کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، دوره 14
[1396/05/24]

جلسه: 181 صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه بیست و پنجم دی ماه 1324  

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- تصویب طرح قانونی چاپ کتاب فرهنگ دهخدا

3- بیانات آقای نخست‌وزیر

4- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، دوره 14

 

 

جلسه: 181

صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه بیست و پنجم دی ماه 1324

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- تصویب طرح قانونی چاپ کتاب فرهنگ دهخدا

3- بیانات آقای نخست‌وزیر

4- ختم جلسه

 

مجلس مقارن ظهر به ریاست آقای ملک‌مدنی نایب رئیس تشکیل گردید.

صورت مجلس روز یکشنبه بیست و سوم دی ماه را آقای هاشمی (منشی) به شرح زیر قرائت نمودند.

1- تصویب صورت مجلس

مجلس یک ساعت پیش از ظهر به ریاست آقای ملک‌مدنی نایب رئیس تشکیل گردید.

صورت مجلس قبل خوانده و تصویب شد.

غایبین بااجازه - آقایان: خلیل دشتی، فرمانفرمائیان، محمد بهادری، حسین تهرانی.

غایبین بی‌اجازه - آقایان: حسنعلی فرمند، میرصالح مظفرزاده، حسین خاکباز، دکتر فریدون کشاورز، ضیاءالدین نقابت، حسن کفایی، فرج‌الله آصف، محمدعلی امیرابراهیمی، اسکندر مقدم، ابوالفضل تولیت، صادق بوشهری، جواد مسعودی، دکتر رادمنش، دکتر جلال عبده، سید احمد بهبهانی، عباس مسعودی، لطفعلی معدل، رفیعی، ایرج اسکندری، مهندس پناهی، دکتر آقایان، دکتر کیان، آرداشس آوانسیان، حسین لنکرانی.

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: جلیلی، دکتر طاهری، فولادوند، دولت‌آبادی، سنندجی، صمصام، منصف، تیمورتاش، سید ضیاءالدین طباطبایی، حسن اکبر، سیف‌پور، شریعت‌زاده، محمدعلی مجد، صادقی، جمال امامی، مراد اریه، پوررضا، قشقایی.

چند نفر از آقایان نمایندگان تقاضای نطق قبل از دستور را داشته و آقای حاذقی پیشنهاد نموده بودند. لایحه کمک به بازماندگان افسران شهید مطرح شود. به ورود در دستور رأی گرفته تصویب شد.

گزارش کمیسیون بودجه حاوی یک ماده و دو جزء راجع به شهریه مستخدمین لشگری و کشوری که در راه انجام وظیفه و خدمت به دولت کشته شده یا می‌شوند و برقراری مستمری درباره چند نفر از نمایندگان و خدمتگزاران مرحوم مطرح و آقای نبوی در قسمت دوم معتقد بودند بهتر است طرح یا لایحه مخصوصی برای کلیه کسانی که دارای استحقاق و شروط دریافت مستمری هستند وضع و از ذکر موارد مخصوص صرف‌نظر شود.

آقای فرهودی مخبر کمیسیون شرحی توضیحاً اظهار و آقای شهاب فردوس به عنوان تبصره پیشنهاد نمودند به وزارت دارایی اجازه داده شود کمبود مدت خدمت مرحوم محمدتقی حجتی کارمند پایه شش وزارت راه را از لحاظ بازنشستگی جزء مدت خدمت او محسوب دارد و پس از مختصر مذاکره قرار شد تکلیف پیشنهاد پس از حضور آقای وزیر دارایی در مجلس برای استعلام نظر دولت تعیین شود.

پس از آن لایحه اصلاح قانون شورای عالی فرهنگ که از طرف آقای وزیر فرهنگ تقاضای یک فوریت آن شده بود قرائت و پس از تذکر آقای صدر قاضی در موضوع چاپ کتاب شرعیات طبق فتاوی عامه و خاصه و پاسخ آقای وزیر فرهنگ چون مخالفی نبود نسبت به فوریت آن اخذ رأی شده تصویب گردید.

در فوریت لایحه ایجاد صندوق‌های تعاونی کشاورزی مورد تقاضای آقای وزیر کشاورزی آقای اردلان مختصری به عنوان مخالفت و آقای شریعت‌زاده مبنی بر موافقت بیان نموده و نسبت به آن نیز اخذ رأی به عمل آمده تصویب شد.

فوریت لایحه مربوط به سازمان بنگاه مستقل آبیاری نیز پس از قدری مذاکره تصویب و آقای وزیر کشاورزی یک فقره لایحه راجع به دیوان محاسبات از طرف آقای وزیر دارایی به مجلس تقدیم نمودند.

+++

آقای فرهودی مخبر کمیسیون بودجه با موافقت آقای وزیر جنگ از طرف دولت پیشنهاد آقای شهاب فردوس را در لایحه شهریه وراث افسران قبول نموده و آقای وزیر جنگ تقاضا نمودند به عنوان تبصره اضافه شود: سرگرد مافی که قبل از فروردین 1324 در رضائیه کشته شده نیز مشمول این قانون خواهد بود و مورد موافقت واقع شد.

آقای ثقه‌الاسلامی پیشنهاد نمودند درباره حقوق بازنشستگی علی‌اکبر بصیرپور نیز کمبود خدمت پنج ماه محسوب و مشمول قانون واقع شود و پس از توضیحات آقایان دکتر زنگنه و مخبر رأی گرفته مورد توجه نشد و نسبت به ماده واحده گزارش کمیسیون به ضمیمه دو تبصره پیشنهادی و اصلاح لفظ ابراهیم به ابوالقاسم با ورقه اخذ رأی به عمل آمده به اکثریت 71 رأی از 82 نفر نمایندگان حاضر تصویب گردید.

آقای حاذقی پیشنهاد نمودند لایحه سه دوازدهم مطرح شود و پس از ایراد توضیح چون عده برای اخذ رأی کافی نبود جلسه آینده به روز سه‌شنبه 25 دی ‌ماه سه ساعت پیش از ظهر موکول و مجلس مقارن ظهر ختم شد.

نایب رئیس - آقای تیمورتاش در صورت جلسه نظری دارید؟

تیمورتاش - بنده در دو جلسه قبل یک سؤالی تقدیم کرده بودم که برای آقای وزیر امور خارجه فرستاده بشود می‌گویند امروز هیئت دولت می‌آید اگر دولت می‌آید و اقدامات خود را بیان خواهد کرد که عرضی ندارم والا استدعا می‌کنم که دستور بفرمایید فرستاده بشود . . .

نایب رئیس - آن سؤالی که آن روز دادید فرستاده شده.

تیمورتاش - منظور عرض بنده این است که اگر دولت نمی‌آید تصریح شود که زودتر برای جواب حاضر شوند.

نایب رئیس - آقای شهاب فردوس.

شهاب فردوس - اینجا در لایحه‌ای که جلسه گذشته تصویب شد گویا یک اشتباهی شده است آنجا درباره دکتر ابوالقاسم شامبیاتی پیشنهادی شده است که یک شهریه برقرار شود و در لایحه ابراهیم شامبیاتی نوشته شده که مقرری برقرار بشود در آن لایحه از قرار معلوم دکتر ابراهیم شامبیاتی بوده.

حاذقی - اصلاح شد.

یک نفر از نمایندگان - دکتر ابوالقاسم صحیحش است.

نایب رئیس - دکتر ابوالقاسم صحیحش هست در آن جلسه هم تذکر داده شد و در صورت جلسه هم دکتر ابوالقاسم است و صحیح نوشته شده صورت جلسه تصویب شد. چند نفر از آقایان اجازه نطق قبل از دستور خواسته‌اند.

2- تصویب طرح قانونی چاپ کتاب فرهنگ دهخدا

حاذقی - وارد دستور و سه دوازدهم بشویم

نایب رئیس - یک پیشنهادی هم از آقای مجد ضیایی رسیده است که وارد دستور بشویم (امینی - بنده مخالف هستم) و یک طرحی هم آقایان پیشنهاد کرده‌اند.

دکتر معظمی - طرح مقدم است.

نایب رئیس - اجازه بدهید بنده صحبت خودم را بکنم عرض کنم یک طرحی هم قریب بیست نفر از آقایان راجع به دایره‌المعارف آقای دهخدا که مفید است پیشنهاد کرده‌اند اگر موافقت دارید این را قبلاً رأی بگیریم (صحیح است) آقای مجد ضیایی شما پشنهاد ورود در دستور را پس می‌گیرید؟

مجد ضیایی - بنده نظرم این بود که اگر اجازه بفرمایید بودجه مطرح شود حالا موافقت می‌کنم که این طرح مطرح شود.

حاذقی - گزارشات کمیسیون عرایض را هم بفرمایید قرائت شود.

