کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره نهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏9
[1396/05/07]

جلسه: 18 صورت مشروح مجلس روز یکشنبه هفتم خرداد ماه 1312 (3 صفر 1352)  

فهرست مذاکرات:

(1 تصویب صورتمجلس

2) شور ثانى و تصویب قراردادامتیاز استخراج نفت جنوب

(3 موقع ودستور جلسه بعد ـ ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏9

جلسه: 18

صورت مشروح مجلس روز یکشنبه هفتم خرداد ماه 1312 (3 صفر 1352)

فهرست مذاکرات:

(1 تصویب صورتمجلس

2) شور ثانى و تصویب قراردادامتیاز استخراج نفت جنوب

(3 موقع ودستور جلسه بعد ـ ختم جلسه

(مجلس دو ساعت قبل از ظهر به ریاست آقاى دادگر تشکیل گردید.)

صورتمجلس روز پنجشنبه چهارم خردادماه را آقاى مؤید احمدى (منشى) قرائت نمودند.

اسامی غائبین جلسه قبل که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غائبین بی‌اجازه : آقایان: حاج غلامحسین ملک- دکتر ادهم- مسعود ثابتی- حبیبی- طباطبایی بروجردی- یونس آقا وهاب‌زاده- موقر- چایچی- همراز- سکوند

دیر‌آمدگان بی‌اجازه: آقایان : شریفی- محلوجی- لیقوانی- بیات- حاج میرزا حسن خان اسفندیاری- شریعت‌زاده- کورس- مسعودی- دکتر بهرامی

1- تصویب صورتمجلس

رئیس ـ آقاى دکتر ادهم.

دکتر حسن خان لقمان ادهم ـ بنده میخواستم عرض کنم مریض بودم به این جهت غایب بودم. به وسیله تلفن هم عرض کردهام.

رئیس ـ در صورتمجلس نظرى نیست؟ (خیر) صورتمجلس تصویب شد.

2- شور ثانى و تصویب قرارداد امتیاز استخراج نفت جنوب

رئیس ـ شور دوم لایحه نفت مطرح است خبر کمیسیون اقتصاد ملى در تأیید شور اول قرائت میشود.

خبر بینالشورین کمیسیون: کمیسیون اقتصاد ملى با حضور نماینده دولت تشکیل و لایحه نمره 2441 دولت راجعبه امتیاز نفت جنوب را براى شور دوم مطرح نموده بالاخره خبر شور اول را تأیید و علیهذا راپرت آن را به عرض مجلس میرساند. قرارداد امتیازى که از طرف دولت شاهنشاهى ایران به شرکت نفت انگلیس و ایران محدود در 29 آوریل 1933 اعطاء گردیده است.

مقدمه:

به قصد برقرار کردنامتیاز جدیدى به جاىامتیازى که در تاریخ 1901 به ویلیام نکس دارسى داده شده بود اینامتیاز را دولت ایران اعطاء و کمپانى نفت انگلیس و ایران محدود آن را قبول مینماید.

+++

روابط طرفین مذکور در فوق در آتیه بر طبق این قرارداد خواهد بود.

تعریفات:

بعضى اصطلاحات مستعمله در این قرارداد قطعنظر از هر معنى دیگرى که ممکن است در حال یا در آتیه در موارد دیگر داشته باشد در این قرارداد مطابق تعریفات ذیل معنى خواهد شد.

دولت:

یعنى دولت شاهنشاهى ایران.

کمپانى:

یعنى شرکت نفت انگلیس و ایران محدود و تمام شرکتهاى تابعه آن.

شرکت نفت انگلیس و ایران محدود:

یعنى شرکت نفت انگلیس و ایران محدود یا هر شخص حقوقى دیگرى که با تصویب دولت ایران مطابق ماده 26 این امتیاز به دو منتقل شود.

شرکت تابعه:

یعنى هر شرکتى که در آن کمپانى حق تعیین بیش از نصف مدیران را مستقیماً یا غیرمستقیم داشته باشد و یا آن که کمپانى در آن شرکت به طور مستقیم یا غیرمستقیم مالک یک مقدارى سهام باشد که بیش از پنجاه درصد حق رأى در مجمع عمومى شرکت مزبور را براى کمپانى تضمین نماید.

نفت:

یعنى روغن نفت خام و گازهاى طبیعى و قیرها (آسفالتها) و مومهاى طبیعى و تمام مشتقات دیگرى که یا از مواد مذکوره حاصل میشود یا به وسیله اختلاط و امتزاج این مواد به مواد دیگرى به دست میآید.

عملیات کمپانى در ایران:

یعنى تمام عملیات صنعتى و تجارى و فنى که کمپانى منحصراً براى اجراى این امتیاز انجام میدهد.

رئیس ـ این مقدمات اگر چه در یک ماده گذاشته نشده است ولى این مقدمات معهود است یعنى قوت یک ماده قانونى را خواهد داشت. ماده اول قرائت میشود:

ماده اول: دولت بر طبق مقررات این امتیاز حق مانعللغیر تفحص و استخراج نفت را در حدود حوزه امتیاز به کمپانى اعطاء میکند و همچنین حق انحصارى تصفیه و هر نوع عملى را در نفتى که خود تحصیل کرده و تهیه آن براى تجارت خواهد بود. و همچنین دولت در تمام وسعت خاک ایران به کمپانى حق غیرانحصارى حمل و نقل نفت و تصفیه و هر نوع عملى در آن و تهیه آن براى تجارت و همچنین فروش آن در ایران و صادر کردن آن را اعطاء مینماید.

رئیس ـ ماده اول مطرح است. اشکالى نیست. موافقین با ماده اول قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند.) تصویب شد. ماده دوم قرائت میشود:

ماده دوم: الف- حدود حوزه امتیاز تا تاریخ 31 دسامبر 1938 عبارت خواهد بود از حوزه که واقع است در جنوب خط بنفشى که در روى نقشه که طرفینامضاء کرده و منضم به قرار داد است رسم شده است.

ب- کمپانى باید منتهى تا 31 دسامبر 1938 در حوزه مذکور در فوق یک یا چندین قطعه زمین را به هر شکل و وسعتى و در هر نقطه که مقتضى میداند انتخاب نماید.

مجموع سطح یک یا چند قطعه که انتخاب شده باشد نباید از یکصد هزار میل مربع انگلیسى (100000 میل مربع) تجاوز نمایدهر میل ساده مطابق است با یک هزار و ششصد و نه متر. کمپانى در تاریخ 31 دسامبر 1938 یا قبل از آن یک قطعه یا قطعاتى را که به طریق فوق انتخاب کرده کتباً به دولت اطلاع خواهد داد. به هر اطلاعنامه نقشهها و اطلاعات لازمه براى تشخیص و تحدید قطعه یا قطعات منتخبه از طرف کمپانى ضمیمه خواهد شد.

+++

ج- بعد از تاریخ 31 دسامبر 1938 کمپانى دیگر حق تفحص و استخراج نفت را جز در قطعه یا قطعاتى که مطابق بند (paragraphe) (ب) فوق انتخاب کرده است نخواهد داشت و حوزه امتیاز بعد از این تاریخ عبارت خواهد بود از قطعه یا قطعاتى که به این طریق انتخاب گردیده و از انتخاب آنها نیز به ترتیب مذکور در فوق به دولت اطلاع داده شده باشد.

رئیس ـ ماده دوم مطرح است. اشکالى نیست. آقایانى که موافقند قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند) تصویب شد. ماده سوم قرائت میشود:

ماده سوم ـ کمپانى حق غیرانحصارى ساختن و داشتن لولههاى حمل نفت را خواهد داشت. کمپانى در تعیین محل سیر لولههاى نفت خود و به کار انداختن آنها مختار است.

رئیس ـ ماده سوم مطرح است. آقایانى که ماده سوم موافقت دارند قیام فرمایند (اکثر قیام نمودند) تصویب شد. ماده چهارم قرائت میشود:

ماده چهارم ـ الفهر زمین بایر متعلق به دولت که کمپانى براى عملیات خود در ایران لازم بداند و از براى مقاصد عمومى مورد احتیاج دولت نباشد مجاناً به کمپانى واگذار خواهد شد. طریقه تحصیل اراضى مذکور به ترتیب ذیل خواهد بود: هر وقت قطعه از اراضى مذکوره مورد احتیاج کمپانى واقع میشود باید کمپانى یک یا چندین نقشه که در روى آن زمین مورد احتیاج با رنگآمیزى مشخص گردیده باشد به وزارت مالیه ارسال بدارد. دولت در صورتی که اعتراضى نداشته باشد متعهد میشود که در ظرف سه ماه از تاریخ وصول تقاضاى کمپانى موافقت خود را اظهار بدارد.

ب- اراضى دایر متعلق به دولت را که کمپانى احتیاج پیدا میکند به طریقى که در جزء قبل مذکور است از دولت تقاضا خواهد کرد و دولت در ظرف سه ماه موافقت خود را در مقابل تقاضاى کمپانى دایر به فروش آن اراضى اسعار خواهد داشت. در صورتی که دولت اعتراض و احتیاجى به اراضى مزبوره نداشته باشد. قیمت این اراضى را کمپانى تأدیه خواهد کردقیمت مزبور باید عادلانه باشد و از قیمت متعارفى اراضى که از همان نوع بوده و همان مصرف را داشته و در همان حوزه واقع شده باشد نباید تجاوز نماید.

ج- در صورتى که دولت در مقابل تقاضاهاى پیشبینى شده در جزوهاى (alinea) (الف و ب) مذکور در فوق جوابى ندهد پس از انقضاى دو ماه از تاریخ وصول تقاضاهاى مزبوره کمپانى تذکرنامه جدیدى به دولت خواهد فرستاد چنانچه به تذکرنامه مزبور نیز در ظرف یک ماه از تاریخ وصول جوابى داده نشود سکوت دولت به منزله تصویب تلقى خواهد گردید.

د- اراضى را که متعلق به دولت نیست و براى کمپانى باشد با توافق با صاحبان اراضى مزبور و با توسط دولت کمپانى تحصیل خواهد کرد در صورت عدم حصول موافقت در قیمت دولت به صاحبان اراضى مزبور اجازه نخواهد داد که بیش از نرخ متعارفى اراضى متشابه مجاور مطالبه نمایند. براى تقویم اراضى مذکور منظورى که کمپانى از مصرف آنها دارد مأخذ قرار داده نمیشود.

ه-اماکن مقدسه و ابنیه تاریخى و محلهایى که جنبه تاریخى دارند و همچنین توابع آنها تا دویست متر مسافت از مقررات مذکوره مستثنى هستند.

و- کمپانى حق غیرانحصارى خواهد داشت که فقط در حوزهامتیازى نه جاى دیگر و از هر زمین بایر متعلق به دولت براى مصرف عملیات خود از هر نوع خاک و شن و آهک و سنگ گچ و سنگ و مصالح ساختمانى دیگر مجاناً استفاده نماید. مسلم است که اگر استفاده از مواد مذکوره موجب ضرر شخص ثالثى باشد باید کمپانى جبران خسارات ذوىالحقوق را بنمایند.

رئیس ـ آقاى طباطبایى.

