پیشنهاد می‌شود باید کتبى باشد و ماده‌اى را که اصلاح پیشنهادى مربوط به آن است تصریح نمایند به اصلاحاتى که به تشخیص رئیس مجلس خارج از موضوع است ترتیب اثر داده نمی‌شود و به قرائت آن اکتفا می‌شود.

رئیس- این توضیحى ندارد که همه خالصه‌جات را بدهند به مردم این ربطى به این لایحه ندارد و فقط به قرائت این قبیل پیشنهادات اکتفا می‌شود و دیگر توضیحى ندارد.

حائری‌زاده- مربوط به این لایحه است اجازه بدهید من توضیح بدهم.

رئیس- خیر مربوط نیست، شما می‌گوئید خالصه‌جات را ببخشند معلوم نیست به کى.

حائری‌زاده- ما طرفدار ازدیاد خرده مالکین هستیم.

رئیس- خرده مالکین نیست مدعى آبادى آنهایى هستند که ثروتمندند و پولدار پیشنهاد دیگرى قرائت کنید (پیشنهاد آقاى یمین اسفندیارى به شرح زیر قرائت شد) پیشنهاد می‌کنم در‌آمد حاصله از املاک مذکور در این قانون از پرداخت هر نوع مالیات و عوارض معاف است.

رئیس- این پیشنهاد هم قابل رأى نیست.

یمین اسفندیارى- نه آقا پیشنهاد خرج نیست این پول باید به مصرف مؤسسات خیریه برسد (همهمه نمایندگان)

رئیس- این پیشنهاد خرج است بنده رأى نمی‌گیرم- پیشنهاد دیگرى قرائت بفرمائید. (پیشنهاد آقاى مکى به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملى پیشنهاد می‌نمایم تبصره ذیل به لایحه املاک واگذارى اضافه شود: تبصره- املاکى که از پول شهردارى‌ها یا از بودجه وزارت راه آباد شده و همچنین املاکى که متعلق به مردم است یا املاکى که قبلاً خالصه بوده و به ملکیت شاه سابق در آمده است مشمول مقررات این قانون نخواهد بود

رئیس- نمی‌شود به این پیشنهاد رأى گرفت.

مکى- چطور نمی‌شود باید توضیح بدهم که چطور از پول شهرداری‌ها ساخته شده.

رئیس- قابل رأى نیست توضیح بدهید ولى رأى گرفته نمی‌شود.

مکى- ترور که نباید کرد افکار را توى مجلس.

رئیس- ترور چیست این حق را آئین‌نامه به بنده داده است شما حق توضیح هم ندارید اگر می‌خواهید نگذارم حرف هم بزنید.

+++

مکى- نگذارید. شما ترور می‌کنید، درست حرف بزنید، نمی‌خواهد کتکم بزنید.... وقتى حق حرف زدن از من سلب شود من هم می‌روم بیرون.

رئیس- حق توضیح ندارید ترور یعنى چه من بشما اخطار خواهم کرد

مکى- دو میلیون اخطار کنید بگویید مرا هم اخراج کنند، خوب مشروطه را شما حفظ کردید (در این موقع آقاى مکى با حالت عصبانیت از تالار جلسه خارج شدند

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت کنید. (پیشنهاد آقاى قبادیان به شرح زیر خوانده شد) ریاست محترم مجلس شوراى ملى پیشنهاد می‌کنم دادگاه تجدید نظر مکلف است از این تاریخ تا سه ماه تکلیف املاک واگذارى مردم را روشن نماید.

رئیس- بفرمایید توضیح بدهید آقاى قبادیان.

قبادیان- عرض کنم بنده خواهش می‌کنم آقایان یک ‌قدرى توجه بفرمایید الحمدالله گرفتارى ندارید دلتان هم خوش است اگر توجهى بفرمایید شایسته مقام مجلس شوراى ملى است شایسته نمایندگى شما هم هست. آقایان یک دقیقه هم خودتان را صرف کارهاى خیر و آنچه که وجدانتان قضاوت می‌کند بنمایید همه‌اش وکالت و وزارت و اینها نباشد این صندلی‌ها رفتنى هست ولى کارهایى که ما می‌کنیم براى ما مهم و در تاریخ باقى خواهد ماند در تاریخ اسامى همه شما‌ها و آرایى که می‌دهید و نظریاتى که در اینجا ابراز می‌کنید باقى می‌ماند حالا من کارى ندارم عرض کنم بنده پیشنهاد دادم که دادگاه تجدید نظر مکلف است از این تارخ تا سه ماه تکلیف مردم بدبخت بیچاره را روشن کند آقا هشت سال تمام است این دادگاه تکلیف مردم را روشن نکرده حکم دادگاه بدوى در سال 1321 به نام خانواده ما، اشخاصى دیگر در کردستان، لرستان شاه آبادى، ذهابى، قصرشیرین و غیر ذلک داده شده است هنوز دادگاه تجدید نظر نسبت به این مردم بدبخت و گرسنه تکلیفشان را روشن نکرده. مثلاً نسبت به املاک ما سه ماه است دادگاه اعلام ختم محاکمه کرده طبق قانون بایستى 12 روز بعد رأیش را ابلاغ کنند این را همین طور امروز و فردا می‌کنند و تکلیفش را معلوم نمی‌کنند. آقایانى که در اینجا وکیل دعاوى و قاضى هستید آقاى برزین شما که قاضى هستید وقتى که قاضى محکمه را ختم کرد بعد از چند هفته باید رأیش را اعلام کنند؟ (برزین- در ظرف یک هفته) یک هفته. سه ماه است اعلام ختم محکمه در دادگاه تجدید نظر صادر شده و هنوز حکم را ابلاغ نکرده اند بنده این پیشنهاد را کردم که اقلادرظرف سه ماه این کار را بکنند آقا چرا تکلیف مردم را روشن نمی‌کنید؟ اگر بنده حاکم هستم حقم را بدهید، اگر نیستم تکلیفم را معین کنید چرا معطل می‌کنید مردم را؟ بیش از این سرگردان نکنید اگر محکوم هستم بگویید تکلیفم را بدانم بروم پى کارم پى زندگیم، پى کاسبیم. چند سال من باید پول بوکیل بدهم و بدوم و شبانه روز خون جگر بخورم و دوندگى کنم و از گرسنگى این طرف و آن طرف بدوم. این شایسته نیست، این صحیح نیست آقایان نمایندگان این پیشنهادى که بنده کردم مدتش سه ماه است زیادهم نیست خواهش می‌کنم رأى بدهید که اقلاً تکلیف یک مشت مردم بدبخت روشن شود. یک توضیح دیگرى هم داشتم و آن این است که می‌خواستم تقاضا کنم از جناب آقاى وزیر دارایى شما که در این لایحه نوشته‌اید اشخاصى که حکمشان را داده‌اند یا بعداً حکم می‌دهند اعلام بفرمایید وزبر دادگسترى در هیئت دولت اتمام حجت کندکه دولت نظرى ندارد از این که حق قانونى، حق شرعى مردم را از مردم بگیرد دولت نظرش این است که احقاق حق بشود دادگاه تجدید نظر براى این که به فلان سازمانى واگذار می‌کند شما تحت نظر این قرار نگیرید که قانون اساسى و قانون قرآن را زیر پا بگذارید

رئیس- آقاى مخبر.