نایب رئیس - آقای قبادیان شما مخالف هستید با دستور؟

قبادیان - بنده قبل از دستور عرایضی داشتم

نایب رئیس - اجازه‌تان نوشته شده اول شخص هم هستید یک قدری تأمل بفرمایید رأی می‌گیریم به ورود در دستور

یک نفر از نمایندگان - کدام دستور؟

نایب رئیس - همین دستور که پیشنهاد شده است آقایان موافقین قیام نمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد بدواً عرض کنم این طرح قانونی که عده‌ای از آقایان پیشنهاد کرده‌اند چون یک امر معارفی است اگر موافقت بفرمایید تصویب شود (صحیح است) قرائت می‌شود:

(به شرح ذیل قرائت شد)

نظر به این‌ که آقای علی‌اکبر دهخدا با تحمل زحمات فوق‌العاده و بذل عمر گرانبهای خود موفق به تألیف دایره‌المعارف فارسی گردیده و طبع و نشر این کتاب نفیس برای فرهنگ کشور اقدام اساسی و مهمی است امضاکنندگان ماده واحده ذیل را با قید دو فوریت پیشنهاد می‌نمایند.

ماده واحده - هیئت رئیسه مجلس شورای ملی موظف است اقدام لازم به عمل آورده تا مطبعه مجلس فوری شروع به طبع کتاب دایره‌المعارف آقای علی‌اکبر دهخدا کند و پس از اتمام طبع نصف عده مجلدات را به مؤلف داده بقیه را برای جبران مخارج به فروش برساند.

تبصره - وزارت فرهنگ مکلف است که عده لازم کارمند در اختیار آقای علی‌اکبر دهخدا برای جمع‌آوری و طبع دایره‌المعارف ایشان بگذارد

نایب رئیس - فوریت اول مطرح است آقای دولت‌آبادی شما موافق هستید؟

دولت‌آبادی - بنده موافق هستم.

نایب رئیس - آقای فاطمی موافق هستید؟

فاطمی - بنده موافق هستم.

نایب رئیس - آقای دکتر معظمی موافق هستید!

دکتر معظمی - بنده هم موافق هستم.

یک نفر از نمایندگان - مخالفی نیست.

تهرانچی - بنده عرضی دارم.

نایب رئیس - بفرمایید.

تهرانچی - بنده مخالف نیستم ولی خواستم عرض بکنم که نصف به ایشان بدهند و نصف بفروشند خوب نیست فروشنده باید یکجا باشد والا قیمت‌های مخالفی تهیه می‌شود . . .

دکتر زنگنه - فعلاً فوریت مطرح است.

نایب رئیس - این مربوط به ماده واحده است در فوریت نیست.

تهرانچی - بنده پیشنهاد می‌کنم که خود مطبعه مجلس بفروشد و نصف پولش را به ایشان بدهد این بهتر خواهد بود تا این که نصف کتاب را به ایشان بدهند.

نایب رئیس - تذکر جنابعالی در ماده است (تهرانچی - تصور کردم اصل موضوع مطرح است) بنابراین مخالفی نیست رأی می‌گیریم به فوریت اول این طرح آقایان موافقین قیام نمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. فوریت دوم مطرح است آقای امیرتیمور؟

امیرتیمور - بنده موافق هستم

نایب رئیس - آقای دکتر شفق؟

دکتر شفق - بنده موافق هستم

نایب رئیس - پس مخالفی نیست؟

مجد ضیایی - بنده مخالف هستم

نایب رئیس - بفرمایید

مجد ضیایی - بنده مخالف هستم چون این طبع یک کتابی است و باید مطالعه کامل بشود استدعا می‌کنم آقایان موافقت بفرمایند یک فوریتش را تصویب می‌کنیم فوریت دومش بماند و برود به کمیسیون فرهنگ

نمایندگان - رأی رأی

نایب رئیس - آقای امیرتیمور

امیرتیمور - با سابقه‌ای که نماینده محترم از وضع کار مجلس دارند گمان می‌کنم که آقایان تصدیق خواهند فرمود که اگر این طرح به کمیسیون معارف مجلس برود در دوره چهاردهم باید ازش صرف‌نظر نمود و حالا که مجلس مهیا و آماده است برای تصویب یک چنین اثر مفیدی تمنا می‌کنم که ایشان هم مخالفت خودشان را پس بگیرند (صحیح است)

یکی از نمایندگان - پس گرفتند

نایب رئیس - آقای هاشمی.

هاشمی - بنده این طرح را امضا کردم بعد از این که خواندم اتفاقاً با دو فوریتش مخالف شدم و یک توضیح مختصری می‌دهم به آقایان البته در امور علمی امور حساس و دقیق که نباید انسان تحت احساسات برود نوشتن دایره‌المعارف در زیر این آسمان از عهده یک فرد ساخته نیست بلکه فهمیدن یک دوره (آنسیکلوپدی) یا دایره‌المعارف از عهده هیچ حکیم دانشمندی که ذوفنون در روی کره زمین باشد برنمی‌آید دایره‌المعارف کامل مثل دایره‌المعارف کبیر بریتانیا هزار، هزار و پانصد، بلکه سه هزار عضو متخصص دارد.

جمال امامی - کتاب لغت است آقای هاشمی.

هاشمی - پس اسمش را دایره‌المعارف نگذارید اسمش را کتاب لغت بگذارید دایره‌المعارف

+++

کامل مثل دایره‌المعارف کبیر بریتانیا سه هزار نفر متخصص در علوم و فنون مختلفه دنیا دارد که این را جمع‌آوری کرده است (جواد عامری - صحیح است) و یک اشکال دیگری هم که دارد اشکال مالی است که ممکن است آن را هیئت رئیسه مجلس حل بکند پس اگر موافقت بفرمایید این یک فوریت داشته باشد و برود به کمیسیون و رسیدگی بشود همان آقایانی که امضا کرده‌اند اعضای کمیسیون فرهنگ تعهد می‌کنند برای دو جلسه که این را به مجلس بیاورند یا اگر آقایان اطلاعات بیشتری در اطراف این کتاب دارند بفرمایند که بنده قانع بشوم.

دکتر زنگنه - بنده اجازه خواسته‌ام.

نایب رئیس - آقای دکتر شفق

دکتر شفق - بنده می‌خواستم به آقایان توضیحاً عرض کنم که بنده چندین بار شاید در ظرف ده سال اخیر از کارهای آقای دهخدا شخصاً تحقیق کرده‌ام و از روی اطلاع عرض می‌کنم که ایشان از حدود سی سال تا چهل سال وقت صرف کرده‌اند ولی کمتر کتابی در ایران سراغ دارم که تا این حد علم و وقت صرف آن شده باشد و بعد هم عرض می‌کنم که این کتاب خالی از نقص نیست ولی کدام کتاب هست که خالی از نقص نباشد؟ اسیکلوپدی هم حتماً نیست ولی ایشان در ضمن، یک اعلامی داخل این کتاب کرده‌اند ولی بنده از روی وجدان به ایشان قول می‌دهم که اگر مجلس این اقدام را بکند و این کتاب چاپ بشود در تاریخ مجلس ایران حقیقتاً یک چند صفحه پرافتخاری در این موقع خواهد ماند و اقتضا دارد حالا که این اقدام شده است عملی شود (صحیح است) (نمایندگان - رأی رأی)

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به فوریت دوم آقایانی که موافق هستند قیام نمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. ماده واحده مطرح است.

(به شرح سابق قرائت شد)

نایب رئیس - آقای دکتر مصدق فرمایشی داشتید؟

دکتر مصدق - عرضی نداشتم موافق هستم

مرآت اسفندیاری - بنده از جنبه مالی عرضی دارم.

نایب رئیس - آقای مرآت اسفندیاری

مرآت اسفندیاری - عرض کنم که آنچه که معین است مخارج این کتاب از صد هزار تومان متجاوز می‌شود بلکه بفرمایید از دویست هزار تومان تجاوز می‌کند مجلس شورای ملی یا چاپخانه مجلس این بودجه را از کجا می‌تواند تهیه کند اصلاً قوه این که این بودجه را تصویب کند ندارد مگر این که دولت آن را تهیه کند والا همین طور می‌گذرد و اجرا نمی‌شود.

نایب رئیس - بنده خواستم عرض کنم که نظر آقای مرآت صحیح است ولی چون یک کار مفید و سودمندی است باید هیئت رئیسه اعتبار این را در بودجه سال آتیه تأمین کنند و این اشکال رفع می‌شود آقای دکتر زنگنه.

دکتر زنگنه - موافق هستم.

نایب رئیس - آقای دکتر معظمی.

دکتر معظمی - بنده موافق هستم.

نایب رئیس - آقای دولت‌آبادی

دولت‌آبادی - بنده موافق هستم.

نایب رئیس - آقای تهرانچی.

تهرانچی - عرض بنده در اصل موضوع است دویست هزار تومان دو میلیون ریال است این را خواستم عرض کنم که آیا مخارج این از نصف دیگر جبران می‌شود آقایانی که این طرح را داده‌اند توضیح بدهند که اگر از نصف دیگر مخارج جبران می‌شود یا اصلاً نتواند جبران بکند و دو میلیون ریال به بودجه مملکت تحمیل بشود بنده در این موقع مخالف هستم و با این اوضاع دو میلیون ریال به بودجه مملکت چه از راه مجلس و چه از طرف دولت و یا از راه‌های دیگر تحمیل کنیم مقتضی نمی‌دانم ولی اگر از خودش آن را دربیاورد و خودش نصف این را جبران می‌کند این را توضیح بدهند آقایان طرح‌دهندگان که بنده اطلاع داشته باشم.