طباطبایى دیبا ـ اینجا در اول ماده ذکرشده است هر زمین بایر متعلق به دولت که کمپانى براى عملیات خود در ایران لازم بداند بنده عقیدهام این است که در حوزه

+++

امتیازیه یعنى آن جاهایى که حوزه امتیازیه است اگر اراضى دایر یا بایرى کمپانى لازم داشته باشد دولت نباید به او بدهد ولى در کلیه ایران را خارج از حوزه امتیازیه که نوشته شده بنده عقیده ندارم.

مخبر کمیسیون اقتصاد ملى (فهیمى) ـ چون عملیات کمپانى یکى براى استخراج فقط و اینها در حوزه امتیاز است و یکى هم براى لولهکشى و عملیات غیرانحصارى است که خارج از حوزه امتیازیه است میباشد.

رئیس ـ آقایانى که با ماده چهارم موافقت دارند قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده پنجم قرائت میشود:

ماده پنجم ـ عملیات کمپانى در ایران به طریق ذیل محدود میشود:

1- ساختمان هر خط آهن و هر بندر جدیدى موکول به حصول موافقت قبلى بین دولت و کمپانى خواهد بود.

2- اگر کمپانى توسعه ارتباط تلفنى و تلگرافى و تلگراف بىسیم و هواپیمایى فعلى خود را در نظر داشته باشد قبل از تحصیل اجازه دولت در این خصوص اقدامى نمیتواند بکند. اگر دولت براى دفاع ملى یا در موقع پیشآمدهاى فوقالعاده دیگرى احتیاج به وسایط نقلیه و وسایل ارتباطیه کمپانى پیدا کند تعهد مینماید حتىالامکان کمتر موجب تضییق عملیات کمپانى بشود و نیز خسارتى را که از این حیث متوجه کمپانى میگردد به طور حقانیت جبران نماید.

رئیس ـ اشکالى نیست؟ (گفته شد: خیر) آقایانى که موافقند قیام فرمایند (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده ششم قرائت میشود:

ماده ششم ـ الف:کمپانى مجاز است که بدون تحصیل جواز مخصوصى آنچه را که منحصراً براى مصرف اعضا و متسخدمین خود لازم دارد وارد نموده و حقوق گمرکى و مالیاتهاى معموله حین ورود را بپردازد. کمپانى تدابیر لازمه را اتخاذ خواهد نمود که اجناس وارده به اشخاصى غیرمتسخدمین خودش فروخته یا واگذار نگردد.

ب ـ کمپانى بدون تحصیل جواز مخصوصى حق خواهد داشت که لوازم و مصالح و آلات طبى و جراحى و ادویه را که براى مریضخانهها و مطبهاى خود در ایران لازم دارد وارد نماید و اشیاء و اجناس مذکوره در موقع ورود از تأدیه حقوق گمرکى و هر نوع مالیات و عوارض به دولت و ادارات محلى معاف خواهد بود.

ج- بدون تحصیل هیچ گونه جوازى و بدون پرداخت هیچ نوع حقوق گمرکى و مالیات و عوارض به دولت و ادارات محلى کمپانى حق خواهد داشت آنچه را که منحصراً براى عملیات خود در ایران لازم دارد وارد نماید.

د- صادرات نفتى از پرداخت حقوق گمرکى و هر نوع مالیات و عوارض به دولت و ادارات محلى معاف خواهد بود.

رئیس ـ ماده ششم مطرح است. در این ماده هم اشکالى نیست. آقایانى که با ماده ششم موافقت دارند قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده هفتم قرائت میشود:

ماده هفتم: الف- کمپانى و مستخدمینش از حمایت قانونى دولت بهره مند خواهند بود.

ب- دولت در حدود قوانین و مقررات مملکتى همه نوع تسهیلات ممکنه را براى عملیات کمپانى مبذول خواهد داشت.

ج- هر گاه دولت در حوزه امتیازیه به اشخاص دیگرىامتیازاتى براى به کار انداختن سایر معادن اعطاء کند باید وادار نماید که احتیاطات لازمه را به عمل آورند که عملیات آنها به مؤسسات و عملیات کمپانى خسارتى وارد نسازد.

د- کمپانى مکلف است منطقه را براى ساختن خانه و دکاکین و سایر بناهاى دیگر خطرناک است تعیین کند تا دولت بتواند اهالى را مسبوق و از سکونت در آن محل منع نماید.

+++

رئیس ـ اشکالى نیست؟ (خیر) آقایانى که موافقت دارند با ماده هفت قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند)

رئیس ـ تصویب شد. ماده هشتم قرائت میشود:

ماده هشتم ـ کمپانى ملزم نخواهد شد که هیچ قسمتى از وجوه خود و مخصوصاً عواید حاصله از فروش صادرات خود را به پول ایرانى تبدیل نماید.

رئیس ـ اشکالى نیست؟ (گفته شد: خیر) آقایانى که با ماده هشتم موافقت دارند قیام فرمایند. (اکثر نمایندگان برخاستند)

رئیس ـ تصویب شد. ماده نهم قرائت میشود:

ماده نهم ـ کمپانى فوراً تدارکات خود را خواهد دید که به وسیله یک کمپانى فرعى استخراج نفت ایالت کرمانشاه را شروع و در محل تصفیه نماید.

رئیس ـ آقایانى که با ماده نهم موافقت دارند قیام فرمایند. (اکثر نمایندگان برخاستند)

رئیس ـ تصویب شد. ماده دهم قرائت میشود:

ماده دهم ـ مبالغى که بر حسب این قرارداد از طرف کمپانى باید به دولت تأدیه شود (علاوه بر مبالغى که در مواد دیگر پیشبینى شده) به شرح ذیل تعیین میگردد:

الف- حقالامتیاز سالیانه که از اول ژانویه 1933 شروع میشود به مبلغ چهار شلینگ براى هر تن نفتى که براى مصرف داخلى در ایران به فروش برسد و یا از ایران صادر شود.

ب- پرداخت مبلغى معادل با بیست درصد 20% آنچه اضافه بر 671250 لیره به صاحبان سهام عادى کمپانى نفت انگلیس و ایران محدود توزیع میگردد خواه این تویع به عنوان سهم منافع () یکى از سنوات بوده یا از وجوه ذخیره همان کمپانى که اضافه بر ذخایرى که در 31 دسامبر 1932 به موجب دفاتر خود موجودداشته باشد.

ج- مجموع مبالغى که براى هر سال مسیحى برحسب جزهاى الف و ب از طرف کمپانى به دولت ایران تأدیه میشود نباید هرگز از هفتصد و پنجاه هزار لیره استرلینگ (750000 لیره استرلینگ) کمتر باشد.

ـ تأدیه وجوه مذکور در این ماده از طرف کمپانى به طریق ذیل به عمل خواهدآمد.

الف- 31 مارس و 30 ژوئن و 30 سپتامبر و 31 دسامبر هر سال هر دفته مبلغ یکصد و هشتاد و هفت هزار و پانصد لیره استرلینگ (تأدیه مربوط به 31 مارس 1933 فوراً پس از تصویب این قرارداد به عمل خواهد آمد)

ب- در تاریخ بیست و هشتم فوریه 1934 و منبعد در همین تاریخ در هر سال حقالامتیاز مربوط به سال قبل بابت هر تن نفت برحسب جزء (الف) پس از وضع مبلغ هفتصد و پنجاه هزار لیره استرلینگ (750000 لیره استرلینگ) که مطابق جزء (الف) قبلاً تأدیه گردیده است.

ج- مبالغ لازمالتأدیه به دولت برحسب جزء (ب) این ماده در موقع تقسیم منافع به سهام عادى پرداخته خواهد شد.

در موقع انقضاى این امتیاز و همچنین در صورت ترک آن از طرف کمپانى مطابق ماده 25 کمپانى مبلغى مساوى بیست درصد (20%) از بابتهاى ذیل را به دولت ایران تأدیه خواهد کرد.

الف- از تقاضل بین مبالغ کل ذخایرى () که کمپانى نفت انگلیس و ایران محدود در تاریخ انقضا و یا ترک امتیاز موجود خواهد داشت و مبالغ ذخایرى که کمپانى مذکور در تاریخ 31 دسامبر 1932 موجود داشته است.

ب- از تفاضل بین مبالغ موجودى که از طرف کمپانى نفت انگلیس و ایران محدود در تاریخ انقضا با ترک امتیاز به حساب منقول میشود و موجودیهایى که درتاریخ 31 دسامبر 1932 از طرف کمپانى مزبور به حساب منقول گردیده است. پرداخت وجوه لازمالتأدیه به دولت برحسب این جزء

+++

یک ماه بعد از تاریخ تشکیل مجمع عمومى کمپانى که پس از انقضا یا ترکامتیاز تشکیل میشود انجام خواهد گرفت.

دولت حق خواهد داشت که محاسبات مربوط به جزو (الف) را که منتهى تا 28 فوریه هر سال بابت سال گذشته فرستاده میشود تفتیش و رسیدگى نماید.

براى جلوگیرى ازامکان توجه ضرربه دولت در موقع ترقى وتنزل قیمت پول انگیس طرفین بشرح ذیل توافق حاصل نمودند.

الف- هر گاه موقعى قیمت طلا در لندن از شش لیره استرلینگ (6 لیره استرلینگ) در مقابل یک اونس تروى (ounce troy) تجاوز نماید براى هر پنى (penny) که علاوه بر شش لیره استرلینگ در مقابل یک اونس تروى (ounce troy) در روز پرداخت قیمت طلا ترقى نماید بر کلیه مبالغ لازمالتأدیه به دولت از طرف کمپانى به موجب این قرارداد (به استثناى مبالغى که برحسب جزوهاى (ب) و (الف وب) این ماده و جزو (الف) از ماده 23 باید به دولت برسد) به میزان یک یکهزار و چهارصد و چهلم (1440/ 1) مبالغ مزبوره افزوده خواهد گردید.

ب- هر گاه موقعى دولت تصور کرد به این که دیگر طلا مبناى عمومى قیمتها و معاملات نیست و طریق تأدیههاى مذکور در فوق تضمینى را که منظور طرفین است براى دولت فراهم نمینماید طرفین موافقت می‌‌نمایند که وضعیت تضمین مزبور را تغییر دهند و در صورت عدم حصول موافقت قضیه مطابق (ماده 22) به حکمیت ارجاع خواهد شد و شرایطى را که باید جانشین تضمین مذکور گردد معین و تاریخ اجراى آن را نیز معلوم خواهد نمود.

هر گاه در پرداخت مبالغ لازمالتأدیه به دولت مطابق تاریخهاى مقرر دراین قرارداد اتفاقاً از ناحیه کمپانى تأخیر به عمل آید براى مدت تأخیر از قرار پنج درصد 5% در سال فرع وجوه مزبوره را کمپانى خواهد پرداخت.

رئیس ـ آقاى طباطبایى دیبا.

طباطبایى دیبا ـ عرضى ندارم.

رئیس ـ آقایانى که با ماده دهم موافقت دارند قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده یازدهم قرائت میشود:

ماده یازدهم ـ کمپانى براى مدت سى سال اول عملیات خود در ایران از پرداخت هر گونه مالیاتى که به نفع دولت و ادارات محلى فعلاً برقرار و یا در آتیه وضع میشود معاف خواهد بود و در عوض مبالغ ذیل را به دولت تأدیه خواهد نمود.