سزاوار (مخبر)- اگر جریان دادرسى در دادگاه‌ها طول بکشد اگر تشکیلات ما ناقص باشد امر دیگرى است محکمه را هیچ وقت آقاى قبادیان نمی‌شود مقید و مکلف بکنید که یک محکمه‌اى درظرف سه ماه رأى بدهد (قبادیان- 8 سال است رأى نداده) این رأى یک اصول و مقرراتى است دادگاه را به هیچ‌وجه نمی‌شود مقید کرد که در ظرف فلان مدت رأى بدهد (قبادیان- آقا چرند است) دادگاه باید به کارها رسیدگى کند و رأى بدهد. (قبادیان- پس چه دادگاهى است که هشت سال است مردم را بلا‌تکلیف گذاشته است) داد نکنید بگذارید حرفم را بزنم (قبادیان- داد می‌کنم شما بى‌ربط می‌گویید) تو بی‌ر‌بط می‌گویى (زنگ رئیس) دادگاه همیشه طبق اصولى عمل می‌کند آن دادگاه که به میل من و شما عمل کند دادگاه نیست دادگاه را نمی‌شود مکلف کرد که در ظرف مدت معینى رأى بدهد این درست نیست در هیچ کجا هم سابقه ندارد اگر هم ناقص باشد باید شعبش را زیاد کرد (قبادیان- آنهایى را که ختم کرده‌اند چرا اعلام نمی‌کنند؟) بروید شکایت کنید، (قبادیان- به کى شکایت کنیم؟) به وزیر دادگسترى.

رئیس- آقاى دهقان.

دهقان- آقاى قبادیان اگر پیشنهادتان را محدود بفرمایید به بعد از خاتمه محاکمه و اعلام رأى بهتر است براى این که نمی‌شود دادگاه را مکلف کرد که در ظرف مدت معینى رأى بدهد.

سزاوار- قانون دارد.

قبادیان- قانون دارد عمل نمی‌کنند چه بایستى کرد؟

دهقان- همان طوری که گفتند تعقیبشان کنید نمی‌شود دادگاه را مکلف کرد که در ظرف مدت معینى محاکمه را تمام کند و رأى بدهد این بر‌خلاف عدالت است بنابراین به عقیده بنده اگر پیشنهادتان را اصلاح بفرمایید آقایان رأى می‌دهند نه این که یک محکمه‌ای را مکلف کنید که در یک مدت معینى نسبت بیک دعوایى اظهار نظر بکند این خلاف قاعده و قانون است‏

رئیس- رأى گرفته می‌شود بپیشنهاد آقاى قبادیان آقایانى که موافقند قیام فرمایند (عده‌اى قیام کردند) قابل توجه نشد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود. (پیشنهاد آقاى یمین اسفندیارى به شرح زیرخوانده شد) از عواید املاک مذکور در این قانون هر سالى پانصد هزار ریال تا مدت سه سال در حساب جداگانه‌اى به نام اعلیحضرت همایون شاهنشاهى منظور می‌شود خورده مالکینى که در مدت قانونى مراجعه کرده یا مراجعه می‌نمایند و هنوز حکم قطعى براى آنها صادر نشده می‌توانند از شخص اعلیحضرت همایونى دادخواهى نمایند هرگاه حقانیت بر اعلیحضرت محمد‌رضا شاه پهلوى ثابت گردید از محل وجه مذکور به هر ترتیبى که صلاح بدانند جبران می‌کنند

رئیس- آقاى یمین خوب است پیشنهادتان را پس بگیرید.

یمین اسفندیارى- اجازه بفرمایید یک مطلبى را تذکر بدهم خوشبختانه این آخرین پیشنهاد است زیرا بعد از این پیشنهادى نیست عرض کنم منظور آقاى اسلامى این نبود که اینجا تظاهرى کرده باشند که خورده مالکینى هستند که حقوق آنها حفظ نشده منظور این بود که حقیقتى در اینجا به عرض مجلس شورای ملى برسد (اسلامى- با توضیحاتى که آقاى رفیع دادند و با اطمینانى که بنیت خیرخواهانه اعلیحضرت همایونى دارم پس گرفتم) آقاى قائم‌مقام‌الملک در اینکه آدم خیرى هستند و همیشه خیرخواه مردم می‌باشند در این تردیدى نیست ولى اینجا معلوم نیست این وعده‌ای که می‌دهد به این خورده مالکین اعلیحضرت هایون شاهیشاهى از کجا باید بدهند در صورتی که شما اینجا واگذار می‌کنید همین املاک را به اعلیحضرت به عنوان این که صرف سازمان خدمات شاهنشاهى بشود اگر این خورده مالکین بیچاره بخواهند فردا بروند در خانه اعلیحضرت و استدعاى رسیدگى بکنند اعلیحضرت از چه محلى باید بپردازند؟ هیچ محلى ندارد و دولت هم نمی‌تواند بپردازد مگر این که از همین املاک در حدود 150 هزار تومان مطابق اطلاعاتى که بنده دارم اگر آنها حقى داشته باشند و اگر اعلیحضرت همایون شاهنشاهى متوجه بشوند که حقانیت آنها صحیح است و بایست نسبت به آنها ارفاق شود اعلیحضرت از این مبلغ می‌توانند حق آنها را ادا کنند بنده این پیشنهاد را کردم.