نایب رئیس - آقای دکتر مصدق نوبت آقا است بعد هم نوبت آقای دکتر زنگنه.

دکتر معظمی - بنده هم اجازه خواسته‌ام.

دکتر مصدق - بنده موافق هستم.

نایب رئیس - آقای دکتر زنگنه بفرمایید.

دکتر زنگنه - عرض کنم بنده جواب زیادی ندارم. برای این که می‌بینم اتفاق آراء تقریباً موافق است (صحیح است) فقط جواب آقای تهرانچی را عرض می‌کنم که اگر صد هزار تومان نبود و دویست هزار تومان بود در یک مملکتی که هر روز میلیون‌ها پول اینجا به هدر می‌رود صد هزار تومان یا دویست هزار تومان چیزی نیست چون یک موضوعی است که بنده اطمینان دارم بعد از شاهنامه فردوسی اساسی که برای فرهنگ ایران گذاشته شده باشد همین است (صحیح است) ضمناً هم عرض می‌کنم چون گفته شده است نصف مجلدات را مجلس شورای ملی ممکن است بفروشد و از آن راه عایداتی به دست بیاورند فرض کنیم که بعداً هم یک مبلغی کسر بیاید آن را در بودجه مجلس شورای ملی پیش‌بینی می‌کنند (صحیح است)

عده از نمایندگان - مذاکرات کافی است.

نایب رئیس - مذاکرات کافی است (گفته شد - کافی است) دو فقره پیشنهاد رسیده است یکی از طرف آقای تهرانچی و دیگری از طرف آقای فرمانفرمائیان، پیشنهاد آقای تهرانچی قرائت می‌شود:

(به شرح ذیل قرائت شد)

اینجانب پیشنهاد می‌کنم به جای دادن نصف کتاب‌ها به آقای دهخدا این طور نوشته شود که نصف از کل وجه فروش کتاب‌ها در وجه آقای دهخدا پرداخته شود.

نایب رئیس - آقای تهرانچی.

تهرانچی - البته بنده مقصودم از این پیشنهاد بعد از وضع مخارج نیست بلکه مقصودم این است که از کل فروش نصفش را باید داد به ایشان چون یک وقتی است که بدون منها شدن مخارج نصف از کل مبلغ فروش را به ایشان می‌دهند و ضمناً خواستم راجع به آن عرضی که اول کردم عرض کنم که بنده مخالف با این کار هستم اگر ما می‌بینیم که یک مبالغی حیف و میل می‌شود در این مملکت نباید بگوییم این یک میلیون هم به جهنم این دو میلیون هم به جهنم بلکه وظیفه هر نماینده این است که در بودجه مملکت نظارت کند و آن میلیون‌ها هم که می‌فرمایید دور ریخته می‌شود نگذارید دور ریخته بشود باید از آنها جلوگیری کنیم و این که این طور استدلال می‌کنید که میلیون‌ها دور ریخته می‌شود بگذارید این هم مثل آنها باشد صحیح نیست ولی در اصل قضیه چون می‌فرمایید که زحمتی کشیده شده است و فروش آن هم جبران خواهد کرد مخارج آن را بنده مخالف نبودم فقط منظورم این بود که این توضیح داده شود که زیانی نکند این عمل

نایب رئیس - آقای فرهودی.

هاشمی - توضیح بفرمایید که این کتاب تمام شده است.

فرهودی - عرض کنم در این که در آن پیشنهاد نوشته شده است که مقداری کتاب به خود آقای دهخدا داده شود یک رسمی است که در وزارت فرهنگ هم داریم این از لحاظ جنبه مادی‌اش نیست از لحاظ حق‌التألیف هم نیست از این نظر است که یک مؤلف عالی‌مقامی که در حقیقت شهرتش عالمگیر خواهد شد مقداری از این کتاب را در تحت اختیار داشته باشد که به کتابخانه‌های بزرگ دنیا و دانشمندان بزرگ دنیا که ازش مطالبه می‌کنند بتواند بفرستد و واگذاشتن یک مقداری از این کتاب به مؤلف لازم است منتهی اگر تصور می‌شود که نصف زیاد است آن را ممکن است آقایان ثلث بکنند و آنچه را که بنده می‌توانم اطمینان بدهم و به طور قاطع عرض کنم این است که آقای دهخدا به هیچ وجه نظر مادی در چاپ این کتاب ندارند و اگر هم مقداری کتاب می‌خواهند برای این است که مجاناً به علما و فضلای داخلی و خارجی بدهند و البته بایستی یک مؤلف عالی‌مقامی را باید دستش را برای یک چنین کاری باز گذاشت و مؤلفین را هم که یک مقداری کتاب در اختیارشان می‌گذارند برای همین کار است و اما راجع به توضیح خود کتاب چون بنده آشنا هستم به این کتاب عرض می‌کنم این اساساً یک کتاب لغت است مثل کتابی است که برای هر لغت آن توضیحات مفصلی داده شده است و بیشتر مناسب است که گفته شود کتاب لغت و فرهنگ تا آن که اشکالی را هم که آقای هاشمی فرمودند پیدا نشود (صحیح است) این است که بنده پیشنهاد می‌کنم تا آقایان بدون تشویش این طرح را تصویب بفرمایند.

نایب رئیس - آقای تهرانچی رأی بگیریم به پیشنهاد جنابعالی یا این که پس می‌گیرید؟

تهرانچی - بنده مقصودم از این پیشنهاد این بود که اگر نصف داده شود و دو دست‌ فروش بشود و دو جا باشد این کار صدمه می‌زند به فروش. این بود عرض بنده والا خوب همان نصف کتاب که داده شده است همان کافی است و باید همان نصف کتاب را بفروشند و از فروش آن استفاده کنند و نصف این کتاب را ایشان مجانی بدهند به تمام دنیا حالا ایشان هر مقداری را که لازم دارند می‌خواهند بگیرند از آن وجهی نگیرند والا اگر دست دو نفر باشد نصف به مؤلف نصف هم به فروشنده به نظر من این کار صدمه می‌زند با وجود این بنده پیشنهاد خودم را پس نمی‌گیرم.

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای تهرانچی. آقایان موافقین قیام فرمایند (چند

+++

نفری برخاستند) تصویب نشد. پیشنهادی آقای دکتر شفق و آقای فرمانفرمائیان کرده‌اند که تبصره حذف شود.

هاشمی - خیلی بمورد است صحیح می‌فرمایند چون زحمت کشیده شده دیگر کارمندی لازم ندارند تبصره این است که: وزارت فرهنگ عده لازم کارمند در اختیار آقای دهخدا بگذارند برای جمع‌آوری.

مهندس فریور - پیشنهاد تجزیه است.

نایب رئیس - آقای دکتر شفق

دکتر شفق - بنده چون در این قسمت یک کمی وارد هستم در تألیف کتاب‌ها اشکالی که این موضوع دارد این است که از بدو شروع به این عمل تا حالا چون خودشان شروع کرده‌اند به عقیده خودشان در سنوات مختلف یک عده کمک لازم داشتند به حدی که در این اواخر خودشان یک وقتی فرمودند که با بیست نفر سی نفر یا چهل نفر با کمک. کار انجام نمی‌گیرد و بین ایشان و وزارت فرهنگ در باب این که اشخاصی بیایند به ایشان کمک بکنند هنوز اختلاف نظر هست و آقایانی که اینجا حاضر هستند مطلع هستند بنده پیشنهاد حذف را از این جهت کردم که کار به این سادگی نیست و پیشنهاد دیگری را هم بنده تقدیم داشتم عقیده دارم که در جزئیات قرارداد که آیا عده کارمند چقدر خواهد شد آیا فرهنگ خواهد داد، خود ایشان خواهند داد مجلس کمک خواهد کرد این قسمت‌ها را هیئت رئیسه مجلس بعد از قبول کردن چاپ این کتاب با مشورت خود ایشان قرار حسابی و منطقی بدهند که احتیاج به مباحثات بیخود نداشته باشیم این کتاب کمک لازم خواهد داشت واضح است دیگر قانونی نمی‌خواهد ما به هیئت رئیسه یک ماده پیشنهاد کرده‌ایم و رأی می‌دهیم که هیئت رئیسه مجلس این کار را تمام کند ولو به قول بعضی از آقایان امسال بودجه مجلس کافی نباشد از بودجه‌های سنوات دیگر این کتاب نفیس را چاپ کنند، اما در باب ترتیب چون چاپ پیشنهاد دوم بنده روی این قسمت است حالا توضیح عرض می‌کنم که به توضیحات مجددی احتیاج نباشد و زیاد هم توضیح نمی‌دهم در باب این که چند تا به ایشان داده شود آیا بعد از فروش داده شود به عنوان حق‌التألیف داده شود ایشان قبلاً با وزارت فرهنگ قراردادی داشته‌اند باید به آنجا مراجعه شود ببینیم وزارت فرهنگ چیزی به ایشان تأدیه کرده است یا نکرده است خودشان شخص عادلی هستند این جزئیات را بنده می‌خواهم پیشنهاد کنم که مجلس مداخله نکند شما چه می‌دانید فقط یک مرتبه ما اجازه بدهیم که این کتاب از محل بودجه مملکتی و مجلس چاپ بشود و این که طریق چاپ چه خواهد بود و چند جلد به ایشان داده شود و آیا یک هیئتی تحت اختیار ایشان گذارده شود این را واگذار می‌کنیم به هیئت رئیسه خود ایشان هم شخص منصفی هستند با هیئت رئیسه ترتیب کار را می‌دهند از این لحاظ بنده پیشنهاد می‌کنم که نصف اخیر این ماده واحده راجع به دادن عده مجلدات است حذف شود فقط یک ماده باشد که مجلس این کتاب را چاپ کند (صحیح است)

نایب رئیس - آقای دکتر مصدق

دکتر مصدق - می‌خواستم عرض کنم که آقای دهخدا چهل سال است زحمت این کار را کشیده‌اند ولی ایشان دیگر قادر نیستند اگر یک عده در اختیارشان نباشد این کتاب را تمام کنند اجازه مجلس بدون این که عده در اختیار ایشان باشد فایده ندارد.