الف- درمدت پانزده سال اول این قرارداد به تاریخ 28 فوریه هر سال و براى اولین مرتبه در 28 فوریه 1934 نه پنس بابت هر تن از شش میلیون تن (6000000 تن) نفتى که بابت سنه گذشته مسیحى مشمول حقالامتیاز مذکور در جزو (الف) از ماده 10 میگردد و شش پنس بابت هر تن نفت اضافه بر رقم شش میلیون تن مذکور در فوق تأدیه خواهد نمود.

ب- کمپانى تأمین میکند مبالغى را که بر طبق جزوهاى فوقالذکر تأدیه مینماید هیچ وقت از مبلغ دویست و بیست و پنج هزار لیره استرلینگ (225000 لیره استرلینگ) کمتر نباشد.

ج- در مدت پانزده سال بعد یک شلینگ بابت هر تن از شش میلیون تن (6000000 تن) نفتى که بابت سنه گذشته مسیحى مشمول حقالامتیاز مذکور در جزو (الف) از ماده 10 میگردد و نه پنس بابت هر تن نفت اضافه بر رقم شش میلیون تن مذکور در فوق تأدیه خواهد نمود.

د- کمپانى تضمین میکند مبالغى را که بر طبق جزو (ج) ماقبل تأدیه مینماید هیچ وقت از سیصد هزار لیره استرلینگ (300000 استرلینگ) کمتر نباشد.

ـ قبل از سنه 1963 راجعبه میزان مبالغى که کمپانى در ازاى معافیت کامل عملیات خوددر ایران از پرداخت هر گونه مالیاتى به نفع دولت و یا ادارات محلى در

+++

مدت سى سال دوم که منتهى به سنه 1993 میشود باید بپردازد طرفین توافقنظر حاصل خواهند نمود.

رئیس ـ ماده یازده مطرح است. اشکالى نیست آقایانی که موافقند قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده دوازدهم قرائت میشود:

ماده دوازدهم - الف- کمپانى راجعبه عملیاتى که مطابق این قرارداد در ایران مینماید جمیع وسایل معمول و مناسب را براى تأمین صرفهجویى و استفاده کامل از عملیات خود و براى حفظ مخازن تحتالارضى نفت و براى استفاده ازامتیاز خود به طرزی که مطابق آخرین ترقیات علمى وقت باشد به کار خواهد برد.

ب- هرگاه در حوزهامتیاز غیر از نفت سایر مواد معدنى و بیشهها و جنگلهاى متعلق به دولت موجود باشد کمپانى نمیتواند آنها را به کار انداخته و استفاده نماید و یا مانع عملیات و استفاده دیگران بشود. (مشروط بر این که مقررات جزو ج از ماده 7 رعایت شود.) ولى در صورتی که مواد معدنى بیشه و جنگلهاى مذکور براى تجسس و استخراج نفت لازم باشد کمپانى حق استفاده از آنها را خواهد داشت.

ج- کلیه حفریاتی که منجر به کشف نفت نگشته و آب و یا مواد قیمتى دیگر در آن پیدا میشود باید براى دولت حفظ شود و فوراً کمپانى دولت را از کشفیات مزبور مطلع سازد و دولت هر چه زودتر ممکن باشد به کمپانى تمایل خود را نسبت به تصرف حفریات مزبور اعلام خواهد داشت و در صورت تصرف آنها دولت مراقبت خواهد کرد که مانع عملیات کمپانى نشود.

رئیس ـ آقایانى که با ماده دوازدهم موافقت دارند قیام فرمایند (اغلب قیام نمودند)

رئیس ـ تصویب شد. ماده سیزدهم قرائت میشود:

ماده سیزدهم ـ کمپانى تعهد مینماید که به خرج خود و در یک مدت مناسبى هر موقعی که نماینده دولت تقاضا میکند سوادهاى صحیح از تمام طرحها و نقشهها و رسمها و سایر مدارک و اسناد راجعبه وضعیت سطحالارضى و طبقاتالارضى و حفر چاهها مربوط به حوزه امتیازیه که موجود دارد به وزارت مالیه بدهد. به علاوه در تمام مدتامتیاز کمپانى تمام اطلاعات مهم علمى و فنى را که از نتیجه عملیات خود در ایران به دست آورده به دولت ارسال خواهد داشت. تمام اسناد و مدارک مزبوره را دولت به عنوان محرمانه تلقى خواهد نمود.

رئیس ـ در ماده سیزدهم اشکالى نیست؟ (گفته شد: خیر) موافقین با ماده سیزدهم قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد ماده چهاردهم قرائت میشود:

ماده چهاردهم ـ الف- دولت به میل خود در هر موقع مناسبى حق خواهد داشتامر به تفتیش عملیات فنى کمپانى در ایران نموده و براى اجراى این مقصود از اهل خبره و متخصصین فنى مأمورین بگمارد.

ب- کمپانى تمام مدارک و اسناد مربوط باطلاعات علمى و فنى و تمام مؤسسات و وسایل و آلات اندازه گرفتن استخراج نفت را در دسترس مأمورین خبره و متخصصین دولت خواهد گذارد و به علاوه مأمورین مزبور در تمام ادارات کمپانى و در تمام خاک ایران حق تحصیل هر گونه اطلاعى را خواهد داشت.

رئیس ـ در ماده چهاردهم نظرى نیست (گفتند: خیر) موافقین با ماده چهاردهم قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند)

رئیس ـ تصویب شد. ماده پانزدهم قرائت میشود:

ماده پانزدهم ـ دولت حق تعیین یک نفر نماینده را خواهد داشت و نماینده مزبور (مأمور دولت شاهنشاهى) نامیده شده و اختیارات ذیل را خواهد داشت:

+++

1- اطلاعاتى را که در حدود حق صاحبان سهام کمپانى است از کمپانى تحصیل نماید.

2- در تمام جلسات هیئت مدیره و کمیتههاى آن و در تمام جلسات مجمع عمومى که براى مذاکره در مسائل راجع به روابط دولت و کمپانى تشکیل شده باشد حضور به هم رساند.

3- کمیته را که کمپانى به قصد توزیع اعتبار مذکور در ماده 16 وبراى نظارت در تحصیل ایرانیان در لندن تشکیل میدهد به عنوان رسمى و با حق رأى قاطع ریاست نماید.

تقاضا نماید که جلسات مخصوص هیئت مدیره هر وقت که لازم بداند براى مذاکره در مسائلى که دولت پیشنهاد مینماید تشکیل گردد جلسات مزبوره در مدت پانزده روز بعد از وصول تقاضاى کتبى به منشى کمپانى تشکیل خواهد شد. کمپانى بابت حقوق و سایر مخارج نماینده مزبور سالیانه دو هزار لیره استرلینگ به دولت خواهد پرداخت. دولت کتباً کمپانى را از تعیین نماینده مزبور و یا جانشین او مطلع خواهد ساخت.

رئیس ـ در ماده پانزدهم نظرى نیست. آقایانی که موافقند قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده شانزدهم قرائت میشود:

ماده شانزدهم ـ طرفین تصدیق دارند و قبول می‌‌نمایند که اصلى که مدار اجراى این قرارداد میباشد آن است که در منافع طرفین حفظ حد اعلاى منتج بودن و صرفهجویى در اداره و عملیات کمپانى در ایران ضرورت عالى دارد.

مسلم است که کمپانى صنعتگران و مستخدمین فنى و تجارى خود را به اندازه که اشخاص ذىصلاحتى و با تجربه در ایران یافت شود از اتباع ایران انتخاب خواهد کرد و این نیز مسلم است که مستخدمین غیرفنى کمپانى منحصراً از اتباع ایران خواهند بود.

طرفین موافقت می‌‌نمایند در این که طرح عمومى مطالعه و تهیه نمایند که بر طبق آن هر سال و مرتباً مستخدمین غیرایرانى را تقلیل داده و به جاى آنها به طور تصاعدى در کوتاهترین مدت ممکن از اتباع ایرانى بگمارند.

کمپانى سالیانه مبلغ ده هزار لیره استرلینگ براى این که اتباع ایران در انگلستان علوم وفنون مربوط به صناعت نفت را فرا گیرند تخصیص خواهد داد. اعتبار مذکور به وسیله یک کمیته که مطابق ماده 15 تشکیل میشود به مصرف خواهد رسید.

رئیس ـ اشکالى نیست؟ (گفتند: خیر) آقایانی که با ماده شانزدهم موافقت دارند قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده هفدهم قرائت میشود:

ماده هفدهم ـ کمپانى تشکیلات و مخارج تأسیسات و تفتیش و اداره وسایل صحى و صحت عمومى را مطابق جدیدترین طریقه حفظالصحه معموله در ایران در تمام اراضى و ابنیه و مساکن اعضا و عملجات خود که در حوزه امتیازیه کار میکنند به عهده میگیرد.

رئیس ـ آقایانی که با ماده هفدهم موافقت دارند قیام فرمایند. (اکثر برخاستند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده هیجدهم قرائت میشود:

ماده هیجدهم ـ هر وقت کمپانى اسهام جدیدى براى عامه اشاعه میدهد باید دفاتر ثبت تقاضاى اشتراک آن را در همان موقع که در سایر نقاط شروع میشود در تهران نیز برقرار نماید

رئیس ـ آقایانی که با ماده هیجدهم موافقت دارند قیام فرمایند. (اکثر نمایندگان قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده نوزدهم قرائت میشود:

ماده نوزدهم - کمپانى براى احتیاجات داخلى ایران و از آن جمله احتیاجات دولت بنزین و نفت لامپ

+++

و مازوت که از نفت ایران حاصل میشود براساس ذیل خواهد فروخت:

الف- در اول ژوئن هر سال کمپانى معدل قیمتهاى (فوق) رومانى را راجعبه بنزین و نفت لامپ و مازوت معدل قیمتهاى (فوب) خلیج مکزیک را راجعبه هر یک از مواد مذکوره نسبت به مدت دوازده ماه گذشته تا تاریخ 30 آوریل معین خوادهد کرد - نازلترین معدلهاى مذکور اختیار «اساس قیمتها» براى سالى که از اول ژوئن شروع میگردد قرار داده میشود. قیمتهاى اساسى به منزله قیمت در تصفیهخانه تلقى میگردد.

ب- کمپانى بنزین و نفت لامپ و مازوت را به ترتیب ذیل خواهد فروخت:

1- به دولت براى احتیاجات اختصاصى خودش ولى نه براى فروش به دیگران مطابق «قیمتهاى اساسى» مذکور در جزو (الف) فوق با تخفیف بیست و پنج درصد (25%)

2- به سایر مصرف کنندگان مطابق همان (قیمتهاى اساسى) با تخفیف ده درصد (10%)

ج- کمپانى حق دارد که به قیمتهاى اساسى مذکور در جزء (الف) مخارج حقیقى حمل و نقل و توزیع و فروش و همچنین مالیات و عوارض موضوعه بر محصولات مزبور را بیفزاید.

د- دولت صادر کردن محصولات نفتى را که مطابق مقررات فوق کمپانى فروخته است قدغن خواهد کرد.