آقاى دکتر آشتیانى گوش بده اگر مخالف هستى بیا اینجا صحبت کن مدیر عامل سازمان شاهنشاهى هستى خیلى مرد شریف هم هستى، خدمات خوب هم کرده اى بنده هم مخلص شما هستم ولى ما می‌خواهیم براى مردم بیچاره یک فکرى بشود که دردسر به وجود نیاوریم، یک عده خورده مالکینى هستند در این حدود 150 هزار تومان ما می‌خواهیم دستشان بآسمان دراز نباشد اعلیحضرت هم خودشان وقتى ملاحظه فرمودند اینها ذیحق هستند و حق اینها تا به حال داده نشده نسبت به آنها یک توجهى از این بابت بفرمایند اگر هم کسى نبود بیاید شکایتى بکند این پول دو مرتبه بر‌می‌گردد به سازمان شاهنشاهى اگر آقاى وزیر دارایى قبول کنند که حق آنها را ادا بکنند خیلى متشکر می‌شوم و پیشنهادم را پس می‌گیرم.

رئیس- آقاى وزیر دارایى.

وزیر دارایى- بنده خیال می‌کردم که دیگر این لایحه این قدر پیشنهاد نداشته باشد ولى حالا مى‌بینم که این قدر پیشنهاداتى می‌دهند که اصلاً مربوط باین لایحه نیست. اعلیحضرت همایون شاهنشاهى املاکى را داده بودند به دولت که خرج خیرات و مبرات بشود در ظرف این هشت سال دیده شد این املاک را می‌برند می‌خوردند حالا شما می‌فرمایید که پولى را کنار بگذارند و یک عده طلبکار براى اعلیحضرت درست کنیم که بروند دم خانه اعلیحضرت

+++

و اعلیحضرت هم از خودشان یک چیزى بدهند. اگر این پیشنهادى که شما دادید تصویب بشود بنده هم هوس می‌کنم از حسن نیت اعلیحضرت همایونى سوء استفاده می‌کنم می‌روم یک کاغذى می‌نویسم یک پولى می‌گیرم (یمین اسفندیارى- این طور نیست این خلط مبحث است) یک اشخاصى مطابق قانون حق داشتند عرضحال بدهند حتى قانون گذشته بود اگر پول ندارند از اینها پول تمبر هم نگیرند این ارفاقات هم بهشان شده 8 سال از این مقدمه گذشته است آن کسى که حق داشته تا به حال عرضحال داده است این صحیح نیست که ما یک عده طلبکار پیدا بکنیم که اینها بروند از اعلیحضرت همایونى پول بگیرند (یمین اسفندیارى- این چه حرفى است اگر سند داشته باشد) اگر سند داشت در ظرف این هشت سال مطالبه می‌کرد و عرضحال داد بود. (یمین اسفندیارى- پول نداشته، کسى توجه به کارش نکرده) (همهمه نمایندگان- زنگ رئیس) ماده اول لایحه می‌گوید که محاکم براى قطع دعوى هستند نه احقاق حق این در تمام حقوق دنیا هست. اینها یک مقرراتى دارد در یک مدت معینى باید عرضحال بدهد در یک مدت معینى باید استیناف بدهد. یک مدت معینى مرور زمان دارد. چه جهت دارد می‌گویند اگر کسى طلبى داشت اگر مثلاً در ظرف سه سال مطالبه نکرد حق مطالبه ندارد. اینها تمام روى یک اصول و قوانین وضع شده. کسى که هشت سال تمام وقت داشته و عرضحال نداده از حق خودش نخواسته استفاده بکند یا بفرمایش آقا نتوانسته استفاده بکند مطابق تمام قوانین دنیا دیگر امروز حق مطالبه ندارد. اگر این پیشنهاد آقا تصویب بشود ایجاد اشکال خواهد شد این است که بنده خواهش می‌کنم پس بگیرید.

رئیس- آقاى یمین اسفندیارى پس می‌گیرید یا رأى بگیرم؟

یمین اسفندیارى- پس نمی‌گیرم من وظیفه خودم را انجام می‌دهم آقایان می‌خواهند رأى بدهند می‌خواهند رأى ندهند. رأى بگیرید.

رئیس- رأى گرفته می‌شود بپیشنهاد آقاى یمین اسفندیارى آقایان موافقین قیام کنند (عده‌اى قیام کردند) قابل توجه نشد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود. (پیشنهاد آقاى حائرى‌زاده به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده- املاک واگذارى به طریق خالصه‌جات زمان ناصرى و مظفرى باشخاصى که داوطلب آبادى و پرداخت عایدات فعلى باشند داده شود تا عایدات دولت محفوظ بوده از خرابى املاک جلوگیرى بشود ماده فوق را به جاى تبصره به کمیسیون دادگسترى پیشنهاد می‌نمایم.

رئیس- آقاى حائرى‌زاده وارد نیست اما حالا توضیحتان را بدهید.