دکتر معظمی - بنده هم عرضی دارم در این زمینه

نایب رئیس - در پیشنهاد دو نفر نمی‌شود صحبت کند و به نظر بنده اگر این ترتیب که آقای دکتر شفق فرمودند عمل شود ضرری نمی‌رساند اگر ضرورت ایجاب کرد خود هیئت رئیسه عده‌ای را دعوت کند، دعوت خواهد کرد اگر هم لازم نبود که خودش عمل می‌کند بهتر این است آقایان موافقت بفرمایند این مطلب تمام شود.

فرمانفرمائیان - آن پیشنهاد بعدی آقای دکتر شفق را هم قرائت بفرمایند.

نایب رئیس - این پیشنهاد چه می‌شود؟

دکتر شفق - بنده پس می‌گیرم.

فرمانفرمائیان - بنده هم پس می‌گیرم.

نایب رئیس - پیشنهاد آقای هاشمی:

پیشنهاد می‌کنم به ماده طرح پیشنهادی رأی گرفته شود و سپس پیشنهاد ما هم به عنوان تبصره‌های الحاقی رأی گرفته شود.

نایب رئیس - آقای هاشمی.

هاشمی - بر همه واضح شد که تمایل آقایان نمایندگان محترم بر چاپ و انتشار این کتاب سودمند است پس باید یک کاری بکنیم که به مقصود نزدیک بشویم حتی بنده آن اشکالی را که جناب آقای مرآت فرمودند به عهده می‌گیرم که جنبه مالی‌اش هم برطرف شود و از این راه اشکالی نباشد اما رسمی که در مجلس ما هست این است که هر وقت ماده قانونی، طرحی پیشنهاد می‌شود پیشنهادهای متعددی نسبت به آن داده می‌شود و پیشنهاد بر پیشنهاد هم می‌شود و حالا هم پیشنهادات زیادی داده شده که می‌ترسم وقت منقضی شود و اصل ماده مورد تصویب واقع نشود، خلاصه این است که مجلس شورای ملی و آقایان نمایندگان محترم می‌خواهند که این کتاب نافع چاپ شود این را تعهد می‌کند هیئت رئیسه و وقتی که این قانون وضع شد ملزم است وسایلش را فراهم کند البته باید مطالعه کنند و در هیئت رئیسه البته مطالعه بیشتری می‌شود و بعضی پیشنهادها که راجع به طریق عمل و شعب و فروع این کار است اگر آقایان پیشنهاددهندگان موافقت کنند عین آن پیشنهادات را می‌بریم به هیئت رئیسه و نتیجه یکی یکی را به نظر آقایان می‌رسانیم اگر آقایان موافقت فرمودند که منظور حاصل می‌شود اگر موافقت نفرمودند بعد از رأی گرفتن به ماده به یکی یکی رأی می‌گیریم وقتی تصویب شد ضمیمه ماده واحده می‌شود به عنوان تبصره الحاقیه. چون اینجا پیشنهاد زیاد است بیست پیشنهاد است

نایب رئیس - آقای دولت‌آبادی.

دولت‌آبادی - این که بنده می‌خواهم با پیشنهاد آقای هاشمی به عنوان موافق صحبت کنم از این جهت است که می‌ترسم این پیشنهادات مانع شود که این نیت خیر مجلس به نتیجه برسد از این لحاظ می‌خواهم استفاده کنم از حسن‌ نظر آقایان نمایندگان و تقاضا کنم که دامنه پیشنهادات کشیده نشود و به این ماده واحده رأی گرفته شود تا امروز یک کاری انجام شود البته بدون تردید تمام آقایان نمایندگان و ملت ایران متوجه این نکته هستند که آقای دهخدا یکی از شخصیت‌های بارز و باارزش این مملکت هستند و من امروز از این جهت خشنود هستم که هنوز در بین ملت و نمایندگان ملت ایران روح تشویق و تقدیر نمرده است پس باید سعی کرد مشکلات را از جلوی پا برداشت و زودتر این طرحی که مربوط به یک نیت صحیح و تشویق از یکی از مردان فضل و دانش این مملکت است تصویب شود و به نتیجه برسیم و به عقیده بنده در این طرح تا حدی اختیار برای هیئت رئیسه مجلس و وزارت فرهنگ و همچنین شخص آقای دهخدا باید باشد که بنشینند و این مشکلات را رفع کنند و آنچه هم که تدکر داده شده است برای این است که لدی‌الاقتضا بتوانند حداکثر استفاده را بکنند از این اختیار قانونی بنابراین وقتی که یک راه حلی پیدا شد در یک نظری مذاکرات دیگری اگر بشود موجب تعویق کار خواهد شد از این جهت بنده خواستم استدعا کنم آقایان با این نظر موافقت بفرمایند.

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای هاشمی (محمد طباطبایی - این پیشنهاد تجزیه است قابل رأی نیست) اول به ماده واحده رأی می‌گیریم بعد به تبصره و نظر آقای هاشمی هم مربوط به تبصره است وقتی که ماده تصویب شد بعد به تبصره رأی می‌گیریم (تهرانچی - این برخلاف نظامنامه است) پیشنهاد ایشان پیشنهاد تجزیه است بین ماده واحده و تبصره و اشکالی ندارد

محمد طباطبایی - اجازه می‌فرمایید؟

نایب رئیس - بفرمایید

محمد طباطبایی - این پیشنهاد فعلاً رأی نمی‌خواهد اگر این طور عمل بکنید ماده واحده تصویب می‌شود و بعد که تصویب شد محلی برای پیشنهادات دیگر باقی نمی‌ماند این کار عملی نیست وقتی که تمام پیشنهادات مطرح شد و خواستند رأی بگیرند آن وقت ممکن است تقاضای تجزیه بکنند.

هاشمی - اگر آقایان موافق نیستند بنده پیشنهادم را پس می‌گیرم.

نایب رئیس - پیشنهاداتی رسیده است برای تغییر کلمه دایره‌المعارف به فرهنگ دهخدا و تصور می‌کنم آقایان موافق باشند. پیشنهاد آقایان دکتر طاهری و مجد ضیایی و فرهودی به این مضمون است که به جای کلمه دایره‌المعارف نوشته شود فرهنگ دهخدا

جمعی از نمایندگان - صحیح است. مخالفی ندارد

شهاب فردوس - آقای هاشمی بنده هم یک پیشنهادی داده‌ام قرائت بفرمایید.

نایب رئیس - پیشنهاد آقای دکتر شفق

پیشنهاد می‌کنم تفصیل قرارداد و حق‌التألیف محول شود به هیئت رئیسه مجلس.

نایب رئیس - آقای دکتر شفق.

دکتر شفق - همان طور که آقا هم فرمودند بنده هم عقیده دارم که زیاد در این باب صحبت نکنیم که این کار بگذرد این هم خیلی روشن است ما اختیار این کار را می‌دهیم به هیئت رئیسه مجلس و هیئت رئیسه مجلس هم مکلف است این را چاپ کند اما

+++

این که چند جلد کتاب باید به ایشان بدهند یا ندهند این را جزء قانون نیاورید فقط این یک ماده باشد برای چاپ کتاب.

نایب رئیس - آقای دکتر معظمی.

دکتر معظمی - این نظر آقای دکتر شفق کاملاً تأمین است برای این که شرایط قرارداد با هیئت رئیسه خواهد بود منتهی ما هیئت رئیسه را محدود کردیم که هر چند جلد کتاب را که قرار شد چاپ کنند نصف آن به لحاظ زحمات به خود ایشان داده شود که اگر بخواهند بفروشند و یا به کسی اهدا کنند مختار باشند پس نظر هیئت رئیسه در همه نوع قرارداد آزاد است ولی باید نصف آن را به آقای دهخدا بدهند

تهرانچی - چقدر چاپ می‌شود آقا.