رئیس ـ در ماده نوزدهم اشکالى نیست. آقایانی که با ماده نوزدهم موافقت دارند قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده بیستم قرائت میشود:

ماده بیستم - (الف) در مدت ده سال آخر امتیاز و یا در فاصله دو سال پس از اطلاع قبلى که راجعبه ترکامتیاز مطابق ماده 25 داده میشود کمپانى جز به شرکتهاى تابع خود حق فروش یا انتقال یک یا چندین قسمت ازاموال غیرمنقول خود را که در ایران موجود است ندارددر مدتهاى مذکور نیز کمپانى حق انتقال و خارج کردن هیچ قسمتى از اموال منقول خود را ندارد. مگر آن که اشیا مزبوره از حیز انتفاع افتاده باشد.

ب- در تمام مدت قبل از ده سال آخر امتیاز هیچ قطعه از اراضى را که کمپانى مجاناً از دولت تحصیل کرده است نمیتواند انتقال دهد و همچنین هیچ یک ازاموال منقول خود را نیز به استثناى آنچه غیرمفید و یا این که دیگر مورد احتیاج عملیات کمپانى در ایران نیست نمیتواند خارج نماید.

در موقع ختمامتیاز خواه این ختم به واسطه انقضاى عادى مدت و یا به هر نحو دیگرى پیشآمد کرده باشد تمام دارایى کمپانى در ایران به طور سالم و قابل استفاده بدون هیچ مخارج و قیدى متعلق به دولت ایران میگردد.

ـ جمله (تمام دارایى) مشتمل است بر تمام اراضى و ابنیه و کارخانهها و ساختمانها و چاهها و سدهاى دریایى و راهها و لولههاى حمل نفت و پلها و رشته نقبهاى فاضل آب و وسایل توزیع آب و ماشینها و مؤسسات و تجهیزات (از آن جمله آلات و ادوات) از هر قبیل و تمام وسایط نقلیه (مثلاً از قبیل اتومبیل و گارى و آئرویلان) و تمام اجناس انبار شده و سایر اشیایی که کمپانى در ایران براى اجراى این امتیاز از آن استفاده مینماید.

رئیس ـ در ماده بیست هم اشکالى نیست آقایانی که موافقند با این ماده قیام فرمایند. (اکثر نمایندگان قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده بیست و یکم قرائت میشود:

ماده بیست و یکم ـ طرفین متعاهدین اعلام میدارند که اجراى این قرارداد مبنى بر اصول متقابل حسننیت و صداقت و تفسیر معقول و متناسب این قرارداد باشد. کمپانى صریحاً تعهد مینماید که در هر وقت و در هر موقع حقوق و امتیازات و منافع دولت را در نظر داشته و اقدام به هیچ عملى و یا خوددارى از عملى که موجب زیان دولت باشد

+++

ننماید. این امتیاز را دولت لغو نخواهد کرد و مفاد مقررات آن در آتیه به وسیله هیچ قانون عمومى و خصوصى و یا هیچ یک از دستورات و نظامات ادارى و یا عملیات مقامات اجرائیه قابل تغییر نخواهد بود.

رئیس ـ آقایانی که با ماده بیست و یکم موافقند قیام فرمایند (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده بیست و دوم قرائت میشود:

ماده بیست و دوم ـ الف: هر قبیل از اختلافات حاصله بین طرفین و مخصوصاً اختلافات ناشى از تعبیر مدلول این امتیازنامه و حقوق و مسئولیتهاى مقرره در آن و همچنین هر اختلافنظر در مواردى که به موجب اینامتیازنامه محتاج به توافقنظر طرفین است به طریق حکمیت قطع و فصل خواهد شد.

ب- طرقى که تقاضاى حکمیت میکند باید تقاضاى خود را به طرف دیگر کتباً ابلاغ نماید. طرفین هر یک یک حکم معین نموده و حکمین قبل از شروع به حکمیت یک حکم ثالثى انتخاب خواهندکردهر گاه حکمین نتوانند در ظرف دو ماه نسبت به تعیین حکم ثالث توافقنظر حاصل نمایند حکم مزبور را به تقاضاى یکى از طرفین رئیس دیوان داورى دایمى بینالمللى تعیین خواهد نمود چنانچه رئیس دیوان داورى دایمى بینالمللى از حیث ملیت و تابعیت مطابق جزء (ج) حایز شرایط لازمه براى تعیین حکم ثالث نباشد حکم ثالث به وسیله نائبرئیس دیوان مزبور معین خواهد شد.

ج- حکم ثالث باید از ملت ایران و یا انگلیس باشد و به علاوه ارتباط نزدیک نیز نه با ایران و نه با انگلیس از حیث تعلق به یکى از مستملکات یا ممالک تحتالحمایه و یا مستعمرات و ممالکت تحت قیمومیت و ممالکى که به وسیله یکى از مملکتین مذکور در فوق اداره و یا اشغال شده و یا مثل این که در خدمت یکى ازممالک مزبوره بوده و یا میباشد نداشته باشد.

د- اگر یکى از طرفین شصت روز بعد از وصول تقاضاى حکمیت طرف مقابل حکم خود را معین نکرده و یا تعیین آن را به طرف دیگر ابلاغ ننماید طرف مزبور حق خواهد داشت که از رئیس دیوان داورى دایمى بینالمللى (یا از نائبرئیس در موردی که مطابق قسمت اخیر جزو (ب) پیشبینى گردیده) تقاضا نماید که یک حکم منفرد ذیصلاحیت مطابق مقررات مذکور در فوق تعیین کند ودر این صورت اختلاف موجود به وسیله حکم منفرد مزبور قطع و فصل خواهد گردید.

ه- اصول محاکمات در حکمیت مطابق همان اصولى خواهد بود که در موقع حکمیت در دیوان داورى دایمى بینالمللى معمول و مجرى است. وقت و محل حکمیت را برحسب مورد حکم ثالث یا حکم منفرد مذکور در جزو (د) معین خواهد کرد.

و- حکم حکمیت مستند بر اصول قضایى مذکور در ماده 38 اساسنامه دیوان داورى دایمى بینالمللى بوده و قابل تجدیدنظر نخواهد گردید.

ز- مخارج حکمیت به نحوی که در رأى حکمیت معین میشود تأدیه خواهد گردید.

رئیس ـ آقایانی که با ماده بیست و دوم موافقت دارند قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده بیست و سوم قرائت میشود:

ماده بیست و سوم ـ از براى تصفیه کلى تمام دعاوى گذشته دولت از هر قبیل تا تاریخ اجراى این قرارداد (به استثناى آنچه مربوط به مالیاتهاى ایران است) کمپانى به شرح ذیل اقدام میکند:

الف- به فاصله سى روز از تاریخ مذکور مبلغ یک میلیون لیره استرلینگ (1000000 لیره استرلینگ) خواهد پرداخت و به علاوه.

ب- مبالغ لازمالتأدیه به دولت را بابت عمل کرد سنوات 1931 و 1932 بر مبناى مذکور در ماده ده این قرارداد نه مطابق اساس امتیاز دارسى پس از وضع دویست هزار لیره

+++

استرلینگ (200000 لیره استرلینگ) که به رسم مساعده در ظرف سنه 1932 بابت حقالامتیاز پرداخته و یکصد و سیزده هزار و چهارصد و سه لیره و سه شلینگ و ده پنس (10- 3- 113403 لیره) که به اختیار دولت قبلاً ودیعه گذارده شده تصفیه و تأدیه خواهد شد.

ـ در همان مدت مذکور در فوق در مقابل دعاوى دولت بابت مالیات گذشته از تاریخ 21 مارس 1930 الى 31 دسامبر 1932 کمپانى مبلغى برحسب مبناى مذکور در جزو الف از بند ماده 11 محاسبه و بدون رعایت تضمین مذکور در جزو ب از بند مزبور به دولت تأدیه خواهد نمود.

رئیس ـ آقایانی که با ماده بیست و سوم موافقت دارند قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده بیست و چهارم قرائت میشود:

ماده بیست و چهارم ـ هر گاه به مناسبت الغاى امتیاز دارسى نسبت به قراردادهاى اجازه که قبل از اول دسامبر 1932 تا اندازه کهامتیاز مزبور اجازه میداده است منعقد گردیده اختلافاتى بین کمپانى و افراد تولید گردد اختلافات مزبوره مطابق قواعد تفسیریه ذیل فیصله خواهد یافت:

الف- اگر قرارداد برحسب مدلول خود در آخر امتیاز دارسى باید خاتمه بیابد تا تاریخ 28 مه 1961 با وجود الغاى امتیاز مزبور به اعتبار خود باقى خواهد ماند.

ب- هر گاه در قرارداد پیشبینى شده باشد که علاوه بر اعتبار آن در مدت امتیاز دارسى در صورت تجدید امتیاز قرارداد مزبور نیز تجدید میشود اعتبار آن تا تاریخ 31 دسامبر 1993 باقى خواهد ماند.

رئیس ـ ماده بیست و چهارم مطرح است. اشکالى نیست؟ (گفته شد: خیر) آقایانی که با این ماده موافقند قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده بیست و پنجم قرائت میشود:

ماده بیست و پنجم ـ در آخر هر سال مسیحى کمپانى حق خواهد داشت که این امتیاز را ترک نماید مشروط بر این که دو سال قبل از آن دولت راز نیت خود کتباً مطلع ساخته باشد. در خاتمه مدت فوقالذکر کلیه دارایى کمپانى در ایران (به طوری که در قسمت ماده 20 تصریح شده) مجاناً و بدون هیچ قیدى و به طور سالم و قابل استفاده ملک دولت خواهد شد و کمپانى در آتیه از هر گونه تعهدى برى خواهد بود. چنانچه نسبت به تعهدات طرفین مربوط به قبل از انقضاى مدت مذکور در فوق اختلافاتى حاصل شود به طریق حکمیت مذکور در ماده 2 قطع و فصل خواهد شد.

رئیس ـ در این ماده هم اشکالى نیست؟ (گفته شد: خیر) آقایانی که با ماده بیست و پنجم موافقند قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده بیست و ششم قرائت میشود:

ماده بیست و ششم ـ این امیتاز براى مدتى که ابتداى آن از تاریخ اجرا و انتهاى آن در تاریخ 31 دسامبر 1993 خواهد بود به کمپانى اعطاء میگردد. قبل از تاریخ 31 دسامبر 1993 این امتیاز نمیتواند خاتمه پیدا کند مگر در صورتی که کمپانى مطابق ماده 25 آن را ترک کند و یا آن که محکمه حکمیت بر اثر ارتکاب تخلفى از طرف کمپانى نسبت به اجراى مقررات این قرارداد ابطال آن را اعلام بدارد. تخلف به معنى مذکور در فوق منحصر به موارد ذیل است:

الف- هر گاه مبلغى که برحسب رأى محکمه حکمیت باید به دولت پرداخته شود تا یک ماه بعد از تاریخ صدور رأى تأدیه نگردد.

ب- هر گاه تصمیم بر انحلال اختیارى و یا اجبارى کمپانى گرفته شود. در مورد سایر تخلفاتى که نسبت به مقررات این قرارداد

+++

از هر یک از طرفین ناشى شود محکمه حکمیت درجه مسئولیتها و اثرات مترتبه بر آن را تعیین خواهد نمود. هر نوع انتقال امتیاز مشروط به تصویب دولت خواهد بود.