حائرى‌زاده- این سیستم حرف‌هایى که در مجلس داریم ما می‌زنیم نه مجراى تاریخ را عوض می‌کند نه حقایق را تغییر می‌دهد اعلیحضرت سابق زمانى که وزارت جنگ را داشت اعلانى در روزنامه‌ها کرد که من استطاعت پرداخت این بلیط‌هاى همت عالى را ندارم براى من نفرستید و بدیهى است که ایشان تجارت و کار دیگرى که غیر از آن مقام فرماندهى کل قوا و سلطنتى که بعد بهشان داده شد نداشتند یک املاکى یا اشخاصى یاغى شدند یا اشخاصى را به یک بهانه‌‌اى گرفتند حبس کردند کشتند به یک شق مختلفى به دست شاه سابق رسید که موقعى که شاه سابق مسافر خارج ایران شد 60 میلیون کمتر بیشتر نقدینه در ایران ودر خارج چقدر بود بنده اطلاع ندارم این املاک هم بود با سایر خالصه‌جاتى که زمان نادر تحصیل شده یا زمان قاجاریه تحصیل شده بود پیش من فرقى ندارد یک اموالى است که صاحبانش کشته شده‌اند یا نیستند یا در محاکم مشغول دعوا هستند یا به قول آقاى اسلامى بیچاره بودند گفتند موقوف‌المطالبه باشد آنها در خانه‌شان آرام نشستند و اعتراضى هم نکردند یک املاکى نیست که به دست این و آن داده شود که بروند و حیف و میل کنند و خراب کنند آقایان هم که نسبت به سازمان شاهنشاهى احساسات خوب دارند بنده هم که کار خیر هر کس بکند مخالف نیستم ممکن است البته از بودجه مملکتى یک میلیون صد میلیون براى مریضخانه براى بنگاه‌هایى که فقرا و ایتام را نگهدارى می‌کنند تخصیص بدهد دولت مانعى ندارد این خالصه‌جات رژیم‌هاى ممالک مختلف هست رژیم مملکت ما یک رژیمى نیست که اشخاص را سعى بکنیم مالکیت مهم پیدا نکنند و مالک مهم قهراً به مجاورین خودش ظلم و تعدى میکند بسایرین تعدى میکند آب ده را می‌برد دهات مجاور را می‌خشکاند این املاکى که به صورت خالصه هست یا این املاکى که گیر این دولت‌ها آمده است تجدید می‌شود یک رویه‌اى در زمان ناصر‌الدین شاه و مظفرالدین شاه اتخاذ شده است در این مملکت که خالصه‌جات را آمده‌اند با تأمین مال خالصه به اشخاص واگذار کردند گفتند این خالصه‌اى که چند خروار جنس هزار تومان نقد دارد این را آقاى سزاوار عهده‌‌دار می‌شود که همه ساله بپردازد این ملک را به او واگذار کنیم برود آباد کند یک شاهى هم از عایدات مملکتى کسر نشده است دولت هم که مالک و مدیر بدی است براى املاک دولتى کارى که مزبور به خودش بوده است صرف‌نظر کرده است حالا من این خالصه‌جات عمومى را پیشنهاد کردم گفتند مربوط به این موضوع نیست این هم یک قسمت از خالصه‌جات مملکتى است که به اسم املاک واگذارى خوانده می‌شود این را اگر بیایند به اشخاص واگذار کنند این منالى که از این به دست می‌آید اینرا متعهد بشود یک کسى و بدهد مالیه مالیه هم صرف کار خیر کند صرف خیرات و مبرات کند یک وزیر مسئول خیرات و مبرات درست می‌شود وزیر فرهنگ و وزیر بهدارى ما لایق براى این کار هستند یک بنگاهى براى این کار ترتیب می‌دهند آن بحث دیگرى است ما این املاک را اگر بدهیم دست اشخاص که قبول بکنند این عایداتى را که فعلاً عاید دولت می‌شود خرجشان هم گردن خودشان 18 میلیون عایدات 9 میلیون خرجش هم از جیب مملکت بیرون نیامده و 18 میلیون هم تأمین می‌شود که این املاک را به اشخاص واگذار کنند هرکس یکى دو تا مزرعه‌اى که می‌تواند آباد کند آن عواید را به دولت بدهد دولت صرف امور خیریه کند سایر قسمت‌ها براى آبادى مملکت مفید است آن پیشنهاد سابق من هم همین معنی‌ را داشت و توضیح بیشتر با تنگى وقت مفید نمی‌دانم و معتقد هستم که نظر خیرى اگر هست که صرف خیرات بشود بهتر تأمین می‌شود.

رئیس- آقاى حائرى‌زاده خودشان تصدیق می‌فرمایند که اگر این پیشنهاد خوب هم باشد مربوط به این کار نیست و نمی‌شود رأى گرفت اگر عقیده‌اى دارند طرحى جداگانه تنظیم کنند پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود. (پیشنهاد آقاى شریعت‌زاده به شرح زیر قرائت شد)

تبصره ذیل را پیشنهاد می‌کنم که بر ماده واحده اضافه شود.

تبصره- خورده مالکینى که نسبت به املاک مورد دعوى به موجب قانون مصوب خرداد 1321 اقامه دعوى نموده‌اند می‌توانند درظرف 3 ماه از تاریخ اجراى این قانون به هیئت‌هاى مزبور در قانون مذکور شکایت نمایند.

شریعت‌زاده- یک پیشنهاد دیگر هم هست آن را هم قرائت بفرمایید. (پیشنهاد دیگر آقاى شریعت‌زاده به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم قسمت اول ماده واحده به طریق ذیل اصلاح شود

ماده واحده- مجلس شورای ملى تصویب می‌کند که اعلیحضرت همایون شاهنشاهى املاک مزروعى و مستغلاتى را که به موجب فرمان شاهنشاه فقید به استثناى اراضى که در آنجاها کارخانه تأسیس شده و ساختمان‌هاى آنجا که به موجب احکام دادگاه‌هاى املاک واگذارى طبق قانون مصوب خرداد 1321 ملک اشخاص شناخته شده یا بعداً شناخته شود به موجب وقفنامه همایونى به نام موقوفه خاندان پهلوى صرف امور خیریه نمایند

رئیس- آقاى شریعت‌زاده‏

شریعت‌زاده- بنده امروز به علت سرما‌خوردگى نمی‌توانم بلند حرف بزنم این است که استدعا می‌کنم آقایان به عرایض من گوش بدهند زیرا که نمی‌توانم بلند حرف بزنم به نظر بنده اساساً این ماده واحده در کمیسیون قوانین دادگسترى به طوری که شایسته بود مورد دقت واقع شد و توضیحاتى می‌دهم نشان می‌دهند که مصلحت مملکت و مصلحت مجلس شورای ملى براى تعظیم و تحلیل از نیات پاک و عالى اعلیحضرت شاهنشاه محمد‌رضا شاه پهلوى و صرف این املاک به امور خیریه مقتضى این است که آن طوری که بنده پیشنهاد می‌کنم در مجلس شورای ملى تصویب شود البته اینجا ناچار هستم اشاره بکنم به منطقى که آقاى حائرى‌زاده گفتند و این صحیح نیست ایشان آن املاک را مانند خالصه‌جات تلقى کردند و حال این که قوانین موجوده این عنوان را نفى می‌نماید زیرا اینها املاکى بوده به نام اعلیحضرت شاهنشاه فقید سند مالکیت صادر شده و اصول معتبر و جارى در این مملکت از حیث اعتبار سند مالکیت که موجد مالکیت است و از حیث تصرفات مالکانه و همچنین از حیث قطعیت مندرجات اسناد رسمى و همچنین قانون مدنى یعنى ماده 35 قانون مدنى که تصرف مالکانه را دلیل مالکیت شمرده است سعى می‌کنم اصول موجود این املاک به ملکیت اعلیحضرت فقید بوده است از این نظر نمی‌توان گفت که این املاک مانند خالصه‌جات دولتى است و می‌توان رفتارى که با خالصه‌جات می‌شود کرد نسبت به آن کرد توضیحاتى که بنده می‌دهم این مطلب را تأیید می‌کند و این توضیحات راجع به همین پیشنهاد بنده است چنان که عرض کردم اعلیحضرت فقید املاک مزروعى و