هاشمی – هر قدر که مصلحت باشد

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای دکتر شفق

دکتر شفق - پس می‌گیرم.

نایب رئیس - پیشنهاد آقای فیروزآبادی قرائت می‌شود:

بنده پیشنهاد می‌کنم تمام کتب مال صاحب سرمایه باشد و یک مبلغی به رسم جبران زحمات به آقای دهخدا داده شود.

فیروزآبادی - بنده خیلی متشکرم از احساسات آقایان نمایندگان و از اشخاصی که در مملکت ما پیدا شده‌اند که می‌خواهند از علم‌شان دیگران استفاده کنند و البته باید تشکر بکنند و اظهار قدردانی کنند اما در این لایحه چون خیلی اجمال دارد چند اشکال هست اولاً معلوم نیست چند جلد چاپ می‌شود و بعد معلوم نیست چقدر مخارج می‌شود و بعد معلوم نیست آن عده‌ای را که دولت می‌خواهد به کمک ایشان بفرستد مخارج آن عده با چه کسی است؟ از آن سرمایه به آنها می‌دهد یا از نصف داده می‌شود؟ از کدام نصف داده می‌شود؟ یا این که دولت از بودجه خودش می‌دهد آن هم معلوم نیست. بنده عقیده‌ام این است که این کتاب کلیه مال صاحب سرمایه باشد که فروشنده یکی باشد تا این که منظم و مرتب باشد بدون فکر نه این که یک دست دو دست سه دست چهار دست باشد آن دست اولی وقتی که فروخت مال دیگران می‌ماند بنده عقیده‌ام این است که به جهت تشویق آقای دهخدا یک مبلغی هر مبلغی که دولت صلاح بداند به ایشان به عنوان کمک و تشویق نقدینه بدهند اگر کتاب هم ایشان خواستند به قیمت نازلی به ایشان بدهند. آقایان جز این بنده هیچ عقیده ندارم باید بنویسید چند جلد چاپ می‌شود یک میلیون چاپ می‌شود ده هزار جلد می‌شود و چقدر خرج این کتاب می‌شود، هیچ معلوم نیست.

نایب رئیس - آقای دکتر زنگنه

دکتر زنگنه - عرض کنم بنده خیال می‌کردم آقای فیروزآبادی پیشنهاد می‌فرمایند که تمام کتاب‌ها را بدهند خدمت آقای دهخدا ولی ایشان می‌فرمایند سرمایه به عقیده بنده سرمایه علمی خیلی ارزشش بیشتر از سرمایه یک مشت کاغذ یا مطبعه است بنده واقعاً تعجب می‌کنم در همه جای دنیا وقتی که یک مؤلفی یک کتابی می‌نویسد به قیمت بسیار گزاف اجازه طبعش را می‌دهد به یک مؤسسه‌ای اگر یک چاپخانه عمومی بود. یک کتابخانه و مؤسسه تجارتی باید پول کاغذ و طبع را بدهند ولی اینجا مجلس شورای ملی است می‌خواهد تقدیر و تقدیس بکند و احترام بگذارد به آقای دهخدا و اجازه طبع یک کتابی را بدهد که برای مملکت مفید است و این ترتیب چانه‌ زدن‌ها و وارد جزئیات شدن شأن مجلس شورای ملی نیست

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای فیروزآبادی آقایان موافقین قیام نمایند (کسی برنخاست) تصویب نشد. پیشنهاد اقای حاذقی قرائت می‌شود: پیشنهاد می‌کنم به جای نصف پانصد جلد به آقای دهخدا داده شود.

نایب رئیس - آقای حاذقی

حاذقی - اینجا یک کار خیری می‌خواهد انجام بگیرد اجازه بدهید که هر کسی به طور خلاصه نظریه‌اش را توضیح بدهد خواهش می‌کنم به این موضوع توجه بفرمایید که یک همچو کتاب مهمی بخواهیم هزار جلد چاپ کنیم و بعد تجدید چاپ بشود کافی نیست آقایان که اهل چاپ هستند (خنده نمایندگان، زنگ رئیس) می‌دانند که دست کم بایستی ده پانزده هزار مجلد چاپ شود برای این که هزینه مهمی برای حروف‌چینی و تصحیح آن می‌شود و هزار نسخه کافی نیست نمی‌شود پی در پی تجدید چاپ کرد این است که من پیشنهاد می‌کنم مجلس شورای ملی موافقت کند 500 جلد کتاب به ایشان بدهد و مطالعه بشود اگر ده هزار یا پانزده هزار چاپ نشود آن وقت بخواهند مقدار دیگری چاپ کنند نمی‌شود

شهاب فردوس - من یک پیشنهاد اصلاحی کرده‌ام.

نایب رئیس - خوانده می‌شود آقای دشتی

دشتی - بنده عقیده‌ام این است که یک اشتباهی شده است در تقدیم این لایحه‌ و آن این است که آقای دکتر زنگنه که تقدیم کردند این طرح را درست وضعیت کتاب و آقای دهخدا را تشریح نکردند (دکتر زنگنه - فرصت ندادند) که وارد این حرف‌ها نشویم کتابی را که آقای دهخدا نوشته‌اند بنده اوایل امر چندین سال پیش دیده‌ام البته کتاب بسیار مفیدی است و حقیقتاً می‌شود گفت اسباب شرم و خجلت است که یک مملکتی که شهرت در ادبیات دارد واقعاّ تا به حال یک کتاب لغت صحیح مدون نداشته باشد این اسباب ننگ است و این ننگ را آقای دهخدا با یک زحمات زیادی رفع کرده است آقای دهخدا در تتبع و تحقیق و تدقیق و زحمت کشیدن واقعاً بی‌نظیر است و نمونه کارش این کتاب امثال و حکم است که در ادبیات فارسی به زبان فارسی وقتی بخوانیم می‌بینیم که در شرق نزدیک نظیر ندارد این از لحاظ کتاب اما خود آقای دهخدا اینجا است و آقای حاذقی باید توجه کنند و این نکته را فراموش نکنند که دهخدا اصلاً آدم درویش و وارسته‌ای است که اصلاً دنبال پول نیست دهخدا به یک چیز اهمیت می‌دهد که باید مدنظر و توجه ما هم باشد و آن این است که این کتاب چاپ شود و خوب چاپ شود بهترین نمونه‌اش عرض کردم همین کتاب امثال و حکم بود که نسخه‌های زیادی را تعدادش را نمی‌دانم چقدر بود قرار بود به دهخدا بدهند تمام اینها را به وزارت معارف دومرتبه بخشید غیر از چند جلد و چند دوره که از آنها هم استفاده مادی نکرد و اصلاً جنبه مالی برای آن قائل نیست بنابراین این طور پیشنهادات، این‌جور حرف زدن‌ها به نظر من اصلاً یک خورده بی‌مورد است، این حرف‌‌ها را ندارد فقط مجلس باید رأی بدهد که این کتاب چاپ بشود آن هم برای افتخار زبان فارسی دیگر باقی بی‌معنی و زیادی است (صحیح است) و بنابراین از آقایان تمنا می‌کنم که پیشنهادات‌شان را پس بگیرند و به این طرح رأی بدهند برود پی کارش نه دهخدا کیسه طمعی دوخته و نه شخصی است که بشود در اطراف او این حرف‌ها را زد فقط یک زحمتی کشیده چهل سال زحمت کشیده برای تقدیر از زحمات او باید این کتاب چاپ بشود

نایب رئیس - آقای حاذقی مسترد داشتید؟

حاذقی - اجازه بفرمایید بنده یک توضیحی عرض کنم (جمعی از نمایندگان با همهمه - دیگر توضیح ندارد آقا)

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای حاذقی آقایان موافقین قیام فرمایند (عده کمی برخاستند) تصویب نشد. بنده تقاضا می‌کنم برای این که زودتر این کار خاتمه پیدا کند فقط پیشنهادات خوانده بشود و رأی ‌بگیریم (صحیح است) و توضیح داده نشود هر پیشنهادی که خوانده می‌شود اگر مجلس موافق است رأی می‌دهد اگر موافق نیست رأی نمی‌دهد پیشنهاد آقای شهاب فردوس قرائت می‌شود:

(به شرح زیر خوانده شد)

هیئت رئیسه مجلس شورای ملی مکلف است وسایل طبع کتاب لغت آقای دهخدا را فراهم نموده هر نوع کمک و وسیله‌ای را که آقای دهخدا لازم داشته باشند در اختیار ایشان بگذارند و قراردادی که مورد موافقت طرفین باشد با ایشان منعقد نمایند

نایب رئیس - آقای شهاب فردوس

شهاب فردوس - این پیشنهاد را بنده به عنوان پیشنهاد اصلاحی ماده واحده تقدیم کردم (جمعی از نمایندگان - بسیار خوب است) در این پیشنهاد هیئت رئیسه دست‌شان باز است و اختیار دارند

هاشمی - فقط به جای کتاب لغت آقای دهخدا نوشته شود فرهنگ دهخدا (صحیح است)

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به این پیشنهاد این پیشنهادی که آقای شهاب فردوسی کرده‌اند به جای طرح پیشنهادی که آقایان پیشنهاد کرده‌اند خواهد بود.