رئیس ـ آقایانی که با ماده 26 موافقت دارند قیام فرمایند. (اکثر برخاستند.)

رئیس ـ تصویب شد. ماده بیست و هفتم قرائت میشود:

ماده بیست و هفتم ـ این قرارداد پس از تصویب مجلس و توشیح آن از طرف اعلیحضرت همایونى قابل اجرا میگردد. دولت تعهد میکند که در اسرع اوقات این امتیازنامه را براى تصویب تقدیم مجلس نماید. در تاریخ 29 آوریل 1933 این قرارداد در تهران منعقد گردید.

رئیس ـ آقاى شریعتزاده.

شریعتزاده ـ بنده میخواستم تذکر بدهم که جمله ثانوى این ماده زائد است زیرا که این تعهد از طرف دولت انجام شده است و حالا تصویب میشود بنابراین ذکرش در اینجا ضرورتى ندارد.

رئیس ـ براى دوراندیشى همین طور آقاى دکتر طاهرى پیشنهادى نوشتهاند قرائت میشود: مقام منیع ریاست دامتعظمة، پیشنهادمیکنم در ماده 27 قسمت اخیر ماده از جمله «دولت تعهد میکند» الى آخر ماده حذف شود.

مخبر ـ این جمله در جزو قانون لازم نیست باشد این را حذف کنند همان جمله اول ماده 27 قانون کافى است این جمله را کمیسیون هم موافقت دارد که حذف شود و لازم نیست که جزء قانون باشد.

رئیس ـ نظر دولت؟

وزیر مالیه ـ از حیث این که حذف این جمله فرقى نمیکند و مانعى ندارد بنده موافقم.

رئیس ـ رأى میگیریم به ماده 27 با حذف جمله که به عقیده دولت هم مانعى ندارد آقایان موافقین قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند.)

رئیس ـ تصویب شد. مذاکره در کلیات ثانى است. اشکالى نیست. آقاى وزیر مالیه‏

وزیر مالیه ـ یک کلمه در اینجا هست. چون همه چیز تصویب میشود لازم است که عرض کرده باشم این را اینجا البته متن، فرانسهامضاء شده است و در ماده 15 در فقره دوم عبارت متن فرانسه آقایانی که مسبوق هستند میدانند که بعضى علامت وقف و سکته در فرانسه هست که به قول خودمان سجاوندى یکى از اینها از قلم افتاده بوده است و همچنین یک علامت جمع در آخر یکى از این کلمات در معنى فرق میدهد و اشتباهاً از قلم افتاده است اگر آن علامت وقف از قلم افتاه آن علامت جمع هم نباشد این معنى را میدهد که نماینده دولت حق حضور دارد در تمام جلسات هیئت مدیره و همچنین مثل یک مطلب دیگر حق دارد در تمام جلسات مجمع عمومى که براى مشاوره امور راجعبه ایران تشکیل شده باشد یعنى اولى مثل این است که مطلق میشود در همه جلسات هیئت مدیره در هر موقع حق جلوس دارد ولى در مجمع عمومى آن وقت حق حضور دارد که مجمع عمومى راى امورات مربوطه به روابط کمپانى و ایران شور داشته باشد ولى منظور این نبوده این یک جمله واحده بود یعنى در جلسات هیئت مدیره و در جلسات مجمع عمومى وقتی که براى این کار تشکیل میشود حق حضور دارد. در فارسى فرقى نمیکند هر دو معنى مستفاد میشود خواستم عرض کنم این اشتباه شده بعد نمایندگان کمپانى که مرور کرده بودند دیدند که این اشتباه شده تلگراف کرده بودند که این شاید معنى غیر منظور را بدهد این است که ما اصلاح کردیم البته مجلس که رأى میدهد باید این را هم مسبوق باشد که رأى میدهد. (صحیح است.)

رئیس ـ آقایان در تصحیح موافقت دارند (گفته شد ـ بلى) رأى میگیریم به مجموع قرارداد آقایانی که موافقت دارند ورقه سفید خواهند داد.

+++

(اخذ آرا به عملآمده 105 ورقه سفید تعداد شد.)

رئیس ـ عده حاضر در موقع اعلام رأى 113 نفر به اکثریت 105 رأى تصویب شد.

اسامی رأی دهندگان ـ آقایان: دکتر سمیعی- دکتر لقمان- کازرونیان- دکتر ملکزاده- میرزا سید احمد بهبهانی دکتر بهرامی- حاج تقی آقا وهاب‌زاده- اسدی- دکتر طاهری- لیقوانی- پارسا- فزونی- روحی- دکتر ادهم- صفاری- دکتر شیخ- ثقة الاسلامی- طباطبایینیا- کورس- معتصم سنگ- مخبر فرهمند- عراقی- بختیار- حسنعلی میرزا دولتشاهی- ایزدی- اعتبار- اسعد- سهراب خان ساکینیان- فتوحی- دربانی- بنکدار- پناهی- امیرحسین‌خان بختیاری ـ دبیر سهرابی ـ خواجوی پیرنیا- دبستانی- کاشف- هدایت- بیات ماکو- مفتی- محسن آقا مهدوی- سید کاظم یزدی- امیر ابراهیمی- جرجانی- بیات- حیدری- همراز ـ شیرازی ـ نیک‌پور- مرآت اسفندیاری- سلطانی شیخ‌الاسلامی- حاج میرزا حسین‌خان فاطمی ـ ملک‌مدنی- محیط- قوام- لاریجانی- دادور- دکتر سنگ- ناصری- هزار جریبی- طهرانی ـ شریعتزاده ـ نوبخت- فهمیی- اقبال- اورنگ- میرزایی ـ دکتر ضیاء- افسر- جمشیدی ـ منصف- ملکزاده آملی- مسعودی خراسانی- مجد ضیایی- طهرانچی- شریفیمژدهی- میراز علیخان وکیلی- علوی سبزواری ـ معدل- حاج محمدرضا بهبهانی- دکتر احتشام- مقدم ـ تربیت- میرزا یانس ـ اعظم زنگنه ـ یونس آقا وهاب‌زاده ـ حاج میرزا حسن‌خان اسفندیاری ـ دکتر قزل ایاغ ـ نمازی- نواب یزدی- افخمی- دهستانی رهبری- دکتر امیراعلم- طالش خان- مؤید قوامی- آصف- محسن خان قراگزلو- امامی- طباطبایی وکیلی ـ حمزه‌تاش‌ـ حاج غلامحسین ملک ـ محلوجی.

3- موقع و دستور جلسه بعدختم جلسه.

رئیس ـ کار دیگرى در دستور نداریم اگر موافقت میفرمایید جلسه را ختم کنیم (صحیح است) جلسه آینده پنجشنبه یازدهم خرداد سه ساعت قبل از ظهر دستور لوایح اداره صناعت. (مجلس سه ربع ساعت قبل از ظهر ختم شد.)

رئیس مجلس شوراى ملى ـ دادگر

+++

قانون‏

اعطای امتیاز نفت به شرکت نفت انگلیس و ایران محدود

قرارداد امتیازى که از طرف دولت شاهنشاهى ایران به شرکت نفت انگلیس و ایران محدود در 29 آوریل 1933 اعطاء گردیده است.

مقدمه:

به قصد برقرار کردن امتیاز جدیدى به جاى امتیازى که در تاریخ 1901 به ویلیام نکس دارسى داده شده بود اینامتیاز را دولت ایران اعطاء و کمپانى نفت انگلیس و ایران محدود آن را قبول مینماید. روابط طرفین مذکور در فوق در آتیه بر طبق این قرارداد خواهد بود.

تعریفات:

بعضى اصطلاحات مستعمله در این قرارداد قطعنظر از هر معنى دیگرى که ممکن است در حال یا در آتیه در موارد دیگر داشته باشد در این قرارداد مطابق تعریفات ذیل معنى خواهد شد.

دولت:

یعنى دولت شاهنشاهى ایران.

کمپانى:

یعنى شرکت نفت انگلیس و ایران محدود و تمام شرکتهاى تابعه آن.

شرکت نفت انگلیس و ایران محدود:

یعنى شرکت نفت انگلیس و ایران محدود یا هر شخص حقوقى دیگرى که با تصویب دولت ایران مطابق ماده 26 این امتیاز به دو منتقل شود.

شرکت تابعه:

یعنى هر شرکتى که در آن کمپانى حق تعیین بیش از نصف مدیران را مستقیماً یا غیرمستقیم داشته باشد و یا آن که کمپانى در آن شرکت به طور مستقیم یا غیرمستقیم مالک یک مقدارى سهام باشد که بیش از پنجاه درصد حق رأى در مجمع عمومى شرکت مزبور را براى کمپانى تضمین نماید.

نفت:

یعنى روغن نفت خام و گازهاى طبیعى و قیرها (آسفالتها) و مومهاى طبیعى و تمام مشتقات دیگرى که یا از مواد مذکوره حاصل میشود یا به وسیله اختلاط و امتزاج این مواد به مواد دیگرى به دست میآید.

عملیات کمپانى در ایران:

یعنى تمام عملیات صنعتى و تجارى و فنى که کمپانى منحصراً براى اجراى این امتیاز انجام میدهد.

رئیس ـ این مقدمات اگرچه در یک ماده گذاشته نشده است ولى این مقدمات معهود است یعنى قوت یک ماده قانونى را خواهد داشت. ماده اول قرائت میشود:

ماده اول ـ دولت بر طبق مقررات این امتیاز حق مانعللغیر تفحص و استخراج نفت را در حدود حوزه امتیاز به کمپانى اعطاء

+++

میکند و همچنین حق انحصارى تصفیه و هر نوع عملى را در نفتى که خود تحصیل کرده و تهیه آن براى تجارت خواهد بود. و همچنین دولت در تمام وسعت خاک ایران به کمپانى حق غیرانحصارى حمل و نقل نفت و تصفیه و هر نوع عملى در آن و تهیه آن براى تجارت و همچنین فروش آن در ایران و صادر کردن آن را اعطاء مینماید.

ماده دوم ـ الف: حدود حوزهامتیاز تا تاریخ 31 دسامبر 1938 عبارت خواهد بود از حوزه که واقع است در جنوب خط بنفشى که در روى نقشه که طرفین امضاء کرده و منضم به قرار داد است رسم شده است.

ب- کمپانى باید منتهى تا 31 دسامبر 1938 در حوزه مذکور در فوق یک یا چندین قطعه زمین را به هر شکل و وسعتى و در هر نقطه که مقتضى میداند انتخاب نماید.

مجموع سطح یک یا چند قطعه که انتخاب شده باشد نباید از یکصد هزار میل مربع انگلیسى (100000 میل مربع) تجاوز نمایدهر میل ساده مطابق است با یک هزار و ششصد و نه متر. کمپانى در تاریخ 31 دسامبر 1938 یا قبل از آن یک قطعه یا قطعاتى را که به طریق فوق انتخاب کرده کتباً به دولت اطلاع خواهد داد. به هر اطلاعنامه نقشهها و اطلاعات لازمه براى تشخیص و تحدید قطعه یا قطعات منتخبه از طرف کمپانى ضمیمه خواهد شد.