+++

مستغلات مورد این قانون را به موجب فرمان و صلح قطعى به اعلیحضرت شاهنشاه ما منتقل کرده با این شرط که این املاک و عوایدش به امور خیریه مصرح در همان فرمان مصرف شود بنابراین مالکیت اعلیحضرت نسبت به این املاک مسلم است عنوان انتقالى هم که به دولت داده می‌شود صحیح نیست زیرا فرمان اعلیحضرت شاهنشاه محمد‌رضا شاه پهلوى حاکى از این است که به دولت اجازه داد که عواید این املاک را صرف امور خیریه نکند این یک نوع نمایندگى و فرمان اعلیحضرت شاهنشاهى تصریح به تمدید نیست بنابراین اصلاً عنوانى که در این گزارش است که برمی‌گردد به اعلیحضرت این صحیح نیست زیرا مالکیت ایشان باقى است حالا آمدیم فرض کنیم که اگر یک کسى برخلاف نص فرمان بیاید بگوید این دلیل به ملکیت است این صحیح نیست زیرا طرف معاملات مستقیماً خود قوه مقننه نمی‌تواند باشد قوه مقننه مستقیماً معاملات بیع و فسخ و اقاله نمی‌تواند انجام دهد اگر مقصود اقاله آن معامله است در صورتی که معامله‌اى شده باشد بایستى اجازه بدهد که دولت یعنى قوه مجریه طى اصول اقاله بکند وقتى که اقاله کرد به خودى خودش منتقل به اعلیحضرت می‌شود بنابراین این است که بنده براى این که آن مقصود حاصل بشود از نظر حقوقى اعتراض وارد بود همین مقصود را به این صورت پیشنهاد کردم که مجلس شورای ملى تصویب کند املاکى را که اعلیحضرت فقید به موجب فرمان به صلح قطعى به اعلیحضرت شاهنشاهى انتقال داده باشند با شرط این که به مصرف امور خیریه برسد اعلیحضرت شاهنشاه به نام موقوفات خاندان پهلوى وقف مؤبد بکنند بنابراین این پیشنهاد من هم از نظر حقوقى صحیح است و هم مقصود را تأمین می‌کند هیچ اشکالى ندارد.

رئیس- آقاى وزیر دارایى‏

وزیر دارایى- گمان می‌کنم که یک اشتباهى اینجا آقاى شریعت‌زاده کرده باشند در فرمان سابق که اعلیحضرت همایونى صادر فرموده بودند این املاک به دولت انتقال داده شده رسماً به دولت که در اینجا قید شده است ملاحظه بفرمایید آقاى شریعت‌زاده انتقال داده شده است که در اینجا عوایدش را صرف یک مصارف معین بکنند و در آنجا اشتباه شده و حتى اجازه فروش داده‌اند که بتوانند به فروش برسانند این عبارت فرمان است بعد هم براى این که در خود قانون قید دارد در این قانون دعاوى املاک در ماده 19 و 20 دولت نسبت به املاکب که احکامى بر علیه افراد صادر می‌شود و عرضحال دادند سند مالکیتى که به نام اعلیحضرت فقید بوده است به نام دولت باید سند صادر بشود و اشخاصى که حکم بر له‌شان صادر میشود باز قید کنند که اسناد مالکیتى که به نام اعلیحضرت فقید بوده باطل شده و سند به اسم آن محکوم له صادر می‌شود پس تمام املاک به دولت واگذار شده است یک قسمت دیگر تذکر فرمودند که قوه مقننه نمی‌تواند طرف دعوى باشد در اینجا هم قوه مقننه طرف دعوى نیست در آنجا دولت طرف دعوى است توجه بفرمایید چرا ما قانون آوردیم بمجلس؟ براى این که قانون فروش خالصه‌جات و واگذارى خالصه‌جات تمام اینها مدت قانونیش منقضى شده است این املاک مال ما شده است یعنى خالصه دولت شده به موجب فرمان اعلیحضرت محمد‌رضا شاه پهلوى منتهى نظر این بود که به مصارف معین برسد حالا که مطابق قانون می‌خواهیم این قانون را برگردانیم که املاک خود دولت است سند به اسم دولت صادر شود مجوز قانونى می‌خواهیم مجوز قانونیش این بود که مجلس به ما اجازه بدهد که به خود اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوى برگردانیم پس این طرحى که ما تهیه کردیم همین اجازه مجلس است برا ى برگردانیدن به اعلیحضرت محمد‌رضا شاه پهلوى یعنى نظر شخصى خود اعلیحضرت همایونى بر این بوده است که حتماً در متن قانون قید شود که منظور از این برگشت املاک به منظور استفاده شخصى نیست براى وقف کردن و خرج خیرات و مبرات است این است که عین این عبارت را در قانون ذکر کردیم که موجب سوء تفاهمى در آتیه نشود.

رئیس- رأى گرفته می‌شود بپیشنهاد آقاى شریعت‌زاده آقایانی که موافقند قیام کنند (عده کمى برخاستند) قابل توجه نشد آخرین پیشنهاد قرائت می‌شود (پیشنهاد دیگر آقاى شریعت‌زاده به شرح زیر قرائت شد)

تبصره- خورده مالکینى که نسبت به املاک مورد دعوى طبق قانون مصوب خرداد 1321 اقامه دعوى کرده بودند می‌توانند در ظرف 3 ماه از تاریخ اجراى این قانون به هیئت‌هاى مذکوره در قانون مزبور مراجعه نمایند

رئیس- آقاى شریعت‌زاده.