محمد طباطبایی - تبصره‌ها را هم باید آخر بخوانند

نایب رئیس - اگر تصویب شد جای ماده را می‌گیرد

محمد طباطبایی - اگر این تصویب شد پیشنهاد دیگری را نمی‌شود مطرح کرد

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای شهاب با اصلاح کلمه کتاب لغت به فرهنگ دهخدا آقایانی که موافق هستند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد

تهرانچی - دیگر تمام شد آقا

نایب رئیس - دو پیشنهاد دیگر رسیده است

تهرانچی - دیگر مورد ندارد.

نایب رئیس - اگر چنانچه تبصره‌ای باشد بر آن ماده ممکن است طرح کرد ولی اگر پیشنهادات ربطی به ماده داشته باشد قابل طرح نیست، اجازه بدهید بخوانیم تمام شود. پیشنهاد آقای نجومی قرائت می‌شود: بنده پیشنهاد می‌کنم برای این که انجام کار به تأخیر نیفتد از محل مصارف بودجه مجلس آنچه را که در سال 24 مصرف نمی‌تواند بشود هیئت رئیسه تصویب فرمایند

+++

به قدر لازم به این محل صرف شود که احتیاج به اقدام دیگر نداشته باشد.

تهرانچی - این اختیار با هیئت رئیسه است.

نایب رئیس - نظر شما در آن ماده که تصویب شد تأمین شده است، بفرمایید.

نجومی - چون یک اشکالی کرده بودند در امر مالی آن بنده خواستم پیشنهاد بکنم که این از محل صرفه‌جویی‌ها تأمین بشود ولی وقتی که تأمین شد بنده عرضی ندارم.

نایب رئیس - پیشنهاد آقای محمد طباطبایی قرائت می‌شود:

پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده اضافه شود.

تبصره - تعداد طبع کتاب موکول به نظر هیئت رئیسه مجلس است

نایب رئیس - نظر آقا تأمین شده است

محمد طباطبایی - بنده وقتی که این پیشنهاد را تقدیم کردم به این نیت بود که این را به عرض برسانم که من واقعاً با این لایحه موافق هستم دلیل موافقت من هم این بود که یک کتاب مفیدی از طرف یک مرد دانشمندی تهیه شده (صحیح است) و چه بهتر که در این باب از طرف مجلس شورای ملی یک تصمیم صریحی گرفته شود، با بیانات آقای دشتی آن نیتی را که بنده داشتم که عبارت بود از تجلیل و تکریم آقای دهخدا نیت من تأمین شد و این پیشنهاد را مسترد می‌دارم البته جزئیات امر هم با هیئت رئیسه خواهد بود.

نایب رئیس - یک پیشنهاد دیگر است از آقای اردلان که قرائت می‌شود:

تبصره زیر را پیشنهاد می‌نمایم:

تبصره - پس از سی سال از تاریخ چاپ و طبع این کتاب مطلقاً بدون هیچ قید و شرط آزاد خواهد بود.

هاشمی - این را پشت کتاب می‌نویسند

رحیمیان - بنده اخطار دارم

نایب رئیس - بفرمایید

رحیمیان – اینجا یک وقتی در موقع طرح تحریم انتخابات یا تأخیر انتخابات آقایان یک چنین پیشنهادی دارند و تصویب شد بعد آقای طباطبایی تذکر دادند که دیگر پیشنهادی نبایستی داده شود و داده هم نشد حالا چرا این کار را نمی‌کنید؟

نایب رئیس - برای این که خاطر جنابعالی متوجه بشود تأمل بفرمایید تا بنده عرض کنم بنده عرض کردم ماده واحده تصویب شد پیشنهاداتی که رسیده هر کدام به نام تبصره باشد قابل طرح است اگر تبصره نباشد و مربوط به ماده مصوب باشد که قابل طرح نیست.

رحیمیان - آن هم همین طور بود و عده‌ای اعتراض کردند و خود مقام ریاست توجه و اعتنایی به آن اعتراضات نکردید یا آن بی‌موضوع بود یا این بی‌موضوع است.

نایب رئیس - آقای اردلان

اردلان - عرض کنم نظر بنده این بود که نظر به اهمیتی که این کتاب دارد بعد از سی سال طبعش مطلقاً آزاد باشد یعنی این قانون به مجلس شورای ملی حق داده است که این را چاپ بکند بنده هم قبول دارم ولی بعد از سی ‌سال هر یک از مطبعه‌های ایران و افراد ایران آن را خواسته باشند چاپ بکنند آزاد باشند این پیشنهاد بنده است.

نایب رئیس - آقای دکتر زنگنه.

دکتر زنگنه - عرض کنم این فرمایش آقای اردلان اینجا مورد ندارد به جهت این که وارد یک بحثی شده‌اند که از حدود این موضوع خارج است (صحیح است) وارد حق مؤلف شدند این یکی از چیزهای لازمی است که باید قانونش بگذرد که معلوم بشود در این مملکت حق مؤلف چیست ولی نسبت به یک شخص بخصوصی که نمی‌شود شما یک وضع بخصوصی بدهید.

اردلان - سی سال آقا

دکتر زنگنه - سی سال نمی‌شود برای این که ممکن است یک قانونی را بگذرانند که حق مؤلف پنجاه سال باشد فعلاً مجلس شورای ملی اجازه می‌دهد یک دفعه این را چاپ بکنند ولی اگر آقای دهخدا وسیله پیدا کردند که دو سال بعد خودشان چاپ بکنند مال خودشان است (صحیح است)

اردلان - بنده مسترد می‌کنم

نایب رئیس - بنابراین دیگر پیشنهادی نیست رأی می‌گیریم. به ماده (جمعی از نمایندگان - رأی که گرفتید) چون چند پیشنهاد به عنوان تبصره خوانده شد یک دفعه دیگر رأی می‌گیریم به این ماده آقایانی که موافق هستند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. آقای نخست‌وزیر فرمایشی دارید بفرمایید خواهش می‌کنم آقایان متوجه باشند و تماشاچیان هم رعایت نظم مجلس را بفرمایند بنده قبلاً استدعا کردم

3- بیانات آقای نخست‌وزیر

نخست‌وزیر - آقایان محترم چنانکه استحضار دارند محرک اینجانب در قبول این مسئولیت از روز نخست حب جاه و عشق به مسند نبوده بلکه صرفاً به این نیت که شاید بتوانم در این دوره پرآشوب با کمک و تقویت عموم نمایندگان محترم مصدر خدمتی بشوم خواب و راحت را بر خود حرام و برحسب تمایل همه آقایان امر اعلیحضرت همایون شاهنشاه را اطاعت و در تمام این مدت کوتاه جز در راه خیر و صلاح جامعه مطلقاً قدمی برنداشتم.

در سیاست داخلی - با این همه آشفتگی‌های مملکت آیا ممکن بود در این مدت بیش از آنچه شده است کاری کرد؟ چون آقایان خود همه چیز را می‌دانند و می‌بینند حاجت به بسط مقال نیست و اگر مساعی اینجانب ارزش نداشته است عذر تقصیر را فقط در این می‌دانم که از آنچه در قوه داشته‌ام ذره‌ای دریغ نکرده‌ام و تمام هم دولت مصروف آن بوده که ریشه نفاق و خصومت از میان افراد ملت برافتد و به وحدت ملت و مملکت از هیچ جهت سکته وارد نشود و در این راه از هیچ مشکلی نیندیشیده‌‌ایم چنانکه مجلس شورای ملی هم از این سیاست دولت پشتیبانی نموده‌اند در اینجا لازم است این جمله را تکرار کنم که آسایش خیال و رفاه ملت ایران موقوف به یک رشته اصلاحات اساسی است و هر قدر در اجرای آنها تعجیل کنیم باز دیر شده است و به این جهت مجلس و دولت شب و روز باید به فکر انجام و تکمیل این اصلاحات باشند و عموم برادران و هموطنان ما در هرجا که مسکن دارند باید در هر دقیقه و آن متوجه این نکته اساسی و مهم باشند که وظیفه عموم ایرانیان از هر شهر و ناحیه یا طایفه و قبیله‌ای که هستند این است که با هم دست یگانگی و هماهنگی داده با حفظ وحدت و تمامیت و استقلال ایران نقایص و معایب موجود و مخاطرات را که قسمتی از آنها نتیجه جنگ و آشوب جهانگیر اخیر و حضور نیروهای خارجی در این کشور است. ارتباط دایم و تبادل نظر صمیمانه و برادرانه با همدیگر و از راه اتفاق و اتحاد رفع کنند (صحیح است) نه به وسیله بی‌مهری و نفاق و شقاق و ایراد و خورده‌گیری و بدگویی و عیب‌جویی.