ج- بعد از تاریخ 31 دسامبر 1938 کمپانى دیگر حق تفحص و استخراج نفت را جز در قطعه یا قطعاتى که مطابق بند () (ب) فوق انتخاب کرده است نخواهد داشت و حوزه امتیاز بعد از این تاریخ عبارت خواهد بود از قطعه یا قطعاتى که به این طریق انتخاب گردیده و از انتخاب آنها نیز به ترتیب مذکور در فوق به دولت اطلاع داده شده باشد.

ماده سوم ـ کمپانى حق غیرانحصارى ساختن و داشتن لولههاى حمل نفت را خواهد داشت. کمپانى در تعیین محل سیر لولههاى نفت خود و به کار انداختن آنها مختار است.

ماده چهارم ـ الف: هر زمین بایر متعلق به دولت که کمپانى براى عملیات خود در ایران لازم بداند و از براى مقاصد عمومى مورد احتیاج دولت نباشد مجاناً به کمپانى واگذار خواهد شد. طریقه تحصیل اراضى مذکور به ترتیب ذیل خواهد بود: هر وقت قطعه از اراضى مذکوره مورد احتیاج کمپانى واقع میشود باید کمپانى یک یا چندین نقشه که در روى آن زمین مورد احتیاج با رنگآمیزى مشخص گردیده باشد به وزارت مالیه ارسال بدارد. دولت در صورتی که اعتراضى نداشته باشد متعهد میشود که در ظرف سه ماه از تاریخ وصول تقاضاى کمپانى موافقت خود را اظهار بدارد.

ب- اراضى دایر متعلق به دولت را که کمپانى احتیاج پیدا میکند به طریقى که در جزء قبل مذکور است از دولت تقاضا خواهد کرد و دولت در ظرف سه ماه موافقت خود را در مقابل تقاضاى کمپانى دایر به فروش آن اراضى اسعار خواهد داشت. در صورتی که دولت اعتراض و احتیاجى به اراضى مزبوره نداشته باشد. قیمت این اراضى را کمپانى تأدیه خواهد کردقیمت مزبور باید عادلانه باشد و از قیمت متعارفى اراضى که از همان نوع بوده و همان مصرف را داشته و در همان حوزه واقع شده باشد نباید تجاوز نماید.

ج- در صورتى که دولت در مقابل تقاضاهاى پیشبینى شده در جزوهاى () (الف و ب) مذکور در فوق جوابى ندهد پس از انقضاى دو ماه از تاریخ وصول تقاضاهاى مزبوره کمپانى تذکرنامه جدیدى به دولت خواهد فرستاد چنانچه

+++

به تذکرنامه مزبور نیز در ظرف یک ماه از تاریخ وصول جوابى داده نشود سکوت دولت به منزله تصویب تلقى خواهد گردید.

د- اراضى را که متعلق به دولت نیست و براى کمپانى باشد با توافق با صاحبان اراضى مزبور و با توسط دولت کمپانى تحصیل خواهد کرد در صورت عدم حصول موافقت در قیمت دولت به صاحبان اراضى مزبور اجازه نخواهد داد که بیش از نرخ متعارفى اراضى متشابه مجاور مطالبه نمایند. براى تقویم اراضى مذکور منظورى که کمپانى از مصرف آنها دارد مأخذ قرار داده نمیشود.

ه-اماکن مقدسه و ابنیه تاریخى و محلهایى که جنبه تاریخى دارند و همچنین توابع آنها تا دویست متر مسافت از مقررات مذکوره مستثنى هستند.

و- کمپانى حق غیرانحصارى خواهد داشت که فقط در حوزه امتیازى نه جاى دیگر و از هر زمین بایر متعلق به دولت براى مصرف عملیات خود از هر نوع خاک و شن و آهک و سنگ گچ و سنگ و مصالح ساختمانى دیگر مجاناً استفاده نماید. مسلم است که اگر استفاده از مواد مذکوره موجب ضرر شخص ثالثى باشد باید کمپانى جبران خسارات ذوىالحقوق را بنمایند.

ماده پنجم ـ عملیات کمپانى در ایران به طریق ذیل محدودمیشود:

1- ساختمان هر خط آهن و هر بندر جدیدى موکول به حصول موافقت قبلى بین دولت و کمپانى خواهد بود.

2- اگر کمپانى توسعه ارتباط تلفنى و تلگرافى و تلگراف بىسیم و هواپیمایى فعلى خود را در نظر داشته باشد قبل از تحصیل اجازه دولت در این خصوص اقدامى نمیتواند بکند. اگر دولت براى دفاع ملى یا در موقع پیشآمدهاى فوقالعاده دیگرى احتیاج به وسایط نقلیه و وسایل ارتباطیه کمپانى پیدا کند تعهد مینماید حتىالامکان کمتر موجب تضییق عملیات کمپانى بشود ونیز خسارتى را که از این حیث متوجه کمپانى میگردد به طور حقانیت جبران نماید.

ماده ششم ـ الف: کمپانى مجاز است که بدون تحصیل جواز مخصوصى آنچه را که منحصراً براى مصرف اعضا و متسخدمین خود لازم دارد وارد نموده و حقوق گمرکى و مالیاتهاى معموله حین ورود را بپردازد. کمپانى تدابیر لازمه را اتخاذ خواهد نمود که اجناس وارده به اشخاصى غیر متسخدمین خودش فروخته یا واگذار نگردد.

ب- کمپانى بدون تحصیل جواز مخصوصى حق خواهد داشت که لوازم و مصالح وآلات طبى و جراحى و ادویه را که براى مریضخانهها و مطبهاى خود در ایران لازم دارد وارد نماید و اشیا و اجناس مذکوره در موقع ورود از تأدیه حقوق گمرکى و هر نوع مالیات و عوارض به دولت و ادارات محلى معاف خواهد بود.

ج- بدون تحصیل هیچ گونه جوازى و بدون پرداخت هیچ نوع حقوق گمرکى و مالیات و عوارض به دولت و ادارات محلى کمپانى حق خواهد داشت آنچه را که منحصراً براى عملیات خود در ایران لازم دارد وارد نماید.

د- صادرات نفتى از پرداخت حقوق گمرکى و هر نوع مالیات و عوارض به دولت و ادارات محلى معاف خواهد بود.

ماده هفتم- الف: کمپانى و مستخدمینش از حمایت قانونى دولت بهرهمند خواهند بود.

ب- دولت در حدود قوانین و مقررات مملکتى همه نوع تسهیلات ممکنه را براى عملیات کمپانى مبذول خواهد داشت.

+++

ج- هر گاه دولت در حوزه امتیازیه به اشخاص دیگرى امتیازاتى براى به کار انداختن سایر معادن اعطاء کند باید وادار نماید که احتیاطات لازمه را به عمل آورند که عملیات آنها به مؤسسات و عملیات کمپانى خسارتى وارد نسازد.

د- کمپانى مکلف است منطقه را براى ساختن خانه و دکاکین و سایر بناهاى دیگر خطرناک است تعیین کند تا دولت بتواند اهالى را مسبوق و از سکونت در آن محل منع نماید.

ماده هشتم ـ کمپانى ملزم نخواهد شد که هیچ قسمتى از وجوه خود و مخصوصاً عواید حاصله از فروش صادرات خود را به پول ایرانى تبدیل نماید.

ماده نهم ـ کمپانى فوراً تدارکات خود را خواهد دید که به وسیله یک کمپانى فرعى استخراج نفت ایالت کرمانشاه را شروع و در محل تصفیه نماید.

ماده دهم ـ مبالغى که برحسب این قرارداد از طرف کمپانى باید به دولت تأدیه شود (علاوه بر مبالغى که در مواد دیگر پیشبینى شده) به شرح ذیل تعیین میگردد:

الف- حقالامتیاز سالیانه که از اول ژانویه 1933 شروع میشود به مبلغ چهار شلینگ براى هر تن نفتى که براى مصرف داخلى در ایران به فروش برسد و یا از ایران صادر شود.

ب- پرداخت مبلغى معادل با بیست درصد 20% آنچه اضافه بر 671250 لیره به صاحبان سهام عادى کمپانى نفت انگلیس و ایران محدود توزیع میگردد خواه این تویع به عنوان سهم منافع یکى از سنوات بوده یا از وجوه ذخیره همان کمپانى که اضافه بر ذخایرى که در 31 دسامبر 1932 به موجب دفاتر خود موجودداشته باشد.

ج- مجموع مبالغى که براى هر سال مسیحى برحسب جزهاى الف و ب از طرف کمپانى به دولت ایران تأدیه میشود نباید هرگز از هفتصد و پنجاه هزار لیره استرلینگ (750000 لیره استرلینگ) کمتر باشد.

ـ تأدیه وجوه مذکور در این ماده از طرف کمپانى به طریق ذیل به عمل خواهدآمد.

الف- 31 مارس و 30 ژوئن و 30 سپتامبر و 31 دسامبر هر سال هر دفته مبلغ یکصد و هشتاد و هفت هزار و پانصد لیره استرلینگ (تأدیه مربوط به 31 مارس 1933 فوراً پس از تصویب این قرارداد به عمل خواهد آمد)

ب- در تاریخ بیست و هشتم فوریه 1934 و منبعد در همین تاریخ در هر سال حقالامتیاز مربوط به سال قبل بابت هر تن نفت برحسب جزء (الف) پس از وضع مبلغ هفتصد و پنجاه هزار لیره استرلینگ (750000 لیره استرلینگ) که مطابق جزء (الف) قبلاً تأدیه گردیده است.

ج- مبالغ لازمالتأدیه به دولت برحسب جزء (ب) این ماده در موقع تقسیم منافع به سهام عادى پرداخته خواهد شد.

ـ در موقع انقضاى اینامتیاز و همچنین در صورت ترک آن از طرف کمپانى مطابق ماده 25 کمپانى مبلغى مساوى بیست درصد (20%) از بابتهاى ذیل را به دولت ایران تأدیه خواهد کرد.

الف- از تقاضل بین مبالغ کل ذخایرى که کمپانى نفت انگلیس و ایران محدود در تاریخ انقضا و یا ترک امتیاز موجود خواهد داشت و مبالغ ذخایرى که کمپانى مذکور در تاریخ 31 دسامبر 1932 موجود داشته است.

+++

ب- از تفاضل بین مبالغ موجودى که از طرف کمپانى نفت انگلیس و ایران محدود در تاریخ انقضا با ترک امتیاز به حساب منقول میشود و موجودیهایى که در تاریخ 31 دسامبر 1932 از طرف کمپانى مزبور به حساب منقول گردیده است. پرداخت وجوه لازمالتأدیه به دولت برحسب این جزء یک ماه بعد از تاریخ تشکیل مجمع عمومى کمپانى که پس از انقضا یا ترکامتیاز تشکیل میشود انجام خواهد گرفت.

ـ دولت حق خواهد داشت که محاسبات مربوط به جزء (الف) را که منتهى تا 28 فوریه هر سال بابت سال گذشته فرستاده میشود تفتیش و رسیدگى نماید.

ـ براى جلوگیرى ازامکان توجه ضرربه دولت در موقع ترقى و تنزل قیمت پول انگیس طرفین به شرح ذیل توافق حاصل نمودند.