شریعت‌زاده- عرض کنم که بنده آقاى وزیر دارایى توجه بفرمایید بنده باز استدعا می‌کنم به این عرض بنده توجه بفرمایید چون این پیشنهاد بنده اگر از طرف دولت و مجلس شوراى ملى قبول شود از دو جهت مصاب است یکى این که پیروى از نیات اعلیحضرت شاهنشاه زیرا در فرمان... آقاى امامى بنده استدعا می‌کنم که اجازه بفرمایید آقاى نخست وزیر هم توجه بفرمایند اعلیحضرت شاهنشاه در فرمان تصریح فرموده‌اند على رغم شئونى که بنده راجع به مالکیت ایشان عرض کردم در فرمانشان تصریح کرده‌اند مردمى که مدعى غبنى هستند باید دعوى آنها مورد دقت و استناد قرار گیرد بنابراین اگر این پیشنهاد بنده قبول بشود پیروى از همان نیت مقدس اعلیحضرت شاهنشاه است و همان نیت اعلیحضرت در قانون مصوب خرداد 1321 با صریح‌ترین وجهى تأئید شده و مدت شش ماه تمدید شده که اشخاصى که شکایت دارند طرح بکنند یک قدرى باید توجه منصفانه در این کار بکنید که وقتى من می‌نویسم اینها کى هستند؟ اینها اشخاصى هستند که یک جریب دو جریب و پنج جریب زمین در نقاط مختلفه مازندران و هیچ متوجه نیستند و صلاحیت و رشد در آنها نیست و توجه نکردند در این مدت به علاوه جناب آقاى وزیر دارایى توجه بفرمایند خود دولت هم عملى کرده است اینها را بیشتر اطمینان داده است یعنى به موجب اعلامیه‌ها دستور داده است که به این خورده مالکین تعرض نکنند. به این اعتماد این مردم منتظر نشسته‌اند و منتظرند که عدالت نسبت به آنها اجرا بشود اما این حس را نکردند که اجراى عدالت بدون فعالیت خودشان ممکن نیست فهم این را هم نداشته‌اند و اقامه دعوى نکرده‌اند وقتى ملتفت شدند که مدت منقضى شده. حالا پیشنهاد بنده این است که به پیروى از نیات اعلیحضرت شاهنشاه که تصویب فرمودند این مردم دعوى غبنشان مورد رسیدگى واقع شود سه ماه مهلت دادن به این خورده مالکین که اگر شکایتى دارند به همان محکمه‌اى که طبق نظر اعلیحضرت تصویب شده است رجوع شود این به جایى برنمی‌خورد و منافاتى با توجه شاهانه به مؤسساتى که مأمور اداره املاک هستند ندارد. اگر آنها رجوع کردند و احقاق شد که چه بهتر و الّا خود اعلیحضرت هم توجه خواهند فرمود که نسبت به آنها توجه شود و این خورده مالکین از عواطف اعلیحضرت برخوردار شوند.

رئیس- آقاى سزاوار.

سزاوار- به نظر بنده اگر آقاى شریعت‌زاده توجه بفرمایند به توضیحات آقاى اسلامى و آقاى وزیر دارایى مطلب حل می‌شود و دیگر لازم نمی‌شود که تجدید مطلع بشود زیرا اگر به این صورتى که ایشان پیشنهاد کردند ما رأى بدهیم ما ماده واحده‌اى را به آن صورت که دولت آورده تصویب نمی‌کنیم بلکه یک دعوایى براى دربار شاهنشاهى ایجاد می‌کنیم که دو مرتبه اصلاً اجازه می‌دهیم خورده مالکین بیایند و بروند و دعوى کنند آن وقت دو مرتبه مواجه با این می‌شویم که املاک منتقل شود به دربار شاهنشاهى و در آنجا وکلایى تهیه بشوند براى جواب دادن به این دعاوى و به نظر بنده این مصلحت نیست بلکه راه حل قضیه آن است که جناب آقاى رفیع فرمودند انشاء‌الله به عرض اعلیحضرت همایونى که رساندند ایشان توجه می‌فرمایند و موضوع حل می‌شود (رأى- رأى)

یمین اسفندیارى- اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- اگر قرار باشد که مخالفى صحبت بکند اول باید آقاى کشاورز صدر صحبت بکند. آقاى کشاورز صدر.

یمین- آقاى کشاورز صدر از مازندران اطلاعى ندارند.

کشاورز صدر- دو مرتبه در این موضوع اجازه دادند و صحبت کرده‌اند اصلاً موضوع خرده مالکى در بین نیست (یمین- هست) اینها کجا هستند؟ به جز این که اینها را می‌سازند (اسلامى- مالک گنده

+++

می‌سازند) سه ماه دیگر هم که اجازه بدهید باز می‌گویند اجازه بدهید دو مرتبه اجازه داده شده است (اسلامى- مالک گنده بودنه خورده مالک) زیاد داد نکن فرض کردم که دو شش ماه اجازه داده‌اند اگر کسى بوده است آمده است عرضحال داده است و حقش را گرفته است و اگر اتفاقاً یک نفر دو نفر هم باقى مانده باشد دیگران از خارج حق آنها را برده اند و جزء تحدید حدودى که کرده‌اند به مردم خرده مالک مربوط نیست و این تزلزل قانون است و همان طور که آقاى وزیر دارایى فرمودند قانون براى فصل حصومت است نه احقاق حق و اگر این کار را بکنید یک راهى باز کرده‌اید که یک عده خرده مالکین بیایند و دعوى بکنند و املاک را ببرند.

رئیس- رأى گرفته می‌شود بپیشنهاد آقاى شریعت‌زاده آقایانى که موافقند قیام کنند (بعضى بر خاستند) قابل توجه نشد بر طبق ماده 151 نظامنامه با ورقه باید رأى گرفت. آقایان موافقین ورقه سفید می‌دهند. عده حاضر شصت و سه نفر است. (در این موقع اخذ رأى با ورقه به عمل آمد و نتیجه به قرار زیر اعلام گردید)

رئیس- از 81 رأى 76 رأى موافق دو رأى مخالف یک رأى موافق مشروط و یک رأى سفید بى‌امضا یعنى ممتنع است بنابراین تصویب شد.

اسامى موافقین- آقایان: برزین. عباسى. منصف. هاشم وکیل. نبوى. حاذقى. پالیزى. نورالدین امامى. محمد‌على دادور. محمود محمود. محسن گنابادى. موسوى. قوامى. اخوان. ملکپور. تولیت. سالار بهزادى. اسلامى. على وکیلى گرگانى. وثوق. دکتر ملکى. ابوالفتح دولتشاهى. گنجه. عسگر. صاحب‌جمع. ملک مدنى. لیقوانى. اسکندرى. دکتر عبده. ایلخان. دکتر مجتهدى. شریعت‌زاده. محمد‌على مسعودى. ضیاء ابراهیمى. صاحب دیوانى. محمد هراتى. ابوالحسن رضوى. آصف. نواب. دکتر متین دفترى. عزیز اعظم زنگنه. صادقى. عزت‌الله بیات. دکتر آشتیانى. رفیع. صفوى. دکتر طبا. محمد ذوالفقارى. معین‌زاده. دهقان. عامرى. رستم گیو. سلطانى‏

لاهوتى. نیک‌پى. تقى‌زاده. احمد فرامرزى. بهبهانى. امیر‌تیمور. بوداغیان. دکتر معظمى. آشتیانى‌زاده. مکرم. ناصر ذوالفقارى. شهاب خسروانى. ابراهیم افخمى. ابوالقاسم امینى. سزاوار. باتمانقلیج. کشاورز صدر. ابوالقاسم بهبهانى. کهبد. کامل ماکویى. مشایخى‏. دکتر فلسفى. یمین اسفندیارى.