اما در سیاست خارجی - نصب‌العین دولت همواره این بوده است که با صیانت و احترام اساسی استقلال تام و تمام مملکت و حفظ حدود و ثغور کشور مناسبات دولت ایران با عموم دول صلح‌دوست عالم و همسایگان خودمان مخصوصاً با سه دولت بزرگ دنیا در نهایت صفا و دوستی باشد (صحیح است) و نسبت به دو همسایه عظیم‌الشأن روابط ما کاملاً متساوی و یکسان و بر پایه مودت و صداقت استوار گردد برای انجام این منظور دولت کمال جد و جهد را به کار برد که شالوده چنین مناسباتی با دولت اتحاد جماهیر شوروی بر پایه متین برقرار شود و آیینه روابط دو دولت از هرگونه غباری که به وهم و تصور بیاید پاک و صافی گردد لیکن با کمال تأسف باید بگویم که در این راه چنانکه امیدوار بودیم تاکنون مقصود حاصل نگردیده و مساعی و مجاهدات ما در تهران و مسکو هنوز به جایی نرسیده است اینجانب همان طور که به علاقه کامل مجلس شورای ملی و ملت ایران به دوستی خالی از شائبه دولت اتحاد جماهیر شوروی اطمینان دارم به این نکته نیز یقین قطعی حاصل است که مجلس شورای ملی و ملت ایران با نهایت علاقه و امید انتظار دارند که دول بزرگ و عدالتخواه و دوست ما کشورهای متحده آمریکا و دو دولت بزرگ همسایه ما پیمان سه‌جانبه و اعلامیه معروف تهران را معناً و لفظاً اجرا (صحیح است - صحیح است) و این ملت ستمدیده و متفق را که در سال‌های جنگ رنج فراوان کشیده و تمام مساعی و کوشش خود را برای غلبه متحدین به کار برده از کمک و مساعدت‌های خود برخوردار نمایند (صحیح است) که بتوانیم با خارج شدن سریع نیروهای خارجی و عدم مداخله در کار ما با اجرای نقشه‌های اصلاحی که برای آسایش و آرامش ملت و مملکت ضروری و حتمی است موفقیت حاصل نماییم. تا امروز سیاست داخلی و خارجی دول، همواره از طرف مجلس شورای ملی تصدیق و تأیید شده (صحیح است) و همین حسن توجه ما را به خدمتگزاری تشویق می‌نموده ولی اکنون مشاهده می‌کنیم که اختلاف نظری نسبت به دولت من ایجاد شده و شاید تصور می‌فرمایید برای تعقیب و تکمیل اقداماتی که به عمل آمده بایست فکر دیگری کرد و راه دیگری در نظر گرفت تعیین تکلیف این امر منوط به تصمیم مجلس شورای ملی است و اینجانب مطیع هستم و همان طور که با توجه مخصوص و تمایل عموم آقایان نمایندگان محترم و به امر اعلیحضرت همایون شاهنشاه به سر کار آمده‌ام حالا نیز مهیا هستم که بلادرنگ کنار بروم ولی نکته‌ای که به آن در این موقع سخت و مشکل کمال اهمیت را می‌دهم و وطن‌پرستی و صمیمیت مرا وادار می‌کند به آقایان که خود نیز کاملاً متوجه هستند یادآوری نمایم این است که بیشتر صدمات وارده به ما با اوضاع سال‌های

+++

اخیر دنیا همانا عدم اتحاد کامل و دائم بوده و هست (صحیح است) و از آقایان تمنا دارم اتفاق فرموده و هر تصمیمی که به مصلحت و منفعت ملت و کشور ایران تشخیص می‌دهند اتخاذ فرمایند (صحیح است) که بحران طول نکشد ضمناً به استحضار مجلس شورای ملی می‌رسانم که برای جواب استیضاح آقای تهرانچی نماینده محترم حاضر هستم و هر موقعی را که معین بفرمایند برای جواب آماده هستم و به نتیجه آن کاری ندارم و از هم‌اکنون برای کناره‌گیری از خدمت مهیا هستم و هر نوع کمکی برای جلوگیری از بحران از دستم برآید خودداری نخواهم نمود در خاتمه لازم می‌دانم به بعضی نکات مهم دیگر که در این ایام اخیر در مجلس شورای ملی و مطبوعات از آنها ذکری رفته اشاره نمایم.

1- چنانکه استحضار دارند در تعقیب و تکمیل مذاکراتی که در تهران و مسکو برای روشن شدن بعضی مسائل و تشیید روابط حسنه با دولت اتحاد جماهیر شوروی داشتیم پیشنهاد نمودیم به مسکو برویم و از نزدیک کارهایی که داریم انجام دهیم چون جوابی نرسید و کنفرانس وزیران خارجه سه دولت در مسکو تشکیل شد تقاضا نمودیم کنفرانس تصمیم فوری در بیرون بردن نیروی خارجی از ایران اتخاذ و جلوی آزادی عمل دولت را بیش از این نگیرند و ضمناً یادآوری نمودیم بدون مشورت با خود ما در اموری که مربوط به ما است نمی‌توانند تصمیمی اتخاذ نمایند (صحیح است) پیشنهاد رفتن به مسکو را در مدتی که کنفرانس دایر بود و پس از خاتمه کنفرانس مسکو نیز یادآوری نمودیم در این ضمن دولتین آمریکا و انگلیس شفاهاً اطلاع دادند که هر سه دولت در مسکو مذاکره نموده‌اند که هرگاه دولت ایران هم رضایت داشته باشد کمیسیونی از طرف آنها به ایران بیاید شرایط و وظایف کمیسیون را هم به ما گفتند ما به پیشنهاد مزبور به صورتی که آنها در نظر گرفته بودند بدون تأمل و فوری جواب رد دادیم سپس از ما پرسیدند که اگر اساساً با آمدن نمایندگان آمریکا و شوروی و انگلستان برای مدت خیلی کوتاه مخالفتی نداریم نظر خودمان را درباره شرایط و وظایف آنها اظهار داریم ما شفاهاً جواب دادیم که هرگاه فقط برای مدت چند ماه هیئتی مرکب از نمایندگان سه کشور بزرگ متحد ما به ایران بیایند که به اتفاق نمایندگان خدمان مقررات عهدنامه سه‌جانبه و اعلامیه معروف سران سه دولت را کاملاً در مد نظر بگیرند و موجبات تسریع خارج شدن نیروی بیگانه را پیش از دوم مارس 1946 که رسماً تعهد کرده‌اند از ایران فراهم آورند (صحیح است) موافق هستیم و باید هر سه دولت در مدت بسیار کوتاه مزبور سعی نمایند که به دولت ایران در تجدید اوضاع عادی در این کشور کمک شود و اوضاع غیرعادی که فقط نتیجه حضور نیروی خود آنها در ایران است برطرف گردد و تشکیل انجمن‌های ایالتی و ولایتی نیز که اعلان انتخابات آن را دولت طبق قانون داده است با حضور کمیسیون انجام گیرد منظور این دولت این بود که بدین ترتیب از گرفتاری‌هایی که باعث و موجد آن متأسفانه حضور نیروی خارجی است که آزادی عمل دولت را سلب نموده‌اند خلاص شویم زیرا توقف متجاوز از چهار سال آنها در ایران و مداخله در تمام شئون این کشور و عدم آزادی عمل دولت است که ما را از اقدام به هر خدمت و اصلاحی در این کشور بازداشته است (صحیح است) بدیهی است هرگاه هر سه دولت با این نظر موافقت می‌نمودند بلافاصله مراتب را به استحضار مجلس شورای ملی می‌رساندیم سپس رسماً آن را به هر سه دولت و دنیا اعلام می‌کردیم چون پیشنهادهای آنها را راجع به کمیسیون سه نفری همان روز که شفاهاً به ما اطلاع دادند فوری رد کردیم و آنها هم تا کنون به پیشنهاد ما جواب موافق نداده‌اند مراجعه به مجلس شورای ملی ضرورت نداشت.

2- پیش از تشکیل مجمع عمومی ملل متفق دولت در نظر داشت حل مشکلات ایران را از مجمع مزبور بخواهد و عرض حالی که لازم است با اسناد و مدارک به مجمع ملل متفق تقدیم دارد و وضع اسف اشتمال خود را در پیشگاه مجمع تشریح نماید زیرا پس از محنت و رنج فراوانی که ملت ایران در تمام دوره جنگ تحمل کرده و مساعدت‌های شایانی که به متفقین خود نموده و یقین داشت پس از خاتمه جنگ بلافاصله نیروی آنها ایران را ترک خواهد نمود زیرا آنها برای استفاده از راه‌ها و راه‌آهن و وسایل و وسایط و خدمات مردم ایران برای حمل مهمات و لوازم جنگی به کشور اتحاد جماهیر شوروی به این کشور آمده‌اند و همه نوع استفاده از ایران نموده‌اند دولت و ملت ایران هر مساعدت و کمکی که در حین امکان بود به متفقین خود نمود و انتظار داشت آنها نیز به وعده خود عمل و به پاداش استفاده‌هایی که از مهمان‌نوازی ایرانیان نموده‌اند هرچه زودتر ایران را تخلیه و برای عمران و آبادی این کشور و ترمیم خرابی‌ها و خسارات وارده نیز به ما مساعدت بنمایند (صحیح است) متأسفانه ماه‌ها است جنگ تمام شده و با وجود تقاضاهای متوالی دولت ایران در خارج کردن قوای خودشان پیش از دوم مارس 1946 تأمل دارند و در کارهای ایران مداخله می‌نمایند ولی چون هنوز مذاکرات مستقیم در تهران و مسکو در میان بود امیدوار به انجام مقصود بودیم و استنباط نمودیم که شاید مراجعه ما در آن موقع به مجمع ملل متفق و گذاردن موضوع ایران در دستور مجمع مخالف انتظار متفقین ما باشد لهذا از این اقدام خودداری نمودیم ولی بعد همین که معلوم شد از مذاکرات مستقیم به منظور نمی‌رسیم ناچار به ریاست هیئت نمایندگی ایران در مجمع ملل متفق دستور دادیم که موضوع ایران را در مجمع ملل متفق طرح و مطابق اساسنامه سازمان ملل متفق درخواستی که لازم است به شورای امنیت بدهند (صحیح است).