الف- هر گاه موقعى قیمت طلا در لندن از شش لیره استرلینگ (6 لیره استرلینگ) در مقابل یک اونس تروى () تجاوز نماید براى هر پنى () که علاوه بر شش لیره استرلینگ در مقابل یک اونس تروى () در روز پرداخت قیمت طلا ترقى نماید بر کلیه مبالغ لازمالتأدیه به دولت از طرف کمپانى به موجب این قرارداد (به استثناى مبالغى که برحسب جزوهاى (ب) و (الف وب) این ماده و جزو (الف) از ماده 23 باید به دولت برسد) به میزان یک یکهزار و چهارصد و چهلم (1440/ 1) مبالغ مزبوره افزوده خواهد گردید.

ب- هر گاه موقعى دولت تصور کرد به این که دیگر طلا مبناى عمومى قیمتها و معاملات نیست و طریق تأدیههاى مذکور در فوق تضمینى را که منظور طرفین است براى دولت فراهم نمینماید طرفین موافقت می‌‌نمایند که وضعیت تضمین مزبور را تغییر دهند و در صورت عدم حصول موافقت قضیه مطابق (ماده 22) به حکمیت ارجاع خواهد شد و شرایطى را که باید جانشین تضمین مذکور گردد معین و تاریخ اجراى آن را نیز معلوم خواهد نمود.

ـ هر گاه در پرداخت مبالغ لازمالتأدیه به دولت مطابق تاریخهاى مقرر دراین قرارداد اتفاقاً از ناحیه کمپانى تأخیر به عمل آید براى مدت تأخیر از قرار پنج درصد 5% در سال فرع وجوه مزبوره را کمپانى خواهد پرداخت.

ماده یازدهم ـ کمپانى براى مدت سى سال اول عملیات خود در ایران از پرداخت هر گونه مالیاتى که به نفع دولت و ادارات محلى فعلاً برقرار و یا در آتیه وضع میشود معاف خواهد بود و در عوض مبالغ ذیل را به دولت تأدیه خواهد نمود.

الف- درمدت پانزده سال اول این قرارداد به تاریخ 28 فوریه هر سال و براى اولین مرتبه در 28 فوریه 1934 نه پنس بابت هر تن از شش میلیون تن (6000000 تن) نفتى که بابت سنه گذشته مسیحى مشمول حق الامتیاز مذکور در جزو (الف) از ماده 10 میگردد و شش پنس بابت هر تن نفت اضافه بر رقم شش میلیون تن مذکور در فوق تأدیه خواهد نمود.

ب- کمپانى تأمین میکند مبالغى را که بر طبق جزوهاى فوقالذکر تأدیه مینماید هیچ وقت از مبلغ دویست و بیست و پنج هزار لیره استرلینگ (225000 لیره استرلینگ) کمتر نباشد.

ج- در مدت پانزده سال بعد یک شلینگ بابت هر تن از شش میلیون تن (6000000 تن) نفتى که بابت سنه گذشته مسیحى مشمول حقالامتیاز مذکور در جزو (الف) از ماده 10 میگردد و نه پنس بابت هر تن نفت اضافه بر رقم شش میلیون تن مذکور در فوق تأدیه خواهد نمود.

+++

د- کمپانى تضمین میکند مبالغى را که بر طبق جزو (ج) ما قبل تأدیه مینماید هیچ وقت از سیصد هزار لیره استرلینگ (300000 استرلینگ) کمتر نباشد.

ـ قبل از سنه 1963 راجعبه میزان مبالغى که کمپانى در ازاى معافیت کامل عملیات خود در ایران از پرداخت هر گونه مالیاتى به نفع دولت و یا ادارات محلى در مدت سى سال دوم که منتهى به سنه 1993 میشود باید بپردازد طرفین توافقنظر حاصل خواهند نمود.

ماده دوازدهم ـ الف: کمپانى راجعبه عملیاتى که مطابق این قرارداد در ایران مینماید جمیع وسایل معمول و مناسب را براى تأمین صرفهجویى و استفاده کامل از عملیات خود و براى حفظ مخازن تحتالارضى نفت و براى استفاده از امتیاز خود به طرزی که مطابق آخرین ترقیات علمى وقت باشد به کار خواهد برد.

ب- هرگاه در حوزه امتیاز غیر از نفت سایر مواد معدنى و بیشهها و جنگلهاى متعلق به دولت موجود باشد کمپانى نمیتواند آنها را به کار انداخته و استفاده نماید و یا مانع عملیات و استفاده دیگران بشود. (مشروط بر این که مقررات جزو ج از ماده 7 رعایت شود.) ولى در صورتی که مواد معدنى بیشه و جنگلهاى مذکور براى تجسس و استخراج نفت لازم باشد کمپانى حق استفاده از آنها را خواهد داشت.

ج- کلیه حفریاتی که منجر به کشف نفت نگشته و آب و یا مواد قیمتى دیگر در آن پیدا میشود باید براى دولت حفظ شود و فوراً کمپانى دولت را از کشفیات مزبور مطلع سازد و دولت هر چه زودتر ممکن باشد به کمپانى تمایل خود را نسبت به تصرف حفریات مزبور اعلام خواهد داشت و در صورت تصرف آنها دولت مراقبت خواهد کرد که مانع عملیات کمپانى نشود.

ماده سیزدهم ـ کمپانى تعهد مینماید که به خرج خود و در یک مدت مناسبى هر موقعی که نماینده دولت تقاضا میکند سوادهاى صحیح از تمام طرحها و نقشهها و رسمها و سایر مدارک و اسناد راجعبه وضعیت سطحالارضى و طبقاتالارضى و حفر چاهها مربوط به حوزه امتیازیه که موجود دارد به وزارت مالیه بدهد. به علاوه در تمام مدتامتیاز کمپانى تمام اطلاعات مهم علمى و فنى را که از نتیجه عملیات خود در ایران به دست آورده به دولت ارسال خواهد داشت. تمام اسناد و مدارک مزبوره را دولت به عنوان محرمانه تلقى خواهد نمود.

ماده چهاردهم ـ الف: دولت به میل خود در هر موقع مناسبى حق خواهد داشتامر به تفتیش عملیات فنى کمپانى در ایران نموده و براى اجراى این مقصود از اهل خبره و متخصصین فنى مأمورین بگمارد.

ب- کمپانى تمام مدارک و اسناد مربوط به اطلاعات علمى و فنى و تمام مؤسسات و وسایل و آلات اندازه گرفتن استخراج نفت را در دسترس مأمورین خبره و متخصصین دولت خواهد گذارد و به علاوه مأمورین مزبور در تمام ادارات کمپانى و در تمام خاک ایران حق تحصیل هر گونه اطلاعى را خواهد داشت.

ماده پانزدهم ـ دولت حق تعیین یک نفر نماینده را خواهد داشت و نماینده مزبور (مأمور دولت شاهنشاهى) نامیده شده و اختیارات ذیل را خواهد داشت:

+++

1- اطلاعاتى را که در حدود حق صاحبان سهام کمپانى است از کمپانى تحصیل نماید.

-2 در تمام جلسات هیئت مدیره و کمیتههاى آن و در تمام جلسات مجمع عمومى که براى مذاکره در مسائل راجعبه روابط دولت و کمپانى تشکیل شده باشد حضور به هم رساند.

-3 کمیته را که کمپانى به قصد توزیع اعتبار مذکور در ماده 16 و براى نظارت در تحصیل ایرانیان در لندن تشکیل میدهد به عنوان رسمى و با حق رأى قاطع ریاست نماید.

تقاضا نماید که جلسات مخصوص هیئت مدیره هر وقت که لازم بداند براى مذاکره در مسائلى که دولت پیشنهاد مینماید تشکیل گردد جلسات مزبوره در مدت پانزده روز بعد از وصول تقاضاى کتبى به منشى کمپانى تشکیل خواهد شد. کمپانى بابت حقوق و سایر مخارج نماینده مزبور سالیانه دو هزار لیره استرلینگ به دولت خواهد پرداخت. دولت کتباً کمپانى را از تعیین نماینده مزبور و یا جانشین او مطلع خواهد ساخت.

ماده شانزدهم ـ طرفین تصدیق دارند و قبول می‌‌نمایند که اصلى که مدار اجراى این قرارداد میباشد آن است که در منافع طرفین حفظ حد اعلاى منتج بودن و صرفهجویى در اداره و عملیات کمپانى در ایران ضرورت عالى دارد.

ـ مسلم است که کمپانى صنعتگران و مستخدمین فنى و تجارى خود را به اندازه که اشخاص ذىصلاحتى و با تجربه در ایران یافت شود از اتباع ایران انتخاب خواهد کرد و این نیز مسلم است که مستخدمین غیرفنى کمپانى منحصراً از اتباع ایران خواهند بود.

ـ طرفین موافقت می‌‌نمایند در این که طرح عمومى مطالعه و تهیه نمایند که بر طبق آن هر سال و مرتباً مستخدمین غیرایرانى را تقلیل داده و به جاى آنها به طور تصاعدى در کوتاهترین مدت ممکن از اتباع ایرانى بگمارند.

ـ کمپانى سالیانه مبلغ ده هزار لیره استرلینگ براى این که اتباع ایران در انگلستان علوم و فنون مربوط به صناعت نفت را فراگیرند تخصیص خواهد داد. اعتبار مذکور به وسیله یک کمیته که مطابق ماده 15 تشکیل میشود به مصرف خواهد رسید.

ماده هفدهم ـ کمپانى تشکیلات و مخارج تأسیسات و تفتیش و اداره وسایل صحى و صحت عمومى را مطابق جدیدترین طریقه حفظالصحه معموله در ایران در تمام اراضى و ابنیه و مساکن اعضا و عملجات خود که در حوزه امتیازیه کار میکنند به عهده میگیرد.

ماده هیجدهم ـ هر وقت کمپانى اسهام جدیدى براى عامه اشاعه میدهد باید دفاتر ثبت تقاضاى اشتراک آن را در همان موقع که در سایر نقاط شروع میشود در تهران نیز برقرار نماید

ماده نوزدهم ـ کمپانى براى احتیاجات داخلى ایران و از آن جمله احتیاجات دولت بنزین و نفت لامپ و مازوت که از نفت ایران حاصل میشود براساس ذیل خواهد فروخت:

الف- در اول ژوئن هر سال کمپانى معدل قیمتهاى (فوق) رومانى راجع به بنزین و نفت لامپ و مازوت معدل قیمتهاى (فوب) خلیج مکزیک را راجعبه هر یک از مواد مذکوره نسبت به مدت دوازده ماه گذشته تا

+++

تاریخ 30 آوریل معین خوادهد کرد ـ نازلترین معدلهاى مذکور اختیار «اساس قیمتها» براى سالى که از اول ژوئن شروع میگردد قرار داده میشود. قیمتهاى اساسى به منزله قیمت در تصفیهخانه تلقى میگردد.

ب- کمپانى بنزین و نفت لامپ و مازوت را به ترتیب ذیل خواهد فروخت:

-1 به دولت براى احتیاجات اختصاصى خودش ولى نه براى فروش به دیگران مطابق «قیمتهاى اساسى» مذکور در جزو (الف) فوق با تخفیف بیست و پنج درصد (25%)

-2 به سایر مصرف کنندگان مطابق همان (قیمتهاى اساسى) با تخفیف ده درصد (10%)

ج- کمپانى حق دارد که به قیمتهاى اساسى مذکور در جزء (الف) مخارج حقیقى حمل و نقل و توزیع و فروش و همچنین مالیات و عوارض موضوعه بر محصولات مزبور را بیفزاید.