مخالفین: حائرى‌زاده- مکى.

موافق مشروط: قبادیان.

ورقه سفید یکبرگ.

حائرى‌زاده- عده حاضر در مرکز طبق این تابلو 73 نفر است ولى 76 نفر رأى موافق داده‌اند این زاید بر حد نصاب است.

رئیس- رأى با قیام و قعود نبوده با ورقه بوده و یک عده از آقایانی که در مرکز هستند و مرخصى دارند آمده‌اند.

حائرى‌زاده- پس آراء سابق درست نبوده.

[4- تصویب دو فوریت اختیارات کمیسیون قوانین دارایى‏]

رئیس- آقاى وزیر کشور تشریف آورده‌اند باید لایحه انتخابات مطرح شود ولى باید یک جلسه فوق‌العاده دیگر را اختصاص بدهیم به قانون انتخابات حالا اگر اجازه بدهید یک لایحهی‌اى با قید دو فوریت وزارت دارایى داه است به یک فوریتش رأى داده بشود و همچنین یک طرحیت به قید دو فوریت داده شده راجع بحقوق ایرانیانى که در اقلیت هستند چون همه آقایان میدانند که قانون اساسى یک حقى در مجلس شورا‌ى ملى به ایرانیانى که در اقلیت هستند و همکیش ما نیستند داده حالا یک طرحى آمده که در مجلس سنا هر سه دسته یک نماینده داشته باشند. این دو فوریت دارد این را تأمل بکنید که همین امروز رأى بگیریم و بعد یک جلسه اختصاصاً تعیین می‌کنیم براى قانون انتخابات. حالا لایحه وزارت دارایى اول قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد) مجلس شوراى ملى نظر به این که عنقریب دوره قانونگذارى مجلس شورای ملى به پایان خواهد رسید و با لوایح زیادى که فعلاً در مجلس شورای ملى موجود می‌باشد مخصوصاً لایحه مالیات بر در‌آمد و لایحه درآمد املاک مزروعى، لایحه منابع تحت‌الارضى دریاها، لایحه فروش خالصه جات و غیره نباشد علیهذا براى تسریع کار ماده واحده زیر بقید دو فوریت تقدیم و استدعا تصویب آن را دارد.

ماده واحده- به وزارت دارایى اجازه داده می‌شود لوایحى را که فعلاً در کمیسیون دارایى مطرح می‌باشد و یا قبل از پایان دوره قانونگذارى تهیه و تقدیم می‌گردد پس از تصویب کمیسیون دارایى به موقع اجرا گذارده و اگر در عمل نواقصى مشاهده شد اصلاح آن را بعداً از مجلس شوراى ملى بخواهند. نخست وزیر محمد ساعد- وزیر دارایى گلشائیان.

رئیس- فوریت مطرح است آقاى حائرى‌زاده‏

حائرى‌زاده- این لایحه جناب آقاى وزیر دارایى اگر یک دو سه قانون را اسم برده بود بنده چندان مخالف نبودم که از این هرج و مرج قدرى جلوگیرى شود ولى به طور کلى لوایحى که به کمیسیون داده میشود که پس از تصویب کمیسیون قابل اجرا باشد گرفتار همان بدبختى که اختیار به کمیسیون دادگسترى دادیم می‌شود که یک قوانینى از کمیسیون دادگسترى گذشت که ریشه مشروطیت را قطع کرد با آن اختیاراتى که داشت اگر جناب وزیر دارایى منحصر کنند به دو سه قلم یا هفت هشت جلسه حرفى نداریم اگر آن قلم‌هاى مخصوص را نگذارید من آن طور مخالف نیستم من این طور مخالف هستم.

رئیس- البته آقایان اطلاع دارند که رأى فعلاً راجع است به فوریت و اصل موضوع مطرح نیست وقتى که لایحه طرح شد آن وقت بفرمائید. حالا رأى به فوریت اول گرفته می‌شود آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد. فوریت دوم مطرح است آقاى ملک‌مدنى مخالفید؟

ملک مدنى- خیر موافقم.

رئیس- آقاى دهقان مخالفید؟

دهقان- خیر موافقم.

رئیس- آقاى مسعود ثابتى مخالفید؟

مسعود ثابتى- بنده موافقم.

مشایخى- من مخالفم یعنى می‌خواهم توضیحى بدهم و آن این است که قانون مالیات بر درآمد در کمیسیون دارایى مطرح شده ولى در زمان حیات کمیسیون دارایى سابق و در کمیسیون جدید مطرح نشده و حالا باید مطرح بشود.

رئیس- این توضیح وارد نیست اصل موضوع مطرح نیست آقایانى که با فوریت دوم موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد. براى چاپ فرستاده می‌شود حالا اگر آقایان اجازه بفرمایند این طرح خوانده می‌شود. (به شرح سابق قرائت شد)

[5- تصویب دو فوریت طرح پیشنهادى نمایندگان راجع به حق انتخاب نماینده اقلیت د‌ر مجلس سنا ریاست محترم محلس شورا‌ى ملى چون اصلاح آئین‌نامه مجلس سنا درجلسه 17 خرداد بر حسب تقاضاى آقاى وزیر کشور و مخبر به کمیسیون ارجاع شدو ممکن است تا شروع به انتخاب مجلس سنا تصویب مواد اصلاحى به تأخیر انجامد بنابراین از نظر حفظ حق اقلیت که مورد تصویب و تأیید مجلس شوراى ملى نیز واقع گردیده است امضاء‌کنندگان ماده واحده زیر را به قید دو فوریت تقدیم مجلس شورا ى ملى می‌نماییم که بعد از تصویب به قانون انتخابات سنا الحاق شود. از 15 نفر نمایندگان تهران براى مجلس سنا یک نفر به نام نماینده ایرانیان زردشتى، مسیحى، یهودى مذهب اختصاص خواهد داشت که براى هر دوره مجلس سنا به تناوب از روى حروف تهجى پیروان یکى از مذاهب نامبرده از میان خود انتخاب خواهند نمود. طریق انتخاب و طرز اخذ رأى و تعیین حوز‌ه‌هاى انتخاباتى براى انتخاب ایرانیان غیر‌مسلمان براى مجلس سنا به وسیله آئین‌نامه‌اى

+++

که بنا به پیشنهاد وزارت کشور و به تصویب هیئت دولت رسیده باشد خواهد بود. به امضاء بیش از سى نفر از آقایان نمایندگان.