3- در خاتمه لازم می‌دانم این مطلب را نیز به استحضار برسانم در این اواخر برخلاف انتظار دولت و ملت ایران متأسفانه از یکی از بزرگ‌ترین و خدمتگزارترین رجال ایران در اینجا برخلاف حق و حقیقت ذکری رفته است یقین دارم نمایندگان محترم مجلس شورای ملی با اینجانب کاملاً هم‌عقیده می‌باشند که جناب آقای سید حسن تقی‌زاده در تمام عمر جز خدمت به این کشور و ملت کاری نکرده‌اند (صحیح است) همواره در هر شغلی بوده‌اند اعم از مشاغل ملی و دولتی مصدر خدمات بزرگ به ملت و دولت ایران واقع شده‌اند و در وطن‌پرستی و صمیمیت و راستی و درستی و خدمت به ملت و دولت ایران از مردان نادرالوجود این کشور می‌باشند (جمعی از نمایندگان - صحیح است) (فداکار - صحیح نیست) و هیچ مرد وطن‌پرست و مطلع بی‌غرضی نمی‌تواند به این مرد شریف و جلیل‌القدر خرده گیرد چون دولت تشخیص داد که آقای تقی‌زاده کمال شایستگی و لیاقت را برای ریاست هیئت نمایندگی ایران در مجمع ملل متفق دارند ایشان را به این سمت انتخاب نمود، ایشان نیز همان طور که همیشه در خدمات ملی و دولتی خود ثابت کرده و نشان داده‌اند با کمال صمیمیت و علاقه‌مندی از روز نخست به وظایف این خدمت و مأموریت عمل نموده‌اند و دولت از ایشان و اعضای نمایندگی ایران که با کمال دقت برای خدمت به این مملکت انتخاب شده‌اند نهایت رضایت را دارد و امیدوار است به خوبی از عهده خدماتی که دارند برآیند.

4- ختم جلسه

نایب رئیس - موافقت می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم؟ (همهمه نمایندگان) تأمل بفرمایید (زنگ رئیس) . . .

یمین اسفندیاری - آقا این بیاناتی که دولت در اینجا کرد چطور مجلس ختم شود وضع مملکت را در نظر بگیرید!

(همهمه شدید نمایندگان - زنگ ممتد رئیس)

فاطمی - آقا لغت بلادرنگ تویش گذاشته است چه می‌گویید دیگر! گفتند حاضر هستند بلادرنگ کنار بروند!

نایب رئیس - آقای دکتر مصدق هم اجازه خواسته‌اند صحبت کنند.

(در این موقع آقای دکتر مصدق در محل نطق حاضر و هیئت دولت از مجلس خارج شدند).

یمین اسفندیاری - آقای نخست‌وزیر تشریف داشته‌ باشید آقا (همهمه نمایندگان - زنگ ممتد رئیس).

نایب رئیس - آقا تأمل بفرمایید آقای یمین صحبت نفرمایید.

یمین اسفندیاری - دولت یا باید برود یا باید بماند.

جمعی از نمایندگان - با کمال صراحت بگویند.

(در این موقع آقایان نمایندگان نیز به تدریج از مجلس خارج می‌شدند).

نایب رئیس - جلسه آینده روز شنبه بیست و نهم دی ماه سه ساعت پیش از ظهر.

(مجلس یک ساعت و ربع بعد از ظهر ختم شد)

نایب رئیس مجلس شورای ملی-ملک‌مدنی

سؤالات نمایندگان

ریاست محترم مجلس شورای ملی

متمنی است دستور فرمایید آقای وزیر امور خارجه در اولین جلسه مجلس حاضر شده و راجع به سؤال زیر توضیحات لازم به عرض مجلس شورای ملی برسانند یا آن که تنها مرجع صلاحیت‌دار برای رسیدگی به مشکلات ایران سازمان ملل متفق است به طوری که اطلاع یافته‌ام آقای سفیر کبیر ایران در لندن موضوع ایران را جزو دستور سازمان ملل متفق قرار نداده‌اند علت این اقدام که کاملاً برخلاف انتظار ملت ایران است چه بوده؟

سیف‌پور فاطمی

+++

انتصابات و احکام

آقای سید احمد کروبی بازرس وزارتی

از تاریخ ورود به محل به سمت فرماندار ساوه منصوب شد

وزارت کشور

آقای دکتر علی سجادی فرماندار ساوه

از تاریخ ورود فرماندار جدید به سمت بازرس وزارتی منصوب شد.

تصویب‌نامه‌ها

شماره 17540                  10/10/1324

وزارت دارایی

هیئت وزیران در جلسه هشتم دی‌ ماه 1324 برحسب پیشنهاد شماره 26846/58509 وزارت کشور تصویب نمودند که عوارض کشتار موضوع ماده چهار تصویب‌نامه شماره 21998 13/12/1323 ملغی و عوارض کشتار برابر تصویب‌نامه شماره 29276 22/11/1323 به نفع شهرداری سیاهگل وصول گردد.

تصویب‌نامه در دفتر نخست‌وزیر است.

م-5957                          نخست‌وزیر

 

شماره 19586                  22/10/1324

وزارت کشور

هیئت وزیران در جلسه 15 دی ‌ماه 1324 برحسب پیشنهاد شماره 714/م8855 - 3/10/1324 وزارت کشور تصویب نمودند شهرستان بیجار که تابع استان چهارم بوده از آن استان مجزی و مستقیماً کارهای خود را به وزارت کشور مراجعه کند.

تصویب‌نامه در دفتر نخست‌وزیر است.

م-6033              نخست‌وزیر

لوایح

شماره 34366/19588

به تاریخ 19/10/1324

مجلس شورای ملی

چون دوره قانونی دیوان محاسبات در بیست و ششم فروردین 1325 منقضی خواهد شد طبق ماده هشتم متمم مواد الحاقیه قانون دیوان محاسبات اسامی 45 نفر اشخاصی که برای مستشاری دیوان محاسبات در نظر گرفته شده‌اند به ضمیمه تقدیم و تقاضا می‌شود که مطابق مقررات سی نفر از بین آنها انتخاب فرمایند.

نخست‌وزیر                       وزیر دارایی

ابراهیم حکیمی                 عبدالحسین هژیر

صورت اسامی 45 نفر مستشاران دیوان محاسبات پیشنهاد به مجلس شورای ملی

طبق ماده هشتم قانون سوم مهر 1317

1- جناب آقای حسنعلی کمال هدایت

2- جناب آقای علی‌اصغر زرین‌کفش

3- جناب آقای شمس‌الدین جلالی

4- جناب آقای هاشم صهبا

5- جناب آقای محمود نریمان

6- آقای محسن قریب

7- آقای نصرالله صبا

8- آقای علی حق‌نویس

9- آقای سلطان حسین رخشانی

10- آقای احمد ظلی

11- آقای ابوالفتح فدایی علوی

12- آقای فرخ صبا

13- آقای عبدالله خورسند

14- آقای حسین مشیری

15- آقای موسی شیبانی

16- آقای حسین فرزاد

17- آقای ابوالقاسم همایون‌فر

18- آقای حسین الهی

19- آقای حسین افضل

20- آقای ابوالحسن مستوفی

21- آقای فضل‌الله فخیم

22- آقای عبدالعظیم فروغان

23- آقای علی صلحی

24- آقای حسن ناصر

25- آقای محمدعلی گرکانی

26- آقای علی‌اصغر مقدم

27- آقای هادی اشتری

28- آقای علی‌رضا خسروانی

29- آقای فتح‌الله صفایی

30- آقای رضا تاج‌بخش

31- آقای محمدعلی آق‌اولی

32- آقای محمدمبین آصف

33- آقای منیرالدین احمدی

34- آقای محمود انواری

35- آقای حبیب‌الله طاهری

36- آقای هادی برخوردار

37- آقای شمس‌الدین سبکبار

38- آقای شریف شبدیز

39- آقای محمد فاطمی

40- آقای یوسف مفخم صنیعی

41- آقای اسدالله هادی

42- آقای عبدالله کاوش

43- آقای شمس‌الدین نخعی

44- آقای اسمعیل میرسپاسی

45- آقای ابوالفتح فتحیه

+++

یادداشت ها
Parameter:294296!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)