د- دولت صادر کردن محصولات نفتى را که مطابق مقررات فوق کمپانى فروخته است قدغن خواهد کرد.

ماده بیستم - (الف) در مدت ده سال آخر امتیاز و یا در فاصله دو سال پس از اطلاع قبلى که راجع به ترکامتیاز مطابق ماده 25 داده میشود کمپانى جز به شرکتهاى تابع خود حق فروش یا انتقال یک یا چندین قسمت از اموال غیرمنقول خود را که در ایران موجود است ندارد در مدتهاى مذکور نیز کمپانى حق انتقال و خارج کردن هیچ قسمتى از اموال منقول خود را ندارد. مگر آن که اشیا مزبوره از حیز انتفاع افتاده باشد.

ب- در تمام مدت قبل از ده سال آخر امتیاز هیچ قطعه از اراضى را که کمپانى مجاناً از دولت تحصیل کرده است نمیتواند انتقال دهد و همچنین هیچ یک ازاموال منقول خود را نیز به استثناى آنچه غیرمفید و یا این که دیگر مورد احتیاج عملیات کمپانى در ایران نیست نمیتواند خارج نماید.

ـ در موقع ختم امتیاز خواه این ختم به واسطه انقضاى عادى مدت و یا به هر نحو دیگرى پیشآمد کرده باشد تمام دارایى کمپانى در ایران به طور سالم و قابل استفاده بدون هیچ مخارج و قیدى متعلق به دولت ایران میگردد.

ـ جمله (تمام دارایى) مشتمل است بر تمام اراضى و ابنیه و کارخانهها و ساختمانها و چاهها و سدهاى دریایى و راهها و لولههاى حمل نفت و پلها و رشته نقبهاى فاضل آب و وسایل توزیع آب و ماشینها و مؤسسات و تجهیزات (از آن جمله آلات و ادوات) از هر قبیل و تمام وسایط نقلیه (مثلاً از قبیل اتومبیل و گارى و آئرویلان) و تمام اجناس انبار شده و سایر اشیایی که کمپانى در ایران براى اجراى این امتیاز از آن استفاده مینماید.

ماده بیست و یکم ـ طرفین متعاهدین اعلام میدارند که اجراى این قرارداد مبنى بر اصول متقابل حسننیت و صداقت و تفسیر معقول و متناسب این قرارداد باشد. کمپانى صریحاً تعهد مینماید که در هر وقت و در هرموقع حقوق و امتیازات و منافع دولت را در نظر داشته و اقدام به هیچ عملى و یا خوددارى از عملى که موجب زیان دولت باشد ننماید. این امتیاز را دولت لغو نخواهد کرد و مفاد مقررات آن در آتیه به وسیله هیچ قانون عمومى و خصوصى و یا هیچ یک از دستورات و نظامات ادارى و یا عملیات مقامات اجراییه قابل تغییر نخواهد بود.

رئیس- آقایانی که با ماده بیست و یکم موافقند قیام فرمایند.(اکثراً قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. ماده بیست و دوم قرائت میشود:

ماده بیست و دوم ـ الف: هر قبیل از اختلافات حاصله بین طرفین و مخصوصاً اختلافات ناشى از تعبیر مدلول این امتیازنامه و حقوق

+++

و مسئولیتهاى مقرره در آن و همچنین هر اختلافنظر در مواردى که به موجب اینامتیازنامه محتاج به توافق نظر طرفین است به طریق حکمیت قطع و فصل خواهد شد.

ب- طرقى که تقاضاى حکمیت میکند باید تقاضاى خود را به طرف دیگر کتباً ابلاغ نماید. طرفین هر یک یک حکم معین نموده و حکمین قبل از شروع به حکمیت یک حکم ثالثى انتخاب خواهندکردهر گاه حکمین نتوانند در ظرف دو ماه نسبت به تعیین حکم ثالث توافقنظر حاصل نمایند حکم مزبور را به تقاضاى یکى از طرفین رئیس دیوان داورى دایمى بینالمللى تعیین خواهد نمود چنانچه رئیس دیوان داورى دایمى بینالمللى از حیث ملیت و تابعیت مطابق جزو (ج) حایز شرایط لازمه براى تعیین حکم ثالث نباشد حکم ثالث به وسیله نائبرئیس دیوان مزبور معین خواهد شد.

ج- حکم ثالث باید از ملت ایران و یا انگلیس باشد و به علاوه ارتباط نزدیک نیز نه با ایران و نه با انگلیس از حیث تعلق به یکى از مستملکات یا ممالک تحتالحمایه و یا مستعمرات و ممالکت تحت قیمومیت و ممالکى که به وسیله یکى از مملکتین مذکور در فوق اداره و یا اشغال شده و یا مثل این که در خدمت یکى از ممالک مزبوره بوده و یا میباشد نداشته باشد.

د- اگر یکى از طرفین شصت روز بعد از وصول تقاضاى حکمیت طرف مقابل حکم خود را معین نکرده و یا تعیین آن را به طرف دیگر ابلاغ ننماید طرف مزبور حق خواهد داشت که از رئیس دیوان داورى دایمى بینالمللى (یا از نائب رئیس در موردی که مطابق قسمت اخیر جزو (ب) پیشبینى گردیده) تقاضا نماید که یک حکم منفرد ذیصلاحیت مطابق مقررات مذکور در فوق تعیین کند و در این صورت اختلاف موجود به وسیله حکم منفرد مزبور قطع و فصل خواهد گردید.

ه- اصول محاکمات در حکمیت مطابق همان اصولى خواهد بود که در موقع حکمیت در دیوان داورى دایمى بینالمللى معمول و مجرى است. وقت و محل حکمیت را برحسب مورد حکم ثالث یا حکم منفرد مذکور در جزو (د) معین خواهد کرد.

و- حکم حکمیت مستند بر اصول قضایى مذکور در ماده 38 اساسنامه دیوان داورى دایمى بینالمللى بوده و قابل تجدیدنظر نخواهد گردید.

ز- مخارج حکمیت به نحوی که در رأى حکمیت معین میشود تأدیه خواهد گردید.

رئیس ـ آقایانی که با ماده بیست و دوم موافقند قیام فرمایند. (اکثراً قیام نمودند).

رئیس ـ تصویب شد. ماده بیست و سوم قرائت میشود:

ماده بیست و سوم ـ از براى تصفیه کلى تمام دعاوى گذشته دولت از هر قبیل تا تاریخ اجراى این قرارداد (به استثناى آنچه مربوط به مالیاتهاى ایران است) کمپانى به شرح ذیل اقدام میکند:

الف- به فاصله سى روز از تاریخ مذکور مبلغ یک میلیون لیره استرلینگ (1000000 لیره استرلینگ) خواهد پرداخت و به علاوه.

ب- مبالغ لازمالتأدیه به دولت را بابت عمل کرد سنوات 1931 و 1932 برمبناى مذکور در ماده ده این قرارداد نه مطابق اساس امتیاز دارسى پس از وضع دویست هزار لیره

استرلینگ (200000 لیره استرلینگ) که به رسم مساعده در ظرف سنه 1932 بابت حقالامتیاز پرداخته و یکصد و سیزده هزار و چهارصد و سه لیره و سه شلینگ و ده پنس (10- 3- 113403 لیره) که به اختیار دولت قبلاً ودیعه گذارده شده تصفیه و تأدیه خواهد شد.

ـ در همان مدت مذکور در فوق در مقابل دعاوى دولت بابت مالیات گذشته از تاریخ 21 مارس 1930

+++

الى 31 دسامبر 1932 کمپانى مبلغى برحسب مبناى مذکور در جزو الف از بند ماده 11 محاسبه و بدون رعایت تضمین مذکور در جزو ب از بند مزبور به دولت تأدیه خواهد نمود.

ماده بیست و چهارم ـ هر گاه به مناسبت الغاى امتیاز دارسى نسبت به قراردادهاى اجازه که قبل از اول دسامبر 1932 تا اندازه که امتیاز مزبور اجازه میداده است منعقد گردیده اختلافاتى بین کمپانى و افراد تولید گردد اختلافات مزبوره مطابق قواعد تفسیریه ذیل فیصله خواهد یافت:

الف- اگر قرارداد برحسب مدلول خود در آخر امتیاز دارسى باید خاتمه بیابد تاتاریخ 28 مه 1961 با وجود الغاىامتیاز مزبور به اعتبار خود باقى خواهد ماند.

ب- هر گاه در قرارداد پیشبینى شده باشد که علاوه بر اعتبار آن در مدت امتیاز دارسى در صورت تجدید امتیاز قرارداد مزبور نیز تجدید میشود اعتبار آن تا تاریخ 31 دسامبر 1993 باقى خواهد ماند.

ماده بیست و پنجم ـ در آخر هر سال مسیحى کمپانى حق خواهد داشت که اینامتیاز را ترک نماید مشروط بر این که دو سال قبل از آن دولت راز نیت خود کتباً مطلع ساخته باشد. در خاتمه مدت فوقالذکر کلیه دارایى کمپانى در ایران (به طوری که در قسمت ماده 20 تصریح شده) مجاناً و بدون هیچ قیدى و به طور سالم و قابل استفاده ملک دولت خواهد شد و کمپانى در آتیه از هر گونه تعهدى برى خواهد بود. چنانچه نسبت به تعهدات طرفین مربوط به قبل از انقضاى مدت مذکور در فوق اختلافاتى حاصل شود به طریق حکمیت مذکور در ماده 2 قطع و فصل خواهد شد.

ماده بیست و ششم ـ این امتیاز براى مدتى که ابتداى آن از تاریخ اجرا و انتهاى آن در تاریخ 31 دسامبر 1993 خواهد بود به کمپانى اعطاء میگردد. قبل از تاریخ 31 دسامبر 1993 این امتیاز نمیتواند خاتمه پیدا کند مگر در صورتی که کمپانى مطابق ماده 25 آن را ترک کند و یا آن که محکمه حکمیت بر اثر ارتکاب تخلفى از طرف کمپانى نسبت به اجراى مقررات این قرارداد ابطال آن را اعلام بدارد. تخلف به معنى مذکور در فوق منحصر به موارد ذیل است:

الف- هر گاه مبلغى که برحسب رأى محکمه حکمیت باید به دولت پرداخته شود تا یک ماه بعد از تاریخ صدور رأى تأدیه نگردد.

ب- هر گاه تصمیم بر انحلال اختیارى و یا اجبارى کمپانى گرفته شود. در مورد سایر تخلفاتى که نسبت به مقررات این قرارداد

از هر یک از طرفین ناشى شود محکمه حکمیت درجه مسئولیتها و اثرات مترتبه بر آن را تعیین خواهد نمود. هر نوع انتقالامتیاز مشروط به تصویب دولت خواهد بود.

ماده بیست و هفتم ـ این قرارداد پس از تصویب مجلس و توشیح آن از طرف اعلیحضرت همایونى قابل اجرا میگردد.

اینامتیاز که مشتمل بر بیست و هفت ماده است در جلسه هفتم خرداد ماه یکهزار و سیصد و دوازده شمسى به تصویب مجلس شوراى ملى رسید.

رئیس مجلس شوراى ملى ـ دادگر

+++

یادداشت ها
Parameter:293382!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)