رئیس- آقاى دکتر عبده.

دکتر عبده- موافقم.

رئیس- آقاى دهقان.

دهقان- موافقم.

رئیس- آقاى محمد‌على مسعودى.

مسعودى- موافقم.

رئیس- به فوریت اول رأى گرفته می‌شود آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد. فوریت دوم مطرح است چون مخالفى نیست رأى می‌گیریم آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

دهقان- این هم براى طبع و توزیع می‌رود؟

رئیس- بله می‌رود براى چاپ.

عده‌اى- قانون انتخابات.

دکتر بقائى- بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم طبق ماده 81.

رئیس- بفرمایید.

دکتر بقائى- عرض کنم یک بار دیگر هم بنده این موضوع را در مجلس تذکر دادم مخصوصاً در یک چنین روزى باید دقت بشود که عده حاضر در مرکز را غلط ننویسند اینجا نوشته 73 نفر عده حاضر در مرکز امروز نود و چهار نفر در مجلس بودند.

رئیس- خیر 81 نفر شد آقایانى که در مرخصى هستند آنها هم آمده بودند.

دکتر بقائى- عده حاضر در مرکز دیگر مرخصى و غیر مرخصى ندارد.

[6- موقع جلسه بعد- ختم جلسه.]

رئیس- آقایان تأمل کنید امروز جزء دستور قانون انتخابات بود که وقت نرسید باشد وقت دیگرى تعیین شود (عده‌اى- امشب) اگر آقایان موافقند فردا ساعت پنج و نیم بعد از ظهر (عده‌اى- با بعد‌از‌ظهر مخالفیم) فردا تکلیفش را معین می‌کنیم و حالا جلسه را ختم می‌کنیم جلسه آینده فردا صبح. (50 دقیقه بعدازظهر جلسه ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت...

شماره 788 رد. روز و دستور جلسه آینده 20 ر 4 ر 38

نظر به ماده 93 آئین‌نامه داخلى مجلس شوراى ملى حسب دستور ریاست محترم مجلس شوراى ملى روز و ساعت تشکیل جلسه آینده و دستور آن براى درج در روزنامه رسمى کشور شاهنشاهى اطلاع داده می‌شود.

روز تشکیل جلسه آینده- سه‌شنبه 21 تیرماه 1328

ساعت تشکیل جلسه- چهار قبل از ظهر.

دستور جلسه: بقیه شور در گزارش کمیسیون بودجه راجع به بودجه سال 1328 کل کشور.

اداره دفتر ریاست مجلس شورای‌ ملى

+++

شماره 7079- 4201      7 ر 4 ر 328

در دانشگاه تهران‏

جناب آقاى دکتر عبدالحمید زنگنه استاد و رئیس دانشکده حقوق به استناد ماده سوم قانون تأسیس دانشگاه و به پیشنهاد ریاست دانشگاه از این تاریخ به معاونت دانشگاه تهران منصوب می‌شوید. وزیر فرهنگ‏

شماره 4748- 9304                 14- 4- 28

آقاى عباس علمى سراى سر‌دفتر ازدواج و طلاق قریه بیلوردى اهر

نظر به این که بر اثر گزارش واصله در مورد ثبت واقعه طلاق مرتکب تخلفاتى شده‌اید وزارت دادگسترى طبق ماده 39 قانون دفتر اسناد رسمى شما را از تصدى دفتر طلاق معلق می‌نماید.

وزیر دادگسترى- شماره 4420- 9424           16- 4- 28

آقاى عبدالحسین ترابى‌نژاد سر‌دفتر ازدواج و طلاق کوهپایه کرمان

نظر به این که بر اثر گزارش واصله مرتکب تخلفاتى شده‌اید وزارت دادگسترى طبق ماده 39 قانون دفتر اسناد دسمى شما را از تصدى دفاتر ازدواج و طلاق معلق می‌نماید.

وزیر دادگسترى- شماره 4890- 9640       18- 4- 28

آقا ابوتراب ریاحى به موجب این ابلاغ دفتر شما را در دهستان راویز شهر بابک براى ثبت ازدواج رسمیت می‌دهد.

وزیر دادگسترى- شماره 4778- 9430     16- 4- 28

آقاى محمد خورشاهى سر دفتر ازدواج قریه دهنو تربت حیدریه‏

به موجب این ابلاغ استعفاى شما از تصدى دفتر ازدواج پذیرفته مى‌شود.

وزیر دادگسترى‏

شماره 5107- 9310    14- 4- 28

آقا سید حسین ایرانمدار سر‌دفتر اسناد رسمى شهر قم‏

ابلاغ شماره 2690- 5506- 9 ر 3 ر 328 راجع به انتصاب شما به سر‌دفترى شهر هم ملغى‌الاثر می‌شود

وزیر دادگسترى‏

شماره 5023- 9624     18- 4- 28

آقاى عبدالقادر سعیدى سر‌دفتر ازدواج قریه سلیمان کندى دهستان فیض‌الله بیگى سقز به موجب این ابلاغ دفتر شما را در قریه سلیمان کندى براى ثبت طلاق رسمیت می‌دهد

وزیر دادگسترى‏

شماره 4652- 9302        14- 4- 28

آقاى محمد‌رحیم امین شهابى به موجب این ابلاغ دفاتر شمار را در قریه ملا شهاب‌الدین از دهستان گاو دول مراغه براى ثبت ازدواج و طلاق رسمیت میدهد.

وزیر دادگسترى‏

شماره 4333- 9434 16- 4- 28

آقاى عبدالله کنى سر‌دفتر ازدواج و طلاق تهران‏

به موجب این ابلاغ از تصدى دفاتر ازدواج و طلاق معاف می شوید

وزیر دادگسترى- شماره 4555- 9432    16- 4- 28

آقاى یحیى نصیر‌السلامى سر‌دفتر ازدواج و طلاق قریه دهنو بلوک بربرود نظر به این که بر اثر گزارش واصله مرتکب تخلفاتى شده‌اید وزارت دادگسترى طبق ماده 39 قانون دفتر اسناد رسمى شما را از تصدى دفاتر و ازدواج و طلاق معلق می‌نماید

وزیر دادگسترى‏

شماره 4680- 9426 16- 4- 28

آقاى محمد مشگین قلم به موجب این ابلاغ دفتر شما را در قریه گوکان خفر شیراز براى ثبت ازدواج رسمیت می‌دهد

وزیر دادگسترى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294504!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)